Skip to main content

Full text of "Grammatici Latini"

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


V  ^    -     ^ 

'^rsf^f^r^r^ 

r-- 

.     .   *  /-s  * 

^t?fc-: 

,,  ^  ^  /^ A'^' '^  "  -  ■  '^ ^ ■^  '^ ' 

.- 

'.  .^.r..rs  r\r\r\r 

-^'^.Cj^^rNA-- 

'■       r* 

-^r\Ar>"(» ' 

■           >     ^     A,       ^       *      y^- 

^r>-^„A'-    ■ 

^: 

rv  /^  >    -    - 

■         "~   *,'^,. 

-    - 

-.  ^  r  ' 

5" 


^^1 


ir\r\r\r\r\r^' 


^m^^;:^::^^^-' 


^•^.^QQ^mn^Qm! 


_'/^A .  ^ 


'^ors  _ 


K2.-| 


t 

/ 


GRAMMATICI  LATINI 


EX  RECENSIONE 


HENRICI  KEILII 


VOL.  VU 

SCRIPTORES  DE  ORTHOGRAPHIA 

TERENTIVS   SCAVRVS   VELIVS   LONGVS 
CAPER   AGROECIVS   CASSIODORIVS   MARTYRIVS 

BEDA   ALBINVS 


AVDACIS   EXCERPTA   DOSITHEI   ARS   GRAMMATICA 

ARVSIANI   MESSII   EXEMPLA   ELOCVTIONVM 

CORNELII  PRONTONIS   LIBER  DE   DIFFERENTIIS 

FRA6MENTA  GRAMMATICA 

INDEX   SCRIPTORVM 


LIPSIAE 

IN   AEDIBVS   B.  G.TEVBNERI 

MDCCCLXXX 


SCRIPTORES 

DE  ORTHOGRAPHTA 

TERENTIVS  SCAVRVS  VELIVS  LONGVS 
CAPER  AGROECIVS  CASSIODORIVS  MARTYRIVS 

BEDA^LBINVS 


AVDACIS  EXCERPTA  DOSITHEI  ARS  GRAJIMATICA 

ARVSIANI  MESSII  EXEMPLA  ELOCVTIONVM 

CORNELn  FRONTONIS  LIBER  DE  DIFFERENTIIS 

FRAGMENTA  GRAMMATICA 

EX    RECENSIONE 

,     HENRICI  KEILII 


INDEX  SCEIPTORVM 


L  I  P  S  I  A  E 
IN   AEDIBVS  B.  G.  TEVBNERI 

MOCCCLXXX 


^       LIBR)lRV 

THC 

DRO  JUNIOR 
RSITY. 


I  0#   TH 

I  LEUNO  STANf  I 
\       UNtVER 


'/\(o^^  ^ 


lippiak:  TYPIB  B-  q.  tkybheri. 


Q.  'TERENTil  8CAVRI 


DE  ORTHOGRAPHIA 


.^j^jmJLTtCl    I-ATIWl  Tll. 


Q.  Terentii  Scauri  de  orthographia  duo  supersunt  libri  manu  scripti, 
qiii  quidem  omnia  quae  hoc  nomine  inscripta  feruntur  continent,  Bernen- 
sis  330  et  PalaUnus  1741. 

Bernensem  codicem  decimo  saeculo,  ut  mihi  visum  est,  scriptum, 
qui  olim  Bongarsii  fuit^  accurate  descripsit  Usenerus  mus.  Rhen.  y.  XXII 
(a.  1867)  p.  416,  breviiis  Hagenus  catal.  cod.  Bernens.  p.  330.  in  hoc 
Scauri  liber  legitur  f.  39 — 43*,  incipit  liber  Terentii  Scauri  de  ortho- 
graphia  Scribendi  —  percenseri  poterat, 

Codex  Palatinus  chartaceus  quinto  decimo  saeculo  scriptus  inter 
excerpta  veterum  scriptorum  et  varios  commentarios  recenti  aetate  compo- 
sitos  hunc  Scauri  librum  una  cum  appendice  de  ordinatione  partium  ora- 
tionis  continet  f.  245—249*,  incipit  liber  Terrentii  Scauri  de  ortograuia 
(corr.  orthographia)  Scribendi  —  percetisiri  poterat.  finit  Quinti  Terrentii 
Scauri  de  orthograuia.  \  Terrentius  scaunis  de  ordinatione  partium  ora- 
tionis  I  In  contextu  historiae  —  omnes  partes  orationis  examinabit.*) 

Fragmentum  libri  sexto  decimo,  ut  videtur,  saeculo  scriptum  in  codice 
Vaticano  1491  chartaceo,  cuius  indicem  exhibui  gramm.  lat  v.  V  p.  526, 
relictum  est,  Q.  Terentii  Scauri  de  orthographia  ad  Theseum  Scribendi  — 
ut  squilla  neque  prae  (p.  2254).  reliqua  in  flne  codicis  perierunt. 


*)  iDe  reliquis  codicis  partibas  comperta  haboi  haec  partim  a  me  olim 
notata,  partim  a  Stendero,  qni  codicem  in  meum  usum  contulerat,  indicata. 
ante  Scaori  libmm  scripta  sunt  haec,  Incipit  fdbularius  super  XV  libros  meta' 
tnorphoseon.  DiofantM  Ixicedaemonum  auctor  libros  scripsit  antiquitatum — quisquis 
ex  exilio  zoyle  nomen  habet  (cf.  Mai  class.  auct.  v.  III  p.  XVI),  breves  similis 
generis  commentarii,  Ciceronis  epistulae  aliquot,  commentarius  germanice  scriptus 
reformatio  des  heUigen  gerichtes  wie  man  dasz  ordentlichen  halden  soll,  dnae  epistulae 
Petri  Antonii.  sequitur  liber  Terentii  Scauri,  post  quem  quinque  folia  vacua 
relicta  sunt.  deinde  sequnntur  Ciceronis  oratio  pro  Marcello,  eiusdem  de  optimo 
genere  dicendi  liber  cum  aliis  ezcerptis  Ciceronis,  quibuB  subscriptus  est  annus 
1466  vel,  ut  Stenderus  indicavit,  1464,  Martiani  Capellae  ezcerpta  de  arte 
rhetorica,  Sexti  Bufi  breviarium,  registrum  snper  libros  Laurentii  Vallensis,  de 
monBtris. 


Q.  Terentii  Scauri  de  orthographia  duo  supersunt  libri  manu  scripti; 
qiii  quidem  omnia  quae  hoc  nomine  inscripta  feruntur  continent,  Bernen- 
sis  330  et  Palatinus  1741. 

Bernensem  codicem  decimo  saeculo,  ut  mihi  yisum  est^  scriptum, 
qui  olim  Bongarsii  fuit,  accurate  descripsit  Usenerus  mus.  Rhen.  y.  XXII 
(a.  1867)  p.  416,  brevius  Hagenus  catal.  cod.  Bernens.  p.  330.  in  hoc 
Scauri  liber  legitur  f.  39 — 43*,  incipit  liber  Terentii  Scauri  de  ortho- 
graphia  Scribendi  —  percenseri  poterat, 

Codex  Palatinus  chartaceus  quinto  decimo  saeculo  scriptus  inter 
excerpta  veterqm  scriptorum  et  varios  commentarios  recenti  aetate  compo- 
sitos  hunc  Scauri  librum  una  cum  appendice  de  ordinatione  partium  ora- 
tionis  continet  f.  245—249*,  incipit  liber  Terrentii  Scauri  de  ortograuia 
(corr.  orthographia)  Scribendi  —  percensiri  poterat,  finit  Quinti  Terrentii 
Scauri  de  orthograuia.  \  Terrentius  scaurus  de  ordinatione  partium  ora- 
tionis  I  In  contextu  historiae  —  omnes  partes  orationis  examinabit,*) 

Fragmentum  libri  sexto  decimo,  ut  videtur,  saeculo  scriptum  in  codice 
Vaticano  1491  chartaceo,  cuius  indicem  exhibui  gramm.  lat.  v.  V  p.  526, 
relictum  est,  Q,  Terentii  Scauri  de  orthographia  ad  Theseum  Scribendi  — 
ut  squilla  neque  prae  (p.  2254).  reliqua  in  flne  codicis  perierunt. 


*)  De  reliquis  codicis  partibas  comperta  habui  haec  partim  a  me  olim 
notata,  partim  a  Stendero,  qui  codicem  in  meum  usum  contulerat,  indicata. 
ante  Scaori  librum  scripta  sunt  haec,  Incipit  fahularitis  super  XV  l^ros  meta' 
morphoseon.  Diofantus  Lacedaemonum  auctor  libros  scripsit  antiquitatum — quisquis 
ex  exilio  zoyJe  nomen  habet  (cf.  Mai  class.  auct.  v.  III  p.  XVI),  breves  similis 
generis  commentarii,  Ciceronis  epistulae  aliquot,  commentarius  germanice  scriptus 
reformatio  des  heUigen  gerichtes  wie  man  dasz  ordenUichen  hcUden  soll,  duae  epistulae 
Petri  AntoniL  sequitur  liber  Terentii  Scauri,  post  quem  quinque  folia  yacua 
relicta  sunt.  deinde  sequuntur  Ciceronis  oratio  pro  Marcello,  eiusdem  de  optimo 
genere  dicendi  liber  cum  aliis  ezcerptis  Ciceronis,  quibus  subscriptus  est  annus 
1466  yel,  ut  Stenderus  indicavit,  1464,  Martiani  Capellae  ezcerpta  de  arte 
rhetorica,  Sexti  Bufi  breviarium,  registrum  super  libros  Laurentii  Vallensis,  de 
monitriB. 


4/  TERENTII  SCAVRI 

Praeter  hos  codices  in  aliis  iisquc  partim  antiquioribus  pauca  ex 
initio  libri  excerpta  et  cum  similibus  aliorum  grammaticorum  excerptis  de 
orthographia  coniuncta  leguntur.  ex  quo  genere  codicum  quattuor  novi  hos. 
codex  Sangermanensis  1180  saec.  IX,  de  quo  dixi  gramm.  lat.  v.  IV 
p.  XXXIH,  Scauri  excerpta  exhibet  f.  36,  Item  orthographia  \  Terentescauro 
orthographia  igitur  est  ratio  recte  syllahis  scribendi,  scribendi  aute?n  rafio 
quattuor  modis  uitiatur  —  pro  non  positum  est  (p.  2251).  Beligio  ideo  dici- 
/wrsqq.  (Hagen  anecd.  Helv.  p.  297).  cum  hoc  consentil  codex  Monacensis 
14252  Emmeramus  252  nono  vel  oclavo  saeculo  scriptus  f.  1,  De  orfho- 
graphia  \  Terentcscauro  orthographia  —  pro  non  positum  est  Belegio sqq.: 
cf.  catalog.  cod.  lat.  bibl.  reg.  Monac.  v.  H  2  p.  150.  eadem  excerpta  leguntur 
in  codice  Sangallensi  249  s.  IX  post  Albini  librum  de  orthographia  in  fme 
codicis  p.  91,  incipiunt  pauca  ex  libro  terentiani  scauri  \  excerpta  de 
ortografia,  Ortografia  igitur  est  ratio  in  syllabis  recte  scribendi.  scri- 
bendi  autem  ratio  quattuor  modis  uitiatur  sqq.:  cf.  Verzeichniss  der  Hand- 
schriften  der  Stiftsbibliothek  von  St.  Gallen  p.  92.  neque  diversa  ab  his 
sunt  excerpta  codicis  Leidensis  Voss.  4.  33  sacc.  X  cum  excerptis  Isidori 
et  Albini  coniuncta  f.  171,  incipiunt  pauca  ex  multis  grammaticorum  id 
est  terrentii  prisciani  capri  cassiodori  et  aliorum  libris  excerpta  de  orfo- 
grafia  et  de  differentia  similium  orationis  partium,  ortografia  grece  latine 
recta  scriptura  interpretatur,  orto  enim  recta  grafia  scriptura  dicitur, 
haec  disciplina  docet  quemadmodum  scribere  debeamus.  nam  sicut  ars 
tractat  de  partium  declinatione  ita  ortografia  de  scribendi  perifia.  orto- 
grafia  igitur  est  ratio  in  syllabis  recte  scribendi.  scribendi  autem  rafio 
qiiatuor  modis  uitiatur  —  est  enim  nescio  non  scio.  Aeternus  aefas 
aeuum  sqq.  —  ?wn  palatiutn  aule  nomine  sed  atriu?n:  cf.  gramm.  lat. 
v.  III  p.  389. 

Denique  ea  quae  de  ordinatione  partium  orationis  praescriplo  Scauri 
nomine  in  Palatino  codice  leguntur  etiam  in  codice  Valentiano  M  7.  3 
saeculo  nopo  scripta  sunt  post  Albini  commentarium  in  Priscianum,  de 
quo  dixi  de  gramm.  quibusd.  lat.  inf.  aet.  p.  8^  et  sententias  quasdam 
Hieronymi  et  Augustini,  Terrentius  ait  I?i  contextu  historiae  —  omnes 
partes  orationis  eximabit,  sequuntur  item  Hieronymi  sententiae  el  com- 
mentarius  in  Donatum. 

Primum  editus  est  Scauri  liber  c  codice Laurissano  ab  loanne  Sichardo 
in  cditione  Basileensi  Adami  Petri  a.  1527,  quam  descripsi  gramm.  lat. 
V.  VI  praef.  p.  IX.  de  Scauro  Adamus  Petrus  in  praefatione  ad  filium  scribit 
haec,  ^Porro  Terentium  Scaurum,  quem  A.  Gellius  nobilissimum  Hadriani 
temporibus  grammaticum  uocat,  de  orthographia  adiunximus,  cuius  nobis 
copiam  ex  uetustissimo  codice  Laurissano  lo.  Sichardus  fecit,  uir,  ne  quid 
aliud   dicam,  studiorum   causae  optime  uolens.     Adeoque  is  uidetur  esse, 


DE  ORTHOGRAPHIA  5 

quem  Priscianus  subinde  Terentianum  appellat:  nos  tamen  freti  Gellianis 
codicibus,  tum  uetustissimo  exemplari,  Tereutium  potius  edidimus,  cuius 
praeter  alia  ingenii  monimenta  citantur  apud  idoneos  autores,  Fabulae^  et 
de  erroribus  Cesellii  Vindicis  libri'.  codex  autem  quo  Sichardus  usus  erat 
aut  ipse  Palatinus  fuit,  qui  nunc  superest^  aut  huic  similis.  cum  hoc 
enim  editi  exemplaris  lectio  plerumque  consentit.  ab  huius  codicis  scriptura, 
quae  est  in  clausula  libri  p.  22G2  haec  siint  quae  urgenti  fempore  com- 
plec/i  tibi  in  praesentia  potuit  he  si  quJd  exemplis  defecerit  uel 
quaestionibus  subiungentur ,  profectus  est  Sichardus,  cum  et  ibi  addito 
Thesei  tiomine  scriberet  potui  Theseu  quod  pro  potui  si  quid  et  idem 
uomen  in  inscriptione  libri  poneret,  Q,  Terentii  Scauri  de  orthographia 
ad  Theseum.  eadem  inscriptio  praeter  principem  editionem  in  fragmento 
codicis  Vaticani  legitur.  sed  eius  fragmenti  scripturam  in  reiiquis  quoque 
cum  impresso  exemplo  ita  inveni  consentientem^  ut  non  videatur  dubitari 
posse  quin  ex  hoc  ipso-  Vaticanus  codex  descriptus,  non  ex  illo  codice 
editio  Sichardi  facta  sit.  ex  Basileensi  editione  recepta  sunt  excerpta  apud 
G.  Fabricium  gramm.  vet.  lib.  de  proprietate  et  dilferentiis  sermonis  latinl 
a.  1569,  repetita  a  Gothofredo  auct.  lat.  ling.  p.  1377  et  a  Vulcanio  thes. 
utr.  ling.  p.  759.*)  eandem  editionem  paucis,  quae  manifesto  errore  cor- 
rupta  erant,  correctis  cxpressit  Putschius,  qui  et  Bernensi  codice  et 
coniecturis  doctorum  virorum  se  usum  cssc  indicat,  cum  ^ex  libro  Bongarsii, 
notis  Ranconeti  et  Petri  Scriverii  restitutum'  a  se  editum  esse  Scauri 
librum  scribit.  verum  tamen  pancis  locis,  ut  dixi,  codicis  scripturam  recepit, 
pauciora  etiam  coniectura  emendavit. 

In  nova  editionc  duobus  codicibus  quos  supra  dixi  usus  sum.  e  quibus 
Bernensem  (B)  ips&  cum  Pulschii  editione  contuleram:  meam  operam  postea 
Ilagenus  denuo  excusso  codice  ita  supplevit,  ut  nullam  dubitationem  de 
scriptura  codicis  relictam  esse  putem.  Palatinum  codicem  (P)  me  rogante 
Stenderus  cum  principe  editione  contulit.  utriusque  libri  lectionem  inte- 
gram  exhibui,  et  Bernensem  quidem  ita  expressi,  ut  etiam  in  ratione 
scribendi,  quautum  fieri  possct,  hunc  sequerer  et  in  eo  quoque  genere 
omnem  scripturae  discrepantiam  exceptis  quidem  rebus  levissimis,  quae 
nullam  utiUtatem  habent,  adnotarem.  scriptura  codicis  saepius  altera  manu 
ipsa  quoque  antiqua,  quam  adposita  b  littera  significavi,  correcta  est: 
litteras  in  rasura  membranarum  positas,  si  modo  illud  quod  olim  scriptum 


*)  Nullam  fidem  habent  quae  Claudius  Dausqueius  in  orthographia  y.  I 
p.  162  Scauro  tribuit,  'Scaurus  lib.  IX  de  orthographia:  et  raro  Capri  testimonio 
8  apnd  EtruscoB  exprimitur  et  ez  Latinis  locutiooibus  nonnumquam  evaneBcit. 
Eimius:  Interea  fugit  albu'  iubar  Hyperioni'  cursum'.  nam  neque  a  Scauro  neqne 
a  Capro  haec  petita  sunt,  sed  ab  Agroecio  p.  2269.  Ennii  autem  versum  Capro 
aactore  usus  Priscianus  1.  V  p.  170,  9  in  alia  quaestione  adBcripsit. 


TERENTU  SCATRI 


erat  ddii  iipparebat,  adilila  nota  rtn:.  iiiilicavi.  miiiorcai  tliligeDliam  requira-l 
liat  PalatinuH  cod«x,  in   qiio  ea  quae  ad  ortliographiam  vocabulorum  per-^ 
UiieDl   plentmqiie  omitli  poteraut.   raliouem  autem  duorum  librorum  iuveoi 
csse  hanc,  ut  ex   uuo   velere   exemplo  lilleris  aiiglosaxoDicis  vel  scollicis, 
ut  videliir,  scripto,  quo  soto  Scauri  liber  memoriac  prodilus  erat,  ducU 
siiil.    quod  exemplum  cum  i»  opUmo  cotlire  Beriieiisi  accurate  expressumJ 
sit,  neglegenlius   el  mulUs  viliis  auclum   in  Palaliuo,   sequilur   ul  in  iUol 
omnis    fcre   scripturae   auctorilas   nitatur,   pauris   locis,    in   qnibus 
quaedam  vel  omissa  vel  ueglegenlius  descrtpta  eranl,  eius  fides  siippleaturl 
PalaUno  codice.*)  louge  maxima  tamen  [lars  vitiorum,  quibus  Scauri  libe» 
in  communi  aixhctypo  gravissime  corruplus  erat,  ei  illo  ad  utrumque  ahW 
dicem   propagaUi   esl.    ex  eodem   vclere   eiemplo   derivala  suul   eicerptaffl 
quae   ex    iniUo    libri,   quod   tum   quoque,   cuni   illa   componebantur,   iai 
mutilalum  erat,  descripla  el  qualtuor  codicibua  propagata  sunt.   ex  his  f 
([uae  niemoria  digua  esse  vidcbaiitnr  adscripsi.    manu  scriptorum  lihrorum 
lecliombus   addidi   discrepaiiliam   principis    ediliouis,   quacum  Pulschiana, 
elcut  dixi,  plerumque  consentil,  eamque  discrepanliam  ipsani  quoque  iiite-J 
gram  exhibui,  ut  couslaret,  quem  ad  modum  verba  grammatici  olim  edibt 
riiisseut.    uam  ad  constiluendam   leclioneni   impresso   exemplo    fidem    noM 
Iribui,   sed   quae  recUus  in   eo  qiiam   iu  PalaUno   codice  legunliir  e  coit-l 
iectura  poUus  Sichardi  quam  ei  nieliorc  codice  rcpetenda  sunl,  aitt  siquaeJ 
forte    iu   his  quae  Sichardus  correxit  sine  alio  codice  non  videhutilur 


*)  Ex  iie  qaae  Palatini  codicia  auctoritate  recepi  qnaedam  sane  ita  comp^  I 
laiA  HODt,  nt  &ci]e  coniectnra  inveniri  potueriut.    Biint  etiam  de  qnibna  dnbittna  1 
nimi  codicis  Bcriptura  rccte  indicata  sit.    adscribam  tamen  panca  eius  generis 
exempla.    p.  2260  quem  nunc  tm  hedum  didmus  P  cnm  excerptis:  nunc  om.  ~ 
p.  aafil  u(  cum  tn  Mtrbo  nescto  s  HUeram  pri<rri  'syllahae  iniunguM  P,   ut  c 
t»  uerho  neacio  s  liiUrae  (oorr.  litternm  b)  priori  iungunt  B;  priort  gifBabae  ii 
guitt  defendnnt  eicarpta.    p,  2262  ut  f  et  h  P,  u(  haee  B.   ib.  K  quidam  aupar- 
uacuam  esse  iudieauerunt  B,  quidam  vuperuacuum  e»ae  Uttcram  iudicauerunt  P,  < 
p.  2263  inalc  ^idam.  per  c  P,  muUae  quidcfa  per  c  B.    ib.  quis  cnim   uet  hebetir  ] 
animia  anmissosimiltindinan  sentire  non  possil.    q  littera  aegue  retenta  est  P,J 
quis  enim  hAetis  aniini  sonorwn  nimQUuAvitm  sentire  non  possit.   q  littera  a 
quaerenda  al  B.    ib.  quod  auxilii  eius  Utttrae  non  indigebat  1',  quo  auxilio  r 
litterae  indigebai  B.    p.  S26T  scd  illud  Bcculi  uidentur  P:  illud  om,  B.    p.  231! 
adice  quod  maxumus  eorruptum  sit  P,  adile  maximus  corrumptum  (co 
lum)  sit  B.   p.  2S60  nemo  autem  numquam  tam  inguUe  per  u  artubus  dixerU  PJl 
nemo  y  numquam  tamen  inxuise  ptr  w  arUtbus  dixeril  B.   ib.  quoniam  pri 
u  cederet  P,  que  (corr.  qita)  pro  antca  u  cedfret  B.    ib.  in  dsdem  hae  littera^ 
nece$aario  utimur  P,  in  eisdem  hae  Uttera  tangimur  necessario  B.   ib,  liquidae 
autetn  siint  quatuor  P,  liquidae  sunt  IIII  B.  p.  8261  cum  alioqui  dubium  non 
ait  quin  per  m  scribenda  sit  P,  atm  aiioqui  dubium  non  aU  cum  per  ms  scribenda 
sit  B.   ib.  et  quoniam  ptr  p  et  s  ea  scribantur  P:  per  om.  B.   ib.  hicmps  aute» 
neutriim  harum  syllabarum  geniliuo  reeipiat.   item  non  eonstat  obscurum  utrt 
per  ob  aut  per  op  dcbeat  seribi  P,  hiemps  autem  neutrum  harum  synaiarum  reeipit.t 
ilen  non  constal  obscurum  ob  a»  per  op  debeat  acribi  B. 


DE  ORTHOGRAPHIA  7 

vcniri  potuisse^  ne  haec  quidcm  post  cognitam  ficrnensis  codicis  scripturam 
quidquam  novi  ad  memoriam  manu  scriptorum  librorum  addunt.  praeterea 
subieci  indicem  eorum  locorum^  in  quibus  eaedem  res  ab  ipso  grammatico 
tractantur.  nam  ad  reliquos  grammaticos  qui  de  iisdem  rebus  scripserunt 
vel  iisdem  fontibus  atque  Scaurus  usi  sunt  eam  operam  convertere  infini- 
tum  fuit^  quamquam  horum  comparatio  ad  corruptam  scripturam  emen- 
dandam  plurimum  profuit.  in  ipsa  emendationc  autem^  quamvis  sciam 
plura  quam  ipse  correxi  facile  corrigi  posse,  tamen  modum  adhibendum 
esse  censuiy  propterea  quod  librum  non  solum  errore  scribendi  corruptum 
se^etiam  excerpendi  neglegentia  depravatum  esse  existimo.  quare  quae- 
dam  quae  in  iusta  et  digna  vetere  grammatico  elocutione  ferenda  non 
sunt  relinquere  quam  incertis  coniecturis  temptare  malui. 

Terentium  Scaurum  Hadriani  temporibus  grammaticum  vel  nobilissi- 
mum  fuisse  testimonio  constat  Gellii  noct.  att.  XI  15^  qui  eum  de  Caeselii 
erroribus  scripsisse  refert.  eodem  pertinet  Capitol.  vit.  Ver.  imper.  c.  2 
audivU  Scaurinum  grammaticum  latinum,  Scauri  filium,  qui  grammadcus 
Hadriani  fuit.  pracnomen  Quinti  bis  posuit  lulius  Romauus  apud  Charisium 
p.  202,  28  et  210,  21,  ubi  Q.  Terentius  Scaurus  in  commentariis  in  arteth 
poeticam  libro  X.  idem  Scauri  libros  arlis  grammaticae  bis  appellavit 
p.  133,  1  et  136,  16.  adnotationes  eius  in  Vergilium  paucae  relictae  sunt^ 
in  scholiis  Veronensibus,  de  quibus  Ribbeckius  prol.  in  Verg.  p.  171  sq. 
disputavit.  praeterca  Plauti  fabulas  interpretatus  esse  testimonio  creditur 
Rufmi,  qui  uomen  grammatici  una  cum  excerptis  ex  Sisennae  commen- 
lariis  appellavit  comm.  in  mctr.  Terent.  p.  560,  27,  Sisenna  in  commen- 
tario  Poennli  Piautinae  fabulae  —  in  Pseudulo  sic  ^malai  SiaiQBtSi^ 
metri  causa.^  Scaurus  in  eadem  fabulfl  sic,  ^nunc  iam:  iam  divisit  in 
duas  sytlabas  metri  causa.^  Sisenna  in  Rudente  sic  sqq.  quaroquam  de 
Scauro  non  satis  certum  csse  indicium  commentarii  Plautini  apparet.  nam 
interpolata  veterum  cditionum  lectione  usus  est  Ritschelius  de  excerptis 
Rufini  disputans  parerg.  Plaut.  p.  374.  non  magis'  certum  cst  ad  commen- 
tarium  Horatii  referenda  esse  quae  leguntur  in  scholiis  Porphyrionis  in 
Hor.  sat.  H  5,  92  stes  capite  obstipo,  tristi  ac  severo:  Scaurus  incli- 
nato  dicit,  vel  apud  Charisium  I.  c.  (>.  Terentius  Scaurus  in  commen- 
tariis  in  artem  poeticam  libro  X,  de  quibus  acuta  est  disputatio  Zange- 
meisteri  de  Horatii  vocabulis  singularibus  (fierolini  a.  1862)  p.  40.  ex 
arte  grammalica  videntur  petita  esse  quae  Scauri  nomine  adscripto  luiius 
Romanus  de  adverbio  obiter  Charis.  p.  209,  14  et  Priscianus  de  participio 
ambitus  I.  X  p.  547,  10  attulerunt;  item  definitiones  et  observationes  de 
variis  artis  grammaticae  partibus  apud  Diomedem  p.  300,  19;  27.  318,  14. 
320,  13.  403,  20.  421,  16.  444,  29.  449,  26.  456,  27  et  in  explanatio- 
nibus  in  Donati^m  p.  486,  9.  535,  5.  552,  31.  560,  19.  562,  1. 


8  TEEENTII  SCAVRI 

Composui  omnia  quae  adscripto  Scauri  nomine  a  posterioribus  gram- 
maticis  ex  eius  libris  recepta  sunt.  nam  quae  uon  nominato  auctore  ad 
eius  doctrinam  probabiliter  referri  possunt  sciens  omisi.  iam  vero  hic  de 
orthographia  liber  non  solum  clausula  subiecta  p.  2262  haec  sunt  quae 
urgenti  temporc  sqq.  ab  iis  quae  deinde  sequuntur  separatus,  sed  etiam 
certo  scriptoris  consilio  ita  dispositus  est^  ut  reliqua  ad  eum  non  perti- 
nere  appareat.  nam  quattuor  posuit  genera  quibus  scribcndi  ratio  corrum- 
peretur.  quae  postquam  iii  principio  libri  una  cum  regulis  cmendandi 
breviter  descripsit  et  paucis  exemplis  comprobavit^  mox  praemissa  dispu- 
tatione  de  cognatione  litterarum,  quoniam  in  hac  omnis  de  orthograuliia 
quaestio  versatur,  per  singulas  libri  partes  copiosius  persecutus  es^et 
primum  quidem  additis  contra  rationem  litteris^  deinde  detractis  iis  quas 
addi  ratio  iubebat  multa  corrumpi  demonstravit  et  adiectis  singulorum 
vocabulorum  quaestionibus  illustravit.  tum  de  mutatione  litterarum  simi- 
liter  disputavit.  denique  de  conexione,  quo  genere  ea  quae  in  dividendis 
syllabis  peccarentur  contineri  voluit,  pauca  subiecta  sunt.  per  omnia  autem 
genera  cum  saepe  consuetudinem  scribendi  vel  pronuntiandi  pugnare  cum 
ratione  videret,  id  egit  ut  aut  a  prava  consuetudine  rationem  defenderet 
aut  ipsam  consuetudinem  certis  legibus  ex  cognatione  litterarum  ductis 
regi  demonstraret;  raro  propter  soni  iucunditatem  aliquid  consuetudini  con- 
cessit.  saepius,  maxime  in  prima  parte  libri^  consuetudo  antiquorum  com- 
memorata  est. 

Ex  antiquioribus  grammaticis  quibus  Scaurus  usus  est  Varronem  ter 
appellavit,  p.  2255  de  longis  syllabis  per  i  vel  ei  scribendis^  p.  2256  de 
adspiratioqe  in  Gracclii  nomine  omittenda,  p.  2261  de  nominibus  per  ps 
vel  bs  scribendis.  quae  Wilmanasius  de  Varr.  libr.  gramm.  p.  86  libris 
de  sermone  latino  tribuit  ita,  ut  primum  et  tertium  locum  in  primo  libro, 
secundum  in  tertio  collocaret,  propterea  quod  his  potissimum  libris  con- 
venire  viderentur.  praeterea  inventum  Spurii  Carvilii  p.  2253  ct  Accii 
doctrinam  de  geminandis-vocaUbus  p.  2255  commemoravit,  quae  ipsa  quo- 
que  a  Varroue  recepisse  videtur,  sicut  versus  Lucilii  p.  2255  adsrriptos 
ab  illo  petiverat.  denique  Santram  una  cum  dissentiente  ab  eo  Varronis 
opinione  nominavit  p.  2256.  reliquos,  quorum  sententias  attulit  vel  im- 
pugnavity  nominatim  non  appellavit,  sed  generaliter  quosdam  multos  alios 
dixit.  sed  ex  his  quoque  quibus  nomen  adscriptum  non  est  permulta  ad 
Varronis  doctriuam  haud  dubie  referenda  sunt.  quod  quo  certius  appareret, 
curavi  ut  ea  quae  ab  aliis  Varroui  tribuerentur  vel  in  libris  de  lingua 
latina  similiter  praecepta  .essent  in  adnotatione  indicarentur.  facile  autem 
uumerus  eorum  quae  ex  illius  doctrina  repetenda  sunt  augeri  poterit, 
siquis  ea  comparaverit,  in  quibus  alii  qui  iisdem  fontibus  atque  Scaurus 
usi  de  orthographia  scripserunt  cum  illo  consentiunt    nan>  in  his  quoque 


DE  ORTHOGRAPUIA  9 

sunt  quae,  quamvis  non  nominato  auctore  tradautur,  tameu  satis  probabi- 
liter  ad  Varronem  referri  possint.  verum  bis  omissis  satis  fuit  certis  in- 
diciis  probavisse  Varronianae  doclrinae  vestigia  per  totui;n  Hbrum  dispersa 
esse,  ex  quibus  de  reliquis  probabilis  coniectura  fieri  posseL 

Restat  ut  dicatur  de  iis  quae  post  librum  de  orthographia  scripta 
sunt  de  adverbio  temporis  ^cum',  de  usu  atque*  scriptura  adverbiorum  sive 
praepositionum  localium,  de  scriptura  per  i  vel  ei  litteras  et  de  apicibus 
litterarum^  quibus  addidi  excerpta  de  praepositionibus  locorum  ex  eodem 
fonte  ducta^  sed  in  compendium  redacta  et  novo  additamento  aucta^  quae 
in  codice  Parisino  7520  sacc.  XI  cum  excerptis  ex  catholicis  Probi  con- 
iuncta  leguntur  f.  1,  Ars  Prohi  de  nllimis  syllahis  cuius  sint  declinadonis 
uel  uhi  terminent  genitiuuni,  Praepositiones  locorum  —  audeham.  Nunc 
de  catholicis  nominum  uerhorumque  doceamus  sqq*.  (Prob.  cathol.  p.  3,  2). 
illa  igitur^  quae  cum  Scauri  libro  conexa  in  codicibus  leguntur,  neque  cum 
hoc,  sicut  dixi,  cohaerent  et  inter  se  minus  certa  dispositione  coniuncta 
simt.  maximam  autem  eorum  partem  Varroni  tribuendam  esse  animad- 
vertit  Lachmannus  in  Lucret.  p.  186.  quem  secutus  Wilmannsius  de  Varr. 
libr.  gramm.  p.  113  reiectis  paucis,  quae  interpolatori  tribuenda  esse  pu- 
tavit,  reHqua  ex  Varronis  Hbro  de  grammatica  petita  iisque  interpositis 
epilogum  Scauri  in  duas  partes  disccrptum  esse  censuit.  nam  ad  epilogum 
libri  de  orthographia  ea  quoque  quae  huic  parti  subscripta  sunt  p.  2264 
hrevitatem  huius  lihelli  sqq.  revocanda  esse  existimavit.  postea  Usenerus 
mus.  Rhen.  v.  XXIV  (a.  1869)  p.  94  sqq.  de  tota  hac  parte,  quam  ex 
Bernensi  codice  emendatam  exhibuit^  ita  disputavit,  ut  non  solum  haec 
omnia^  quae  in  illo  codice  post  Scauri  Hbrum  scripta  sunt,  ex  quinto  Hbro 
de  sermone  lalino  transcripta  et  duabus  partibus  epilogi  interposita  esse 
demonstraret,  verum  etiam  excerpta  codicis  Parisini,  quae  modo  dixi^  et 
similia  quaedam  de  praepositionibus  locorum  praecepta,  quae  apud  alios 
grammaticos  leguntur^  ab  his  ex  eodem  vetere  fontc,  cuius  usus  iUis 
paratus  fuisset,  repetita  esse  existimaret.  et  Varronis  quidem  praecepta 
esse  quae  in  hac  parte  referuntur  certum  est.  nam  et  nomen  eius  disputa- 
tioni  de  adverbiis  localibus  praescriptum  est  p.  2262,  et  ea  quae  de  diversa 
scriptura  numeri  singularis  et  pluralis  per  i  vel  ei  praecepta  sunt  eidem 
tribuuntur  p.  2255.  sed  non  minus  certum  esse  puto  quaedam  quae  Var- 
ronis  non  sunt  immixta  neque  omnia  sic  ut  nunc  leguntur  ab  eo  scripta 
esse.  epilogum  autem  Scauri  alienis  excerptis  interpositis  in  duas  partes 
divisum  esse  parum  probabile  est.  nam  ut  clausula  Hbri  de  orthographia 
per  se  perfecta  et  absoluta  est,  ita  ne  in  his  quidem  quae  extremae  parti 
subscripta  sunt  quidquam  desideratur.  memorabilis  vero  est  huius  partis, 
de  qua  dicimus,  similitudo  cum  libro  de  orthographia.  nam  non  solum 
eaedem  res  quae  in  illo  tractatae  iam  erant  iterum  tractantur  in  his  quae 


10  TERENTII  SCAVRl  DE  ORTHOGRAPHrA 

ei  subiecta  sunt  et  additis  aliis  ita  augentur,  ut  quodam  modo  suppleri 
illius  disputatio  videatur^  sed  etiam  disputandi  et  scribendi  ratio  similis  est 
in  his  atque  in  illo.  ex  quo  genere  est  generalis  eorum  contra  quos 
dicitur  significatio^  quidam,  qui  dicunt  et  similia,  in  fragmento  Parisino 
aniiqui  et  consueludo,  quodens  saepius  adliibitum,  princeps  littcra  p.  2262 
et  principes  litterae  p.  2263  coll.  p.  2258  principibus  litteris,  Ttkaovaafiog 
est  p.  2264  coll.  p.  2254  testantur  lutttickaaiLoL  propter  hanc  simiiitu- 
dinem  igitur  non  improbabile  videbitur  ut  haec  quoque,  sicut  librum  de 
orlhographia^  cui  adhaescrunt,  a  Scauro^  quem  plurima  a  Varrone  recepisse 
vidimus,  scripta  et  dcinde  utraque  excerpta  ab  inferioris  aetatis  grammatico 
composita  esse  dicamus.  luic  accedit  quod  ii  grammatici,  quos  Scauri 
libris  de  artc  grammatica  usos  esse  scimus^  lulius  Romanus  apud  Charisium 
p.  203,  12  et  Diomcdes'  p.  414,  31,  de  adverbiis  localibus  vcl  praepositio- 
nibus  eadem  quae  lioc  loco  ubcrius  exposita  sunt  in  breviorem  formam 
redacta  exhibent,  ut  illi  non  ipsum  Varronis  librum,  scd  ea  quae  Scaurus 
ex  eo  receperat  habuisse  pulandi  sint.  unum  huic  sententiae  video  opponi 
posse,  quod  Varronis  praeceptum  de  i  et  ei  litteris  p.  2264,  quod  supra 
p.  2255  grammaticus  improbaverat,  hoc  loco  sic  tamquam  ipsius  scriptoris 
praeceptum  refertur.  quod  tamen  neglegentiae  excerptoris  videtur  tribui 
posse,  nisi  potius  iis  quae  deinde  corrupte  in  codicibus  scripta  sunt  hoc 
quoque  loco  refutatio  eius  sententiae  continebatur. 

Itaque  si  haec  quae  dixi  vere  disputata  sunt,  duo  habemus  Scauri 
fragmenta  vel  excerpta,  alterum  maius  ex  singulari  libro  de  orthographia, 
ut  videtur,  receptum,  alterum  brevius  ex  alio  eiusdem  grammatici  libro 
pelitum.  quae  postea  cum  suis  clausuUs,  sive  hae  ipsius  Scauri  erant 
sive  ab  alio  grammatiro  additae,  ad  orthographicam  institutionem  con- 
iuncta  sunt. 

Fragmentum  de  ordinatione  partium  orationis,  quod  praescripto  Te- 
reutii  nomine  in  Valentiano  codice  legitur,  in  uno  Palatino  codice  Terentio 
Scauro  tributum  et  eius  libro  subiectum  est,  ceterum  a  vetere  grammatico 
haud  dubie  alienum  est. 

Excerpta  Parisina,  quae  Scauri  excerptis  addidi,  antea  in  analectis 
grammaticis  Vindobonensibus  p.  452  edita  erant  codicem  in  meum  usum 
denuo  accuratissime  excussit  Maximilianus  fionnet,  quo  auctore  lectiones 
libri  manu  scripti  rectius,  quam  olim  a  Vindobonensibus  editoribus  factum 
erat,  exhibui. 


Q.  TERENTII  SCAVRI 

DE    ORTHOGRAPHIA 

LIBER 

4c  4c  4c 

p.  2249—51  P. 

Scribendi  autem  ratio  quattuor  modis  vitiatur,  per  adiectiooem,  de- 
tractionem>  inmutationem,  adnexionem.  per  adiectionem,  ut  cum  querelam 
per  duo  1  scribunt,  cum  querulus  sit,  non  querullus.  per  detractionem, 
ut  cum  I  haedus  sinc  aspiratione  scribitur^  cum  alioqui  cum  ea  debeat^ 
5  quouiam  apud  antiquos  faedus  sit  dictus^  et  nbi  illi  f  litteram  posuerunt, 
nos  h  substituimus,  ut  quod  illi  fordeum  dicebant^  nos  hordeum,  fario- 
lum  quem  nos  hariolum^  similiter  faedum  quem  nunc  nos  haedum  dicimus. 
per  inmutationem^  ut  cum  at  coniunctionem  |  per  d  scribunt  et  eandem^ 
quotiens  praepositio  sit^  per  t,  cum  alioqui  e  contrario  debeat  (ieri.    per 


4  haedus  p.  13,  8.  23,  18 


B  codex  Bemensis  330 
b  eiusdem  codicis  corrector 

P  codex  PcUatinus  1741 

09  editio  BasUeensis  a.  1527 

INCIPIT  LIBER  TERENTH  SCAURI  DE  ORTOGRAPHIA  B  Incipit  Hber 
Terrentii  Scauri  de  ortograma  {corr.  orthograpbia)  P  Q.  TERENTII  SCAVRI 
DE  ORTHOGRAPHIA  AD  THESEVM  m,  INCIPIUNT  PAUCA  EX  LIBRO 
TERENTIANI  SCAURI  EXCERPTA  DE  0RT06RAFIA  Ortografia  igitur  est 
ratio  in  syllabiB  recte  scribendi.  scribendi  antem  ratio  qaattuor  modis  uitiatur 
codex  Sangallensis  249,  DE  ORTHOGRAPHIA  TERENTE  SCauro  (ITEM  ORTHO- 
GRAPHIA  TERENTE  Scauro  cod.  Sangertn.)  Orthographia  igitur  est  ratio  recte 
syllabis  scribendi.  scribcndi  autem  ratio  quattnor  modis  uitiatur  codex  Emmera- 
fnus  252  et  Sangermanensis  1180  1  uinciatur  corr.  uitiatur  B  2  querellam 
(corr.  -elam)  per  duo  11  scribunt  cum  queruUus  (corr.  -ulus)  sit  B  querellam  per 
dno  1  Bcribunt  quoniam  (quum  m)  querulns  sit  Po  4  ut  post  detractionem 
om.  BPto  heduB  BP  oedns  ca  cum  eadem  excerpta  Emmer.  Sangerm. 

Voss.  5  faedus  excerpta  Sangerm.  et  Voss.,  foedus  Bm  et  excerpta  Emmer.,  feduB  P 
6  noB  autem  h  Pm  substituemus  excerpta  Emmer.  et  Sangerm.  7  quem 
illi  £ariolum  nos  hariolum  dicamus  excerpta  Vossiana.  rectius  erat  ut  quod  illi 
fordeum  dicebant  noB  hordeum,  quem  illi  fariolum  nos  hariolum,  similiter  qnem 
illi  &edam  nos  haedum  dicimus:  cf.  p.  13,  10  hariolum]  ariolum  B  ffdum 
excerpta  Sangerm.,  fedum  P  foedum  Bca  nunc  om.  B,  add.  Pm  et  excerpta 
Sangerm,  Emmer.        hedum  BP  et  excerpta  Sangerm.,  hoedum  co 


12  TERENTII  SCAVRI 

p.  2251  P. 

adncxionein^  ut  cum  iu  vcrbo  nescio  s  litteram  priori  syllabae  iuugunt, 
cum  postcrioris  initium  esse  debcat:  est  eniro  ne  scio.  nam  ne  pro  nou 
positum  est  apud  antiquos.  f  significat  nefrendes  porcos  qui  sunt  sine 
dentibuSy  id  est  qui  fabam  frendere  non  possunt,  nesapus  qui  nou  sapit, 
ita  et  nescio  non  scio  diductis  in  verbum  et  adverbium  syllabis.  recorri-  5 
gitur  vcro  rcgulis  tribus,  historia^  originatione,  quam  Gracci  itv^okoyLav 
appellant,  proportione,  quae  graece  dvakoyia  dicitur.  et  historia  quidem, 
ut  cum  sed  pcr  novissimam  Utteram  d  scribimus,  quoniam  antiqui  sedum 
dixerint  et  per  abscisionem  coniunctionis  pars  remanserit.  [at]  originatione, 
ut  cum  dicirous  inchoare  cum  aspiratione  scribendum,  quoniam  a  chao  lo 
dictum  sit,  quod  fuerit  initium  omnium  rerum.  proportione,  ut  cum  dici- 
mus  cquum  et  servum  et  similia  debere  scribi,  quia  antiqui  pcr  uo  scri- 
pserint,  quoniam  scierunt  vocalem  non  posse  geminari  credebantque  ct 
hanc  lilteram  geminatam  utroque  loco  in  sua  potestate  perseverare,  igno- 
rantes  eam  praepositam  vocali  consonantis  vice  fungi  et  poni  pro  ea  littera  i5 
quae  sit  f;  deinde,  quod  opinia  nomina  feminina  nominativo  singulari  a 
fmita,  quotiens  in  masculinum  transcant,  servatis  praecedentibus  Htteris 
novissimum  a  in  u  vertant  et  assumpta  s  contrarium  sexum  signincent, 
ut  iusta  iustus,  casta  castus,  pia  pius,  ita  et  equa  et  serva  servatis  prae- 
cedentibus  lilteris  et  u  pro  a  substituto  equus  et  servus  et  equum  et  20 
servum  per  duo  u.  non  per  unum  u  efQciunt,  excepto  uno  avia  avus, 
uude  apparet  avium  debuisse  dici. 


1  neecio  p.  28,  15        16  praepositam  vocali  p.  17,  2 


1    litterae   B,  corr.  -am   h  priori  syllabae   imigunt  excerpta  Emmer. 

Sangerm.  Voss.y  priori  syllabae  iniangunt  P  priori  syllabae  coniungunt  c»  priori 
iungunt  B  2  est  enim  nescio  non  scio  excerpta  Emmer.  Sangerm.  Voss. 
3  Aput  antiquos  significat  nifrendes  P  apud  antiquos  ut  nefrendes  o).  fortasse 
apud  antiquos,  sicut  dicebant  nefrendes  nefrendes]  Varr.  r.  r.  II  4,  17  amisso 
nomine  lactentis  dicuntur  nefrendes  ab  eo,  quod  nondum  fabam  irendere  possunt, 
id  est  frangere :  cf.  Fest.  p.  162  5  diductis  Boi  deductis  B  6  HrYMOAO- 
TIAN  B    €TYMAriAN   P  7  et  om,  co  8  d  ow.  BVm,  add.  Fntschius 

9  dixcrunt  BPa  10  scribendo  a>  a  cbao  Po)  a  cho  B:  inchoo  inchoavi, 

sic  dicendum  putat  lulius  Modestus,  quia  sit  compositum  a  chao,  initio  rcrum 
Diomedes  p.  365,  16.  cf.  Varr.  de  l.  l.   V  19         11  sit  om.  BBm  12  ecuum 

{corr.  equm)  et  seruum  B  seruum  et  ceruum  Poi,  equom  et  seruom  PutscJiius. 
fortasse  equum  servum  et  similia  per  duo  u  debere  scribi  deberi  P  per 
uo  scripserint  Putsdiius,  per  uos  scripserint  P<o  per  uos  scripsef  B  14  per- 

seuerare]  seuerare  jB  seruare  P  seruari  to  16  quae  sit  f  a  quaesitae  B  que- 

site  P  singulari  a  finita  a>  jsingulari.  L.  finita  B  singula  id  est  finita  P.  for- 
tassc  a  littera  finita  et  dei^ide  adsumpta  s  littera  scripserat  grammaticus  .17  in 
masculinum  transseant  P  in  mascnlino  transeant  B  18  assumpta  s  Pto  assumpta 
L.  B  significant  BP<o  19  et  equa  et  seruatis  praecedentibus  litteris  BP 
et  equa  et  serua  praecedentibus  literis  seruatis  to  21  per  auo  (per  auo  .v.  P) 
non  per  u  efficcre  BP  per  uus  non  per  0  efficere  <o  uno  auia  auus  P  uno  auia 
auos  B  <o        22  avium]  auum  B  P  auom  co 


DE  ORTHOGRAPfflA  13 

p,  2251.  52  P. 

Redditis  ergo  vitiorum  modis  et  emendationis  regula  exposita^  ante- 
quam  ad  ea  veniamus^  circa  quae  scribentium  error  argui  solet,  necessarium 
putamus  ante  cognationem  expHcare  litterarum^  quoniam  liuius  quoque 
ootitia  haesitantibus  saepe  succurrat.    Tocales  itaque  inter  se  mutuis  yici- 

&  bus  io  declinatione  funguntur,  ut  ago  |  egi,  tango  tetigi^  salit  exilit^  salsus 
insulsus.  quod  non  mioos  io  extremitatibus  nominum  apparet^  cum  iustus 
iusti  iosto  iuste  dicimus  uni  litterae  subinde  succedentibus  ceteris.  nec 
mious  coosooanteSy  ut  f  et  h:  utraque  enim  est  flatus.  quare  quem  anti- 
qui  fircum,  nos  hircum^  et  quam  Falisci   habam,  oos   fabam  appellamus, 

10  et  quem  aotiqui  fariolum^  oos  harioium.  item  I  et  d  et  r  et  s^  cuius  rei 
maximum  argumeotum  est,  quod  balbi,  qui  r  exprimere  ooo  possuot^  aut 
I  dicuot  aut  s,  oec  mious  quod  capra  per  demioutiooem  capella  dicitur 
et  frater  fratellus.  item  Furios  dicimus  quos  aotiqui  Fusios,  et  aras  quas 
illi  asaSy  et  lares  quos  ////  lases,  item  sellam  quam  illi  seddam  [et  attulit 

15  attioet  t  pro  d  substitutum].  deiode  m  et  n  cooseotiuot  et  paeoe  idem 
sooaot,  uode  distiogueodorum  sooonim  utriusque  litterae  causa  m  dicere 
aotiqui  praepositam  o  litterae  quam  o  malueniot  hoc  probaot  etiam 
Graeci,    qui,    ubi    oos    m    litteram    pooimus,    o    poouot,    ut    graphium 

6  in  extremitstibiis  Dominnm  p.  24,  lU  8  f  et  h  p.  11,4.  23,16  13  Fnrios 
p.  23,  10        U  sellam  />.  23,  17        attullit  p.  2€,  14 

3   cognitionem  B  4   notitiam  baentantibns  taepe  snccnpirat  taP 

mntnns  B,  corr.  mntni.s  b       7  nni  litterae  Pto  nim  litterae  B.   an  n  litierae? 

cedentibns  B  8  nt  f  et  b  Pa  nt  haec  B.  Varr<mis  de  f  lititra  praecepta 
Ugunivr  dt  L  L  V  i*7  el  apud  VHium  Lcmgum  p.  2230  todemqut  auctore  ih. 
p.  2236  Serr.  in  Verg.  Aen.  VII  G'j5  enim  ut  flatns  B  P  enim  nt  flatn«  ert 
•t.  an  ntraqne  enim  adflatnr?  cf.  Varr.  r.  r.  III  1,  0  nam  lingna  prisca  et  in 
Giaecia  Aeolis  Boeotii  sine  adflatn  Tocant  collis  Tebas  10   hariolnmj  ario- 

lam  B  et  d  €m.  m  11  bolbi  qui^  alibi  qni  B  aliqni  Pm.   ef.  Pluiareh. 

quatt^  Bom.   Ji   xai   ro   l  xdliv  rois  aMolis^aivov^i   tov  g  dt    a^fXvttjfia  ri^; 
jlmiTrr^i  V7[6%fttai  rpcrriUfdiuyor  12  per  deminntionem  6  per  ademinntioDem 

BP  per  diminntionem  «p  dicitur  B  dicatnr  Pt»  13  Fnrioe]  fumo^  Bm 

faruios  P.  cf.  Varr.  de  L  L  VII  20  in  mnltis  Terbis,  in  qno  anliqui  dicebant  §, 
poeiea  dictnm  r  Fusiosj  fnscos  BPm  Fusuos  PutMhius  14  lares  quos 

laaet  BP  laies  qnos  lases  m  illi  seddam  Pm  illi  seddem  B.  cf.  Serr.  in 

t  t 

Verg.  buetJ.  1,  2  xuxde  et  fiella  pro  eedda  dicitor  a  fedendo  et  adtnlit  iidtiiiet 
B.  kedufi  rer^^a  ei  adn/Aaiione  de  d  ei  t  litttri*,  ut  ridetur,  rtUeia.  «ed  ab  hoe 
foco  ali^na.  nam  de  cognaiione  mutarum  UUerarum  pot^ea  dicUur.  eadem  tjempta 
po$iia  tuni  p.  k*i.  lo  de  muiaiione  praepo&Uionum  llt  eubfetitatnm  deinde  et  u 
B  snbstitiitam  deiade  et  son  P  subtuto  m  deiode  et  n  ct  16  mtde]  nt  Pm 

et  B  cac»ae  ;caa£«  P.  dicere  antiqui  praepositae    praeposite  P^  1  qokm  n 

■salcerant  BP  causa  dicere  azitiqui  praep<oei«a  1  qoam  n  mjLtQernDt  m.   Aok  Oa 
correxi,  ui  ad  m  htt^am  *eqwenie  n   rn  eandem  n  UUeram  rulgo  muiaiam  per- 
timereni.  de  qua  muiaiione  dixH  VtUu$  Ijmgus  p.  2237 ,  com  dico  'etiam  nuiit', 
qujuBiTis  per  m   fcnbam,  nef<cio  quo  modo  tamen  exprimeie  dod   pofcnzm 
18  ponuDtj  pocact  P 


14  TERENTE  SCAVRI 

p.  2252.  53  P. 

yQag)£tov  et  salum  6dlov  et  similia.  x  littera  cognata  esi  cum  c  et  g,  quod 
lingua  sublata  paulum  hae  dicuntur^  ut  ab  eo  quod  est  lux  et  lex  dici- 
mus  lucis  et  legis.  b  cum  p  et  m  consentit,  quoniam  origo  earum 
non  sine  labore  coniuncto  ore  respondet.  a  quo  quem  Graeci  IIvQQCav 
nos  fiyrriam,  et  qdem  nos  Pyrrum  antiqui  fiurrum  et  Palatium  Balafium,  5 
item  Publicolam  Poplicolam:  et  alii  scamillum,  alii  scabillum  dicunt:  aut 
cum  ab  eadem  voce  duae  gignuntur,  ut  ab  eo  quod  est  princeps  et  caelebs 
principis  et  caeiibis,  nec  minus  e  contrario  in  yerbis^  cum  a  carpo  et 
scribo  carpsi  et  scripsi  proferimus.  c  cognationem  habet  cum  g,  et  ideo 
alii  dicunt  gaunacen^  alii  caunacen^  item  camellum  gamellum.  cum  %  ^^^^'  ^^ 
que  graeca  littera  consentit:  unde  quidam  coronam^  non  nulli  choronam 
dixerunt.  k  quidam  supervacuam  esse  litteram  iudicaverunt,  quoniam  vice 
illius  fungi  satis  c  posset.  s^d  retenta  est,  ut  quidam  putant,  quoniam 
notas  quasdam  significaret,  ut  Kaesonem  et  kaput  et  kalumniam  |  et  kalen- 
das.  hac  tamen  antiqui  in  conexione  syllabarum  ibi  tantum  utebantur,  ubi  i^ 
a  littera  subiungenda  erat^  quoniam  multis  vocalibus  instantibus^  quotiens 


7  princeps  p.  21,  9,  27,  11 


1  rPA0HION  B  nt  salnm  (saXov  et  similia  Pod  nt  salam  salon  grece  et 
nJTOiliter  B  cognota  P  est  cum  om,  B  Pa>  qnod  lingua  sublata  paulum 
hae  dicuutur  pamm  recte  de  c  et  g  litterts  dicta  mtU.  sed  d  et  t  Utterarum  pro- 
mwVtiatumem  similiter  descripserunt  l^erentianus  v,  199  sqq.  et  Marius  Vietorinus 
p.  34,  24.  quare  videndum  an  haec  cum  iis  quae  supra  de  his  litteris  alieno  loco 
scripta  sunt  olim  coniimcta  et  post  hanc  disputationem  de  x  littera  posita  fuerint 
in  hunc  fere  modum,  item  d  et  t  cognatae  Bunt,   quod  lingua  sublata  paulum 

est 

hae  dicuntur,  ut  attulit  et  attinet  t  pro  d  Bubstituto  2  quod  lux  B  3  lucis 
et  legis  P<o  lucie  legis  B         et  m]  etiam  to         earum]  eorum  Bm  quorum  P 

4  coninntione  respondit  a  quoque  greci  TTTPPIiLN  nos  byrriam  B  coniunctione 
respondi  a  quo  quem  greci  TTYPPI  An  nostri  byrrianr  P  coniunctione  reuelli  a 
quoquam  potest^  Graeci  nvqqlav  nostri  byrriam  ta.  corredionem  praebuit  Marius 
Victorinus  p.  18, 14,  item  consonantes  inter  se  proprie  sunt  cognatae  quae  simili 
configuratione  orie  dicuntur,  ut  sunt  b  f  m  p  5  et  quem  pyrrum  antiqui 

byrrum  BPta  et  quem  Purrum  antiqui  Burrum  Putschius  et  palatium  item 
publicolam  poplicolam  B  et  palatium  item  publico  lampo  plicolam  P  palatium 
item  Publicolam ,  Boblicolam  on.  cf.  Varr.  de  l.l.  V  53  itaque  Naeyius  Balatium 
appellat  6  et  alii  scamillum  alii  scabillum  B  P  alii  ecapillum  alii  scabillum  (o. 
Bcabellum  Varro  de  l.l.  V  168,  scamellum  Prisdanus  l.  III  p.  111,  1  7  duae 
in  ae  gignuntur  Pto  celebs  BP  8  celibis  P  celebis  B  a  ante  carpo 
om.  BPa  9  carpsi]  carsi  P  10  gaunacem  (cem  ras.  B)  alii  caunacem 

BP<o.   gaunacuma  codex  Varronis  de  l.  l.  V  167  camellum  gamellum  HZ 

quoque  B  camellum  camellue  h  z  quoque  P  camelum  gamelum  E  quoque  o) 
camelnm  gamelum  X  quoque  Putschius       11  nnde  quidam  P(o  unde  quidem  B 

choronam]  koronam  (o  12  E  om.  P<o,  add.  B  supemacuam  esse  literam 
iudicauerunt  <o  supemacuum  esse  litteram  iudicauemnt  P  Bupernacuam  esse  iudi- 
cauerunt  B        13  fungi  satie  c  possit  B  fungi  c  satis  posset  P<o        retenta  P(o 

o 

retenda  B  14  natas  B         et  kaput]  ut  kaput  BP<o         15  hac  tamen  Pco 

haec  tamen  B        ibi  tantum  Poa  tantum  ibi  B 


DE  ORTHOGRATHIA  15 

p.  2253  P. 

id  verbum  scribeodum  erat,  in  quo  retinere  hae  litterae  nomen  suum 
possenty  singulae  pro  syllaba  scribebantur^  tamquam  satis  eam  ipso  nomine 
explerent^  ut  puta  decimus,  d  per  se  deinde  cimus^  item  cera,  c  simplex 
et   ra,  et  bene,  b  et  ne.     ita  et   quotiens    kanus  et   karus  scribendum 

5  erat,  quia  singulis  litteris  primae  syliabae  notabantur^  k  prima  ponebatur, 
quae  suo  nomine  a  continebat^  quia,  si  c  posuissent,  cenuset  cerus  futu- 
rum  eraty  non  canus  et  carus.  ego  autem  contenderim  magis  supervacuam 
esse  c  quam  k,  quoniam  k,  ut  apud  Graecos,  satis  vim  etiam  c  litterae 
exprimat,   sed  quosdam  figura  deceptos,  qua  non  solum  apud  nos  verum 

10  etiam  apud  antiquos  Graecorum  g  littera  notabatur,  ut  testatur  foedus 
Graeciae  f  camelo  aereo  in  hortis  Caesaris  in  aede  Fortis  Fortunae  inpi- 
sum,  ubi  pro  F  haec  forma  posita  est,  item  XII  tabulae,  ubi  est  Ni  pacvnt 
per  hanc  formam,  quod.male  quidam  per  c  enuntiant  (est  enim  praeteri- 
tum  eius  pepigi  a  pango,  ut  a  tango  tetigi,  non  paxi^  ut  a  dico  dixi),  cre- 

15  didisse  nobis  k  deesse  et  hanc  quidem  k  dixisse^  ceterum  pro  ea  nota 
adiecta  a  Spurio  Carvilio  novam  formam  G  litterae  positam.  nam  non  fue- 
runt  tam  inperiti  antiqui,  ut  k  servarent^  si  aliam  litteram  idem  sonantem 
habuissent.  quis  enim  vel  hebetis  animi  sonorum  similitudinem  sentire  non 
possit?     Q   iittera  aeque  retenta  est  propter    notas,  quod  per  se  posita 


19  Q  littera  p.  18,  4.  27,  18 


3  dicimne  d  per  se  deim  dicimus  P  dicimiiB  d  per  se  im  dicimns  B  dicimud 
per  d  sedcim  dcimas  (o  Decimus  d  per  se  im  dicimus  Putschius,  decimus  d  per 
se  inde  cimus  Sciappius  gratnm.  philos.  p.  163  et  Vomus  Aristarch.  I  17  p.  78, 
decimus  per  d  et  cimus  Schneiderus  gramtn.  lat.  v.  I  p.  293        cera]  cra  cd 
4  et  bene  b  et  ne  P  et  bene  et  be  et  ue  B  et  bne  b  et  n  a>       kanus  et  kams] 

o 

knu8  et  kruB  (o  5  quia  (o  qua  BP  natabantur  B  ponabatur  P 

9  fortasse  figura  C  deceptos        10  g  littera  Schneiderus  gramm.  lat.  v.  I  p.  294, 
haec  littera  Pon  haec  .1.  B        foedus  gretiae  B  fedus  graeciae  P        11  camelo 
aereo]  fortasse  columnae  aeneae        in  aede]  id'a  B  id  est  a  P  aedi  m        12  pro 
r  haec]  pro  o.  p.  haec  BP,  sed  expuncta  in  B  o  littera,  pro  porta  haec  m 
posita  sit  BPa  XII  tabulae]  leg.  XII  tab.  rd.  ed.  SchoeU  p.  118         ni 

pagunt  BP(o.  ni  pacunt  scrtbendum  esse  vidit  E.  I.  A.  Seyfertus  gramm.  lat. 
V.  I  p.  54  13  male  quidam  Pa>  multae  quidem  B         per  c  enuntiant  est 

enim  praepositum   eius  a>  per  c  nunciantes  (nunctiantes   P)   enim  prepositum 

eius  BP  14  a  ante  tango  om.  BP<o  ut  dico  B  credidisse  nobis  p 

deesse  et  hanc  quidem  p  diiisse  BP  credidi  saepe  nobis  p  deesse  et  hanc  qni- 
dem  p  (quidem  b  Putgchius)  dixisse  (o  et  Putschius  16  adiectam  a  Spurio 

Carrutio  nove  formam  G  litterae  praepositam  Seyfertus   l.  c.  Carvilio]  cor- 

rutio  corr.  carrutio  B  caruttio  P  Carutio  w:  correocit  Scihneiderus  gramm.  lat. 
V.  I  p.  270  coll.  Plutarch.  quaest.  Bom.  54  nouam  formam  G  litterae  (s  literae 
co)  praepositam  P<o  noue  formam  g  litterae  praepositam  B  et  Putschius  17  ut 
om.  BP,  add.  a  18  vel  om.  B,  add.  P<o  animi  sonorum  B  animis  an- 

missorum  P  animi  eorum  eo        19  aeque  retenta  est  Poo  aeque  quaerenda  est  B 
posita]  possit  a  P 


16  TERENTII  SCAVRI 

p.  2253.  54  P 

sigiiificarel  quaesloreni,  et  qiiia  cum  illa  u  litlera  conspirat,  quotiens  con- 
sonanlis  loco  ponitur^  id  est  pro  vau  littera,  ut  quis  el  qualis.  undc  et 
Graeci  coppa^  quod  pro  hac  ponebant^  omiserunt^  postquam  usu  quoque^ 
quod  auxilio  eius  litterae  non  indigebant^  supervacuum  visum  est. 

Sequitur  ut  demonstremus^  quac  liltera  aut  praeponi  possil  aut  subici.  5 
a  igitur  littera  praeposita  est  u  et  e  litteris,  ae  au,  subiecliva  vero  u  f  ve- 
mm  u  sequitur  ut  au  et  apud  antiquos  i  littera  pro  ea  scribebatiu*,  |  ut 
testantur  ^sraxkaOfioi,  in  quibus  est  eius  modi  syllabarum  diductio,  ut 
^pictai  vestis'  et  ^aulai  medio'  pro  pictae  et  aulae.  sed  magis  in  illis  e 
novissima  sonat^  et  propterea  antiqui  quoque  Graecorum  hanc  syllabam  per  lo 


7  i  littera  pro  ea  scribebator  p.  24,  10 

1  Bignificaret  q  quaestorem  B  Foa  2  pro  vau  littera]  pro  ua  oo  3  coppa 
quod]  copia  quam  BP  xdnna  quod  <i>,  ubi  nonna  scribendum  csse  vidit  Sclinei- 
derus  fframm.  iat.  v.  I  p.  322  4  quo  anxilio  eius  literae  non  indis^ebant  ca 

quod  auxilii  eius  litterae  non  indigebat  P  quo  auxilio  eius  litterae  indigebat  B. 
fortasse  qui  auxilio  eius  litterae  non  indigebat  5  quae  littera]  .q.  littera  B 
aut  praeponi  aut  subiici  possit  P  De  coniunctione  vocalium  quae  in  codicibus  legun- 
tur  ita  corrujita  sufUy  ut  verba  grammatici  certa  coniectura  rei^itui  nequeant.  nam  et 
quae  de  e  vocali  praecepta  erant  perierunt,  et  reJiquarum  vocalium  ordo  ptrtur- 
batus  est,  neque  quae  de  usu  antiquorum  grammaticus  adnotacerat  recte  tradita 
sunt.  quare  jmucis  emendatis  scripturam  codicum  retinui.  ceterum  aptus  rerum 
ordo  hoc  fere  modo  restitui  potest:  A  igitur  littera  praepositiva  est  e  et  u  litteris, 
nt  ae  au;  subiectiva  vero  i  et  u,  ut  ia  ua.  et  apud  antiquos  i  littera  sequitur, 
quoniam  i  pro  e  scribebatur,  ut  testantur  niTanlacfioi,  in  quibus  est  eius  modi 
syllabarum  diductio ,  ut  '  picbii  vestis '  et  '  aulai  medio '  pro  pictae  et  aulae.  sed 
magis  in  illis  e  novissima  eonat,  et  propterea  antiqui  quoque  Graecorum  hanc 
sjllabam  per  AE  scripsisse  tradnntnr.  e  littera  praeiectiva  est  i  et  u  litt^ris,  ut 
ei  en,  snbiectiva  vero  omnibus  vocalibus,  ut  ae  ie  oe  ue.  i  littera  oum  omnibus 
Yocalibus  praeiciatur,  nulli  subicitur  nisi  u  litterae,  ut  vidi  vir,  nisi  secondum 
antiquoB  eins  modi  sjUabae,  loi  et  moi,  per  oi  scribebantur,  non  per  oe.  o  prae- 
iectiva  est  e  litterae,  ut  oe,  et  secundum  antiquos  in  eadem  syllaba  scribebatnr  L 
o  littera  omnibus  vocalibus  et  praeiectiva  et  subiectiva  consentit.  ut  va  ve  vi  vo, 
in  quibus  syllabis  non  vocalis,  sed  consonantis  vicem  praestat:  est  enim  posita 
pro  digamma,  quod  quidam  Graecornm  etiam  vau  appellant:  et  rurbns  au  eu 
in  on.  6  a  ante  igitnr  om.  P(o,  add.  B  et  Putschius  u  et  e  littere  ae  et  au 
subiectiva  uero  uerum  .v.  sequi  ut  .u.  an.  ut  aput  antiquos  uero  i  littera  pro 
ae  soribebatur  P  ua  et  e,  literis  e  ut  n  subiectiua  nero  u:  ut  au.  Apud  anti- 
qnos  oero  i  litera  pro  e  scribebatur  «>.  corrufitam  codicis  B  scripturam  supra 
exhibui.  8  METddTTdCMOY  B  metaaTTddCMOI  P.  in  metapiofmis  duos  Veriiilii 
rersus  qui  sequuntur  liosueruHt  Ihomedes  p.  4M>.  W  et  p.  44 '2.  11  et  Verrio 
Flaceo  auctore  usus  ISymjicius  p.  ?,*>7,  i»S:  cf.  Vel.  I.ong  />.  -.^i^i^i*  Pnsdan.  I.  I 
p.  37,  lo  deductio  BPto  9  pictai]  Verg.  Aen.  VII II  ;»<>*  aulai  medio  P 
aulai  in  medio  B  a  et  Velius  Longus:  Verg.  Aen.  III  .vV/  lo  propterea  Pw 
praeterea  B  |.>er  ae  sorijvsisse  B  et    Putschius.  per  ea  scrii^is^e  P  per  ai 

scripsisse  ».  im  ae  dijththongo  pro  a  seribt-ndo  Latithos  Aeotum  morem  imitati^ 
esse  docet  Priscianus  1.  c.  p.  3>.  4.  ponitur  pro  e  longa,  ut  seaena  pro  ffKi^ri;, 
et  pro  a,  ut  Aesculapius  pro  U<ndi;»io^,  in  quo  Aeolis  sequimur:  illi  enim  rr.tt- 
q-cfi^  pro  rvutfag  et  qrai<nr  pro  tfaatr  dicnnt,  ubi  rruffaf'^  et  qraf«ir  pro  rvuifai^ 
et  yaiffir  iN  boni.<  eodidhus  Jegitur.   de  oe  dij^thonoo  idem  tradit  p.  P».  i  nec 


DE  ORTHOGRAPHIA  17 

j    p.  2254  P.    - 

ae  scripsissc  Iraduntur.  o  praciecliva  cst  e  litterae,  ut  oe^  et  secun- 
dum  antiquos  eadem  syllaba  i.  u  littcra  omnibus  vocalibus  et  praeiectiva 
et  subiecta  consentit,  ut  va  ve  vi  vo  et  rursus  au  eu  iu  ou,  in  quibus 
sylJabis  non  vocalis  sed  consonantis  vicem  praestat.     est  enim  posita  pro 

:*  digamma^  quod  quidam  jGraecorum  etiam  yav  appellant  i  littera  cum 
omnibus  vocalibus  praeiciatur,  nulli  subicitur  nisi  u  litterae^  ut  vidi  vir^ 
nisi  secundum  antiquos  eius  modi  syllabae  loi  et  moi  per  oi  scribebantur, 
non  per  oe  [u  littera  cuicumque  vocali  praeici^  sed  tamquam  consonans 
polest  nec  minus  subici]. 

10  Ex  consonantibus  b  praeicitur  [in]  litteris  d  1  n  r^   ut  bde  ble  bne 

bre^  alii  nulli.  c  praecedens  in  consortium  syllabae  assumit  littcras  1  m 
n  r  t^  ut  cle  cme  cne  cre  cte^  aliarum  consortium  respuit.  d  praeicitur 
I  n  r^  ut  dle  dne  dre^  aliis  minime.  f  praeiecta  conspirat  cum  1  n  r^  ut 
fle  fne   fre.     g  praeicitur  I  m  n  r,   ut  gle   gmc  gne  gre,  et  litterae  di- 

15  gamma  u  scquente  vocalL  ut  gue,  id  est  g/e.  h  nulli  consonantium  prae- 
icitur;  vocalibus  vero  modo  utroque  consentit,  praeiecta,  ut  heri  hodie 
humus  hilum  hamus,  item  subiccta,  ut  ali  eh  ih  oh  uh:  consonantibus 
tribus  subicitur  c  p  t,  ut  che  phe  the.  k  omnibus  litteris  quibus  c  et 
praeici  et  subiungi  potcst.     1  nulli  consonantium  praeicitur,  sed  subiecti- 

20  vam  tantum  modo  habet  potestatem;  subiungitur  autem  f  litterae,  ut  fla- 

2  V  littera  p.  12,  15 

mirum,  cnm  pro  o)  qnoque  habemus  o  et  pro  i  e  in  diphthongo  accipimus.  hoc 
tamen  qnoque  ad  imitationem  Boeotorum  solemus  facere.  exempla  ae  diphtJumgi 
ex  antiquis  Boeotarum  inscrij^tianibus  adnotavit  Ahrensius  de  dialect,  Aeol,  p.  198 
et  posit  htmc  aiii 

1  ut  oe  PutschiuSy  ut  d  BPa  2  eadem  syllaba  i  Po)  eadem  i  B  et 

PiUschius       3  ve]  uao  B        au  eu  iu  ou  (o  au  eu  iu  uo  P  eu  au  iu  ouo  B 

4  consonantis  vicem  praestat]  consonaDtia  it  prestat  B  consonanti  Item  prestai 
P  consonang  est  u  lacufia  post  u  relicta  (o  5  quidam  Graecorum  etiam  vau 

appellant]  Varronis  testimonium  adscripserunt  Priscianus  l.  I  p.  15,  2,  onde  a 
plerisque  ei  nomen  hoc  dator,  quod  apud  Aeoles  habuit  olim  J-  digamma,  id 
est  vau  ab  ipsins  voce  profectum  teste  Varrone  et  Didymo,  qui  id  ei  nomen 
esse  ostendunt,  et  Cornutus  apud  Cassiod,  p.  2282 ,  banc  litteram  Terentius 
Varro  dnm  vult  demonstrare  ita  perscribit,  vau  i  littera]  k  hi  littera  B 
6  praeiiciatnr  o)  praeiacitur  B  praeiicitur  P        7  loy  et  moy  B        scribebantnr 

P  scribantur  B<o        8  praeiici  (o  pcipi  B  preicipi  P        10  b  om.  BP,  add.  (o 

litteris  d  1  n  i:  bde  blo  bne  bre  (die  P)  alii  nulli  P<o  litteris  d  x  1  m.  6.  D.  E. 
blo  bne  bre  alii  nuUi  B  11  c  praecedens  in  marg.  add.  B  in  consortinm 
sillabae  assumptae  (adsumptae  P)  \  m  n  r  i  BP  init  consortium  syllabae  ad- 

sumptae,  id  est,  m  n  r  t  o)  12  cne]  kne  B  13  ut  dle]  ut  L£  B  dle  {flmisso 
ut)  P<o  14  gme]  gne  B         digamma  (digammae  B)  insequente  nt  gne  gie 

BP(o        IG  praeiecta  om,  BP(o         17  item  subiectat  bat  het  hit  hot  hut  Pco 
item  subiecit  hat  haec  hit  hot  hut  B        18  ut  che  the  phe  omnibus  BP(o 
et  ant^  praeici  om.  <o         19  subiectiuam  q>  subiectam  B  snbiectnm  P        20  nt 
flatns  Poo  ut  flauis  B 

GBAMMATICX  XiATINI   VII.  2 


18  TERENTII  SCAVRI 

p.  22r>l.  55  P. 

tus^  et  p^  ut  placiduSy  et  I)^  ut  blandus,  et  g,  ut  glaucus^  el  t,  ut  tlo; 
m  uni  tantuin  consonanli  praeiecta  conspirat  n^  ut  Mnestlieus.  n  nulli 
consonantiuni  praeiectiva  est,  sed  subiectivani  tantum  liahet  potestatem. 
p  praeicitur  consonantibus  I  n  r  s  t,  i//  ple  pne  pre  pse  ple.  q  neque 
subicitur  cuiquam  consonantium  excepta  s^  ut  squilla^  neque  praeponitur  5 
excepta  u^  ita  tamen,  si  ab  illa  vocalis  lertio  loco  fuerity  ut  que  quis. 
r  nulli  consonantium  praeicitur^  sed  subiectivam  liabet  potcstatem.  |  s  omni- 
bus  consonantibus  praeicitur  exceptis  li  et  x^  quibus  niliil  praeici  potest. 
t  praeicitur  litteris  1  m  n  r,  ut  tle  tme  Ine  tre.  et  quatenus  liuicparti 
satisfactum  est^  hinc  iam  quaestiones  quae  in  rationem '  scribendi  cadunt  lo 
secundum  praepositae  divisionis  ordinem  explicare  templabimus. 

Primum  igitur  per  adiectionem  illa  videntur  esse  viliosa,  quod  Accius 
geminatis   vocalibns   scribi   natura  longas  syllabas  voluit^   cum  alioqui  ad- 
iecto  vel  sublato  apice  longitudinis  et  brevitatis  nota  posset  ostendi.    nam 
singulares  vocales  et  produci  et  corripi  possunt.     unde   etiam  Lucilius  in  i5 
nono  saturarum  de  ortbographia  praecipiens  ait 

a  primum  est:  hinc  incipiam^  et  quae  nomina  ab  hoc  sunt: 

deinde 

f  a  primum  longa  brevis  syllaba.     nos  tamen  unum 
hoc  faciemus  et  uno  eodemquc  ut  dicimus  pacto  20 

scribemus  pacem  placide  lanum  aridum  acetum, 
^AQsg^AQBg  Graeci  ut  faciunt. 

itemque  quod  Lucilius^  ubi  i  exile  est,  per  se  iubet  scribi^  at  ubi  plenum 
est,  praeponendum  esse  c  credit  his  versibus, 


4  Q  neqne  subicitur  p.  15,  19.  27,  18 


1  ut  glaucus  Pco  ut  glocus  B        tlo]  fortasse  Tlepoleixius:  cf,  Terent.  Maur, 
V,  860  Serg,  de  litt.  p.  477,  12  Priscian.  l  I  p.  42,  16  2  uni  otw.  B  Po> 

mnester  B  P(o         n]  m  ^  nuUi  «  nullius  BF  3  praeiectiua  Fa  pra«- 

iecta  B  subiectiuam  co  subiectam  B  subiecta  P  4  ut  om.  BPca  q  ne 
subicitnr  B  5  scilla  P  6  excepta  u  ita  tamen  ti  et  Putschius,  excepta.v. 
auita  tamen  P  cxcepta  a  u  tamen  o)  ab  illo  BPa  quej  quae  BP(o 

7  subiectiuam  Pca  subiectam  B  b  om.  P,  odd.  Bco  8  et  x]  et  ex  P 

9  quatenus]  eatcnus  co         11  ppOBiiae  B  proposilae  Pco         12  uUa  corr.  illa  B 
13  longas  Pco  longa  B  15  in  uono  satu.raru  una  littera,  ut  videtur,  post 

tu  d^leta  et  ru  ras,  in  lacuna  sex  fere  Utterarum  P,  in  uim  satyrarum  P  in  IX 
satyrarum  at  19  a  primum  longa  et  brevi'  syUaba  Dousa  Lucil.  sot.  rel.  p.  43, 
aa  geminum  longa:  a  breuis  syllaba  coniecit  Bibheckius  mus.  Bhen,  v,  XXIX 
(a.  1874)  p.  131,  primum  e  superiore  versu  repetitum  esse  viderat  L,  Muellems 
Lucil.  scU.  rel.  p.  43  20  eodemquc  B  eodem  quod  P  eodem  (o  diximus 

Dousa         22  "jlQsg  "jlQsg  Dousa,  arpe.cape  e  B  apec  ape  E  Pco  23  itemque 

quod  B  item  quod  P(o  24  praeponendum  esse  £  credit  Putschius,  praeponen- 
dum  esse  ei  credit  P(o  praeponendum  esse  credit  B 


DE  ORTHOGRAPHIA  19 

p.  2255.  56  P. 

^mille  hominum',  ^diio  meilia':  item   liisce  iitroque  opus^ 

*meiles, 
meilitiam'.     teniies  i,  ^pilam',  qua  ludimus:  ^pilum^, 
quo  pisunt,  tenues;  si  phira  haec  feceris,  pila: 
5  quae  iacimus,  addes  e,  peila,  ut  plenius  fiat. 

quam  inconstantiam  Varro  arguens  in  eundem  errorem  diversa  via  delabi- 
tur,  dicens  in  plurali  quidem  numero  debere  litterae  i  e  praeponi,  in  sin- 
gulari  vero  minime,  cum  alioqui  i  non  aliud  in  singulari  quam  in  plu- 
raii,  neque  nliud  in  media  quam  in  extrema  syllaba  soiiet,  ut  in  verbis 
10  manifestum  est.  dicimus  enim  ^mitto  misi  misimus',  nisi  aliam  hic  vult 
esse  rationem  [quod  absurdum  est],  ut,  cum  verba  quoque  ex  syllabis 
constent,  ex  diversa  |  regula  corrigantur. 

Similiter  peccant  et  qui  nux  et  trux  et  ferox  in  novissimam  litleram 

&*  dirigunt,  cum  alioqui  duplex  sufTiciaty  quae  in  se  et  s  habet.    item  qui 

i^  reprehensus  cum  aspiratione  scribunt,  cum  eam  prima  positio  non  habeat, 

et  simiHter   vehemens,   cum   a    vi   mentis   dicatur.     quam   quidam  putant 

7  in  plnrali  qaidem  nnmero  p.  32,  21 


1  mille  hominnm  duo  milia  Pco  mille  hominnm.  II.  B  meile  hominum  dno 
meilia  Dousa  LucH,  sat.  rel.  p.  44  ^ex  restitutione  ScaligerV ,  meille  hominum 
dno  meillia  Lachmannus  iMciJ,  satur,  p.  36.  retinui  mille:  nam  hoc  voluisse 
ruletur  JAicilius,  mille  geniinata  1  littera  per  i,  contra  meilia  meiles  meilitiam 
ywr  ei  scribenda  esse  hiscej  huce  BPto  huic  Scaliger,  heice  L.  Mucllerus 

Lucii,  sat,  rel.  p.  46  2  meiles  meilitiam  Scaliger,  mille  militiam  Bto  millo 

miliciam  P  3  tenues  i  pilam  qua  ludimu'  Scaliger,  tenues  i  (tenue  si  co) 

pilam  in  qna  lusimaa  BP(o,  tenuest  i  pilai  qua  ludimus  Muellerus  piluni 

quo  ipso  (ipse  B)  tenues  si  plura  haec  feceris  pila  B  Pat  pilum  quo  pinso  tenues 
i:  plura  haec  feceri*  peila  Scaliger,  pilam,  qua  pisunt,  tenues:  si  plura  haec 
feceri*  pila  Mttellerus  ex  Velio  Longo  p.  2221  pilam  qua  pisnnt  per  i  6  addes 
e  peila,  nt  pleniu'  fiat  Scaliger,  adee  pella  ut  plenus  fiat  B  adde  se  (addere  a)) 

i 

pella  ut  plenius  fiat  Pca  6  dilabitur  B  7  litterae  i  praeponi  P<o  litter^ 

praepoui  jB,  i  litterae  e  praeponi   Wilmannsius  de  Varr.  libr.  gramm,  p,  175  ex 

comedura  Useneri  8  crnn  alioqui  non  aliundc  in  singulari  quam  in  extrema 

syllaba  sonat  ut  B  cum  alioqui  et  in  singulari  non  aliunde  quam  in  extrema 
Kyllaba  sonat  nt  P<o  cum  alioqni  et  non  aliud  in  singulari  quam  in  plurali 
extrema  syllaba  sonet  et  *  ut  Wilmannsius  10  mitto  misi  misimus  ^Vilmanu' 
sitiSy  mitto  emisimufl  BPto  aliam  om.  P(o,  add.  B  11  quod  est  absurdum 
Pfi>,  seclusit  Wilmannsius        ut  cum]  uitium  P        12  constent  Pto  constant  B 

ex  diversa]  et^diuersa  BPco,  at  diuersa  Wilmannsius        13  nucs  ot  trucs  et 
ferocs  <o       14  8  om,  BP(o        alioqui  duplex  suf^ciat  Pto  aliqui  duple  sufficia  B 

in  se  c  et  s  habet  09  15  reprehensus  Velius  Longus  p.  2234 ,  prehensns 

BPto  positio]  persona  BPoa:  cf.  Vel.  Long,  p.  2229  reprendit  secundum 

primam  positionem:  prendo  enim  dicimns,  non  prehendo         16  ueemens  B 
qnam  qnidam  pntant  adiiciendam,  quoniam  hoc  non  aliud  putant  esse   quam 
altins  vebi,  cum  hoc  verbum  sine  dubitatione  aspiretur  Schneiderus  gramm.  Uit. 
V.  I  p,  1S8,  quam  qnidam  putant  adiciendam ,  qnoniam  id  non  aliud  putant  esse 


20  TERENTII  SCAVRI 

p.  225C  P. 

adiciendam  f  qiioniam  i  uon  alind  pulant  esse  quam  alterius  ferri  cum  hoc 
verbo  sine  dubitalione  aspiretur.  negat  Varro  etiam  Gracco  aspirandum^ 
quoniam  a  gerendo  sit  cognominatus:  matrem  enim  eius  qui  primus  Graccus 
sit  dictus  duodecim  mensibus  utero  eum  gessisse.  et  pulcrum,  quamvis 
in  consuetudine  aspiretur,  nihilo  minus  tamen  ratio  exilitcr  et  enuntian-  5 
dum  et  scribendum  essc  persuadet^  ne  una  omnino  diclio  adversus  latini 
sermonis  naturam  media  aspiretur.  quamvis  Santra  a  (iraecis  putet  esse 
translatum,  quasi  polichrum. 

In  mensoribus  litteram  n,  quamvis  recuset  ratio,  quia  metior  sine  illa 
dicatUFy  vindicat  tamen  consuetudo^  quod  vox  plenius  sonet.  in  coniugis  i^ 
tamen  nominativo  utramque  partem  ralio  defendit.  nam  [et]  sive  detrahcn- 
dum  N  novissimae  parti  putaverimus^  auxilio  erit,  quoil  genetivo  non  con- 
iungis  sed  coniugis  dicimus;  sive  adiciendum^  quod  a  verbo  quo<l  est  iungo 
hoc  nomen  declinatum  sit.  sed  melius  tamen  videtur  sine  n  littera  dicere 
et  scribere.  verum  sine  dubio  peccant  qui  paulum  et  paululum  per  uuum  i^ 
1  scribunty  cum  alioqui  prima  positio  eius  duplici  hac  littera  enuntietur, 
ut  pullum  et  pusillum. 


qtiam  altius  mentem  nehi,  id  e&t  fcrri,  cum  hnic  nerbo  sine  dubitatione  adspiretur 
Wilmannsius  de  Varr.  libr.  gramtn.  p.  1S3.  malim  quamquam  quidam  putant 
adiciendam,  quoniam  non  aliud  putant  csse  quam  altius  eyehens  {veJ  ulteriuB 
Yehens),  cum  huic  verbo  Bine  dubitatione  adspiretur 

1  addiciendam  P  quoniam  .i.  non  B   quoniam  hii  non  P  quoniam  h 

ferri  ac 

non  m  putent  co  alterius  cum  B  alterius  fieri  cum  Poa  2  gr^o  B 

gracho  P  Grachus  to  3  eius]  ei  B  graccus  B  gracchus  P  Grachus  cd 
4  duodecim  mensibus  utero  gessisset  B  duodecim  menses  uterum  gessisse  P», 
duodecim  menses  utero  eum  gessisse  Bitschelius  quaest.  Varron.  p.  2S  coU. 
Charis.  p.  8';?,  ^'  quod  mater  eius  duodecim  mensibus  utero  eum  gestayerit 
4  et  pulchmm  B  Pot.  pulchrum  Varro  adspirari  debere  negat,  ne  duabus  conso- 
nantibus  media  iotercedat  adspiratio,  quod  minime  rectum  antiquis  videbatur 
Charisius  p.73,17  5  in  consuetudine  B  Pm  nihilhominus  B  nichilcminus  P 
ex  hi  (ex  i  P)  littere  tenuntiandum  BP  exiliter  c  enuntiandum  a  exili  littera 
c  ennntiandum  Wilmannsius  de  Varr.  Uhr.  gramm.  p.  1S4  7  natura  media  B 
naturam  mediam  Pto  naturam  in  media  Putschius  qnamuis  Santra  Putsdtius, 
qnamui  santra  B  qnamuis  antea  Pta  8  polichmm  in  messoribus  tamen  quam- 
uis  liti  recuset  ratio  B  polichmnim  mensoribus  tamen  quamuis  literae  cnset 
ratio  P  volvjpovy  (in  add.  Putschius).  Mensoribas  tamen  quamuis  literae  accnset 
(liti  recuset  Putschius)  ratio  co  et  Putschius  9  metior  Sditieiderus  gramm.  lat. 
I  p.  457,  metiar  BP(o        10  tamen  eam  consuetudo  Pm        in  coniugiis  B 

12  n  om.  BPm        genetiuum  non  coninngis (s  ras.  in  lacuna  quinque  ftre 

litterarum)  sed  B  genetiuo  non  coniungi  sed  P  13  sive  ^diciendum  om.  P, 

add.  Bm        14  n  littera]  n.  L  ^  15  paulum  et  paululum  o>  paullum  {deletn 

priore  I)  et  panlinnm  B  paullum  et  panllinum  P  IG  hac  littera  enuntietur 

Ba  hee  littere  nuncietur  P  17   ut  pollum  et  pusillum  P  ut  polum  (corr. 

pollom  h)  et  psillum  B  nt  pollum  et  pisillum  at  ut  pollum  et  poUuIum  Putsdtius. 
pnllnm  ex  Vdio  Longo  p.  223S  rursus  quia  puUum  per  duo  I  scribimus,  obser- 
Tavenmt  qnidam  nt  panllum  repetito  eodem  elemento  scriberent  recepi.  pollum 
€f  poUnlnm  defendU  Schneidenu  gramm.  UU.  r.  T  p,  41'^ 


DE  ORTHOGRAPHIA  21 

Inlerdum  el  p  lillcra  supervacuo  iiilicilur,  ul  cutn  scribimus  sumptus 
I  ct  (iempUis  et  emptus,  ciim  alioqui  ceteris  [lccliuationibua  verborum  »on 
I  atlsil.   suiuo  ■■lum  et  ilemo  el  emo  tiidmiis,  el  Jetracla  verhis  litlcra  siiper- 

taciia  ifunre  |iiirlici|)iiltoiiibus  adiciatur  ratio  uoii  esl.  uam  riiptinn  cum  ea 
i^  dici   mirum  non  est,   ciim   verba  <]iioi|tie   non   sine  ea  stnt,  tit  rumpo  el 

rupi  et  reliijua.  similiter  bioms  carere  p  liltera  debet,  qiiia  in  ccterts 
'  cafiibiis  nnsqnam  p  nec  b  propinqua  eius  respondet,  sine  |  quanim  allera 
'  nus<|uam  in  latinis  ea  nomina  declinaiitiir,  quae  in  ir  graeca  voce  efTerun- 
I  tu.r,  iil  priuccps  et  caelehs,  qiiia  priucipis  et  caelibis  scribitur. 

Non  mediocriter  i>cccBnt  etiam  qui  formoso  n  Utteram  assumunt.  non 
I  magis  enim  haec  liltera  liuic  nomini  necessaria  est  qnam  glorioso,  quod 
I  a  glnria   vcnit:  ita   iil  gloiiosiis  a  glorta,   Tormosus  a  rorma.     nec   minus 

fallunlur  qui  Mezenlium  per  duo  i  scribunt  ignoranles  dupllcem   litleram 
I  dehere  geminari,  quamqiiam  quidam  colligant  dupUcem  iiou  esse.    cau- 
k  sam  item  a  multis  scio  per  duo  s  scrihi  non  atlendeutibus  hanc  litleram, 

ut  etiam  cognatam  illius  r,  nisi  praecedeute  vocali  correpta  non  solere  ge- 
I  minari,  el  praeterea,  qiioliens  productam  vocalem  [uj  sequatur,  in  bnc  so- 
I  Itn  desinere  syllabae  soniim,  ul  in  plaiisu  et  lusii.  ita  cum  in  hac  utiqiic 
I  Uttera  eius  modi  sjllabarum  liniri  sonus  dcboat,  numquam  autem  a  geniiua 
I  Dlla  syllaba  incipiat,  apparct  causam  geminalum  s  non  recipere,  quoniam 
I  ueque  in  fine  praeccdcnlis  syllabae   alterum   potest  poiii   neque  a  gemino 

B  p.  27,  II         9  piincepa  jj.  li,  7 

I  et  p  lit«ra  PuUehiu»,  et  p  1  £  et  p  et  1  P  et  p  et  b  <n  sumptua  et 
demptiii  emptua,  »td  e  in  v.  empttiB  rai.  P,  euiiiptuB  <lemptub  comptua  B  Bumptos 
et  demptns  comptun  a>         2  caeteris  oi  cet^rom  B  V        3  dicimoB  et  om,  BPm 

detractn  oerbie  (ucrb'  B)  auperuucua  SP  detracta  p  at  Bupeniacun  o 

4  Addiciatur  P  nam  rnptnm  enirQ  eam  ea  P  nam  ruptum  m  cnm  ea  oi 

I    5  noQ  mirum  cst  Poi  ut  rnmpoj  et  rampo  BPta  G  biempa  B.  eamfeni 

I  lenteMitun  Caesellio  iribuil  Papirianui  apuil  Cassiod.  p.  3393        carere  o>  parere 

f  £P        p  litteram  B         quia  in  caBibua  a>  qui»  in  «eraibua  BP.  »td  ai  ra».  S. 

k  fotiatse  qaia  in  omnibuB  ca«ibus:  ef.  Cuisiiid.  I,  c.        7  reBpondit  /'        S  fnrtoMe 

%  Latinia        in  y  greciiin  uouem  B  m  graecaiu  uocem  J'a>        !)  celebe  P  celepe  B 

ooelebi  m  celibtB  BP  coelibia  a  10  asBumaiit  Pra  12  foTtmac  iUque 

nt  glorioatiE  u  gloria,  xic  formosliB  u  forma        et  formoaua  ui        13  Metteotiam 

per  dno  t  acribunt  P  11  daplicem  esse  B  (non  mpascr.  b)  15  a  om.  BPo 
pec  duo  BB  BCribi  nt  non  attendentibas  la  per  dno  n  acribi  non  att«ndentibus 

P  per  dno  ii  «cribi  ut  non  adtendentibue  B  16  niBi  correpta  uocali   praece- 

1   denttbuB  (praecetiente  a)  non  Pi»  17  praeterea]  propterea  u  nocalem  u 

j-aeqoatur  Ba  uocalnin  u  aequitar  P.  geribi  polerat  a  vel  au.  eed  rccliiu  delebi- 
I  fur  n,  u{  Aanc  ^itogue  regulam  genercditer  extvierit  grammaliati.  productam  autem 
mtacalem  dixit  rt  simplicem  et  diphlhongum:  cf.  rel.  Limg.  p.  3338  in  hac]  in 
1  .id  BPa  18  Bonum]  %o  [  eono  (bo  in  fine  versus)  B  ut  in  plauau  et  1ueu 

L«t  plaasn  raP  ita  enl  iu  bac  utique  (utique  ras.  b)  littera  B  Ita  cum  bac 

I  utiiiao  littera  Pai        aparet  B  (p  euperscT.  b)         21  praecedentibua  x^llabae  P 


^2'Jt  JKKKNJJJ  >^<;AVJtJ 

||   .'.'•'I   •>■<  1' 

^rijiji'iiM  iiujprii'  h4'4|  \{\\u\  h<'i'ijli  w<li'ijtijr,  <|ii(>d  <;aubsa  dicla  sit  a  ca- 
vjlliiliojiiliij.^  vi-l  li  I  jvj'im1o,  <l<'iijdi'  |»<'i'  ^ifyxon/^v  <:aijKba.  ita  et  in  lioc 
|iiii|ili'j   uifyitnfitftf  1^1'jjiiiiiJiiiliiiJj  b  |»iJlav<'j'iiijl,  ut  <iri^iiiatio  a]>|iai*eret. 

Ih'iiiili-  |M*r  <li*liji<  liiijii'111  lnM'  jiKiild  h<'i'ili<*ii<li  ra(i<»  <'(irnip(a  est,  qui- 
ImimIiiiii  iiiiii  I  hriilM'iililMih   (4<'iii'tivuiii   <'<M'uin   UMUiiiiiiiii  <|ua(;  iiis  iioniiiia-  ^ 
IhM  hiui^ulfiri  lliiiuiilur,  iil  AiitiMiiuH  Aiitoiii,   Treiu<*lius  Treineli,   exigenle 
n'HHi<i  lil  iii  lioruiii  i^eucllvih  i  lllteni  K(>iniiietur,  <|U(uiiani  genetiviis  singu- 
liUlti  uoii  iIi'Im'1   uiiiiiMiiu  uuiiieruin    tiiiliere   sytlatKiruin   (juain  iionniiativus, 
i|Uiu   liiinio    iiititriluiu   etliiiu   iiMiior  tit.     iiropter  <iuain   rausani   ego  etiam 
viMiilivoh  lioriini  |M*r  iliio  i,  iioii,  ut  roiihuetuilo  iiMurpavit,  per  unum  pu-  lo 
loiu  «)^M'  MriliriMloh,  i|uia  iioii  ilelieiil  iUM)ue  voealiviis  iniiioreni  numerum 
h^lliilMiuin  liiihere  i|UiUu  uoiuliiiilivus.    Iiii  o  Antouii  et  o  Aemilii  in  singu- 
l«ul   vovMllvo  el  (Iheutluin  |  el    s«  rilkeiiiliHn   esse   eonteiulerim.     item   ciim 
owil  el  e\|iovliVlu^   h|iu>  s  lillera   seriliuntur.    euiu   aHo(|ni   «^diecta  ea  de- 
Wm\  M  iiln,  \|\ioniain  hiiuililer  mvIuiu  speclalus(|ue  dicatur  el  adiecla  prae-  i'^ 
pviMiuvuo  mImuu  ohso  illi:«  iuiliuiu  deluMt. 

iVlukiUviv  u  ^vukmMlaui  eis  uomiuilms  (|(ue  ub  y  liUeni  incipiunl 
\\  \'\\\\\\'\\\k\\\\h\\'*  ue^jvie  liUoi\^iu  e<im  es>e  el  jn^e  \<rl  iHm  jdiecU 
lil^   ^N|m\Ui\Mvcuv  iu   >    liuer^    stvuihUim  h<i«H^   lunuiiK)!   iutelk^i«   quonijm 

I  k   o\u'.  ,''^.       » 

.-.i.    >•  :   y.'.    v^WOMSN    S  .\i:i>a    t^y^  ■•^Jk   ...     i.i-am   ONNOrHN 

^cxuvv-iUvi-.:;:.    yulfaus". tiii    N   •'..4   ,i  '**:';i,k  k^^VK^StS  ^^v ';    iti.i\iliiii   >    •altttL". ••imi     c* 
■•„.,  v*i  iu."*;i*  ji^x^.^.L/'    :^«.a.v'j.i.:\i'.-fi   v<  -.^tiM  iCf.rjr    Jt       .iii    .*»     ii    \i    ad^    j>' \ot':» 


t 


;..*:.     !"tj  •     i..L     ruiiiv'     'i     ;.(.iiliilivi     J*  f.iUOi'     It      .''*i,^<'nt«o-     •      H      ft",    •»#■   .7. 

■i.si.oi    -«.i'.     '"w  '"   ■■K\    iiiv»    i    '■<  ^*  j  ;»UL«.'U     >«*■   <•-  Lhuui;."-'    *    •^■.tiii-:'^ 

.V.V'    ^v  1 1 Ls, . vvU      *'   ■.t.;iii»n>      >a<     ^  ■■!.>*.•' •.tUiU     '»'.      itMi.ew»    «'<,'/•»••»«•        ti •••»».      •  ••    •tt 
•<v. .  ■.-. '*<■*  \         .^     .•.  •«  f  '      ^>*i-w  *'tti'      •'•;?•  •!•£€  ••*.    v,«;i-.'.        *f'-     :•.■..;».•:* 

^.  U..'.    ^vv.l'.    ....     ;x-.'.^;,i'.     ^.■i,.t  .ii»:!H     iiilT-V.  ■tOUSuViil»      ••.•     iUpi^  \         h."-.^     .'•■•:r«r, 

■v^v.      *«.jfc».v     .:'^ti vu..i.»tit    .  kf  .  iiu     '-li^tf.ti/k  1;     i-ki^.»^      m^     ».    *>*<»•»»." 

;    .     *k..ii     V    .V    .'     vvi.   .'.t    ^''a         \"Ufci::i    -*u*<'ii^.      r«      i         '■'ri-it»'.:  ut.  ■.. 

««•#«11*.         ^'^        .-*.*•>        .>x         K      -J         •.       «*t     ».       '.      .      .       .       .f     i«  •       •>*■■"•       ...        •.*-;■.■•■  '■|.--i 

'o     ».   >*..  ...x«.'vi;.'i         H.     ■.^».  •v*iiu'.i     *  ■«   '■^^•^     -.    :  t'. 'T*     •  -^.--^Lu^  *  ■ 

••  .  -  -        ■• 


•j  ^     -^. ...._•:  ■» 


.V»         ■■■  -;.•*.•*«».  .    ^     .     ..^.•t.:#»k     rt        "«-     ■■       -'•       "*     *■  j. 


DE  ORTHOGRAPHIA  23 

p.  22^8  P. 

uusquam  y  lillera  praecedcns  exiliter  enuiilietur,  ut  liypnos  liyninos  hyacin- 
Ihos:  ita  satis  per  se  positam  aspirationem  sui  declarare^  nisi  opicus  legat. 
quibus  primum  ilhid  respondemus^  ii  et  esse  litteram  Qt  apud  Graecos  quoque 
fuisse,  quod  significant  Attici^  qui  principibus  Htteris^  a  quibus  eorura  no- 

5  mina  incipiunt,  numeros  notantes  hac  qnoque  in  eadem  significalione  utnh- 
tur.  nam  quotiens  unum  notant^  icara  litteram  poiiunt,  qiioniam  apud  illos 
pro  ^ia  et  ta  dicitur,  AYO  A,  TPIA  T:  sic  et  HGKATON,  id  est  centura, 
H  littera  notant.  deinde  quod  in  ordine  lilterarum  niilla  nota  sibi  locum 
vindicet,  cum  h  octavo  loco   posita  sit.     sequitur  quod   more   reliquarum 

10  litterarum  h  quoque  miitato  ordine  alias  atque  alias  erficiat  potestates,  quod 

notae  non  valent.    et  sicuti  as  et  sa  aliam  vocem  et  aliam  efnciuni  potesta- 

tem  et  ad  et  da,  ita  et  ha  et  ah.    praeterea  quod  htteris  principibus  dictio- 

*num  singiila  nomina  aut  verba  conprehendimus,  ut  cum  scribimus  rp  et 

rem  publicam  signiftcamus,  ita  et  H   per  se,  cum  liac  lege   et  hac  die 

1-^  significamus  et  horam  terliam  heredesve.  extremo  quod  proprium  est  litte- 
rarum  [quod]  propinquitate  sociari  et  invicem  succedere,  ut  cum  Fusios 
Furios  dicimus  et  seddam  sellam:  ita  cum  h  eiusdem  sit  facultatis^  iiinii- 
rum  haec  quoque  littera  est,  quod  ciim  f  invicem  [ita]  mutatiir,  ut  quam 
nos  fabam  dicimus  antiqui  habam  dixerunt  et  quod  nos  hordeiim  dicimus 

16  Fusios,  seddam  p.  13,  13        19  fabam  p,  11,  4.  13,  S 

1  nusqiiam  y  litera  praccedens  cxiliter  cnuntietur  w  nusquam  littera  prae- 
cedens  ex  i  littora  enuncictur  B  nusquani  i  littcra  praeccdcns  <;x  ii  littera  uun- 
tietur  P         byacinthos  P  hiacinctos  B  h^^acinthus  w  2  posita  aspirationem 

8ui  declararct  BPeo  4  principes  litterarum  a  quibus  carum  nomina  B  Fod.  cf. 
Priscian.  de  fig.  num.  p.  406,  Z  una  per  1  scribitur  antiquo  more  Atticorum,  qui 
solebant  principalem  nominis  numeri  litteram  ponere  et  sig^i^care  numerum 
5  numeros  B  numeris  Pco  utantur  B  Pa  6  notant  V  jjlo&a  litteram  ponuut 
quoniam  apud  illos  ma  {corr.  mia)  .  o  . . .  |  et  (et  mn.  B,  in  initio  rersm  culd.  b,  sed 
deleto^  ut  videtur,  in  fine  praecedentis  versus  et)  a.  dicitur.  dyo  JA.  tria^T.  sic  et  H. 
ckaton  id  cst  centum  h  littcram  notant  B  notant  Mo  ct  a  littcram  ponunt  quo- 
niam  apud  illos  moeta  dicitur  6vo  d  tria  P  sic  et  II  ekaton  id  est  centum  h 
littera  notant  P  notant  fAt  et  a  literam  ponunt:  quoniam  apud  illus  fiC  et  ct 
dicitor,  dvo  d  tria  t,  sic  et  axarov,  id^est,  centum  h  litera  not^nt  w:  cf.  Priscian. 
J.  c.  8  nota  locum  sibi  uindicet  w  9  h  post  cum  otn.  B,  add.  P<o 

scqaitiir  morem  reliquarum  literarum,  quae  mutato  ordine  alias  atque  alias  effi- 
ciant  potestates  Putschius  10  litterarum  quae  mutato  BP  litterarum  *  quae 
mntato  et  in  marg.  'deerat  verbum'  (o  e^ciant  BP(a  11  et  sicuti  as  et 

sa  aliam  nocem  Pta  ct  sccuti  as  et  ra  aliam  autem  uocem  B  efficiant  Bm 

cfficiat  P         12  ita  et  ha  et  ah  P  ita  ct  ba  ah  B  ita  ba  et  ah  (o  litterisj 

liti  P  13  et  remp.  ita  et  h  per  be  cnm  hac  lege  Poa  et  rem  po.  ita  et  h 

Becd^m  hac  lege  B  16  ut  cum]  Et  cum  B  fuscos  furios  BP(o  Fuscos 

Furvos  Putsdiius  18  haec  quoque  litera  (o  haec  quoque  int  littera  B  haec 

in 

quodque  littcra  P  cum  h  inuicem  ita  mutatur  ut  quam  nos  P  cnm  h  inuicem 
(in  superscr.  b)  ita  mutatur  ut  cum  nos  B,  cum  h  inuicem  ita  mutatur  f  ut  quam 
nos  et  deinde  dixerint  —  nominaverint  oo  19  quod  hordenm  dicimus  B  quod 
hordeum  appellamus  Pao 


a4  'IKItKNTII  H(:AViU 

llll  roMliMiiM  iioiiiiMiivi*riiiil.    fi|)|mrf!l  iUiqiM^  adiri(*iHlaMi  (*sse  nec  sine  scripto 
tMi«ill«^K**i<<l'*Hi,  (|iiolieMM  iii  laiiiiiM  noiniiiibMH  vIh  illitis  |  exegerit. 

OiiHi<«llMiM  eMl,  ^klriMNeciiM  el  iMlriMHeciiH  Mtrnm  cuni  tt  littera  an 
hllli*  iMi  HrrHH«MilMiii  eHHel.  el  (|iii(tain  hIik;  illa  piilavernnt,  (|noniani  extra 
illnu'(Hiir  (*l  H  lii  r(Mn|loHili(Mio  in  i  inlenlinn  nintareUir,  nt  facere  enicere:  ^> 
llii  (|iio(l  (^Ht  ('oMpoHlliiin  i^x  ii(lv(*rbiiH  exlra  et  8(M*nH,  rafrisecus.  qnidam 
riiin  fi»  i|Moiiiniii  («klraniuiH  (lir(*r(*tnr,  intrisiHnis  vero  sine  tij  ne  bis  posita 
(«inliMii  ltll(«rM  ilMrl(M*(«ni  Honnm  racenU. 

SiMpiitnr  nnitallo,  lii  (|na  innlla  ipia(*rnntnr.    la  prinuim  qnidem  illnd, 
ili«   «pto  itUtnniH,   ttlrnm   por  ai  an  per  ae  genetivo  et  dativo  singnlari  et  lo 
iltMiiltlftllvo  ol    v«»ciitlvo  pltirall   eltiH  modi  nomina  scribenda  sint^  Senecae 
«^   ildlllltiAo    «U    IVrpoitnao,    qnornm    quoniam   iam   reddita   est   raCio,    ad  * 
rolliptit  votttdmtiH,    ht  vooitllluts  orgt»  quaoritnr,   inaximns  an  maxnmus,  id 
ohI  por  tt  tttt  por  I,  dolu^itl  sirild:  itom  optimus  ot  optumus  ol  arlihiis  et 
AtiultU)*  ol   tttitttlluts  ol   m«ittulnts.     ol   qtti   liaoc   nomina  scril>enda  i^er  u  i^ 
lillorAtu  pulitul»   ilKitu   ritliouotu   smtutur«   qnoniam   mnuiiuitivo  el  prioia 
p^M^lllutto  lqtturttttd%itu|  |vor  omtdoiu  litloraiu  artus  ol  nuinus  el  maguus  et 
Ihuuih  dlvAttlui\  l>ituu'ciulos  ci^ttAllotioiu  iulor  so  lilloranim«  de  qua  prae- 
divttuu^    U4IU  ol  c^slus  ocislts  r^itoil  ol  IuIijiuus  luli;inis  ol  n^slituCus  rv><i- 
luli>  (u  lu  i  liNAiisil'  ol  lliuius  AuoUluis  ol  auus  ^jiuibiiSw    jiMo  qiKHl  ou  ^^ 
viuiu^  ^^umpluui  sii   o\   lu^A^uissiuHv    iwini  sot^uiHiuiu   anjiKwriiot   aucfiicfe^ 
^ui^MiAliw^   u^uissiuuis   fiKii:   lud^   ctHmiplo   lujiximiis   t^ttnCwiL     u^in 

\t\V-.^  -^  >vs\**.   ;v  >ti;LV,vy;   <ivMi,uj^i  jt  Z  'sx^\-xb*i<\Xi>  tac:  mi^   jaaeui    iciiirfc 

*Mu;iii)iiK<   *S  >*;i'i)vua!U    JMV  'i    lliMtrhiu    y  >vn'hJttua   j*;r   r  Jo-C   ?  "    iu»~ 

-ua*au  ^  >;>/c*iis>iUUi   4«.    '{i^^fi^^c    Mi:*utt  -luoutiuui        i.^ifr  tc  uiuiiife^  i^  TiUi:i>t>  ?>: 
>Vuu«k  AuH>iiiiKiv  .wuc!.  ,.c  :tiii^iafc^  ,'C  itu^ift».  ac   ^nius-  3  ?»*  ">  i«    i»iii    ime- 

^i.xUiKO.;    /.       .1         '.  •  -*j*^;tucrus    -•*«AiiUi>  3         i»»   .'C  !u\;ri>'    u    luLVi>  7 

4^    Mla».    w«    %iul>ut^    y  IftiUvM    .(UtAi    Hik,5v:ilttt&^    4*    4Ulvr?     l«tUU     ntt£7tinit>      '    huliv 

'Ut4.ViUU».    'J  il    4^**Utt(KUUl.     ^<     kC«('U      »f^ut>^    Tl     lifft    3  S 

UMUi^i     M   ^  .i^   ^ainmiuiuti    4xtk:^u:^mtt:&^  jT    ^up^rTuaviv     xti«i£ru«««miuti      ' 


DE  ORTHOGBAPHIA  25 

p.  2250.  60  P. 

optimus  ab  optione  dicitur,  quare  optimus.  artibus  autem  ct  artubus  qui- 
dam  variaverunt,  ct  per  i  quidem  dativo  et  ablativo  plurali  scribi  putave- 
runt,  quotiens  ab  arte  dicerent^  ut  sit  ars  artis  artibus^  artubus  autem 
|)er   u^  quotiens  ab   eo  quod   essent   artus.    unde  apud  Lucretium  legunt 

b  hinc  nova  proles 

artubus  infirmis  teneras  lasciva  per  herbas 
1.  1.  n.  m.  p.  n. 

quodsi  distinctionis  causa  ratio  corrumpitur^  in  eo  quod  est  ^caveas'  quare 

non  aut  accentum  aut  litteram  mulamus^  cum  et  vcrbum  et  nomen  signi- 
10  ficet^  et  in  Iioc  -tcctis',  |   cum   et  nomen  e(  participium  sit^  ct  in  simili- 

bus?  ergo  vox  scribend«i,  quo  modo  et  sonat.    nemo  autem  umquam  tam 

insulse  per  u  artubus  dixerit. 

Y  littcram  supervacuam  latino  sermoni  putaverunt^   quoniam  pro  illa 

u  cederet.   sed  cum  quaedam  in  nostrum  scrmonem  graeca  nomina  admissa 
15  sinty  in   quibus  e\1denter  sonus  Iiuius   littcrae  exprimitur,  ut  hyperbaton 

et  hymnus  et  hyacinthus  ct  similia^  in  eisdcm  hac  littera  necessario  utimur. 
Quaesitum   est   ct   dc    mutatione   novissimac    litterac   pracpositionum^ 

quotiens  in  compositioncm  venirent^  quam  quidam  imperite  sempcr  custodiunt 

[ut]  adripit  dicentes  et  conripit  et  conludit.    quotiens  ergo  a  liquida  littera 
80  sequens  coeperit  verbum  cui  [liquidae]  praepositae  fuerint  (liquidae  autem 


1    optimas]   optimum   utroque  loco  BPco         2   dat.  et  ablat.  pb:.  B 
3  diiicerent,  sed  deleta  s  littera  B,  descenderent  P  descenderet  oo         4  per  ante 
u  am.  Pa,  add.  B        quod  essent  artus  BPto  eoxlemque  modo  Curtius  Valerianm 
cqi>ud  Cassiod.p.  22S9,  quamquam  rectius  erat  quod  esset  artus        6  hinc]  Lucret. 
I  159  proles]  plores  P  6  berbas  t.  1.  n.  m.  p.  n.  P  herbas  I.  L.  M.  N. 

P.  B  herbas  o)  8  corrumpitur  caueas  quodqu^  quare  ut  non  accentu  aut 

littera  i  mutamus  B  corrumpitur  caueas  quodq;  quare  nn  non  adcentu  aut  litte- 
ram  t  mutamus  P  corrumpitur  caueas  quoque  quare  non  accentu  aut  litera  t 
(litera  i  Putschius)  mutamus  oo  et  Putschiiis  9  significetur  et  in  hoc  Piitschius, 
significet  ut  in  hoc  repetita  in  reliquis  scriptura  principis  editionis  Crifanius  con- 
lect.  in  Lucret.  v.  artibus  10  et  nomen  et  participium  <o  et  nomen  parti- 

dpium  BP  11  nemo  autem  umquam  a>  nemo  autem  numquam  P  nemo  y. 

nnmquam  B        tam  insulse  Pcd  tamen  insulse  B  et  Putschius        13  I  litteram  P 

<P 
quoniam  pro  illa  u  cederet  Pco  que  {corr.  qua)  ^  antea  u  cederet  B  (ddeta 

priore  loco  nota  quae  est  pro  et  superscripta  posteriore  loco  eadem  nota  h).  fortasse 

quoniam  pro  ea  u  su^cederet  15  sint  Pon  sunt  B  ut]  uti  ut  vidctur  B, 

sed  deleta  uJtima  littera         hjperbaton  et  hymnis  et  hyacinctus  B  yperbaton  et 

ymnuB  et  yacinthus  P  16  necessario  utimur  Pa>  tangimur  necessario  B 

17  et  demutationem  P        18  imperite  sicut  per  custodiunt  BP<o        19  ut  abripit 

•i. 

Pw  nt  abripiat  B  20  nerbum  quo  (i  superscr.  b)  liquide  praepositae  fuetint  B 
uerbum  quo  .i.  Hquide  praeposite  fuerint  P  uertitur  in  eam  cui  liquidae  (liquida 
Putschius)  praeposita  fuerit  lo  et  Pitt^chius.  an  uerbum,  quae  praepositae  fuerint 
praepositiones?  autem  om.  B,  add.  Pm.  et  fortasse  haec,  liquidae  sunt  quattuor 
1  m  n  r,  non  minus  quam  quod  seclusi,  liquidae,  ex  margine  illata  sunt 


26  TERENTII  SCAVRI 

p.  2260  P. 

sunl  qualluor^  1  m  n  r)^  amissa  uovissima  sui  parle  sequentis  verbi  pri- 
mam  litleram  geminant^  ut  ra])io  arripio  et  corripio  et  surripio.  item 
accerso^  quamvis  alii  arcesso  dicant  non  sine  ratione^  quod  etiam  in  r  io 
eius  modi  compositionibiis  d  liltera  transit,  qua  ad  praepositio  fSnitur,  ut 
arripio.  sed  quidam  difTerentiam  esse  vohierunt^  ut  arcesso  quidem  ab  eo  5 
verbo  esset,  quod  est  arceo,  accei*so  vero  ab  eo  quod  est  accio.  sed  nobis, 
utcumque  scribendum,  ad  eandem  significationem  videntur  pertinere.  simi- 
liter  lego,  alligo  colligo.pelligo^  ut  omnes  antiqui  dixerunt:  unde  et  apud 
Vergilium  legendum  ^pelligerenl  oculis/  non  ^perlegerent.'  item  muto, 
commuto  per  duo  m  et  immuto  et  imminet  [et  impius].  in  bis  autem  lo 
servat  praepositio  litteram  suani^  |ut]  innumerabilis  et  innupta  et  innoc^ns^ 
quoniam  sequentia  verba  ab  eadem  tittera  incijtiunt.  in  semivocalibus  quo- 
que  geminant  praepositiones  primam  se<pientis  verbi  litleram^  ut  eflatus, 
non  exfatus  nec  ecfatuS)  ut  quidam  putaverunt^  et  elTervens:  item  in  mutis, 
ut  attulit  per  t  et  attigit  et  attinuit.    in    cmitulit   tamen   non   mutat  nec  i^ 

14  itom  in  muti»  p.  13,  14 

1  aiuissuj   missa  J5Pa)  "2  gcminandam   ut  rapio  BPfo  corripio  et 

surripio  w  corripio  et  subripio  B  corripio  eurripio  P  3  quod  etiam  in  .er. 

(etia  m  r  P  ctiam  r  (o)  in  ciuymodi  compofiitionibus  in  dc  (in  d  Pm)  retransit 

quod  et  prepositio  fiuitur  BPai  cf.  Vd.  Long.  p,  :2'J3:2  d  enini  non  minus  in  r 

litteram  traneit  quam  in  c,  cum  dico  ct  acccdo  et  acconimodo,  quam  apud  anti- 

quos  in  arvorso,  in  arvon<ario        4  ut  in  urriino  J'©  T)  sed  quidam  Pto  sed 

qui  .  .  duabus  Ult^ris  deletis  B         ut  acccsso  corr.  ut  arccsso  B       6  esset]  esse  B 

arcco  Pb(o  arcio  B  accerso  ucro  ab    co  quod  est  accio  oo  accerbO  uero 

quod  est  cio  B  accerso  ucro  ab  co  quod  est  pigo  P.  accio  tnenUir  Velius  Longus 

l.  c.  et  in  eo  quod  cst  arccsso  ct  accerso   putaverunt  quidam   diftcrentiam  esse, 

ut  acccrso  sit  voeo,  tractum  ab   acciendo,  arccsso  vero  summoveo,  ab  arcendo 

tractum,  et  PriscianuH  l.  I  p.  35,  5  undc  ostenditur  recte  arcesso  dici  ab  arcio 

verbo,  quod  nunc  accio  dicimus,  quod  est  ex  ad  ct  cio  compositum         7  simi- 

liter  ligo  alligo  Bto  similitcr  ligo  adligo  P.  alligo  a  legendo  dictum  tuetur  Velius 

Longus  p.  x?.i^^\>,   uhi  alligcrc,  non  allegere  scriptum  est  in  codice.    ortltographi 

Cassiodori  p.  ;2::^Sn,  2:**J3,  23 is,  qui  alligo  in  e.cemplo  ponunt,  utrum  id  ab  a7/»- 

gendo  an  ah  alligando  esse  voluerint  non  consiat  8  pelligo  BP  pellego  m. 

pellego  pro  perlego  Priscianus  l.  II  p.  50,  6         dixerimt  non  perlegercm  (per- 

legere  toP)  unde  et  (undc  p  et,  sed  delcto  p  B)  apud  ucrgilium  legcndum  pelli- 

gerent  (pelliccrcnt  (o  pcllegcrcnt  Putschius)  oculis  itcm  BP(o.  fransjmui  verba 

tw  coiiicibus  corrupta  et  alieno  loco  posita,   non  pcrlegercnt.    quamfiuum  dubitari 

potest  an  interpolatori  potius  quam  vctcri  grammatico  tribuenda  sint  9  (^elli- 

gercnt]   Verg.  Aen.   VI  31         muto  commuto  Bca  mitto  committo  P        10  im- 

111 
muto  ct  imminct  et  impius  in  hia  ©    iumuto  (m  superscr.  b)  imminet  in  his  B 

immitto  et  imminet  et  impius  in  hiis  P         11  ut  inmutabilis  et  inuita  et  inno- 

cens  B  ut  innuba  et  inuita  et  innocens  (oP        12  in]  Et  BPEx  oo         13  prae- 

lK)sitioncs  ca  praepositionis  P  pracpositionibus  B        verbi]  ucrbis  P        ut  efiktus 

non  cxfatus  oo  ut  cffatus  non  ut  cxfatus  BP  14  ncc  ecffatus  P  et  ante 

effervens  om.  BP(o         item  iu  mutis  B  itcm  mutis  (o  item  mittis  P         15  ut 

om.  BP(o        attulit  pcr  t  et  attulit  et  attigit  et  attinuit  B         non  mutat  od  et 

dudbiis  litteris  ante  mutat  deletis  B,  non  mittat  P 


DB  OHTflOGRAPHIA  27 

p.  2260.  61  P. 

in  couvivit  iiec  in  consurait;  et  siciibi  ionga  seqnatur  aut  natura  aut  posi- 
tione,  nisi  media  consonans  liquida  fuerit.  | 

Quaesilum  est^  iiienis  ulrum  per  ps  an  per  ms  deberet  scribi,   cum 
alioqui  dubium  non  sil  quin  per  ms  scribenda  sit,  quoniam  genetivo  biemis 

'-»  facit  et  quoniam  per  p  et  s  ea  scribuntur,  quae  apud  Graecos  in  V  desinunt. 
banc  autem  non  in  T  desinere  nianifestum  est  ex  eo^  quod  quae  illa  littera 
terniinantur  aut  in  nog^  ut  lltkotl;  TJakoTCogy  aut  in  pog  desinunt^  ut 
q^Xetl;  (pkefiog.  biems  aulem  neulram  barum  syllabarum  genetivo  recipil. 
item  non  constat,   obscurum   utrum  per  ob  an  per  op  debeat  scribi^   nec 

10  minus  observo  obsido,  cum  in  iiiis  b  liltera  evidenter  sonum  suum  vindicet. 
non  carent  quaestione  etiam  plebs  et  urbs  et  Pelops,  quae  Varro  ita 
distinguity  ut  per  b  et  s  ea  nominativo  casu  putet  esse  scribenda,  quae 
eandem  lilteram  genetivo  singulari  rexldant,  ut  piebs  plebis,  urbs  urbis, 
ea  vero  per  p  et  s^  quae  similiter  genetivo  eiusdem  [modij  numeri  in  pis 

i^  excurrant,  ut  Pelops  Pelopis.  sed  nobis  utrumque  per  ps  videtur  esse 
scribendum^  quoniam  ex  bis  T  litlera  conslet,  quam  genetivo  diximus  aut 
in  bis  aut  in  pis  exire. 

Quis  quidam  per  cuis  scribunt,  quoniam  supervacuam  esse  q  litteram 
putant.   sed  nos  cum  illa  u  litteram,  si  quando  tertia  ab  ea  vocalis  ponitur, 

3  hiems  p.  21,  6  11  plebs  p.  14,  7.  21.  7  18  qui«  p.  15,  19.  IS,  4 


1  convivit]  conbibit  BFta.  de  con  praejHjaitione  diversa  praeceperunt  Ca€- 
selliiis  apiid  Cassiod.  p.  2314  et  Marius  VictorinHs  p.  IS,  IS.  Scaurus  autem 
in  hoc  quo(jue  verbo  j^odiictae  syllabae  exemplum  posuisse  videtur  3  hiempns 

utnim  per  pis  {corr.  pcr  ps)  B  hyems  utrnm    per  ps  o)   ntrum  hiems  per  ps  P: 

o 

cf.  Papirian.  apud  Cassiod.  p.  2292        4  aliqui  B        quin  per  m  scribenda  Pco 
cum  per  ms  ncribenda  B         5  per  jwst  quoniam  om.  B,  add.  P(o         scribantur 

.i.  p». 

BPca        apud  grecos  ^^  desinunt  P  apud  grccos  T  dcHiuunt  B  apud  Graocos  V 

desinunt  co        6  in  9*^  desinere  Pw  in  T  desinere  B        1  terminantur  Po}  termi- 

ncntur  B       aut  in  nog,  ut  nilo^  niXonog,  aut  in  ^og  deninunt,  ut  (pAft/^  qpAf^og: 

hyems  autem  co  aut  in  TTO  ut  TTHAOTTYTTHAOTTOC  aut  in  hoc  desinat  ut  OAHY 

<t>AHBOC  hiemps  (s  ras.)  autem  B  aut  in  no  sicut  nfXoip  nsXonog  aut  in  hoc 

p 
desinat  nt  qpXe^  fpXkpog  hyems  antem  P  8  neutrum  B  gcnctivo  om.  B, 

add.  P(a         recipit  B  rccipiat  Pco  9  obscumm  utrum  per  ob  an  per  op  o) 

obscurum  ob  an  per  op  B  obscurum  utrum  per  ob  aut  per  op  P       10  obsidoo  oi 

uindicet  non  caret  Poa  uindicet  ct  non  paret  B        11  et  Pelops  oo  et  pelbbs  P 

e  pelobs  B        uarro  .n.  addistinguit  P:  cf.  Papirian.  apud  Cassiod.  p   2291 

12  scribenda  quae  B  scribe  nouamqnc  quae  P  scribenda  ea  quac  (o        13  singu- 

lari  om.  BP(o  14  per  p  et  s  Pco  per  ps  B  modi  Ofn.  ca  in  pis  P(o 

m  ps  B  15  excurrant  Wilmannsius  de  Varr.  Uhr.  gramm.  p.  117,  excurrunt 

BP(o       Pelops]  pelobs  B        l(y  W]  T  B       quam  genitiuo  Pb(o  cnm  genitino-B 

aut  in  bis  aut  in  pis  Pod  aut  in  his  aut  a  pis  B  18  per  cuis  Poa  pcr 

cuiuB  B        q  litteram  om.  B,  add.  Pboo        19  putant  B  putent  P(o        sed  nulla 

cum  (corr.  sed  n  cu  ulla  u  b)  littera  .z.  si  quando  B  eed  non  cum  uUa  u  litte- 

ram  .t.  s  .i    quando  P  sed  nos  cum  illa  u  literam  et  s  quando  (o  tertia  ab 

ea  uocalis  lo  tertia  ab  ea  nocali  B  tertia  ab  eo  uocalis  P 


28  TERENTIl  SGAVRl 

I».  22«!.  {',:»  r. 

conseutire  iam  demoustravimus.  c  auleni  in  dativo  pouimus^  ut  sit  difle- 
rentia  cui  et  qui^  id  est  dativi  [et  vocativi]  singularis  et  nominativi  et 
vocativi  pluralis.  quamquam  secundum  analogiam  omnes  partes  orationis, 
quae  per  casus  declinanlur,  eandem  litteram  in  prima  partc  per  omnes 
casus  servent,  quam  nominativo  habueriuL  5 

Cum  quidam  per  cum,  non  nulli  per  quom;  quidam  etiam  esse  diffe- 
rentiam  putant^  quod  praepositio  quidem  per  c,  cum  illo^  cum  Claudio^ 
cum  Camillo^  adverbium  autem  per  q  debeat  scribi,  ut  quom  legissem, 
quom  fecissem^  quoniam  autiqui  pro  hoc  adverbio  cume  dicebant,  ut  Numa 
in  Saliari  carmine  10 

-|-  cuine  ponas  Leucesiae  praetexere  monti 

quot  ibet  etinei  de  is  cum  tonarem. 

Per  conexionem   illa   adnotanda  |  sunt^   [ut]   negotium^  cuius  primae 
syllabae  g  debet  adiungi,  non  sequenti^  quod  dictum  est  quasi  nec  otium; 
item  nescire,  quod  sit  ne  scire,  et  exsul,  ila  ut  s  sequenti  syllabae  adiun-  ^^ 
gatur,  quia  significetur  extra  solum  patriae  missus. 

Haec  sunt  quae  urgenti   tempore   complecti    tibi  in  praesentia  potui. 


6  cum  p.  20,  3        16  nescire  p,  12,  1        exsul  p.  22,  14 


1  demonstravimus]  p.  18,  6  in  datiuo  ponemus  Pto  indicatiuo  ponemaB  B 
2  cui  et  quide  datiuus  et  uocatiuuB  Bingularis  sed  nominaiiui  pluralis  B  cui 
et  quid  est  datiui  et  uocatiuuH  singularis  set  nominatiui  et  uocatiui  pluralis  P 
cui  et  qni  id  est  datiui  et  uocatiui  singularis  sed  et  nominatiui  et  uocatiui  plu- 
ralis  00  3  aualoigam  B,  corr.  analogiam  h  omnes  priore  loco  om.  B,  add. 
Pio  4  per  posteriore   loco  om.  BPa  5   in  nominatiuo  a  6  per  eum 

quidem 

nonnulli  per  quom  B  per  cum  nonnuUi  per  quum  P(o        7  praepositio  per  c  B 
cum  illo]  illo  BP  illo  modo  (o  8  autem]  aut  B        9  quo  fecissem  BP 

cumc  Putschius,  cuine  BPto.  vetus  adverbii  forma  cume  fwn  poterat  ad  diffe- 
rentiam  scripturae  cum  praepositionis  et  quom  adverbii  defendendam  afferri,  sed 
ante  quoniam  quaedam  videntur  omissa  esse,  quibus  adverbium  non  minus  qtiam 
praepositionem  per  c  scribendum  esse  grammaticus  praeceperat  11  in  versibm 

carminis  Saliaris  dedi  scripturam  codivis  B  cum  Poo  consentientem  praeter  haec, 
etinei  de  ia]  eunei  de  his  P  eunci  de  his  co.  sed  in  P  Leucesiae  —  eunei  recen- 
tiore  manu  scripta  sunt.  duos  versus  Saturnios  ita  restituendos  coniecit  Bergkius 
ind.  lect.  Marburg.  hib.  a.  1847  p.  XII,  Ciime  ton^,  Leucdsie,  prae  tet  tre- 
m6nti,  Quom  tibei  cunei  d^cstumdm  tonaront  13  illam  adnotanda  sunt  Po 

iUam  achiotanda  sunt  B  primae  syllabae  g  debeat  Pca  primae    sillaba  o 

debeat  B  14  non  sequenti  Poo  consequenti  B         quasi]  quia  BP(o         nec 

otium  (D  negotium  BP  15  ne  scire]  ne  et  scire  Pto  16  quia  significetur 

Putschius,  qua  significetur  P(o  quam  significetur  B  Hacc  snnt  —  29,  2  regulam 
yides  cum  iis  quae  infra  scripta  sunt,  33,  11  brevitatem  huius  libelli  —  per  se 
censeri  poterat  coniunxit  Usenerus  mus.  rhen.  v.  XXI V  p.  94  sqq.  ea  quae  inter- 
posita  sunt,  Per  c  cum  adverbium  temporis  —  pronuntientur,  ad  Varronis  libros 
de  sermone  latino  idem  revocavit.  liorum  maximam  partem  in  Varronis  fragmentis 
posuit  Wilmannsius  de  Varr.  libr.  gramm.  p.  214  sqq.  potui  se  {corr.  ei)  quid 
B  potuit  he  si  quid  (sed  he  si  alia  manu  add.)  P,  potui  Theseu  quod  00  potui, 
Theseu,  si  quid  Putschius 


DE  ORtHOGRAPHIA  29 

p.   2262  P. 

siquid   exemplis  defeceril   vel    qiiaeslionilniSy   siibiiingetur.     nam   quod    ad 
rem  maiime  pertinet,  rejulam  vides. 


Per   c,  cum  adverbium   erit  temporis,    ut  ^cum   venerit  loquemur*, 
*cum  voles  ibimus',  *cum  petieris  feres'.    alii  sic:  quotiens  u   sequitur^ 

5  q  ponendum,  ut  per  qu  et  o  litteram  scrihamus  quom  et  quoius  quoi; 
at  quotiens  ceterae  vocales,  id  est  e  o  /,  c  ponendum,  ut  cecidit,  Cor- 
nelius,  citatus. 

Varro  adverbia  localia,  quae  alii  praeverbia  vocant,  quattuor  esse  dicit, 
ex  in  ad  ab.    ex  locum  significat  unde  egredimur^  ut   ex  area;  in  locum 

10  in  qnem  inimus,  ut  in  aream;  ad  locum  ad  quem  adimus,  ut  ad  parietem; 
ab  locum  a  quo  discedimus,  ut  ab  pariete.  Iiorum  diiorum  -  advcrbiorum, 
ex  et  ab,  posteriores  litterae  solent  demi,  alias  recte,  alias  perperam. 
quando  ergo  ex,  quando  e  dici  oporteat,  ex  consequentibus  vocabulis 
animadvertitur.    nam  si  id  quod  sequitur  litteram  liabet  primam  semivoca- 

15  lem  aut  mutam,  e  dictum  levius  videbitur,  ut  e  Gallia  et  e  Tuscis.  quotiens 
vero  vocales  sequuntur  in  eo  quod  sequitur,  a  e  o  simplicem  et  eandem 
habent  rationem,   quod  ex  praeponitur,   ut  in  his,  ex  arce^  ex  Eryco,  ex 


3  per  c  jp.  28,  6        8  adverbia  localia  p.  34,  5 


1  snbiangetur  oa  subiimgeDtur  BP  3  per  c  cum  Pa  per  o  cum  B.  per  o 
'cnm'  adverbium  erit  temporis,  ut  quom  uenerit  loquemur,  quom  uoles  ibimus. 
qnom   petieris  feres    Usenerus  4  cum  petieris  B  cum  patieris  Po  alii] 

alibi  Csenerm  6  ut  per  quo  litteram  mequom  quoitus  qnolm  At  quotiens  ceter§ 
uocales  id'eoc  ponendum  B  ut  per  litteram  mequom  tequom  quottus  quolme  at 
qnotiens  ceterae  uocales  id  est  eo  c  ponendnm  P  ut  per  (quo  add,  Putschius) 
literam  mequom,  tequom,  quotus,  quoties,  aliquoties:  in  caeteris  uocalibns,  id 
est,  e  0  c  ponendum  (o  et  Putschius.  exempla  <le  q  littera  adscripta  incerta  sunt. 
praeterea  exempla  a  vocalis,  ante  quam  k  scribi  grammatici  voluerunt,  omissa 
8unt,  nt  per  qno  litteras  mequom  quoi  Tusqnom  dicimus:  at  quotiens  ceterae 
nocales   [id   est  e  o]  c  ponendum  Usenerus  6  id  est  a  e  i  o  —  nt  *  cecidit 

lacuna  qua  a  voecilis  exemplum  excidisset  indicata  Wilmannsius.  recHus  Usenerus 
id  est  6  o  seclusit,  quae  addita  esse  videntur,  postquam  ea  quae  de  a  vocali  antea 
scripta  erant  omissa  sunt  Comelins  Pat  cornel  B  8  alii  Pa  alii  .  una 

JUtera  dekta  B  (alibi  fuisse  visum  est  Hageno  et  Usenero).  alibi  praenerbia  nocat 
Usener%k8,  praeverbia  dixit  Varro  de  l.  L  VI  38  et  post  hunc  alii,  quos  Scaurus 
videtur  secutus  esse:  cf.  Gell.  VI  7  Charis.  p.  194, 14  quatuor  esse  o  HH  esae 
B  nil  esse  P  9  ad  ab  Bm  ab  ad  P  ut  ex  area  B  unde  ex  area  ooP 
10  in  quem  inimns  Usenerus,  in  quem  ibimns  B  in  qnem  imns  P  qnem  inimns  <a 
nt,ab  pariete  Ph(o  nt  a  pariete  B  11  dnoru  .  .  duabus  litteris  ddetis  B 
13  quando  ergo  ex  quando  edici  oportet  B  quamdo  ergo  ex  quando  edicti 
oporteat  P  qnando  ergo  et  quando  non  edici  oporteat  an  ex  consequentibns 

aocabnlis  (dJP  ex  consonantibus  uocalibns  B        15  et  e  gallia  (li  ras.)  et  e  tuscis 
£  nt  e  gallia  et  et  .v.  scis  P  ut  e  Gallia  e  Thnecia  (d  ut  e  Gallia  e  locis  codex 
Parisinus  infra  p.  34, 9        16  nero  his  scriptum,  sed  altero  loco  deletum  est  in  B 
17  ex  erico  P  ex  serico  B  et  ex  Eryco  (o 


3^)  TERENTII  SCAVRI 

p    Ttfa   63  P. 

OI}m|»o;  aliUfr  fiiiiii  riiint  liiulra,  iil  e  arri'^  ^  Eryro^  e  Olympo.  si  Tero 
iii  vorahiilo  i\\\iH\  Kfqiiitiir  priiireps  littera  Tel  v  vH  i  riierit^  diias  liabet 
ratiorie«,  riam  si  aliqiia  vocalis  proxima  coniuncta  est  in  syllalia  eadem, 
turic  Kicut,  cum  est  ftemivocalis  aiit  muta,  observari  dixi  oportere,  ita  iu 
bfK  debet  fieri,  ut  est  e  Valicano^  e  ludaea.  sin  vocabulum  duas  Tocales  5 
proxima»  rion  babiierit  coniunctas,  qiiarum  sit  liltera  princeps  u  aut  i, 
profride  atqiie  a  e  o  sit^  bliservandum,  qiiod  potius  dici  oportft  ex  Irpinis 
qiiaiii  e  IrpiniH^  ex  Vmbria  quam  |  e  Vmbria.  similiter  in  b  littera  obser- 
vari  df^liet^  ut  in  a  e  o  litteris^  ne  dicamus  e  Hymetto,  sed  ex  Hymetto. 
Himiliter  et  in  ab  a  qiiibusdam  diligentioribus  levitatis  causa  solet  demi  b^  10 
ciim  praepoKitiim  ei^t  vocabiilis  aut  nominibus  locorum,  in  quibus  prin- 
cipes  Hiint  lilterae  semivocales  aiit  miitae  4^  eam  repndiaiit^  ut  a  Baiis,  a 
(lapua^-  a  fb'rtoiia.  coiitra  non  demiliir  b,  ciim  in  vocabulis  aut  nominibus 
lororum  est  priiniim  a  e  o,  iit  ab  Aricia^  ab  Elia  t.  sin  u  aut  i,  duplicem 
lialient  rationem.  si  enim  siint  solae^  dicuntiir  ut  reliquae  vocales^  ab  urbe^  15 
ab  lllyrico.  sin  proximas  litteras  vocales  secum  habent  coniunctas^  proinde 
obHervandiim  est^  ac  sint  seniivocales  aiit  miitae^  ut  a  Venusia^  a  laniculo. 
Ilem   ad   et   apiid   lociim    significant^    ut  ^accede  ad  me'^  ^qui  domi 

e 
1  fiiini|  Htint  o  hiulca  ut  alia  man%i  add,  P  e  Eryco  <o  erico  B  c 

«rico  P       2  in  om.  Ji,  add.  hPto       Httera  nel  u  uel  i  toP  littere  uel  i  nel  u  B 
\\  nam    WilmannHuiSf  unnm  liP<o        4  sicut]  si  ut  P        obsemari  ta  obser- 
tuire  liP  0  proximi  non  habuerint  BP  proxime  non  habuerit  <a         quarum 

l^Hmeruft^  quonini  BPto  ii|  uu  to  7  potius  om,  <o  8  ex  umbria  quam  e 
unihria  Ph<o  cx  umhra  (]uam  e  umhra  B  9  e  hymaesto  (e  hymaestos  P)  aed 
ox  hymoeato  BJ'  e  ued  ex  hymaeato  <o  e  sed  ex  Hymetto  J^utsdiitis  10  simi- 
liier  ent  (cHt  otn.  Ji,  add.  h)  in  ah  quihusdam  BJ^<o  demi  p  cum  propositnm 
iiooahuliH  JiJ*  donii  h  ])rop08itinn  uocahulis  <o  demi  h,  qui  cum  praepositum  est 
uorahulii  l'»efier»s,  dcmi  b,  cum  propositum  est  uocahulis  Wilmannsius 
U  principo  J*  12  re)mdiant  a  Haiis  a  Capua  a  Dertona  <o  repudiant  (ah  ais 

ai^pua  ach^riona  alia  manu  add.)  J^  rcpudiant  ut  ah  |  (ah  in  initio  versus  iterum 

rit 
<tild.  b)  ais  a  capua  a  hertona  Ji:  rit  supergcr.  h,  ut  sit  a  berrittona,  sed  a  Beryto 

voluisse  ridetur  ivrrector.    lacuna  <iuam  inilicavi  ita  fere  suppleri  potest,  itaque 
in  hin  cani  repudiant  ut  a  Baiis  13   cum  in  uocahulia  B  cum  uocalibns  P 

ciiiu  in  uocalihus  <o  14    loconim  ofn.  BJ*<o  ah  ariacia  corr.  ab  aricia  B 

ah  aritia  J'  ah  elia  JiJ*<Oy  ah  £lea   Wilmannsius,   ah  Eli  ab  *  lacuna  qua 

ejemplitm  o  litterae  excidit  indicata  Vsefierus,   ff^tasse  ab  Elide  ah  Olympo 
Hiii|  Mint  P       15  ah  urhe  ah  Illyrico|  ah  als  ah  illi  dico  B  ab  al  sahiilli  dico  P 
ab  Arahia  dico  <o  ab  iilyrico  ab  urbiano  codejr  J*arisinus  infra  34, 30  ah  Apso  ah 
Ulyrico   WilmannsiuSy  ah  Ulia  ab  Illyrico  coniecit  Usenertis  16  sin  proximas 

w  in  proximas  B  J*  17   ac  si  sint  semiuocales  aut  mutae  Vsenerus,  an  sint 

Meiuiuocales  an  mut4ie  i^cu  an  sit  semiuocales  an  metue  P  ut  om.  B  P<o 
IH  Item  et  apud  ^ail  tultL  h)  locum  signiticandum  ut  accede  ad  me  B  Ad  locnm 
Hi^uiticandum  («i^iificat  <o)  ut  accede  ad  me  J*<o  item  et  apud  locum  significat 
ut  laccede  ad  me|  Wilmauhsius.  ile  differeHtia  prtujyositionnm  apud  ff  ad,  de 
^Nd  suepius  ifrummutici  iiijrerunt,  pauca  hiK  loco  relicta  sunt,  quae  certa  con- 
m'turu  ememlan  Hequeunt        dominati  io 


DE  ORTHOGRAPHJA  31 

lnati  apiii]  me  siiiit',  'a|iiiil  illiini  eil'.    ilc  riiioque  iioii  niimi|iiani  [i(>r|jp|'ain 

LpoDtltir  jirn  cx  \vl  iion   ntimi|iiani  jirn  »\,  nt  ciiin  d^  jiriiviiR-ia  venire  i|iti£ 

Ldicit:  nam  perperam  eRl,    imus  entm  in  iiroviiiciam,  ul  in  nsvem  [ul]  in 

|.circum;  eximus  ut  e  nave,  e  circo,   sic  e  |irovincia.    de  prnvincia  eiisti- 

c.um   de  ea   liene  aut  mali'  praeijicamiis:  de   nave  dirimus,  cnm 

llonga  aii  oneraria  sit  ro^amus,  ile  circo,  cum  FlamtniiH  an  maximus.    item 

'  vitiosG  Jicitur  'seiiatiim  liabcrc  a|iud  aedem  Apollims',  ipiod  'in  aede'  dici 

uporlcL    et  'lic  senatus  seiitfittia'  viliosi;;    nam  delwnt  ilicrre  ut  'v\  mea 

sentcntia',  'ex  tua  sententia*,  sic  'ex  senatus  senlenlia*.    item  erranl  <\\\\ 

>"  dicunl   'de  seuatu  redii'  potius  quam   'e- seuatu*,  qiiod,  eo   cuni   imus, 

dicimus  in,  inde  cum   redimus,   dicimiis  ex.    'ex  senatu   eieclus'   potiiis 

quam   'de   seiialu'.    male  imperantqui  ilioiut  de  tahulis  qiiid  diccre.    de 

tabulis  enim  is  dicit,  qui   eas   laiidal  aut  culpat:   e  labulis  is  dic.il,  qui 

^Li^uod  est  in  liis  scriptnm  recitat  f  scriptitmque  pronuntiatur   si  ea  videt. 


I  1  de  qao  (quc  add.  b)  DOn  aumquaDi  p  &  ponitur  pro  ex  et  aominmqii&m 

pro  »  ot  in  tioc  prouincia  uenire  qni  ee  dicit  B  de  (jiiodque  (qnoque  a)  nou' 

DumqDani  perpemni  ponitnr  pro  ex  et  (pro  ei,  ex  a)    iioaoiitiiquani    jirouiitiii 

(proiiincia  id)  uenire  qni  se  dicit  Pa   dc   quotjue  aoQDatuqiiam   pro  a  pouitur  ct 

DOnniimquam  pro  ex,  pro  a,  nt  in  hoc  *  tle  prouincia  ueuire  qoi  «e  dicit  laaaia. 

qtta  rxrmpla   guaedam  pr'ie}>osilionis  de  pro  a  patiUie  et  vcrba   peccat   etiain  «- 

cidittcrU,  indicata   Wilmanniiius.  de  quoqne  noiiniiniqiiam  prseponitur  pro  ex  et 

nODDumqtUUu  [iro  n,  nt  cnm  de  prouiiicia  ueuire  qnia  se  dicit  Uttnma.    et  non 

h  nmDqnam   pro   u  u    iia  quar  anteeedunl  ridentur   repelita'egst.  qaamqaam  scribi 

■poterof  de  quoquu  uon  uuuquam  pcrpcnun  ponitur ,  et  Don  numquam  urraut   iu 

■lioc  qni  de  provincia  venire  bc  dicout  3  nam  perpera  in  est  B  tamen  pcr- 

f  penun  rwt   Ueenerva  in  oaoem  et  in  circum  eximne  ut  e  DAae  e  circo   Wil- 

matuuiut  t  eiiniDt  in  nau^  (i  gujierscr.  b)  circo  8ic  e  prouincia  It  eiimus  iti 
iiftiietia  cosice  prouintiia  I'  eiimas  e  nauibus  Corsica  pronincia  m  eiitnua  i-  naui- 
biu,  circa,  prouiiicia  l'uttcliiiu  5  bene  nt  male  P       de  nane  B  de  nan)  1' 

de  naui  <o  G  an  Wilmimngiut,  ant  BPa  onoraria  P  rogamuaj  un  qua>-- 
rimnaf  Baminiuii  au  maximus  Pio    flammininB  am  (corr.  an)  maiimii»  B  Ha- 

mioiuH  aut  roaiimati  Putschius  7  haberi  lo  apolloniB  B  in  aede  u 

in  aedcm  BP  8  de  senatu  sententia  B  9  ei  nenatuB  sententia  Pba  ei 

ten&tu  MDtfntia  B  itein  qui  dicnnt  JS  P  item  quidum  dicunt  ra  tli  redii  B 
et  Ptittckiu*,  re  dici  P  ixe  dici  ai  e  Beaatn  qnod  eo  quo  inimns  dicimue  inile 
Cttm  redimns  ex  senatu  eiecto  (eiectiis  ot)  potius  quam  de  aOD&tu  Pa  e  smatii 
eo  qiiod  qno  iniiune  (ilcleto  in)  didmiie  imle  cum  redimnn  ei  senatii  ciRcto  potius 
Kfqnem  add.  b)  quam  de  Benatu  B  eo  quod  qno  quom  imua  iii  dicimuH,  inde  cuiu 

■  diceodnm  »:  ei  scnat'i  uiectus  potiuB  quam  de  semitu  Wilmiinnsiui 

ttt  de  tabul)  priore  loco  P        13  bi«  {deleta  h)  dic  qui  eiue  landat  B  biH  (ia  u) 

dicet  qni  eas  Inudat  Pa  is]  bis,  ned  ddeta  h  J9  14  ecriptum  recitftt  e 

■«CTiptaiD  quae  pronuntiantnr  (ecriptuin  reoitat,  ecriptum  qitiB  pronuntiat  Puteehiiis) 

uidet  potitis  dici  oportet  Ittgi  qnam  dici  contra  eas  litteraa  non  spectat  Pio 

t  Puttchius.    codicis  B  fcripturam  tn  textu  exhibui.    acriptum  rectlJit  Bcriptnmv 

■yrouuDtiat:  lii  eos  uidet,  [lotiua  dici  oportet  legi,  contra  qnam  dici.  eas  litems 

i   non   BpecLtt   WilmanMius.    corrupta.   ul   ridriur,  perturbato   oriline  verbn   ilii 

Wfin  reMifui  poteranl.  «oriptum  recitat,  et  potius  dici  oport«t  'legit'  quam  'dicit', 

d  n  tidet  quue  proDUutiat:  nam  qni  dicit  cootra  litteran  uon  ipectat 


32  TERENTII  SCAVRI 

p.  2203.  Cl  P. 

ct  potius  (lici  oportet  Megi'  qiiain  ^dici',  coiUra  eas  litlerns  non  spectat. 
^a  capite  dempta'  qui  vocant^  niale  appoliant^  quod  sunt  de  capite  dempta, 
non  a  capite.  ^ad  caput  additum'  rectc  dicitur,  si  est  extra  caput  quod 
additur.  qui  transscribunt  tabulas^  non  describunt^  sed  exscribunt:  qui 
quales  sint  scribunt^  ii  describunt.  a  sceua  venit  spectator^  e  scena  venit  & 
qui  egit;  |  contra  spectator  e  theatro^  a  theatro  aclor.  de  scena  loquitur 
qui  de  ea,  bene  an  male  ornata  sit,  loquitur.  in  scena  pronuntiat  actor: 
qui  hoc  idem  subtilius  vult  dicere^  non  in  scena,  sed  pro  scena  dicit 
pronuntiare  actorem.  nam  scena  significat  graece  domus:  cum  e  scena 
actor  exiit^  venit  in  pulpitum  ac  vestibulum:  pro  scena  itaque  actor  est  i< 
cum  eo  venit;  dicimus  prodire^  qui  domo  excedit  procedere^  qui  ex  ea 
quid  ducit  producere.  pro  rostris  dici  oportet,  cum  is  qui  contionatnr 
iis  dicity  qui  aute  rostra  sunt:  pro  enim  et  ante  idem  signiQcanL  in  rostra 
ascendit,  e  rostris  descendit^  de  rostris  dicit  qui  ea  cuius  modi  sint  dicit. 
in  contione  stat^  e  contione  venit,  de  coutione  dicit.  scribunt  quidam  is 
Mitterae  datae  e  Gallia'^  item  Roma^  vitiosc.  nam  dici  oportet  Mn  Gallia' 
et  ^Romae'.  dantur  enim  in  loco,  afTeruntur  e  loco,  sequitur  ut  dentur 
in  Gallia  et  Romae. 

Ex  praepositio  non  numquam  per  unam  litteram  scribitur^  sed  per  dimi- 
nutionem^  ut  ebibit  pro  exbibit.  ab  Roma  venio  nk€ova0^6$  est  pro  Roma.  ^ 

Singularis   numerus  per  unam  i  litteram  scribitur,  ut  docilis   faciliS; 


21  siDgularis  numeras  per  unain  i  litteram  p,  19,  6 


t 

2  qui  uocant  B  quae  uocant  Po)       3  ad  capud  aditum  (carr,  additum  b)  B 

quod  additur  Phco  quod  aditur  B  5  sint]  sunt  BP(o  ii  describunt 

Futsdiius,  i(V  tribuunt  B  id  est  tribuunt  Pto  7  qui  dea  B  actor  post  pro- 
nuntiat  om.  BPcd,  add.   Wibnanmius  8  non  in  sceua  a  non  ecena  BP^ 

9  autorem  corr.  actorem  B  nam  scena  significat  graece  domuB  Wihnannsius, 
in  scena  significare  grece  domus  I^P  in  sccna  significanter  graece  domus  Usenerus 
cum  om.  BP(o  10  exiit  B  exit  P(o  pro  scena  Wilmannsius,  scena  BP  ixi 
Bcena  od  actor  est  (o  auctor  ebt  corr.  actor  est  B  auctorem  P  11  domo 

excedit  (o  domo  eo  cedit  BP  qui  ex  ea  quid  ducit  Wilmannsius,  qui  eo  quod 
ducit  BP(o  12  cum  is]  cum  his  B  contionatnrus  dicit  B  contionaturus 

his  dicit  P  concionatur  his  dicit  (o  13   proj    prorsus  BP  pro  rostris  (o 

idem  fiignificat  Usenerus,  idem  sunt  BP(o  in  rostra]  in  rostrasi  B,  sed  b, 

posicriore  loco  deleta  14  ascendit]  escendit  P  15  inscribunt  quidam  literis 
Datae  e  Gallia  item  in  Roma  (o  inscribunt  quidam  literis  e:  datae  e  Gallia,  item 
e  Koma  ^Vilmannsius  scribuntj  inscribunt  BP  IG  Roma]  Roma  P  ut 

videtur  nam  si  dici  P  nam  sic  dici  (o  17  Romae  dantur  a>  Roma  e  dantur  P 
Roma  Ceduntur  B  18  in  Gallia  et  Roma  o  in  gallia  et  Roma  B  in  gallilea  et 
Roma  P  19  Ex  om.  BP(o  praepositio  —  exbibit  seclusit  Wilmannsius 

nonnumquam  (o  nnumquam  sed  deleta  priore  n  B  numquam  P  20  pro  exe- 
bibit  B  ab  Roma  Pbat  ad  Roma  B  nA€OnA€MOC  eet  P  NA0ONAHMAC 
est  B  ftetanXccanog  est  o>  21  per  unum  i  litteram  P(o.    Varronis  praecepta 

indicata  sunt  supra  p.  19,  6        ut  ante  docilis  om.  B,  add.  P(o 


DE  ORTHOGRAPHIA  33 

p.  S264  P. 

pluralis  autem  per  e  et  i^  ut  facileis  docileiS;  ut  ex  hoc  appareat^  utrum 
siogularis  sit  appellatio  an  pluraiis.  f  aureis  quas  modo  aetlieris  scribimus 
quo  modo  audimus  quibus  ne  minus  a  nobis  i  singularis  in  fraude  produci 
potesty  ut  vidi  scribitur.    si  autem  cum  eadem  i  littera^  aiiud  breve,  aiiud 

s  longum  est,  ut  illa  et  pila.  apices  ibi  poni  debent^  ubi  isdem  litteris  alia 
atque  alia  res  designatur^  ut  venit  et  venit,  aret  et  aret^  legit  et  legit, 
ceteraque  his  similia.  super  i  tamen  litteram  apex  non  ponitur:  melius 
enim  [i  pila]  in  longum  producetur.  ceterae  vocales,  quae  eodem  ordine 
positae  diversa  significant,  apice  distinguuntur^  ne  legens  dubitatione  impedia- 

10  tur^  hoc  est  ne  uno  sono  eaedem  pronuntientur. 

Brevitatem  huius  libelli^  si  tibi  videtur,  adglutinabis  ei  quem  de  litteris 
Dovis  habes  a  me  acceptum,  quod  ipse  feci,  quia  huius  pusillitas  sub  ipso 
decentius  prodire  quam  per  se  censeri  poterat 


[Terentius  Scaurus  de   ordinatione   partium   orationis.     In    contextu 
15  historiae  vel  latinitatis^  de  quo  nobis  maxima  cura  est,  primum  indicativi 


1  per  e  et  ie  .B  appareat  Bingcdaris  item  (idem  B  corr.  item  h)  sit  BP 
appareat  &iDgulari8  ne  sit  a  appareat  siDgularis  i  sit  Usenerus  2  anreis  qnas 
modo  aethereis  (aetheris  (o)  scribimas  modo  qaibQs  audioimas  nec  minus  aDubis 
i  siagalaris  in  fraude  produci  potest  ut  uidi  scribitur  Pco.  codicis  B  scripiuram 
supra  exhihui,  aureis  eodem  modo  quae  sunt  aetheris  scribimns  qno  modo  qui- 
bus  audimus:  nec  minus  nobis  i  singularis  in  fraudem  prodnci  potest,  ut  'vini' 
quod  bibitur  eodem  modo  quo  Romanum  nomen  Vini  scribitnr  coniecit  Usenerus. 
anreis,  quas  modo  aetheris  scribimus,  modo  quibus  audimus,  nisi  tamen  legendum 
est  aeris  Lachmannus  in  Lucr.  III  835.  conieceram  aureis  aetheris  eodem  modo 
scribimns,  qno  modo  aureis  quibus  audimus.  nec  minus  a  nube  singularis  nume- 
rus  in  firaudem  produci  potest,  cum  nnbis  scribitur.  cf.  Vd.  Long.  p.  2221 
4  si  autem  {ddetis  em  litteris)  cum  ea . .  dem  (duabus  Jitteris  post  ea  deletis)  i 
littera  aliud  B  si  aut  cum  eadem  i  littera  aliud  Po.  si  antem  cum  eadem  i 
littera  alind  brevi  aliud  longa  *  ut  plla  pila  lacuna  qua  apodosis  periisset  indi- 
caia  Usenerus.  conieceram  si  autem  eadem  per  i  litteram  scribuntur,  aliud  per 
breve  i,  aliud  per  longum  est,  nt  plla  et  pila  5  bisdem  litteris  BP 

6  apices  in  v.  venit  et  aret  et  legit  om.  BPm  7  apex   non  ponitur  m  apex 

imponitar  P  apex  inponitur  B  melius  enim  i  pila  in  longnm  BPa  melins 

enim  i  in  plla  in  longum  Usenerus  8  quae]  quia  BPa  qnom  Usenerus 

9  distingantor  B  ne  legens]  neglegens  P  10  hoc  est  ne  in  hoa  {deJeta  h 
httera)  hos  aedes  pronnntietur  B-  hoc  est  nemo  hos  aedes  pronuntietur  P  hoo 
est  nemo  hoc  aedes  pronuntiet  o  hoc  est  ne  o  in  os  68  aeqne  pronnntietur 
Usenems        11  si  tibi  nidetur  &o)  si  ti  uidetur  B  scribi  uidetur  P  adgluti- 

nabiB  ei  quem  co  adglutinabis  et  quem  P  adglutinabis  qnem  B  13  per  se 

censeri  Usenerus,  percenseri  B  percensiri  Pw  poterat.    finit  Quinti  Terrentii 

Scanri  de  orthograuia  |  Terrentins  scanrus  de  ovdinatione  partium  orationis  |  In 
ooDtexta  —  examinabit  P  poterat  B  poterat  FINIS  ca.  Ea  quae  Terentii  Scauri 
nomine  praeposito  in  P  addita  sunt  Jeguntur  etiam  in  codice  VaJentiano  M  7.  3 
mno  vd  decimo  saeculo  scripto,  Terrentiua  ait  In  contextu  historiae  nel  latinitatis 
primam  nerbam  indicatiai  modi.  Deinde  dicimus  aduerbium  —  partes  orationia 
eximabit 


OSAMXATTCI   LATIXX    TII. 


34  FRAGMBNTVM  PARISINVM 

modi  Terbum  ponimus,  deinde  adverbium,  postea  intinitivum,  deinde  rectum 
casum^  id  est  nominativum^  deinde  pronomen,  postea  participium  et  postea 
obliquos  casus.  siquis  recle  historiam  legat^  secundum  hunc  ordinem  omnes 
partes  orationis  examinabil]. 


Praepositiones  locorum  quattuor  vulgo  servantur^  ex  in  ad  ab.    duae  & 
primae  quo  itur  et  unde  exitur  signiflcant,  ut  in  arcem  et  ex  arce,  duae 
sequentes  quo  aditur  et  unde  abitur,  ut  ad  simulacrum  et  ab  simuiacro. 
antiqui  in  duabus  praepositionibus  ex  et  ab  sequentes  demebant  litteras,  si 
proximum  verbum  semivocalem  primam  aut  mutam  habiturum  erat,  ut  e 
Gailia,  e  locis,  quoniam  ex  minus  levem  conpositionem  facit.    hoc  consue-  lo 
tudo  non  servat:  dicit  enim  ex  Gallia.    ilhid  servamus,  si  vocales  sequun- 
tur^  ut  praeponamus  ex,  ex  Eryco,  ex  Olympo.    si  sequitur  i  aut  u^  habe- 
tur  ratio  duplex  antiquorum.     nam  si  vocalis  aliqua  iungerelur,  demebant 
X,  e  Vaticano,   e  ludaea:  hoc   consuetudo   iion  servat.     si   per  se   essent 
sine  aliqua  vocali,  x  adiciebant,  ul  ex  llHrico,  ex  Vmbria:  item  si  h  prae*  i^ 
poneretur^  ex  Himetto.    hoc  servamus  f  et  qnid  infra  est.    in  quibiis  con- 
sonantes   primae  sunt^   detrahimus  b,   ut  a  Capiia^  a  Dertona.     in  quibus 
vocales  sequuntur,  ab  praeponimus,  ut  ab  Ericinis,  ab  Atheniensibus.    si  i 
aut  u   sequuntur,   item    ut  .fupra^  duo  servantur   modi.     si  per  se   sunt 
*  ut  ab  lUirico,  ab  Vrbiano;  si  secum  alteram  vocalem  habent,  b  amittunt^  20 
ut  a  Venusia,  a  ianitore. 


5  praepositiones  locorain  p.  29,  S 

Stibieci  fragnientum  ex  codice  Parisino  7520  saeculo  undeciino  scripto  editum 
in  analectis  grammaticis  Vindobofiensibus  p.  452 
C  codex  Parisinus 
V  editio   Vindobonensis 

6  INCIP.  ARS  PROBI  DE  ULTIMIS  SYLLABIS  CDIUS  SINT  DECLINA- 
TIONIS  UEL  UBI  termiDeDt  geQitiuum.  Praepositiones  locorum  C  6  et  ante 
ex  arce  om.  C,  add.  v  9  mutam  v  mutum  C  ut  egalliae  locis  C  ut  e  Gallia 
et  e  Tuscis  Scaurus  10  coDsuetudo  dod  conservat,  dicitur  enim  v  12  ut 
pponamus  exeuryco  exolimpo  C  ut  praeponamus   x  ex  Eryco  ex  Oljmpo  r 

13   nam  si  v  N   ei   cum  lineola   in  media  parte  litterae  N  C  16  e  Vaticano 

Scaurus,  euaticiano  C  15  item  si  h  praeponeretur  ex  Hymetto  v  coll.  Scaur, 
p.  30y  9,  item  si  .y.  pponeretur  .%.  h'inea  .0.  C .  y  dtfemii  poterat  ita,  item  si  y 
sequeretur,  praeponebant  ex,  ut  ex  ymetto  16  hoc  servamus,  et  quidem  si 

sequuntur  voces,  iu  quibus  r.  fortasse  hoc  servamus  etiam  in  praepositione  ab: 
in  quibus  sqq.  vel  hoc  servamus.  et  in  ab  eadem  ratio  est:  in  quibus  sqq.  cf. 
Scaur.  p.  30y  10  17  primae]  an  proximae?  18  ab  praeponimus]  b  pponimus  C 
si  i  aut  u  sequatur  r  19  si  enim  sunt  solae,  dicuntur  ut  reliquae  vocales, 
ab  urbe  ab  Illyrico  scripsi  apud  Scaurum  20  ab  urbiano  Sicfi  alteram  uoca- 
lem  amittunt  C  ab  Urbino,  si  cum  altera  vocaii,  amittunt  b  r  21  ut  a  uenasia 
a  ianitore  C 


FBAGMENTVM  PARISINVM  35 

Est  enim  uunc  genus  dilatandi  verba,  quae  io  litteris  flniuntur^  de 
quo  et  Aufusti  grammalici  liber  est  ad  Asinium  Pollionem,  rectius  dici 
Teniebam  audiebam  sailiebam  leniebam  molliebam,  quam  venibam  audibam 
sallibam  lenibam  mollibam^  tamquam  venio  prima  correpta  veniebam^  rur- 
5  sus  veneo  prima  producta  venibam,  non  veniebam,  audio  audiebam,  audeo 
audebam. 


1  Est  -H  N  genns  C,  est  et  in  UBa  gennB  Usenerus  mus.  Rhen.  v.  XXIV 
a.  1669  p.  101.   maJim  est  novnm  'genns  deqno  1  abnesti.   fusti  gramatici 

liber  r>w  ad  asfinum  pollionnm  C  de  quo  abnesti  fusti  grammatic  liber  ad  Asininm 
PollioDem  v,  de  qno  est  Aufusti  grammatici  liber  ad  Asinium  Pollionem  Usenerus. 
Aufusti  mentionem  fecerunt  Priscian.  l.  VIII  p.  383,  9  exc.  Fest.  p.  94.  de  quo 
Aristi  Fusci  grammatici  eat  liber  ad  Asinium  Polionem  coniecerat  Hauptius  post 
Gratii  cyneg.p.  40  et  ifui.  lect.  Berol.  aestio.  a.  1855  p.4,  opusc.  v.  II  p.  69  coll. 
schol.  in  Hor.  sat.  I  9,  61  3  qnam  venibam  v  q>  nenibam  C  4  tamq»  uenio 
C  namque  venio  v.  fortasse  nam  venio  prima  correpta  facit  veniebam        5  veneo 

o 

om.  v  producta]  correpta  v  venibam]  nenebam  C  6  audebam  N  de  catholi- 
cia  nominnm  C 


3* 


VELII   LONGI 


LIBER 


DE  ORTHOGRAPHIA 


Velii  Longi  liber  de  orthographia  una  cum  atiis  latinorum  gramma- 
ticorum  libris  a.  1493  Bobii  inventus  est,  sicut  dixi  gramm.  lat.  v.  I 
p.  Vin  et  V.  VI  p.  245.  ex  Bobiensi  autem  codice  vel  ex  apographo  eius 
paucis  annis  post  inventuni  librum  descriplus  est  codex  qui  olim  lani 
Parrhasii  fuit^  nunc  Neapolitanus  est  bibliothecae  regiae  IV  A  11,  in  quo 
cum  aliis  grammaticis  Bobii  inventis  Longi  liber  scriptus  est  f.  1  —  13, 
Veiii  Longi  de  orthographia  Necessarium  —  foedi.  Veli  Longi  de  ortho- 
graphia  Liber  expl.  foeiicifer.  Parrhasii  olim  fuisse  codicem  testatur  sub- 
scriptio  in  fine  codicis  posita,  ^Antonii  Seripandi  ex  lani  Parrhasii  munere\ 
Longi  librum  in  meum  usum  cum  Putschii  editione  contulit  Stenderus. 
in  hoc  multa  quae  a  librario  non  recte  scripta  vel  omissa  erant  postea 
alia  manu  adhibito  archetypo  correcta  sunt.  praeterea  in  prima  pagina 
quaedam  in  margine  adscripta,  pauca  etiani  in  ipsis  verbis  grammatici 
correcta  sunt^  quae  diversa  ab  iilo  correctore  manu  scripta  esse  Sten- 
derus  mihi  indicavit.  ex  hoc  codice,  postquam  a  correctore  emendatus 
crat,  tum  cum  ea  quae  postea  in  prima  pagina  correcta  esse  dixi  adscripta 
nondum  erant,  Vaticanus  3402,  qui  olim  Fulvii  Vrsini  fuit,  descriptus 
esl,  f.  1  sqq.  Veiii  Longi  de  Orthographia  Necessarium  —  foedi.  sed  in 
hoc  saepe  Parrhasiani  codicis  scriptura  corrupta  est,  non  nulla  etiam  negle- 
gentia  scribendi  omissa  sunt.  meliorem  lectionem  vix  uno  vel  altero  loco, 
ubi  manifestus  error  inter  scribendum  facile  corrigi  poterat,  praebel.  in 
marginibns  alia  manu  non  nullae  emendationes  adscriptae  sunt.  sed  in 
his  quoque  nihil  ex  meliore  codice  petitum  est,  sed  coniectura  omnia 
inventa  sunt.  ex  Vrsini  codice  descriptus  est  alius  Vaticanus  5216,  in 
quo  ipso  quoque  multa  per  totum  librum  alia  manu  correcta  sunt.  Neapoli- 
tanum  codicem  descripsit  lannellius  catalog.  biblioth.  lat.  in  reg.  Neap. 
mus.  Borbon.  p.  10;  duorum  Vaticanorum  indicem  exhibui  gramm.  lat. 
V.  VI  p.  247. 

Haec  quae  de  tribus  codicibus  dixi,  ex  Parrhasiano  desrriptum  esse 
Vrsinianum^  ex  hoc   alterum  Vaticanum,  tum  cum  primum   certa  et  per- 


40  VELII  LONGI 

fecta  eorum  librorum  notitia  ad  me  pervenit^  tam  manifesto  apparnerunt, 
ut  nuilus  dubitationi  locus  rclictus  esset.  uam  olim  praeter  Parrhasii 
librum  Vrsiniauo  quoquc  aliquam  auctoritatem  tribueram,  quam  nullam 
esse  apparet^  postquam  eum  ex  illo  descriptum  esse  intellectum  est.  neque 
maiorem  fidem  habere  puto  tres  codices,  quos  praeter  illos  de  quibus 
dixi  superesse  novi^  Neapolitanum  alterum  bibl.  reg.  IV  A  12^  Ambrosia- 
num  D  498  inf.,  Bruxellensem,  quamquam  ex  his  unum  Neapolilanum, 
quem  lannellius  I.  c.  descripsit,  paulo  accuratius  cognovi.  eius  enim  ali- 
quam  partem  cum  Putschii  eilitione  Stenderus  contulerat.  in  hac  igitur 
parte  librum  cum  altero  illo  ita  consentientem  inveni^  ut  non  dubitem 
quin  ex  hoc  descriptus  sit.  ceterum  neglegenter  scriptus  et  plurimis  locis 
postea  correctus  esse  dicitur.  fuit  autem  ipse  quoque^  sicut  is  quem  supra 
dixi,  Parrhasii,  quod  indicat  similis  subscriptio  in  fine  codicis^  ^•Antonil 
Seripandi  ex  lani  Parrhasii  testamento'.  Ambrosiani  codicis  indicem  dedi 
gramm.  lat.  v.  VI  p.  248.  Bruxellensem  iu  catalogo  bibliothecae  Bruxel- 
lensis  (Catalogue  des  manuscrits  de  la  biblioth^que  de  Bourgogne)  t.  I 
p.  168  indicatum  inveni  ita^  ^n.  8366  Velius  Longus  de  orthographia 
Necessarium  arbitror  etc.  saec.  17'. 

Eodem  genere  codicum  usi  sunt  viri  docti^  qui  Longi  librum^  ante- 
quam  typis  expressus  erat^  in  quacstionibus  grammaticis  adhibuerunt. 
e  quibus  primo  loco  uominandus  est  loannes  Pierius  Valerianus,  qui  in 
castigationibus  in  Virgilium  Romae  a.  1521  primum  editis  saepissime  huius 
grammatici  mentionem  fecit^  codice^  ut  videtur^  usus  Parrhasii.  ab  hoc 
enlm  aliorum  grammaticorum  libros  eum  accepisse  scimus.  deinde  loannes 
Baptista  Pius  Bononiensis  in  annotationum  posteriorum  capite  IV  (Gruter 
lamp.  V.  I  p.  396)  de  versu  Terentii  Phorm.  V  1,  15  disputans  verba  Vcrrii 
Longi  (nam  ita  dicit)  p.  2213  invenli  stint  tamen  sqq.^  sed  additis  in 
fine  duobus  versibus  Plauti  interpolala^  citavit. .  de  codice  autem  quo  usus 
est  scribit  haec,  ^Verrium  hunc  exactissimum  Grammaticum  ignotum  scio, 
nec  manibus  profanorum  teri.  In  lucem  e  pulvereo  latibulo  extractus 
pridem  a  viro  literatissimo  Georgio  Merula^  qui  Mcdiolani  docuit.  Copia 
Verrii  huius  Merulae  contigit  ex  libraria  Bobiensi  characteribus  Longobardis 
ferme  exolescentibus  in  scripturam  Uomanam  reformatis.  Ad  me  vcnit  id 
opusculum  munere  Alex.  Gabuardi  Parmensis  auditoris  mei^  cum  publlce 
Mantuae  docerem,  iuuenis  antiquitatis  studiosissimi\  denique  Marcus  Ver- 
tranius  Maurus  in  notis  in  Tac.  ann.  XI  14  (Lugduni  a.  1569)  de  litteris 
a  Claudio  inventis  Longi  testimonio  p.  2235  usus  est^  ^De  tertia  Velius 
Longus  hoc  habet  in  lib.  de  Orthographia,  (|uem  manuscriptum  apud 
Strossium  egomet  Romae  legf:  Claudius  princeps,  inquit^  novam  —  scribere*, 

Primam  autem  huius  libri  editionem  paravit  Fulvius  Vrsinus^  qui 
post  notas  ad  Catonem  Varronem  Columellam  de  re  rustica  et  lunii  Phi- 


DE  ORTHOGRAPHIA  41 

largyrii  commentarium  in  Vergilii  bucolica  et  georgica  eum  ex  suo  codice^ 
qui  nunc  est  Vaticanus  3402^  Romae  a.  1587  edidit.*)  de  opera  in  Velio 
Longo  collocata  haec  scribit,  primum  in  epistula  ad  Cardinalem  Carraflam^ 
^£t  cum  omnis  locus  edeudis  iis^  quae  sludiosis  prodesse  possunt,  oppor- 
tunus  habeatur,  inserendum  etiam  duxi  fragmentum  quoddam  Veiii  Longi 
de  Orthographia,  mendis  a  me  quam  plurimis  expurgatum:  habet  enim  is 
liber  multos^  et  quidem  erudite  scriptos  locos^  qui  non  parum  ad  veterum 
scriptorum,  et  totius  Romanae  antiquitatis  intelligentiam  conferre  possint'; 
deinde  in  praefatione  ad  lectorem^  ^Quae  vero  habentur  in  fragmenlo 
Veiii  Longi  de  orthographia,  eas^  quia  ita  sunt  a  nobis  repraesentatae^ 
quomodo  in  archetypis  excmplaribus  reperiunlur^  unicuique  arbitratu  suo 
interpretandas  relinquimus.  Sunt  autem  nonnullae  ex  iis  mendosae.  nec 
enim  fieri  potuit,  quin  ex  infinitis  prope  mendis  per  nos  in  eo  fragmento 
sublatiSy  aliqua  remanserint^  expurganda  ab  aliis^  qui  aut  meliores  codices 
nacti,  aut  acutiore  ingenio  praediti  erunt'.  sed  quamvis  Vrsinus  mendis 
quam  plurimis  a  se  expurgatum  esse  librum  praedicet^  tamen  ad  emen- 
dationem  non  ita  multum  contulit  et  ne  codicem  quidem  manu  scriptum 
satis  accurate  expressit.  nam  saepe  corruptam  illius  lectionem  verbis 
omissis  vel  neglegentius  exscriptis  etiam  magis  corrupit  vel  temere  mutavit. 
emendationes  tamen  quas  in  marginibus  codicis  adscriptas  invenit,  nisi 
potins  ipse  adscripserat,  fere  omnes  in  textum  recepit  et  novas  quasdam 
addidit.  praeterea  in  erratis^  quae  in  fine  libri  notata  sunt,  non  solum 
non  nulios  typographorum  errores  correxit;  sed  etiam  paucas  coniecturas 
exhibuiL  Vrsini  editionem  duobus  annis  post  Hieronymus  Commelinus 
repetivit  in  appendice  editionis  Vergilii  Heidelbergae  a.  1589  factae.  quae 
appendix  deinde  etiam  cum  nova  editione  Vergilii  Heidelbergensi  a.  1599^ 
non  mutato  tamen  anno  editionis^  denuo  coniuncta  est.  nam  quoniam  una 
cum  Philargyrii  commentario  Longi  liber  primum  editus  erat^  haec  videtur 
cansa  fuisse,  cur  postea  cum  hoc  repeteretur.  in  Heidelbergensi  igitur 
exemplo  lectio  principis  editionis  ita  expressa  est,  ut  praeter  pauca  et 
manifesta  vitia^  quorum  paFs  ab  ipso  Vrsino  in  corrigendis  notata  erat^ 
nihil  omnino  mutaretur.  sed  additis  in  fine  castigationibus  non  nullae 
emendationes  et  ipsius  editoris  et  Francisci  lunii  propositae  sunt.  hanc 
editionem  deinde  Putschius  expressiL  quo  factum  est  ut  apud  eum 
eodem  fere  modo  verba  grammatici  legantur^  quo  primum  ab  Vrsino  edita 


*)  Bomanae  editionis  titcdus  hic  est:  Notae  ad  M.  Catonem  M.  Varronem 
L.  Colnmellam  de  re  rnstica.  Ad  Ealend.  Rnsticnm  Famesiannm  et  veteres 
inBcriptiones  Fratram  Arnalinm.  Innius  Philargyrius  in  Bncolica  et  G^orgica 
Virgilii.  Notae  ad  Seruium  in  Bucol.  Georg.  et  Aeneid.  Virg.  Velins  Longns 
de  orthographia.  Ex  Bibliotbeca  Fnluii  Ursini  Romae  in  aedib.  S.  P.  Q.  R. 
MDLXXXVU.    Apud  Georginm  Ferrarinm. 


42  VELII  LONGI 

erant  Romanae  et  Heidelbergensis  editionis  copiam  mihi  fecit  bibliotheca 
Gottingensis. 

Postea  loannes  Salomo  Semlerus  in  corrupta  editorum  exemplarium 
lectione  emendanda  multam  operam  consumpsit  et  plurimas  adnotatione^y 
quas  admodum  adulescens  conscripserat^  ad  Petrum  Bondamum  misit^  qui 
earum  emendationum  mentionem  fecit  var.  lect.  p.  118.  ipsae  autem 
Semleri  adnotationes  una  cum  epistula  ad  Bondamum,  ut  videtur,  data 
nunc  in  Leidensi  bibliotlieca  in  codice  Perizoniano  Q  92  servantur.  ex 
quo  codice  epistulam  Semleri  cum  non  nullis  eius  coniecturis  edidi  ind. 
lect.  Halens.  aestiv.  a.  1877.  quamquam  autem  Semlerus  complura  quae 
cdrrupta  in  editis  exemplaribus  leguntur  primus  correxit^  tamen  ex  magno 
numero  conieclurarum  paucas  inveni  quae  dignae  esse  memoria  videren- 
tur.  optime  vero  omnium  de  emendatione  libri  meruit  C.  L.  Schneiderus, 
qui  in  grammatica  linguae  latinae  multos  huius  grammatici  locos  a  se 
emendatos  exhibuit. 

Mihi  in  nova  editione  ad  restituendam  scripturam  codicis  Bobiensis^ 
quo  omnis  huius  libri  memoria  continetur^  codex  Parrhasii^  qui  nunc  Nea- 
politanus  IV  A  11  est^  paratus  erat.  quo  adhibito  multa^  quae  inde  a  prin- 
cipe  editione  corrupta  ferebantur^  correxi.  restabat  tamen  magna  pars 
vitiorum^  quae^  quoniam  ex  Bobiensi  codir^  ad  apographum  Parrhasii  pro- 
pagata  sunt^  coniectura  toUenda  erant.  in  quo  cum  veri  inventio  saepe 
valde  impedita  esset,  fieri  non  potuit  quin  multa  etiam  quae  quamvis  incerta 
coniectura  vel  a  roe  vel  ab  aliis  inventa  erant  reciperentur;  ut  apta  ver- 
borum  sententia  efticeretur.  itaque  ut  appareret^  quae  esset  receptae 
lectionis  auctoritas  vel  a  quo  fundamento  reliqua  libri  emendatio  ducenda 
esset^  aptum  esse  visum  est  scripturam  Parrhasiani  codicis  separatam  a 
reliqua  adnotatione  ponere.  siquid  in  prima  codicis  scriptura  a  correctore 
mutatum  vel  additum  erat,  lectioni  codicis  maiorem  litteram  C  apposui; 
ea  quae  correctori  debentur  minore  littera  c  adscripta  indicavL  in  paucis 
quae  tertia  roanu  in  initio  codicis  correcta  esse  dicuntur  astenscum 
apposui,  c*.  in  altera  adnotationis  parte  lectionem  principis  editionis  posui, 
ut  et  quid  Vrsino  in  emendatione  verborum  tribuendum  esset  appareret, 
et  qua  lectione  ii  qui  postea  vel  verba  grammatici  citaverunt  vel  in  emen- 
danda  lectione  operam  collocaverunt  usi  essent  perspiceretur.  quare  prin- 
cipis  quoque  editionis  discrepantiam  exceptis  quidem  levissimis  quibns- 
dam  rebus,  in  quibus  lectionem  manu  scripti  libri  revocasse  sufficiebat^ 
velut  iis  quae  interdum  in  collocatione  verborum  mutata  erant^  integram 
indicavi.  paucis  lociSy  in  quibus  non  inutile  esse  videbatur  scire  quid 
Vrsinus  in  codice  scriptum  invenisset,  huius  quoque  scripturam  addidi. 
saepius  ex  altero  Vaticano  codice  emendationes  correctoris  adscripsL  qiiam- 
quam  ex  his  quoque  multae  cum  principe  editione  consentiunt,  neque  opus 


DE  ORTHOGRAPmA  43 

erat  adnotare  eadem  quae  Vrsinus  edidit  ante  eum  inventa  in  manu  scripto 
libro  legi.  praeterea  curaTi  ut  quid  a  grammatico  de  iisdem  rebus  diversis 
locis  disputatum  esset^  id  quod  saepe  factum  est^  significaretur.  ex  aliorum 
autem  grammaticorum  locis  eos  qui  ad  Longi  praecepta  intellegenda  vei 
ad  verba  emendanda  maxime  pertinebant  indicavi.  ceterum  quod  ab  hac 
adnotatione  discrepantiam  Parrhasiani  codicis  separavi,  illud  sane  incom- 
modum  habuit^  qiiod  non  solum  multa  quae  pariter  cornipta  et  in  codice 
et  in  principe  editione  leguntur  bis  ponenda  erant^  sed  etiam  quid  ipse 
emendaverimy  quid  ab  aliis  receperim  minus  facile  perspicitur.  verum 
tamen  in  tam  corrupta  libri  scriptura^  cuius  omnis  auctoritas  uno  codice 
contineretur,  utile  esse  iudicavi  veram  atque  integram  lectionis  memoriam 
per  se  positam  legentibus  repraesentare. 

De  ipso  libro  panca  dicam.  Velium  Longum  igitur  Gellius  tam  quam 
suae  aetatis  grammaticum  vel  non  multo  superiorem,  ut  videtur^  comme- 
moravit  noct.  att.  XVIII  9,  4,  alter  autem  ille  eruditior  nihil  mendum, 
sed  recte  atque  integre  scriptum  esse  perseverabat  et  Velio  Longo,  non 
homini  indocto,  fidem  esse  habendam,  qui  in  commentario,  quod  fecisset 
de  usu  antiquae  lectionis,  scripserit  non  ^inseque*  apud  Ennium  legendum, 
sed  ^insece*,  deinde  apud  Charisium  saepius  eius  mentio  facta  est:  nam 
et  de  inaequalitate  derivationis  libellus  citatur  p.  93^  31  item  cum  sinf 
Titus  et  lupus  similia,  thermas  Titinas  ut  pelles  lupinas  non  dicimus, 
sed  Titianas.  de  qua  quaestione  a  Velio  Longo  libellus  scriptus  est,  el 
commentarius  in  Vergilii  Aeneidem  p.  113,  29.  175,  14.  210,  7,  quae 
omnia  lulio  Romano  auctore  a  Charisio  relata  esse  puto.  excerptae  ex 
eodem  commentario  adnotationes  leguntur  in  scholiis  Veronensibus  et  apud 
Senrium  in  Verg.  Aen.  X  245  et  Macrobium  saturn.  III  6,  6:  cf.  Ribbeck 
proL  in  Vergil.  p.  169.*)  libro  de  orthographia  usus  est  Papirianus  in 
excerptis  Cassiodorii,  qui  nomen  grammatici  appellavit  p.  2292.  eiusdem 
libri  excerpta  Cassiodorius  post  excerpta  Cornuti  posuit. 

In  orthographia  autem  tractanda  Longus  simile  consiHum  secutus 
atque  Scaurus  a  potestate  litterarum  initium  disputandi  fecit.  in  qua 
disputatione  praecipue  de  iis  Htteris,  in  quibus  maxime  quaestiones  ortho- 
graphorum  versantur,  de  i  et  u,  de  litteris  duplicibus  x  et  z,  de  h,  de  c 
et  k  et  q  litterls  copiosius  disseruit.    hinc  ad  ^quaestiones  quae  incidunt 

*)  Ad  commentaiiam  in  Vergilii  Aeneidem  ea  qaoqne  referenda  surit  qnae 
in  scholiis  ad  Stat.  Achill.  II  41  p.  441  ed.  Lindenbr.  corrupto  auctoris  nomine 
de  Pholo  centauro  scripta  feruntur,  si  modo  verum  in  his  est  Velii  Longi  nomen, 
aliqui  dicunt  quod  eum  Hercules  occidit  susceptus  ab  eo  hospitio.  Velius  [AsperJ 
Longus  Pholum  tradit  adversus  centauros  ab  Hercule  adiutum,  cum  Herculem 
recepisset;  Asper  tradit,  dum  sagittas  Herculis  stupet,  qui  tot  Centauros  occiderat, 
unam  ex  illis  in  pedem  cecidisse;  cuius  vulnere  sanari  non  potuit.  nam  eam  fabu- 
lam  interpretes  VergiHi  rettnlerunt  in  Aen.  VIII  294. 


44  VELII  LONGI 

in  rationem  scribeudi'  trausiens  p.  2219  primum  de  iis  vocabulis,  in 
quibus  diversa  ab  enuulialioue  erat  scriptio  vel  in  quibus  diversitatem 
signiQcatiouis  scribeudo  exprimere  non  nulli  volueruut,  disputat.  nam  his 
quaestionibus  ea  omnia  quae  hoc  loco  tractata  suut  coutinentur.  deinde 
de  praeposilionibus  in  compositione  mutatis,  de  quibus  pauca  apud  Scau- 
rum  legunlur,  dicit  p.  2224 — 2228.  dehiceps  post  brevem  adnotationem 
dc  eo  quod  interesl  iuter  OQ^oyQatpLav  et  OQ^otTCaiav  subiectae  sunt 
quaestiones,  quae  ipsae  quoque  a  diversitate  enuntiationis  et  scriptionis 
proQciscuutur^  de  scriptura  per  i  vel  u,  de  adspiratioue^  de  vocabulis  per 
d  vel  t  et  per  c  vel  q  scriptis.  sequuutur  quaestiones  in  quibus  oQ^oinBia 
et  OQ^oygafpia  coufusa  est  p.  2232 ,  itcm  paucae  quaestiones  consuetu- 
dinis  veteris  et  novae  p.  2233  et  quaestiones  diversarum  signiOcationum 
p.  2234.  postremo  p.  2235  sq(|.  varium  genus  quaestionum,  in  quibus 
de  sono  enuntiationis  quaeritur  subiectum  cst.  per  omnes  autem  partes 
libri  quam  multa  cum  Scauri  disputationibus  cousentiant  facile  apparet. 
ncque  potest  dubitari  quin  maxima  eius  consensus  pars  ab  autiquioribus 
auctoribus  qui  de  iisdem  rebus  scripserant  repetenda  sit^  praesertim  cum 
et  ante  ulrumque  grammaticum  Annaeus  Cornutus  et  postea  Marius  Victo- 
rinus  quaedam  cx  his  quae  illis  commuuia  sunt  simihter  tractaverint.  de 
quo  post  Wilmanusium  de  Varr..  libr.  gramm.  p.  86  sq.  dixit  Guilelmus 
Schady  de  Mari  Victoriui  libri  I  capite  IV  (Bonnae  a.  1869)  p.  22  sq., 
qui  Verrii  Flacci  libros  de  orthographia  primarium  eorum  omnium  fontem 
fuisse  dcmonstrare  studuit.  quaedam  tamen  ita  comparata  sunt,  ut  ipse 
Scauri  libcr  Longo  ante  oculos  fuisse  videatur.  qua  in  re  non  multum 
tribuo  iis  locis,  in  quibus  eaedem  res  a  duobus  grammaticis  traditae  sunt 
vel  ubi  similium  rerum  quaestiones  eodem  ordine  uterque  coniunxity  ut 
ea  quae  de  li  littera  scripta  sunt  p.  2258  et  p.  2217  et  de  geminatione 
vocaUum  ab  Accio  inventa  uua  cum  praeceptis  Lucilii  p.  2255  et  p.  2220. 
nam  haec  ab  antiquiore  auctorc  recepta  esse  certum  est.  sed  ea  quae  de 
V.  artibus  per  i  non  per  u  scribendo  Scaurus  praecepit^  p.  2260,  ergo 
vox  scribenda,  quo  modo  et  sonat;  nemo  aufem  umquam  lam  insulse 
per  u  artubus  dixerit,  respexisse  videlur  Longus  de  eodem  vocabulo 
disputaus  p.  2229,  ita  tamen  existimo  enuntiandum,  ut  nec  nimis  i  litiera 
exilis  sit,  nec  u  litteram  si  scripseris,  enuntiationis  sono  nimis  plena, 
eodemque  pertinent  quae  generaUter  adnotavit  p.  2219,  ingredienii  mihi 
rationem  scribendi  occurrit  statim  ita  quosdam  censuisse  esse  scribendum, 
ut  loquimur  et  audi?nus.  siniiUa  sunt  haec  de  v.  paulum,  quod  cum 
geminata  I  Uttera  scribi  vohiisset  Scaurus  p.  2256,  verum  sine  dubio 
peccant  qui  paulum  et  paululum  per  unum  i  scribunt,  cum  alioqui  prima 
positio  eius  duplici  hac  littera  enuntietur,  ut  pullum  et  pusillum,  eam 
rationem  reiecit  Longus  p.  2238,  rursus  quia  pullum  per  duo  l  scribimus, 


DE  ORTHOGRAPHIA  45 

ohservaverunt  qnidam  ut  pautlum  repedto  eodem  elemento  scriberent, 
quod  mihi  non  videtur,  quoniam  enuntiari  nullo  modo^potest,  et  jion  est 
necesse  id  scrihere,  qvod  in  rerbo  nop  sonet.  ilem  reprensus  el  vemens 
sine  adspiratione  scribenda  esse  docuerat  Scaiirus  p.  2256,  similiter  pec- 
cant  —  item  qui  reprehensus  cum  adspiratione  scribunt,  cum  eam  prima 
positio  non  habeat,  et  similiter  vehemens,  cum  a  vi  mentis  dicatur.  quo 
spectare  possunt  haec  apud  Longum  p.  2229,  et  de  h  littera  quaeritur, 
quae  se  aut  inseruit  vocalibus  aut  praeposuit:  inseruit,  ut  in  his,  vehe- 
mens  reprehendit,  cum  elegantiores  et  vementem  dicant  et  reprendit  secun^ 
dumprimam  positionem;  prendo  enim  dicimus,  non  prehendo.  minus  certa 
sunt  qUae  de  sono  graecae  litterae  ¥  apud  Latinos  per  ps  vel  bs  efTcrendo 
leguntur  apud  Scaurum  p.  2261,  quoniam  per  p  ct  s  ea  scribuntur,  quae 
apud  Graecos  in  ¥  desinunt  —  sed  nobis  utrumque  per  ps  videtur  scri-  , 
bendum,  quoniam  ex  his  V  littera  constet,  et  apud  Longum  p.  2224,  quo- 
niam  ea  quae  apud  nos  V  litteram  sonant  putant  plerique  per  p  et  s 
scribenda,  quoniam  et  Graeci  pronuntiavemnt  ¥  litteram  constare  ix. 
tav  nZ  ocal  tf,  et  p.  2233  quoniam  quaecumque  apud  Graecos  per  ¥ 
scribuntur  apud  nos  per  p  et  s  scribenda  sint. 

Nomina  auctorum,  qiiorum  praecepta  grammaticus  ad  artem  scriben- 
dam  adhibuit,  appellata  sunt  haec.  Accius  de  geminatione  vocalium  nomi- 
natus  est  p.  2220.  Lucilii  de  orthographia  praecepta  ex  nono  saturarum 
libro  adscripta  sunt  p.  2220.  2225.  2227.  ex  Ciceronis  Oratore  petita  sunt 
praecepta  de  praepositione  ab  p.  2224  et  de  v.  posmeridianus  p.  2237, 
ex  libris  de  oratore,  ut  videtur,  iudicium  de  rusticano  sermonis  sono 
p.  2216.  eiusdem  testimonium  de  gemina  i  consonantis  loco  posita  unde 
petitum  sit,  non  constat.  Varronis  doctrinam  adscripto  nomine  ter  comme- 
moravit,  de  v.  harena  p.  2230,  de  v.  delirus  p.  2233,  de  v.  Mercurius 
p.  2236,  quae  omuia  libris  de  sermone  latino  tribuit  Wilmannsius  de  Varr. 
lib.  gramm.  p.  92  sq.  Verrii  Flacci  sententiae  de  litleris  item  ter  relatae 
sunt  p.  2215.  2216.  2238.  has  0.  MueUerus  praef.  Fest.  p.  XIV  ad  libros 
de  orthographia,  quos  Verrium  scripsisse  Suetonius  de  illustr.  gramm.  c.  19 
aoctor  est,  revocavit.  Verrii  Flacci  aetate  non  multo  inferiores  fuisse 
videntur  Antonius  Rufus  et  Nisus.  e  quibus  Antonius  Rufus  semel  nomi- 
natus  est  p.  2237  de  q  littera;  praelerea  apud  unum  Qumtilianum  I  5,  43 
eius  mentio  extat.  Nisi  nomen  sub  fmem  libri  appellatum  est  quinquics 
p.  2235.  2236.  2237.  denique  suum  ipsius  nomen  in  exemplo  posuit 
grammaticus  p.  2224,  Jion  dicebant  a  Longo,  sed  af  Longo. 


VELII  LONGI  DE  OBTHOGRAPHIA 

p.  ms  P. 

Necessarium  arbitror  de  orthographia  sermonem  iostitueoti  a  litteranim 
potestate  initium  facere.  primum  igitur  definitio  litterae  varia  fuit  apud 
plerosque.  alii  enim  sic  definierunt^  Mittera  est  initium  vocis  explanatae': 
alii  sic,  Mittera  est  initium  vocis  significantis':  alii  Mittera  est  minima 
pars  orationis'  [et  verbum  est  et  coniunctio  et  praepositio].  hoc  impro-  ^ 
bantes  alii  dixerunt  Mittera  est  initium  scriptilis  vocis'.  excluserunt  autem 
omnes  illam  definitionem,  quam  quidam  dixerunt^  litteram  esse  initium 
vocis  significantis,  ideo  quoniam  quaedam  voces  scribi  possunt,  quamvis 
nihil  significent,  sicuti  cum  dicimus  tittir:  nam  hoc  scribi  potest,  nihil 
vero  significat.  verius  est  illud^  initium  scriptilis  vocis  aut  initium  vocis  ^^ 
explanatae.  quidam  vero  omnes  litteras  vocales  esse  dixerunt  arbitrantes 
nullam  magis  minusve  neces^riam  esse,  et  quia  omnes  Dtterae  voces 
explanant.  alii  dixerunt  omnes  esse  consonantes,  quoniam  in  Catone  scri- 
bendo  non  minus  sonet  a  Uttera  cum  c,  quam  c  littera  cum  a.  scimus 
tamen  subtiliorem  factam  esse  divisionem,  ut  vocales  illae  quidem  diceren-  ^^ 
tur,  sine  quibus  syllaba  fieri  non  possit,  ceterae  consonantes,  quae  cum 
his  sonent:  nam  nihil  mutatur  ex  syllaba.  inventi  sunt  tamen  qui  et  sine 
vocali  putent  posse  syllabam  fieri.  nam  animadvertimus  apud  comicos  s  et  t 
pariter  scriptas  litteras,  ut  apud  Terentium  in  Phormione 

f  non  is  obsecro  est,  20 

quem  te  semper  dicunt.    St  quid  has  mjtues  fores: 


i 

Codex  Parrhasii     1  iDstituendi  C:  t  superscr.  c*        2  finitio         7  finitio- 
nem        9  dicimus  om.  C,  in  marg.  add.  c        11  vocales  om.  C,  in  marg.  add,  c 
12  litterae]  litteras         14  non  minus  sonet  a  quam  c  littera  cum  a 


JR  editio  prificeps  Bomae  a.  1587 

VELIVS  LONGVS  DE  ORTHOGRAPHIA  E  6  ut  uerbum  codex  1  mmci- 
nu8  in  marg.  et  verbum  est  et  coniunctio  et  praepositio,  quae  seclusi,  ex  adnota- 
tione  de  partibus  orationis  in  margifie  adscripta  illata  esse  videntur  7  quam] 

qua  codex  Vrsinianus  in  marg.       12  fortasse  nullam  magis  minnsve  necessariam 
esse  quam  aliam         13  explanent  Putschius.    an  explanarent?         14  non  minus 
Bonet  a  quam  c  littera  cum  &  B         16  fortasse  fieri  non  posset  —  sonarent 
17  mutatur  in  sjllaba  P        19  in  Phormione]   V  1 ,  16       20  non  is  obsecro  es. 
quem  seniper  te  esse  dictitasti?   Ch.  St  So.  Quid  has  metuis  fores?  R  ex  TerentiQ 


VELII  LONGI  DE  ORTHOGRAPHIA  47 

p.  2213.  li  P. 

hoc  s  et  t  pariter  renuntiat  siientium.  sed  si  hoc  sectentur,  |  possint  etiam 
plerasque  consonantes  et  omnes  semivocales  pro  syllabis  ponere.  nam  apud 
Lucilium  in  nono^  in  quo  de  litteris  disputat,  omnes  vicem  syllabanim 
impienty  cum  dicit 

5  f  a  re  non  multum  abest  hoc  cacosyntheton  atque  canina 

si  lingua  dico  nihil  ad  me  nomeu  hoc  iili  est, 
item 

t  s  nostrum  et  semi  graece  quod  dicimus  sigma 
nil  errroris  hahet. 

10  apparet  ergo  haec  nihil  aliud  quam  locum  syllabae  tenere  nec  tamen  syllabas 
esse.  non  ergo  accedendum  est  iis  qui  putant  sine  vocali  syliabam  fieri 
posse,  ut  etiam  significationem  vocis  terminet,  quoniam  st  silentium  denun- 
tiet.  et  errant:  nam  et  x  significat  aliquid  (sic  enim  Utteram  vocamus), 
neque  tamen  ideo  syllaba   aut  lexis  est.    et   haec   ipsa   constat  ex  c  et  s, 

i&  nec  ideo  et  illam  quisquam  syllabam  dixit,  sed  duplicem  litteram.    deinde 

quid  quod  et  voces  non  scriptiles  habent  tamen   significationem,  quamvis 

scribi  non  possint?  nam  et  digitorum  sono  pueros  ad  respondendum  ciemus. 

fncipiamus  nunc  de  litterarum  potestate  disserere.    ac  primum  eadem 

est  nostrarum  potestas  vocalium,  quae  fuit  Graecorum  apud  antiquos  circa 

^  correptionem  productionemque,  siquidem  apud  illos  quinque  tantum  fuere 
vocales,  a  t  i  o  v^  atque  hae  similiter  producebantur  corripiebanturque, 
sicut    hodieque   a  t  v,    quae  appellantur    apud  illos  xolvai.    postea,   ut 


Codex  Parrhasii    1  posseDt        9  nil]  nihil         10  ajllaba  s  esse        11  fieri 

e 

poftse  om,  12  terminent  qaoniam  dileutium  denuntiant:  littera  e  prima  manu 

ipa»  c 

superscripta  13  litteram  om.         14  et  haec  etiam  constat  ex  o  et  s  C:  ipsa 

•  •  •  ■    •  ■ 

superscr.  c,  litteram  c  superscr.  c*        16  scriptilesj  simplices         18  ac  prima 
21  haec  siiQiliter 


1  sed  scilicet  si  hoc  sectentur,  possent  R  5  in  Lucilii  rersibus  retinui 

corruptam  codicis  scripturam,  cuius  certa  emendatio  inventa  non  est.  a  r  pro  a  re 
coniecit  F.  lunius.  At  non  multum  abit  hoc  cacosyntheton ,  atque  canina  Si 
lingoa  dico,  nihil  ar  me;  nomen  hoc  illi  est  /.  Dousa  Lucil.  sat.  rel.  p.  44,  a  re 
non  multum  abest  r;  Hoc  cacosyntheton,  atque  canina  si  tibi  lingua  R  dico, 
nihil  adtinet  ad  me,  nomen  hoc  illi  est  Corssenus  Philol,  v.  XVIII  p.  726,  R 
nonnullum  habet  hoc  cacosyntheton;  utque  canina  Sic  lingua  dico  'nihil  ar  me': 
nomen  ab  hoc  est  llli  L.  Muellerus  de  re  tnetr.  poet.  lat.  p.  LW  et  Lucil.  sat.  rel. 


ri 


p.  48        6  si  tibi  lingua  R,  si  lingua  codex  Vrsini        8  s  nostrum  atque  semi- 
graece  F.  Dousa  LuciJ.  sat.  rel.  p.  123,  s  nostrorum  etiam  graece  Muellerus 
9  nihil  erroris  R^  nil  erroris  Dousa        11  syllabam  scilicet  esse  R        sine  vocali 
syllabam  ut  etiam  aignificationem  vocis  terminent,  quoniam  silentium  denontient  R 
13  sic  enim  vocamus  R  15  fortasse  sed  duplicem  litteram  dicimus.  quid 

qnod  etc.         16  voces  non  simplices  habent  R         18  ac  primo  R         19  quae 
soDt  Graecorum  R 


48  VELIl  LONGI 

p.  2214.  15  P. 

quidam  putant,  Simonides  iuyenil  duas  vocales,  quas  dixit  ffvOsi  (icocQdg^  fj 
et  o,  ut  esscnt  avxC6roi%oL  rcS  a  xal  tp  o,  nt  quo  modo  hae  litterae  longae 
dicerentur,  17  et  0,  ita  et  illae  natura  breves.  quin  etiam  secuudum  naturam 
magis  apud  nos  has  quinque  litteras  efTerri  quam  apud  Graecos  non  est 
dubium  iis  qui  aures  habent.  |  vocales  enim  eaedem  sunt  ct  litterae  et  5 
syUabae,  non  sicuti  ceterae.  cum  enim  dicimus  al(pa  a,  in  priore  litt«ramy 
in  sequente  syllabam  dicimus. 

Ex  his  Tocalibus  quae  apud  nos  sunt  duae  litterae  et  voc^Iium  vim 
et  consonantium  obtinent^  u  et  i.  quo  modo  autem  discerni  possint  in 
hac  duplici  potestate,  breviter  explicabimus.  f  constant  omnes  syllabae  10 
spiritu  consonantis  item  acccssioliis  loco  esse,  ut  immutatis  illis  nihil  e 
natura  syllabae  mutetur.  sicut  nihil  interest  utrum  a  dicamus  an  ba,  sic 
niliil  interest  an  et  ia  dicamus  et  va:  cum  duae  vocales  scilicet  iunctae 
utique  longam  syllabam  faciant,  decebat  et  hac  littera  adiecta  fieri  longam 
syllabam.  atque  adeo  consonans  est,  ut  in  metro  idem  praestet.  cum  i5 
enim  lego 

et  iacit;  arrectae  mentes  stupefactaque  corda, 
fit  primus  pes  dactylus,   ^et   iacit',  proinde   ac   si  immutata  hac  ipsa  i 
positaque  pro  ea  alia  consonante  dicerem  ^et  facit'.    illud  sane  animad- 
vertendum,  hanc  eandem  litteram  non  nuraquam  pro  duabus  consonantibus  so 
sonare,  si  modo  sequente  vocali  interiecta  sit.    itaque  nemo  dubitabit  quin 
et  hic  versus  bonus  sit^ 

iam  vitulos  hortare  viamque  insiste  domandi. 
nam  ^iam  vitu'  dactylus   est,   quoniam  prima   syllaba  longa  est   positione. 
consonante    enim   terminata   m  excipitur  v  littera^   quae   pro   consonante  35 


i 
Codex  Parrhasii     1  Bomonides  C:  i  superscr.  c         2  dvtlazoixa         4  has 

om.  efferri  qui  apud  graecos  N  Don  est  dubium  sis  qui  aures  hal^nt  C:  N  Zitte- 
ram  expunxit  c  5  eadem  9  optinent  quo  modoj  quando  12  utmm  sa 
dicam  Ga  an  ba  ^  13  an  etiam  dicsLm  et  ua  scilicetj  sint  17  arrecta  mentis 
%U  videtur  C,  corr.  arrecta  mente  c         18  bac  ipsa  impositaque  21  seqnenti 

nocali        dubitauit         2-Jt  nituj  uitnl         25  consonanti  enim        pro  coDsonanti 


2  dvziaToixci  ^  4  apud  nos  qninque  litteras  H  non  est  dubium,  si 
quis  anres  habet  B  6  ceteraej  graecae  kSemlerus  7  fortasse  iu  seqnente  et 
syllabam  dicimus.-  mun  latinis  rocalium  nominibus  non  solum  ipsam  litteram, 
sictU  apud  Graecos,  sed  etinm  syllabam  ea  littcra  factam  indicari  dicit  gramma- 
tictis  9  u  et  ij  p.  2220.  222S  10  fortasse  constat  omni  syllabae  opns  esse 
vocali,  consonantes  item  accessionis  loco  csse  12  utrum  sa  dicam  sa,  an  ba, 
sic  nihil  interest  an  etiam  dicam  et  va.  cum  duae  uocales  sint  iunctae,  utiqne 
longa  syllaba  atiiue  adco  consonans  est  M  17  et  iacitj  Verg.  Aen.  V  (!43 
arrecta  mentem  R        18  hac  ipsa  impositaque  JR  21  sequente  vocali  inter- 

iectaj  p.  2220  sed  quotiens,  ut  supra  diximus,  duabus  vocalibus  interiecta  haec 
littera  est,  duarum  consonantium  obtinet  vicem        itaque  —  bonus  sit  om.  B 
iam]   Verg,  georg.  III  164 


DE  ORTHOGRAPHIA  49 

p.  2215.   16  P. 

posita  est.    ihi  quoquc,  ubi  cum  litlera  q  confusa  cst  u,  vicem  consonantis 

*  hal)et,  cum  dico  ^arroa  virumque  cano'  et  ^quisquis  es  armatus% 
ideo  quoniam  et  ante  diximu^  numquam  duas  vocales  coire^  ut  non  longam 
syliabam   faciant.    at  in   eo  quod   est  que  manifesta  brevitas  est,  ideoque 

5  in  hoc  pede,  ^quisquis  es',  nemo  dubitabit  quin  dactylus  sit,  cuius  prima 
synaba  longa  est.  Verrio  Flacco  videtur  eandem  esse  apud  nos  u  litteram 
quae  apud  Graecos  es(  Y.  namque  his  exemplis  argumentatur:  quod  illi 
dicunt  xviiLVOv  nos  cuminum,  quam  illi  ximdQL66ov  nos  cupressum, 
quem  illi  xvPsQvi^triv  nos  gubernatorem;  nec  non  ex  eius  modi^  Theseus 

10  Menoeceus  Peleus  et  similibus,  adfirmat.  Graecorum  vero  qui  de  antiquis 
litteris  scripserunt  commentaria,  item  Latinorum  qui  illos  secuXi  sunt 
eadem  littera  veteres  solitos  scribere  |  ostendunt  (laxQog  fiaxQov  iiaxQa, 
et  confusas  fuisse  o  et  ov  ei  cd:  apud  nos  quoque  antiqui  ostendunt,  qui 
aeque   confusas  o  et  u   litteras  habuere.    nam   consol   scribebatur  per  o, 

15  cum  legeretur  per  u,  consul.  unde  in  multis  etiam  nominibus  variae  sunt 
scripturae,  ut  fontes  funtes^  frondes  frundes.  i  vero  littera  interdum  exilis 
esty  interdum  pinguis,  ut  in  eo  quod  est  prodit  vincit  condit  exilius  volo 
sonare  *  in  eo  vero  quod  significatur  prodire  vincire  condire  [aeque] 
usque   pinguescit:   ut   iam  in  ambiguitatem  cadat,   utrum   per  i    quaedam 

30  debeant  dici  an  per  u^  ut  est  optumus  maxumus.  in  quibus  adnotandum 
antiquum  sermonem  plenioris  soni  fuisse  et,  ut  ait  Cicero,  rusticanum 
atque  illis  fere  piacuisse  per  u  talia  scribereet  enuutiare.  erravere  autem 
grammatici,  qui  putaverunt  superlativa  per  u  enuntiari.    ut  enim  conceda- 


Codex  Parrhasii      1   ibi  quamquam  nbi  cum  littera  i  confasa  est  u 
4  at]  ut        que]  quae        7  est  om.        8  nvfiivov]  cyminum        itvndQtctov 
9  quem  am.        nec  non]  et  non         13  o  et  v  et  <o         qui]  quia         18  sonare 
in  60  condire]  prodire  19  pinguescit  ut]  pinguis  citat  C,  corr.  in  marg. 

pinguescit  ut  c      20  debeant]  habent      21  soni]  sonus      22  enuntiare]  enuntia- 
uere        23  per  om. 


1  Ibi  quanquam  si  cum  littera  i  confusa  est  u  B,  ibi,  quem  ad  modum  si 
cum  littera  q  confusa  est  v  Semlerus:  cf.  p.  58, 19  in  his  in  quibus  cum  q  con- 
fuBa  haec  littera  est,  ut  in  eo  quod  est  quis  2  arma]   Vtrg.  Aen.  I  1 

quisquis]  Verg.  Aen.  VI  388  4  ut  in  eo  quod  est  *  quae  manifesta  R.  'lego 
qne  manifesta  vd  ut  in  eo  quod  est  quis  et  que  manifesta'  Commelinua.  at  scri' 
bendum  esse  vidit  Semlerus  7  quae  apud  Graecos  v  R  quod  illi  dicunt 

cyminum  nos  cuminum:  quam  illi  yivitd(^i,aaov ,  nos  cupressum:  illi  xvPsQvqtrjv 
Qoe  gubematorem  B  H  ii  item  Latinorum  R  et  codex  Vrsini  Latinorura] 
Mar.  Victor.  p.  11,  9.  24,  2  13  et  confusas  fuisse  o  et  co  i2  quia  aeque  R 
18  lacuna  quam  indicavi  ita  fere  videtur  supplenda  esse,  exilius  volo  sonare, 
si  dico  ab  eo  quod  est  prodere  vincere  condere,  in  eo  vero  quod  significat  pro- 
dire  etc.  20  habeant  dici  12,  debeant  dici  Schneiderus  gramm.  lat.  v.  I  p.  20 
21  plenioris  sonus  jR,  plenioris  soni  Commelinus  et  Schneiderus  rusticanum] 
Cic.  de  orat.  III  11,  42  ut  tuus,  Catule,  sodalis  L.  Cotta  gaudere  mihi  videtnr 
gravitate  linguae  sonoque  vocis  agresti  et  illud  quod  loquitur  priscum  visum  iri 
putat,  si  plane  fuerit  rusticanum 

OHAJIMATICI  LXTOn    TZX.  4 


BO  VELII  LONGI 

p.  Kie  p. 

mus  illis  in  oplinio,  in  maximo,  in  piilcherrimn,  iu  iustissimo,  quid  facicnt 
iu  his  nomiuihus,  in  quibus  aequo  manel  eadem  «luaestio  siiperlalionc 
sublata,  maniihiac  an  manihiae,  lihido  an  lubido?  nos  vero  postcjuam 
eiihlas  sermonis  dctectarc  coepit,  usqiie  i  littera  casUgavimus  illam  piu- 
guitudinem,  non  tamen  ut  pleue  i  Ultcram  enuutiaremus.  et  concedamus^ 
talia  nomlna  per  u  scribere  m  qui  antiqiioriim  vohintales  scquunlur,  ue 
lamen  sic  enuntient,  quo  modo  scrihiint. 

Ex  semivocalibus   cicludunt  quidam   litteram  x,  ea  scililicet  ratiane, 
qua   antiqui   nostri   repudiaverunt  id   quod   apud   Graecos   est  Y.     oam  z 
hngua   latina  non   agnoscit,  ideoque  nec  mentio   itlius   umquam  fuil,   nisi  m 
postquam   peregrina  nomina  hunc   sonum  *   quod  si  cui  latinam   uool 
videtur  Mezentius,   sciat   solitum   esse   scrihi  per  duo  s  et  i 


Codcx  Rtrrhtmi      6  et  coQteiidain  est  alia  nomitia  per  u  scribere  qol' 

3]  nec  7  ennntiiint:  hUera  e  prima  iiiann  superscriptii  Bcribant 

nostquam]  primo  qni  <7  corr.  poatquom  c        hncc  Bonum  qaod  sio  cnl 
itur  Meienti        12  per  duoB  et  sic  C  corr.  pcr  duoa  aa  et  sic  c 


6  Et  contendam  qnosdam  alia  noraina  per  a  Bcribere,  'qui  antiquornm.  II, 
nit  concedam  coniecit  Sanler«.i,  et  contendam  quosciam  aliqua  nomina  Schneiderui 
6  Nec  tamen  sic  ennntient,  qoomodo  ecribant.  Nam  ei  semivocalibus  eii- 
cludoiit  qnidam  litteram  i  ea  scilicet  ratione,  qua  antiqui  nostri  repudiaverunt 
id  quod  apud  Graecos  eet  c.  nam  e  lingna  Latiua  uon  agnoscit,  ideoque  nec 
mentio  ilUng  unqoam  fuit,  uisi  primo  Ipostqnam  peregrina  uomina  honc  eonum 
indnxemnt.  quod  ai  col  nomen  videtar  Mezenti,  sciat  Bolitum  esBO  scribi  per 
duos  BS  et  aic  euuntiari.  atqae  bas  tres  litteraa  scmlnocates  pleriqno  tradidemnt. 
Verrio  Flacco  placet  mutas  eaBC,  quoniam  a  mutia  inoipiant,  una  a  c,  altera  a  p. 
quod  ai  aliquos  mouet,  quod  in  semiiiocalem  desiuant,  sciaot,  inquit,  z  litterom 
sic  acribi  ab  his  qai  putant  illam  cx  o  et  d  constare,  ut  sine  dubio  muta  finia- 
tur.  Milii  videtnr  nec  aliena  sermoni  fuisae,  cum  inueuiatnr  in  carmine  Saliari, 
et  esBe  aliud  z  aliud  eigma  xni  aS.  nec  eandem  pDteatatem  nec  eundem  souiim 
esae,  si  secundum  diuersaa  dialectos  .i.  linguas  enuntientui.  Dores  enim  dicere 
luUaStiv,  alioa  fifl^ctv.  Alii  Mipciljit',  alii  ojufjQTo:,  alii  9alaita  dicunt,  ciim 
idem  dicant,  nam  et  ipaum  naf^dv,  apud  alioii  dicitnr  iraiadnr.  nom  idem  est 
t  et  i  sic  qncmodo  non  idem  est  aiyfia  et  £.  Denique  si  quis  Becundum  naturam 
vnlt  eicutcre  banc  litteram,  id  eat  z  inaeniet  dupliccm  oon  ease,  si  modo  illam 
aure  sinccriore  explorauerit.  nara  et  simpliciter  Bcripta  aliter  aonate  potest, 
aliter  gemioata.  quod  omnino  duplici  litterae  non  occidit,  ne  gemiaetur.  Scribe 
enim  per  nnum  z  et  conaule  aurem,  non  erit  Si>i%ag,  qoomodo  a^iKcfE,  sed 
geminatne  eoedem  a£fi]i>i£  quomodo  a3Stj%7jg,  Et  plane  si  quid  Bupemenerit  me 
dicente  aooum  buiua  litterae,  inueniet  aundem  tenorem  quo  coeperunt.  Si  ijuis 
ip  ant  £  nouiBsimnm  audiet  s  ei  prioribns  litteris,  unde  hae  duplices  incipinnt 
sonnm  nuUnm  ex  mntis  euellnnt  H  littera  R.  corruptam  lectionem  ex  jirineipe  ediUonr 
propagntam  ememlare  slitdiierant  Sdmeiderug  gramm.  lat.  v.  I  p.  378  rt  Jiibbeckiui 
mus.  Jihen.  v.  XII  a.  1S57  p.  421,  tx  qHomm  eoniecturis  pavcuti  lulscripsi 
9  qiiod  apnd  Graecos  est  ?  PulstAiut  ex  coniectura  Commelini.  retinui  T  a  gram- 
malicis  vulgo  cunt  i  ct  z  litteris  compotitum.  W  Utteram  autem  ab  anliquis  Jjoti- 
nia  repudiatam  eese  dici  non  poterat.  11  ?ncitftani,  qua  vcrbum  txcidit,  indiccB^^ 
fortasge  nisi  pOBtquam  percgriua  nomina  hunc  sonum  praebuernnt.  quod  | 

cui  latinum  ifomen  videtur  Mezenti  Rilibeckius 


DE  ORTHOGKAPHIA  61 

F»  mt.  n  p 

l  atque  bas  [Ires]  litteras  semivocales  pleriqiie  Iradidenmt.  Verrio  Flacco  pla- 

I  cet  mutas  esse,   quoniam  a  miitis  incipiant,  una  a  r,  altera  a  d.    quodai 

quos  movet,  quod  in  semivocalcDi  desiuant,  'sciant^  inqtiil  'z  litlcram  per 

I  sd  Kcribi  ab  iis  |  qui  putant  illam  ex  s  et  d  ronstare,  ut  stnc  diibio  miila 

sfiniatiir'.  mibi   videtur  nec  aliena  lalino  sermoni  fiiisse,  cnm  inveniatnr  in 

carmine  Saltari,  el  esse  alind  z,  aliud  eiypM  xal  S,  nec  eandem  potesla- 

tem   nec  eundem   sontim   esse,   sed   sectindum   diversas   dialeclos   \\A   est 

linguas]  enimliari.   .Dores   enim  scimus  dicere  (ulieSecv,  alios  fiUiXctv, 

d  ipsnm  nat^fciv   apud   alios  dicilur  jtaiaSnv.     nec  idco   tamen   eadem 

■«lillera  esl,  non  magis  quam  cum  alii  xt^al^v  alii  xEipai.^v,  alii  onxaza 

.      alii  ofLiutra,  alii  9dXarTav  alii  &dXaasav  dicunl,  ciim  idem  dicanl.    non 

I    idem  est  z  el  sd,  stc  quo  modo  non  idem  est  aiyfia  xal  3  et  z.     deni- 

qiie  siquis  secuudum  naturam  vult  eicutere  hanc  liltcram  [id  est  z],  in- 

veniet  duplicem  non  osse,  si  modo  illam  aure  sinceriore  cxploraverit.    nam 

■set  siinpliciler  scripla  aliler  sonarc  potest,  aliter  gemtiiata,   quod  omuino 

duplici  litlerae   non  accidit  [ne  geminetur].     scribe   enim  per  unum  z  el 

tconsule  aurem:  non  eril  d^rjx>ls  q"o  modo  ddatjxvs^  sed  geminala  eadem 
"tElZ^is  1"'*  modo  dast)x>is-  ^^  plane  siquid  supcrvenerit  me  dtcente 
wmim  buius  litterae,  iovenies  eundem  lenorem,  a  quo  coeperit.    siquis  V 

Codtx  Parrhagii  2  a  dj  a  p  3  qnod  seminocalem  z  litt«ram  sic  Hcribi  ab  iis 
4  ex  c  et  d  conatare  6  latioo  om.  G  Saliari]  saliri  sigma  nal  vi  1  sed]  ai 
S  Doteg  enim  dicere  (iiUeiciv  alios  ^iXiiiiv  nec  ideo  taDtam  eadem  littera 
eetr  nOD  magis  quam  cnm  ulii  xi^tcl^t'  alii  xf^al^v  alii  onnata  alii  afifiaiir  alii 
9iXaixtt  dicunt  cum  idem  dicant  nani  et  ipBam  nai^uv  apud  alios  dicitur  naiaSciv 
nam  idem  eet  Z  et  D  sic   quomodo  (noa  add.  c)   idem  eat  aiyftct  et  z  14  ex- 

ploraDerint        17  non  etit  oJiji^f  quomodo  dBtiyn  sed  gewinatae  eadem  dJtffflS 
quomodo  acofxili         IS  tne  dicentej  mediteute  C  corr.  in  marg,  me  djceate  c 
19  inneniet  eundem  tenorcm  qno  coeperunt  siquis  tp  aut  £  DOQisBimum    andlet  s 

I  1   atqne  has   x  et  z  litteraa   Semlem».     on   bas  11  litteras?  luini   V  lillcra 

I     graeea  ab  hac  l'eirii  qaaestiojif  alitna  cst         2  altera  a  p]  altera  a  d  J?  in  corri- 

I      gmdia  et  tdilio  Commelini,  altera  a  p  Ptilsckim,  altera  a  p,  tertia  a  d  Sdineidei^u» 

3  z  litteram  aic  {koc  ent  d  b)  goq  scribi  HibbeekiHB.    reclius  erat  pro  x  littera 

■d  «cribi  4   sine   mata   Bniatur  {om.  ii.  dubio)   Ctdo  tdittonis  Comtnelitiianai! 

tdiderat  Pulsd,iiis         6  in  carmine  Saliari]   Vatro  de  I.  l.   VII  2G         11  at  non 

idem  est  £  et  aS,  quomodo  non  idem  est  aiy^a  et  z  Settdems.   s  litteram  «eqtit 

rSffiuto  tnci/icre,  ticut  Verriu»  volitit,  neque  miila  fittiri,  ut  ahi»  placuit,  praccepit 

\l».   gvare  dubitari  potarat,  utrum  scribetuhim  estel  non  idem  est  i  et  sd,  ati 

3  idem  egt  z  et  da.  aed  de  eo  quod  csf  Sa  postea  dijcit         16  ne  gemiue- 

mn  etiee  itidieavit  Semlerus,  nt  geminetur  cottiecit  Schtieiderus        IT  uon 

erit  aSiiittt  qnomodo  aaixas  (oifjas  Patschiwi),    aed  geminatae  eaedem  oKTd^jS 

qnomodo  aeatjf^i  lutiim  el  l^utschim,  nonne  erit  atiiiijs  quomodo  aaiiirjs,   sed 

geminatae   eaedem  aCC>ii;^'«    quomodo    (ia«ji^f?    SchneiderM,    non   erit   n£iii]c 

qaomodo  ii^ieiT)£,  aed  geminatae  eaedem  a£{iji^;  quomodo  aaarji^t  Ilibbedcius. 

non  apparet,  quid  ejxmplo  o,  n£i)jiiE  probare  volueril  grammaticut.  aSatix^s  scripsi 

propter  ta  qtute  de  prtmtuUialione  i  litlerae  sequiinlur         19  si  qnis  ifi  ant  £  ex 

comeetura  Ctmttirlini  PiUschiua 


52  VELIT  LONGl 

p.  2217.  18  P. 

aut  I  dixerit,  uoyissimuin  audiet  s,  ex  prioribus  autem  iitteris,  unde  hae 
duplices  incipiunt,  sonum  nullum. 

Ex  mutis  evcllunt  quidam  H  litteram,  tamquam  sonus  magis  sit,  quam 
littera,  et  accedens  littcrae;  et  utuntur  auctoritate  Graecorum^  apud  quos 
ut  supervacua  sublata  est.  fuisse  tamen  et  apud  iilos  manifestum  est  ex  5 
veteribus  scriptis  et  ex  eo,  quod  hodie,  cum  apud  illos  numeri  prima 
semper  littera  nominis  quo  significantur  notentur,  ut  z/  deW,  77  nevxr^- 
xovxay  ixatov  per  H  notant.  unde  apparet  hanc  litteram  loco  aspiratio- 
nis  non  fuisse:  alioquin  per  E  notarent  qui  igitur  illam  litteram  vindi- 
cant,  ostendunt  eam  eiusdem  esse  potestatis,  quac  consonantis  est.  nam  lo 
et  in  metro  asserit  sibi  hanc  potestatem:  unde  et  apud  Homerum  non 
videntur  vitiosi  versus  qui  hac  adspiratione  supplentur, 

ri  okCyov  ot  nalSa  ioixora  yeCvaro  TvSev^. 
et  hoc  amplius  adeo  littera  est,  ut  possit  videri  etiam  vicem  duarum  con* 
sonantium  implere,  ut  15 

&g  elnav  to^ov  iilv  ano  eo  ^&^x^  x^t^t^- 
et  tale  quidcm  |  exemplum  apud  nos  non  animadverti;  ceterum  superioris 
similia  multa,  ut 

ille  latus  niveum  molli  fultus  hyacintho. 
accedit  huc  quod,  si  accedens  litlerae  esset,  cum  ipsa  littera  enuntiaretur.  20 
nunc  vero  et  ante  vocalem  et  post  vocalem  sonat:  [sic]  quo  modo  alia  est 
syllaba  ca,  alia  ac,  et  alia  ba,  alia  ab,  sic  alia  ha,  alia  ah.     nam  quod  ex 
hoc  quoque  existimant  quidam  colligi  posse  consonantem  esse  et  adsignifi- 
cantem^  quod   aut   accedens  aut  recedens  immutat  significationem,  siqui- 
dem  aliud  est  hira,  aliud  ira  f  canam  exemplum.     nam  multa  nomina  et  25 
correpta  syllaba  aliud  significant  et  producta^  quo  modo  aliud  est,  si  pro- 


Codex  Parrhasii    7  nt  dixa  nevxrjxovTa  inatov  per  H  notantar        10  po- 

testatis  om.         16  ag  bItkov  —  xafuiSs  om.  C,  add.  c        filv]  aUv        20  kac] 

»ut  »ut 

huic        22  ez  h.  quoque         23  esse  om.         24  quod  a  accedens  a  recedens  Cz 
aut  superscr.  c         25  ira]  dira         multa]  muta         26  correpta]  contracta 
aliud  si  producas  pila  et  corripias  pila 


6  hodieque  cum  Semlerus  7  ut  diaa,  nevr-^TiovTa,  inaTov  notentur  2?, 

ut  d  dexa,  7C  nBVTri%ovTa^  f  inaTov  notentur  lunius:  cf.  Priscian.  de  figur.  num. 
p.  406,  8.    Terent.  Scaur.  p.  23,  4         9  notarent]  notaretur  R         10  potestatis 
om.  R,  addidit  Semlerus        12  suppleturi  R        13  ^  oUyov]  Hom.  77.  Z  800 
16  atg  stncav]  Hom.  Od.  q>  136         to^ov  bIXsv  dn   io  R  17  fortasse  apud 

nostros  19  ille]   Verg.  hucol.  6,  53  20  accedit  hnic^  quod  si  accedens 

littera  R  21  fortasse  scilicet  quo  modo  22  nam  quod  ez  h  quoque  ezisti- 
mant  quidam  colligi  posse  consonantem  et  adsignificantem  apparet  ez  eo,  quod 
aut  accedens  R  25  aliud  est  hira  aliud  dira  canam,  ezemplum  7^.  aliud  est 
hira  aliud  ira  scribendum  esse  vidit  Semlerus,  duhitans  de  eo  quod  seguitur,  canam 
ezemplum.  conieci  parum  ezpeditum  est  vel  causa  non  est  apta  26  contracta. 
syllaba  R^  correpta  syllaba  Semlerus 


DE  ORTHOGRAPHIA  53 

p.  2218.  19  P. 

ducas  plla  et  si  corripias  plla;  et  loco  rursus  transmulalus  accenlus  par- 
tes  quoque  orationis  immutat^  ut  aliud  est  circum,  aliud  circum,  aliud 
ergo,  aliud  erg6.  illa  igitur  quae  superius  dixi  valentius  adspirationem 
hanc  adseruut^  ut  loco  litterae  habeatur. 

5  Hinc  supersunt  ex  mutis  k  et  c  et  q,  de  quibus  quaeritur  an  scri- 
bentibus  sint  necessariae.  et  qui  k  expellunt,  notam  dicunt  esse  magis 
quam  litteram^  qua  significamus  kalumniam  kaput  kalendas:  hac  eadem 
nomen  Kaeso  notatur.  non  magis  igitur  in  numero  littcFarum  esse  opor- 
tere  quam  illam  notam,  qua  centuria,  et  [qua]  c   conversum,  quo  Gaia 

10  signifiicatur:  quod  notae  genus  videmus  in  monumentis,  cum  quis  libertus 
mulieris  ostenditur:  Gaias  euim  generaliter  a  specie  omnes  mulieres  ac- 
cipere  voluerunt.  at  qui  illam  esse  litteram  defendunt^  necessariam  putant 
esse  nominibus  quae  cum  a  sequente  hanc  litteram  inchoant.  unde  etiam 
religiosi  quidam  epistulis  subscribunt  karissime  per  k  et  a.    quod  si  ideo 

15  necessaria  videtur,  verendum  est  ne  et  alias  litteras  requiramus^  *  quibus 
aut  Cicero  scribatur  aut  commodus.  de  q  quoque  iittera  quaesitum  est, 
et  multi  illam  excluserunt,  quoniam  nihil  aliud  sit  quam  c  et  u  et  non 
minus  possit  scribi  quis  per  c  et  u  et  i  et  s.  *  nam  ipsa  quoque  nota  qua 
scribitur,  si  modo  antiquam  litterae  figuram  spectes^  ostendit  c  esse  et  u 

sopariter  litteras  inter  se  confusas:  |  ideoque  non  nulli  quis  et  quae  et  quid 
per  q  et  i  et  s  scripserunt  et  per  q  a  e  et  per  q  i  d,  quoniam  scilicel 
in  q  esset  et  u.  et  de  hoc  quidem  in  posterioribus^  ubi  loquendum  de 
orthographia,  dicemus:  nunc  ad  quaestiones  quae  incidunt  in  rationem 
scribendi  transeundum  est. 


Codex  Parrhasii    2  aliad  est  cfrcam  aliud  circum  aliud  ^rgo  aliad  ergo 


c 


7  kapad       hac]  hac  C  corr.  haec  c       8  Eaeso]  Eato       9  Gaia:  prima  manu  c 

9uper8cripta        11  Caias  enim  generaliter  asptcies  {deleta  tdtima  littera  s)  omnes 

12  putantes  nominibus  quae  cum  a  sonante  hanc  litteram  14  epistolis 
16  necessaria  uidentur  18  quis]  quod  20  inter  se]  in  se  quae]  qn^ret 
21  per  q  i  d]  per  q  a  i  d        22  in  q  esse  c  et  u 


1  et  corripias  pila  B         8  nomen  Eato  notatur  Ry  nomen  Eaeso  notatur 
lunius  9  et  qua  d  conuersum  B,  et  quam  3  conuersum  CommeUnus.   maJim 

qoam  illam  notam  qua  centuria  et  qua  Gaia  significatur.  nam  c  conversnm,  qua 
nota  non  minu8  centuria  quam  Gaia  significabatur ,  sicut  ea  quae  supra  de  k 
littera  scripta  sunt,  hac  eadem  nomen  Eaeso  notatur,  postea  videntur  tidscripta 
esse  11  generaliter  prisci  has  omnes  B  12  defendunt]  definiunt  B 

necessariam  putantes  nominibus,  quae  cum  a  sonante  hanc  litteram  inchoant  B 
putant  esse  nominibus  Bramha^ius  orthogr.  lat.  p.  210.  an  putant  iis  nomini- 
bus?  14  Quod  si  adeo  necessariae  uidentur  B  16  quoque  om.  B 

19  spectes]  species  i2,  spectes  Commelinua  20  litteras  in  se  confusas.  ideoque 
nonnulli  quis  et  quaeret  et  quid  B  22  in  q  esset  c  et  u  12  in  posteriori- 
bus]  p.  70,  18.  72,  8 


54  VELII  LONGI 

p.  2219  P. 

Ingredienti  niihi  rationem  scribendi  occurrit  statim  ita  quosdam  cen- 
suisse  esse  scribendum,  ut  loquimur  et  audimus.  nam  ita  sane  se  habet 
non  numquam  forma  enuntiandi,  ut  litterae  in  ipsa  scriptione  positae  nan 
audiantur  enuntiatae.  sic  enim  cum  dicitur,  ^illum  ego'  et  ^omnium  opti- 
mum'y  illum  et  omnium  aeque  m  terminat  nec  tamen  in  enuntiatione  ap-  5 
paret  ai  cum  dicimus  ^hic  est  iiie',  unum  c  scribimus  et  duoaudimus, 
quod  apparet  in  metro.     nam 

hoc  erat  alma  parens^  quod  me  per  tela,  per  ignes 
eripis, 

si  unum  c  hanc  syllabam  exciperet,  acephalus  esset  versus  nec  posset  a  lo 
longa  syllaba  incipere,  quae  est  heroico  metro  necessaria.    ergo  scribendum 
per  duo  c  ^hocc  erat  alma  parens'  aut  confitendum  quaedam  aliter  scribi, 
aliter  enuntiari.   nam  quibusdam  litteris  deficimus,  quas  tamen  sonus  enun- 
tiationis  arcessit,  ut  cum  dicimus  ^virtutem'  et  ^virum   fortem  consulem 
Scipionem'  [isse],  pervenisse  fere  ad  aures  peregrinam  litteram  invenies.  i5 
et  in  plerisque  Cicero  videtur  auditu  emensus  scriptionem^  qui  et  Aiiacem 
et  Maiiam  per  duo  i  scribenda    existimavit:   quidam  unum  esse  animad- 
vertunty  siquidem  potest  et  *per  unum  i  enuntiari,  ut  scriptum  est.    unde 
iiiud  quod  pressius  et  plenius  sonet  per  duo  i  scribi  oportere  existimaty 
sic  et  Troiiam,  et  siqua  talia  sunt    inde  crescit  ista  geminatio,  et  iocipit  so 
per  tria  i  scribi  coiiicit,  ut  prima  syllaba  sit  coi,  sequentes  duae  iicit. 


Codex  Parrhasii     2  sane  re  habent  3  positae  andiantar  ennntiare 

5  fqnem  terminat  C:  m  expunxit  c        nec  tamen  ennntiatione  apparet  com  dici- 

moB       10  possit       13  defficimas       15  Scipionem  isse  perisBe  fere       16  Aiiacem] 
aiiace        17  per  dno  ii        qnidam]  qnoniam        nnnm  ease  C  corr.  nna  esse  c 
18  nt  Bcriptnm  sit  nnde  illnd  pressins        20  Trojam        21  syllaba  sit  commnni 

coi  seqnentes  dno  iicit  C:  commnni  expunxii  c 


1  qno&dam]  Scaur.  p.  25,  11  ergo  voz  scribenda  qno  modo  et  sonat 
3  positae  andiantur  ennntiatae  JU.^  non  addidit  Sanicnius  in  Terent.  Maur.  p.  253. 
fortasse  positae  non  andiantor  in  enontiatione  5  aeqne  terminant:  nec  tamen 
ex  ennntiatione  apparet  12,  uhi  aeque  terminat  m  coniecit  Santenius  8  boc 
erat] 'Ffrp.  Aen.  II  604  11  qnae  est  in  beroico  metro  E  14  com  dicimns 
virtatem]  p.  75, 15  15  Scipionem  esse  periisse  fere  22,  Scipionem  esse  perisfle 
fere  codex  Vrsini  pervenisse  fere  Brambachius  orthogr.  lat.  p.  125.  malim 
personare  fere  {td  obrepere)  ad  aores  peregiinam  litteram  j  invenies  16  Cicero] 
QuintH.  I  4,  11  sciat  etiam  Ciceroni  placnisse  aiio  Maiiamqae  geminata  i  scri- 
bere  17  per  dno  i  scribenda]  p.  66,18.  72,2  qnoniam  nnnm  esse  animad- 
vertoni  si  qaidem  potest  et  per  annm  i  ennntiari,  nt  scriptam  sit.  ande  iUnd 
pressius  JR,  qaod  tamen  onnm  esse  animadyertant:  siqnidem  posse  et  per  unnm 
i  enuntiari,  nt  scriptnm  sit.  unde  quod  illud  pressius  coniecit  G.  Scimiteius 
guaest^  orthoqp.  et  orthogr.  {Marcoduri  a.  1860)  p.  6  20  eic  et  Troiam  B 
21  coniiicit  ut  prima  syllaba  sit  communis,  sequentet  duo  iicit:  nam  si  est  aliud, 
iacit,  pro  a  i  ■ubstitoitur,  ut  vocalis  obtineat  B, 


DE  ORTHOGRAPfflA  55 

p.  2219.  20  P. 

nam  si  est  aliud,  iacit,  pro  i  a  substituitur,  ut  vim  vocalis  obtineat  ma- 
nente  priore  i,  quae  consonantis  vicem  implebat.  at  qiii  Troiam  et  Maiam 
per  unum  i  scribunt^  negant  onerandam  pluribus  litteris  scriptionem,  cum 
sonus  ipse  sufYiciat.  |  hanc  enim  naturam  esse  quarundam  iitterarum^  ut 
5  morentur  et  enuntiatione  sonum  detineant^  quod  accidit  et  in  eo  quod 
dicimus  ^hoc  est',  cum  ipsa  vastitas  litterae  in  enuntiatione  pinguescat 
atque  ipsa  natura  i  litterae  est  ut  intcriecta  vocalibus  latius  enuntietur, 
dum  et  prior  illam  adserit  et  sequens  sibi  vindicat.  et  cum  appareat  per 
unum  /  Troiam  scribi  apud  Graecos  et  Maiam^  non  est  nobis  altera  i  ne- 

10  cessaria,  cum  in  latino  nomine  non  scriptio  immutetur^  sed  sola  enuntiatio. 

sic  apud  illos  iivta  per  unum  i  scribitur,  item  Bvidg.    licet  repugnent 

Graeci  quo  minus  haec  i  littera  in  unitatem  cum  aliqua  vocali  veniat,  ut 

unam  syllabam  faciant^  velintque  (ivta  xal  Gvtdg  trisyllaba  nomina  esse, 

^incet  tamen  illos  natura  teste  praeclaro^  qui  ait 

15  vCog  -^'  vCcDvog  z   aQEt^g  xdQi  S7JQt.v  l^svxo^ 

nisi  [si]  hic  versus  a  duobus  anapaestis  incipit,  quod  nuUo  modo  potest 
Geri.  sed  quotiens,  ut  supra  diximus,  duabus  vocalibus  interiecta  haec 
littera  est,  duarum  consonantium  obtinet  vicem.  sic  non  erit  acephalus 
versus 

20  Thyias  ubi  audito  trepidant  trieterica  Baccho 


et 


et 


Troiaque  nunc  stares 


aio  te,  Aeacida,  Romanos  vincere  posse. 
25  nam  nec  Accium  secuti   sumus   semper   vocales  geminantem,   ubicumque 
producitur  syllaba,  quoniam  expedita  debet  esse  condicio  scribendi. 

Hic  quaeritur  etiam  an  per  e  et  i  qiiaedam  debeant  scribi  secundum 
consuetudinem  graecam.    non  nulli  enim  ea  quae  producerentur  sic  scripse- 


At 


Codex  JParrhasii      1  pro  i  a]  pro  a  i         Yim  om.         2  et  qni  Trojam  et 
Majam  C:  At  superscr,  c      5  detineat  qai  accidit      8  per  anom  Trojam      9  Majam 

10  latino  otn,        11  fuvCa]  yMia       13  nelintque  ikviav  atJdvutv  trisyllaba 

15  vtog  —  id^Bvto  om.  C,  vioq  d^s  vi(006ta(fsvrig  nBQi  drjQiv  ed^evto  add.  c 

ph 
18  acefalus:  pritna  manu  superscr.  ph.        20  thyas  nbi  auditos  trepidant  trieteria 
22  nun  stares  C  corr.  nunc  stares  c        25  actium 


1  pro  i  a  substituitur  SchmiUius  p.  11         3  negant  onerandam]  cf.  p.  78, 1 

quamvis  idem   dicat   non  esse  onerandam   supervacuis   litteris   scriptionem 

5  qnod  dicimus  hic  est  l^        10  in  nomine  R        11  item  Bviai]  item  at^ia  R 

fortasse  licet  repugnent  grammatici        13  velintque  fuvutv  dUhjiav  trisyllaba  It 

14  illo  natura  R       15  vtog]  Hom.  Od.  on  515       17  ut  supra  diximus]  p.  48,  20 

20  Thyas  Bi  Verg.  Aen.  IIII  302  Thyias,  ubi  audito  stunulant  trieterica 

Baccho  Orgia        22  Troiaque]  Verg.  Aen.  II  56        24  aio]  Enn.  awnai.  fragm. 

l  VI  186  ed.  VaM. 


56  VELII  LONGI 

p.  2220.  21  P. 

runt^  alii  conlenti  fiienint  hiiic  productioni  i  longam  aut  notam  dedisse. 
alii  verOy  quorum  est  item  Lucilius,  Taric  scriptitaverunt,  siquidem  in  iis 
quae  producerentur  alia  per  i  longam,  aiia  per  e  et  i  notaverunt,  velul 
diflerentia  quaedam  separantes,  ut  c.um  diceremus  Siri',  si  essent  plures^ 
per  e  et  i  scriberemus,  si  vero  esset  unius  viri,  per  i  notaremus.  et  Lu- 
cilius  in  nono 

^iam  puerei  venere',  e  postremum  facito  atque  i, 
ut  puerei  plures  fiant.     i  si  facis  solum, 
pupilliy  pueri  [et]  Lucili,  hoc  unius  fiet: 
item 

Mioc  illi  factum  est  uni',  tenue  hoc  facies  i: 
^haec  illei  fecere',  adde  e,  ut  pinguius  fiat.  | 
idemque  peila  quibus  milites  utuntur  per  e  et  i  scribenda  exisUmaty  a1 
pilam  qua  pinsitur  per  i.  hoc  mihi  videtur  supervacaneae  esse  observa 
tionis.  nam  si  omnino  in  scribendo  discernenda  casuum  numerorumqiii 
ambiguitas  est,  quid  faciemus  in  his  nominibus  quorum  scriptlo  discrimei 
non  admittit,  ut  aedes  sedes  nubes,  cum  et  una  et  plores  eodem  mod< 
dicantur  et  scribantur?  quid  cum  dicimus  gestus  fluctus  portus,  cum  e 
genetlvus  singularis  et  nominativus  et  accusati^us  et  vocativus  pluralis  eoden 
modo  scribantur?  quid  denique  in  iis  quae  ambiguitatem  habent  intei 
nomina  et  verba^  uf  rotas  feras?    nam  tam  hae  rotae  rotas  faciunl,  qnaa 

Codex  Pinrhasii    b  unius]  unus        7  iam  puerbi  uenere  et  poBtremaiiL 
8  ut  plures  faciaut  i  si  facu         9  pucri  et  Lucilli        12  haec  ille  facere  adde 
e  ut  piuguius  facit  13  at  pila  in  qiia  pinsetur         15  caBuum  erroramque  ( 

corr.  casuum  numerorumque  c  17  uon  admittitur  ut  dessedes  nubes  19  eoden 
modo  describantur  C:  de  ejL-punxit  c  '21  et  uerba  rotas  feras  et  fer  ferras  si^ 
nec  aliter  scribitur:  amor  C  corr.  et  uerba  rotas  fcras  Nam  cum  hae  rotae  rotai 
faoiunt  quani  roto  rotas  rotat  et  fero  ferras  et  fera  feras  sic  nec  aliter  scribitor 
amor  c  vcrbis  quac  in  prima  scriptura  omissa  crant  in  margine  additis 


1    i  2»ost  productioni   omificrat  Putschius  2  item  se<^usit  Z.  Mudleru, 

Lucil.  sat.  rel.  p.  4.>.  fortassc  etiam  3  per  i  solam  coniecit  Riisciuiiius  mua 

Bttcn.  V.  XIV  fa.  l^ofh  p.  310,  ne  i  longa  tribui  tideretur  Lucilio  notaye 
ruut  videlicet  ut  differentia  quadam  separautes  /i\  ubi  separarent  c&mecera 
Kitschclius  5  uuus,  viri  per  i  ii.  unus  [viri]  per  i  liitschelius,  uiiios  Yin  per  : 
Jluclhrus  et  LachmanHus  Lucil.  sat.  p.  3^  ut  Lucilins  yiuellerus  Luciliai 
in  nouo]  cf.  Quintil.  I  7.  15.  Charis.  p.  7i),  1  8  ut  plures  faciant:  i  si  £eu3J 
solum  pupilli  pu^-ri  huc  unius  fiet  Bi  ut  pueri  plures  fiant  Quintilianus  9papill] 
puerl  Luceill,  hoc  uuiu?  fiet  culhito  Charisio  Scaligcr  apud  Dousam  Lucih  sat 
rcl.  p.  44  11  teuue  heic  {Vil  huic  facies  i.  haec  illi  fecere  JlueUerus  12  a1 
pinguius  faciat  B  13  idemque  peila]  Tercnt.  Scaur.  p.  16,  23,  -Var.  Vict, 
p.  IS^  3  pila  in  qiia  pinsatur  Ji,  pilam  qua  pinsitur  Jluellerus  LuciL  satm  reh 
p.  40  17  ut  de^sedes  uubes  i?,  ut  aedes   bedes  nubes  Commelinus  21  et 

verbaf  rotas.  rotat,  fcras,  ferat.  Nam  cum  hae  rotae  tam  rotas  fitciant,  qaam 
roto,  rotas,  rotat;  tt  fero,  feras,  ferat:  sic  nec  aliter  scribitur:  amor  et  ex 
r.omine  facit  amoris  et  tx  verbo  amaris  R 


DE  ORTHOGRAPHIA  57 

p.  2ttl.  2S  P. 

roto  rotas  [rotat]^  et  fera  feras  et  fero  feras.  sic  nec  aliter  scribttur  amor, 
et  ex  nomiue  facit  amoris^  ex  verbo  amaris.  satis  ergo  collectum  quaedam 
per  e  et  i  non  debere  scribi^  sed  tautum  per  i,  cum  apud  Graecos  quoque 
ex  veteri  illa  consuetudine  inveniantur  nomina  quae  per  i  scribuutur,  quam- 

5  vis  producte  enuntientur. 

Quaeritur  item,  fulii  et  Claudii  et  Cornelii  utrum  per  unum  i  pro- 
ductum  an  per  duo  debeant  scribL  et  ratio  exigit  ut  huius  lulii  per  duo 
i  scribamus,  tam  hercule  quam  huius  pallii  et  huius  graphii.  non  enim 
tantum  in  masculinis  hoc  quaeritur^  sed  etiam  in  neutris,  quoniam  id  postu- 

10  lat  ratio.  nam  quaecumque  dativo  singulari  o  littera  terminantur,  o  in  i 
mutant  manentibus  ceteris  litteris  et  sic  genetivum  faciunt,  ut  maximo 
maximi,  candido  candidi.  sic  ergo  in  lulio  nihil  aliud  quam  o  debet  mu- 
tari  et  in  paUio,  [atque]  ut  tiat  lulii  et  pallii.  aeque  hauc  eandem  ratio- 
nem  servare  debemus  in  nominativis  pluralibus,  etiamsi  pauciores  habeant 

15  syllabas  in  nominativo  singulari.  sed  quoniam  invenimus  et  nominativum 
pluralem  et  dativum  eiusdem  numeri  esse^  ut  i  littcra  terminatus  nomina- 
tivus  I  adsumpta  s  faciat  dativum,  detracta  redeat  rursus  ad  nominativum, 
ut  in  eo  quod  est  boni  bonis,  maii  malis,  docti  doctis,  sic  rursus  e  con- 
trario,  luliis  et  Claudiis  si  detraxeris  s,  relinquetur  lulii  et  Claudii. 

so  Illud   etiam  adnotandum   circa  i  litteram  est^  quod  ea,  quae  nos  per 

ae  antiqui  per  ai  scriptitaverunt^  ut  luliai  Claudiai.  sed  et  quidam  in  hac 
quoque  scriptione  volueruut  esse  diflerentiam,  ut  pluralis  quidem  numeri 
nominativus  casus  per  a  et  e  scriberetur^  genetivus  vcro  singularis  per  a 
et  i,  hoc  quoque  argumentantes,  quod  diaeresis,  sive  dialysis  illa  dicetur, 

25  a  nominativo  plurali  non  fit^  sed  ex  singulari  obliquo,  cum  dicitur  ^aulai 
in  medio'  et 

dives  equum,  dives  pictai  vestis  et  auri, 
item  rei  nostrai,  faciendai/  magnai.    sed  nihil  obstat  quo  minus  hoc  aut 


Codex  Parrhasii  4  scribantor  qoamois  prodnctae  eDuniientor    7  debeat    8  her- 

culem       enim  om.  (7,  in  marg.  add.  c       10  terminator       12  debeat       13  ratio- 

nem  om.       16  terminator       18  rarsos  posttriore  loco  om,  C,  add.  c       19  relin- 

qnetar  at-Inlis  et  Claudis      21  scriptitauerunt  luliai       23  scriberetur]  scribebatur 

•ed 
24  diberesis  siue  dialypsis  illa  diceretur      28  magnai  s  nihil  C:  sed  superscr,  c 


1  fortasse  et  fera  feras  et  feram  feras  4  scribantor  R  6  per  unum  i  producte 
an  per  duo  debeat  R  13  atque,  quod  seclusi,  ex  eo  quod  sequitur  aeque  videtur  ortum 
esse  hanc  eandem  seruare  debemus  rationem  in  nominatiuis  pluralibus,  etiam 
fii  pauciores  habent  syllabas  R  16  fortasse  eiusdem  numeri  syllabarum  esse 
21  scriptitauerunt  luliai  Claudiai.  sed  quidam  R  23  per  a  et  e  scribatur  R 
24  diaeresis  siue  dialepsis  illa  diceretur  R,  dialysis  scripsi,  quamquam  hoc  nomine 
de  diaeresi  quae  vulgo  dicitur  proprie  non  usi  sunt  grammatid  25  aulai]  Verg, 
Aen.  III  354  aulai  medio  27  dives]  Verg.  Aen.  VIIII  U6  28  sed  scilicet 
nihil  obstat  R 


58  VELH  LONGI 

p.  im.  23  p. 

illo  modo  in  utroque  numero  scribamus,  cum  multa  alia  quoque  nobis  ex- 

cogitanda  sint,  si  velimus  dirersitate  scriptionis  ambiguitatem  casuufn  nu- 

merorumque  discernere. 

Transeamus  nunc  ad  v  litteram:  a  plerisque  superiorum  primitivus 

et  adoptivus  et  nominativus  per  v  et  o  scripta  sunt^  scilicet  quia  sciebant  5 

Tocales  inter  se  ita  confundi  non  posse^  ut  unam  syllabam  [fiOD]  faciant, 

apparetque  eos  hoc  genus  nominum  aliter  scripsisse,  aliter  enuntiasse.   nam 

cum  per  o  scriberent,  per  u  tamen  enuntiabant.    sed  ratio  illos  praesumpta 

decepit.     ante  enim  respicere  debebant,  an  hae  duae  vocales  essent     sed 

cum  in  superiore  disputationc  demonstraverimus  v  totiens  consonantis  vim  lo 

habere^  quotiens  pro  eo  ponitur,  quod  apud  Graecos  dicitur  digamma^  ni- 

hil  vetat  hic  quoque  tantum  speciem  v  litterae  animadvertere,  sed  tamen 

aliam   potestatem.     sic   nominativus   duas   quidem  v  litteras  habebit,   sed 

priorem  pro  consonante,  posteriorem  pro  vocali  scilicet  positam.     aeque 

ab  cisdem  equus  [equum]  per  v  et  o  scriptus  est,  et  quaeritur^  utrum  i5 

per  unum  v  an  pcr  |  duo  debeat  scribi.    sed  priusquam  de  hoc  loquamur, 

V  iitteram  digamma  esse  interdum  non  tantum  in  his  debemus  animadver- 

tere,  in  quibus  sonat  cum  aliqua  adspiratione,  ut  in  valente  et  vitulo  et 

primitivo  et  genetivo,  sed  etiam  in  his  m  quibus  cum  q  confusa  haec  lit- 

tera  est^  ut  in  eo  quod  est  quis.    uam  si  omnino  haec  vocalis  esset,  pro-  so 


Codex  Parrhcaii      1  alia  quae  nobis         2  dinersitaies  scriptionis         4  ac 
plerisqae  superomm  primitiaus  et  adoptiuas  ista  nomina  per  u  et  o         12  specie 

an  litter^  Ci   aut  superscr.  c  animaduertere    tamen  aliam  potestatem  sit 

nominatiuus  duas  qaoque  u  litteras        14  positam  atque  ab  eidem  equus  equum 
per  u  et  o        16  per  unum  an  sed  priusquam]   et  priusquam  19  in  bis 

quibus  confusa  haec  littera  cst  in  eo        20  haec  uocalis  est  u  procul  dubio 


2  diuersitates  scriptionis  2?,  diversitate  scriptionis  Suerdsioeus  vindic.  praec, 
Bentlei.  p.  24  4  a  plerisque  —  14  pro  vocali  scilicet  positam  p.  66,  22  Papi- 
rianus  apud  Cassiodorium  p.  2292  ac  plerisque  superiorum  in  primitiuis  et 
adoptiuis  ista  nomina  per  u  et  o  scripta  sunt  B.  Sed  Yelius  Longus  per  ratio* 
nem  praesumptam  decipi  eos  putat,  qui  primitivus  et  adoptivus  et  nominativus 
et  alia  per  u  et  o  scribant  Papirianus  5   foriasse  quia  sciebant  easdem  {vel 

Bimiles)  vocales  inter  se  ita  confundi  non  posse :  cf.  Papirian.  l.  c.  vulgtis  vultum 
parTum  torvum  sunt  qui  putant  per  duo  n  scribi  non  debere,  quia  similis  voca- 
lis  vocali  adiuncta  non  solum  non  cohaereat,  sed  etiam  syllabam  augeat,  ut  est 
vacuus  etc.  nam  hoc  certe  hoc  loco  Longus  voluit,  non  quod  ^ifi  superiore  dispu- 
tcUione^  p,  49,  3  dictum  erat,  numquam  duas  vocales  coire  ut  non  longam  sylla- 
bam  faciant.  12  speciem  litterae  animaduertere;  sed  tamen  aliam  potestatem. 
si  sit  nominatiuus  duas  quoque  u  litteras  habebit  B  13  sic  nominativus]  ac 
sic  fieri  ut  nominativus  duas  quidem  v  litteras  habeat  Papirianus  14  atque 

ab  eisdem  aequus  per  n  et  o  et  item  postea  aequo  aequus  aequi  aequo  pro  equo 
equus  equi  equo  B        16  per  unum  an  per  duo  debeat  scribi.    Et  priusquam  B 
19  in  his  quibus  confusa  haec  littera  est,  in  eo  quod  est  quis.    nam  si  omnino 
haec  vocalis  est  v  procul  dubio  haec  syllaba  longa  esset  B  cum  q  confusa] 

p.  49, 1  ibi  quoque,  ubi  cum  littera  q  confasa  est,  vim  consonantis  habet 


DE  ORTHOGRAPHIA  59 

p.  222S  P. 

cul  dubio  haec  syllaba  longa  esset,  quoniam  numquam  duae  vocales  con- 
yeniunt,  nisi  ut  longam  syllabam  faciant.  unde  et  in  equo  v  pro  conso- 
nante  posita  eril;  et  auribus  quidem  sufficiebat  ut  equus  per  unum  v 
scriberetur,  ratio  tamen  duo  exigit    namcum  sit  genetivo  casu  equi,  da- 

5  tivo  equo,  atque  novissima  vocalis  declinationis  difTerentiam  faciat  nullam 
mutationem  recipientibus  consonantibus^  necessarium  est  ut  equus  quoque 
salvam  habeat  consonantem  quae  est  in  equo  et  postea  aliud  v  habeat,  ut 
adsumpla  i  faciat  nominativum  pluralem.  animadvertimus  tamen  quibusdam 
partibus  oralionis  v  litteram  vitiose  insertam,   ut  in  eo  quod  est  urguere 

10  et  unguere,  itaque  testis  in  utroque  Vergilius,  qui  ait  ^quibusve  ur- 
gentur  poenis'  sine  v,  item 

ungere  tela  manu  ferrumque  armare  veneno. 
nam  quo   minus  unguo  debeat  dici   apparet  ex  eo,  quod  nullum  verbum 
est  vo  terminatum  sive   iunctim  sive  solute  ut  non  eandem  v  servet  in 

15  praeterito,  ut  volvo  volvi,  eruo  cruL  at  ungo  unxi  facit,  quo  modo  pingo 
pinxi,  fingo  finxi.  et  tamen  in  nomine  quod  hinc  fingitur  sic  insertum 
rursus  u  agnoscitur,  ut  evelli  uon  possit,  ut  apud  eundem  Vergilium  ^et 
pinguis  unguine  ceras';  et  in  consuetudine  usurpatur  unguentum.  idem 
accidit  et  in  hircis^  quos  antiqui  hirquos  dicebant.     nam  quamvis  nos  iu 


Codex  Parrhasii     2  in  aequo  u  pro  consoDanti  4  dativo]  dem  C  corr, 

dativo  c        5  eqao  ^que  nomBsimo  C:  at  superscr,  c        differentia        7  poBtea] 

u 

primo       8  quibusdam]  quibus       9  quod  est  argruere  itaque  C:  u  superscr,  c 

u 

10  quibusue  arguentur  C:  u  superscr,  c        13  nam  comminus  unguo         nullum 
uerbum  uo  terminatnm  siue  solutum  non  candem  u  seruare  in  praeterito 
15  at  UDgo]  et  ungo      17  rursus  uel  agnositur      18  et  consuetudine      19  quam- 

uno 

uis  no8  uiro  hirquos  littera  non:  prima  manu  superscr.  uno 


6  atque  nouissimo  vocalis  declinationis  differentia  faciat  B  7   quae  in 

aequo  et  primo  illud  u  habeat  B  8  animadvertimus  —  18  unguentum  p,  67, 15 
Papirianus  apud  Cassiodorium  p.  2295  quibusdam  partibus]  v  littera  in  qui- 
busdam  partibus  orationis  vitiose  inseritur  Papirianus  9  ut  in  eo  quod  est 

urguere:  itaque  testis  in  utroque  Virgilius,  qui  ait  quibusve  urguentur  poenis  B. 
ungnere  addendum  esse  post  urguere  viderunt  lunius  et  Brambachius  ortJiogr,  lat. 
p.  128         10  quibusve]   Verg,  Aen.   VI  560  12  ungere]  Verg.  Aen.   VIIII 

770  13  nam  cur  minus  unguo  debeat  dici,  apparet  ex  eo,  quod  nuUum  ver- 
bum  .u.  0.  terminatum,  siue  solutum,  non  eandem  u  seruare  in  praeterito,  ut 
uolo  uolui,  eruo  erui,  et  ungo  unxi  facit  B,  nam  qnominus  unguo  debeat  dici 
evidenter  apparet  quia  nullum  verbum  est  vo  terminatum  sive  iunctim  sive  solute, 
ut  noD  eandem  v  servet  in  praeterito,  ut  volvo  volvi,  eruo  erui.  uogo  vero  non 
UDgui,  sed  unzi  facit  Papirianus  nullum  verbum  vo  terminatum  sit  solitum 

non  eandem  u  seruare  in  praeterito  Putscfiius  15  at  uogo  Commeiintts,  sed 

uDgo  Branibachius  17  rursus  uel  agnoscitur  i?,  rursus  u  agnoscitnr  Bram- 
hachiiu         et  pinguis]  Verg.  georg.  III  450  18  Sed  consuetudine  22,  et  in 

consuetndine  Papirianus  19  nam  qnamuis  nos  in  uno  hirquos  litteram  i  non 
interponamus  B,  uhi  nos  omisit  Commelinus,  in  uno  hircos  litteram  u  non  ioter- 


m  VELn  LOXGl 

^  im  u  r 

\\m9  \drtxp  u  liUeram  non  uileqKMiainiis  in  enuntiatjone,  Umen  ndemus 
renunere  in  imrutufwt  nominis  qood  hinc  tractnm  est,  nt  eos  qoi  sont 
in  adolta  aetale  birqultallos  Tocemns.  in  antiqoo  etiam  Tidemas  locom 
h/tn^:  litleram  habere  et  in  postko  non  habere  f  nam  et  antiqoom  ab  eo 
^food  est  qood  apparet  |  ex  scriptione  tempomm.  s 

Konc  ad  praepositiones  transeamus  atqoe  incipiamus  ab  illa  quam 
Clcero  in  Oratore  adnotant  raria  enim  est  consuetudo  in  eo  quod  est 
ab  et  a  et  abs  et  au,  ut  cum  dicimus  a  me,  deinde  ab  ilio,  deinde  absiulit, 
deinde  aufert,  quod  sane  tantum  in  duobus  Terbis  usurpatum  est,  aufert 
et  aufugit  adicit  bis  praeposilionibus  et  iilam  quae  scribitur  per  f  llite-  lo 
ram^  quam  ab  antiquis  usitalam  ait  maxime  in  rationibus  et  in  accepti  ia- 
bulis.  nam  quolieos  acceptam  pecuoiam  referebant,  non  dicebant  a  Longo, 
sed  af  fiongo.  et  ait  religionem  haoc  scnbendi  apud  paucissimos  reman- 
sisse  saeculo  suo.  antiquos  scimus  et  abs  te  dixisse:  oos  contenti  sumus 
a  te  dicere.  scimus  ipsos  et  >ab  Lucio  dixisse:  nos  obseryamus  ut  ab  is 
praeponalur  his  nomimbus  quae  a  vocali  incipiunt,  ut  cum  dicimus  ab 
Olympo.  non  adsumitur  autem  haec  b  littera,  quotiens  nomina  a  conso- 
nante  incipiunt,  ut  a  Romulo.  siquis  itaque  quaesierit,  quare  non  ab 
Innone  dicamus,  sed  a  lunoney  meminerit  hic  litteram  i  pro  consonante 
pOHitam,  de  quo  latius  et  supra  dispulavimus.    abs  vero  neque  nominibus  20 

Codex  Parrhani     8  in  adultam  aetatem  inqoit  alios  uooemos  locnm 

litteram         6  praepositionem         7  uaria  enim  consuetudo  in  aequo  est  ab 
10  adiicit       per  b  litteram       11  accepti]  acceptiB       13  sed  ab  longo       15  ab 

lucidio  diiiitve       ut  praeponatur       17  non]  N      a  consonanti  incipiuntur  ut 
10  pro  conionanti        20  de  qua 

ponamui  coniecit  idetn.  fortasse  nam  quamvia  nos  u  litteram  non  interponamns 
in  hircorum  enuntiatione 

2  ut  in  eoB  qui  sunt  adulta  aetate  ediderat  PtUschiits  3  in  antico  tiide- 
muB  locum  litteram  habere  R  4  at  in  postico  Semlems  nam  et  anticum 
ab  eo  quod  est  post,  quod  apparet  R,  tibi  ante  pro  post  suhstitutum  est  in 
corrigendis  et  in  editione  Commelini.  nam  et  antiquum  ab  eo  quod  est  post  quod  . 
apparet  codex  Vrsini.  fortasse  nam  et  antiquom  ab  eo  quoque  est,  quod  apparet 
ex  Bcriptii  antiquorum.  diversa  ab  hac  quaestione  sunt  ea  quae  de  scriptiane  v. 
antiquui  scripta  9UfU  p.  77, 1  5  temporum]  templorum  Niebuhrius  in  margine 
rditionis  Putschianae  adacripsit  de  antica  et  postica  templorum,  ut  videtur,  cogi-  * 
tans  6  Nunc  ad  praepositionem  transeamus  atque  incipiemus  B  7  Cicero 
in  Oratoro]  c.  47  §  158  varia  enim  consuetudo  in  aequo  est  Ab  22  10  per 
b  litteram  Ji^  per  f  litteram  Freundiua  lex.  latin.  praef  p.  63  13  sed  ab 
Longo  2?,  sed  af  Longo  Freundius  16  ab  Lucilio  B  ut  praeponatur  his 
nominibus  B  17  non  adsumitur]  absumitur  B  a  consonanti  incipiuntur  nt 
a  Romulo  J?  20  de  qua  latius  B  supra  disputavimus]  p.  48,  8  Abaque 
vero,  nequc  nominibus,  neque  his  partibus  orationis,  cum  quibus  in  confusionem 
non  venit,  adiungitur,  abs  te  enim  duae  partes  orationis  sunt  scilicet  verbis 
cum  quibusdam  unitate  consensit ,  ut  abstinet,  abscondit.  haec  enim  pars  oratio- 
nis  oomposita  est:  et  quoniam  et  accondit  *  habet,  et  abscondit  durius  sonabat, 
interuenit  p  littera  quae  exomaret  auditum  B,  Abs  vero  Cammeilinus 


DE  ORTHOGRAPHrA  Gl 

p.  2224.  25  P. 

neque  his  parlibus  orationis  cum  quibus  in  cpnfusionem  non  veuit  adiungitur: 
abs  te  autem  duae  partes  orationis  sunt:  sed  cum  quibusdam  verbis  in 
unitatem  concessit,  ut  abstinet^  abscondit.  haec  enim  pars  orationis  com- 
posita  est,  et  quoniam  et  acondit  liiabat  et  abcondit  durius  sonabat,  inter- 

5  Yenit  8  littera^  quae  exornaret  [et]  auditum.  de  qua  scriptione  illud  quae- 
ritur,  utrum  per  p  an  per  b  et  s  debeat  scribi^  quoniam  ea  quae  apud 
nos  V  litteram  sonant  putant  plerique  per  p  et  s  scribenda,  quoniam  et 
Graeci  pronuntiaverunt  [per]  V  litteram  constare  ix  tov  nt  xal  6.  sed 
qui  originem  verborum  propriam  respiciunt^  per  b  scribunt. 

10  *  et  in  eo  quod  est  appello^  quod  alterum  sit  navem  appellentis,  aliud 

▼erbi  causa  pecuniam  appellantis.  videmus  autem  prope  in  omnibus  ver- 
bis  quae  a  p  littera  incipiunt  hanc  praepositionem  cogi  ut  d  littera  omissa  { 
p  geminet,  ut  in  eo  qnod  est  paret  apparet  et  in  eo  quod  est  ponit 
apponit    et    pungit    appungit      sic    in    his    partibus    orationis    quae    in- 

15  cipiunt  a  littera  c  non  facile  potest  hac  praepositione  admota  sonare  d 
littera.  haec  similiter  littera  geminatur  in  eo  quod  est  capio  accipio. 
itaque  Lucilius 


Codex  ParrhcLSii  1  in  confosioDe  abiungitur  2  aatem]  enim  sed 
aerbis  cnm  qoibnsdam  nnitatem  consensit  4  et  qnoniam  et  accondit  habet  et 
abscondit  dnrins  5  s  littera]  p  littera  6  apud  nos  T  litteram  sonat 
8  1%  xov  mia  C  corr.  i%  xov  m  .xal.  c  c  9  originem  {ddeta  m  liUera  pritna 
manu,  ut  videtur,  ut  esset  origine)  nerbomm  propriores  snnt  nerbam  Bcribant  et 
in  eo       11  pecuniam  appellantes        12  ut  b  littera  13  in  eo]  ab  eo  priare 

hco        ponit  opponit  et  pungit  oppnngit        16  haec]  hac 


1  fortasse  neque  aliis  partibus  orationiB  —  sed  yerbis,  cnm  quibus  in  nni- 
tatem  concessit  4  quoniam  et  accondit  habet  et  ascondit  durius  sonabat, 

intervenit  p  littera  lunius,  quoniam  et  accondit  habetur  et  abcondit  durius  sona- 
bat,  intervenit  s  littera  Schneiderus  gramm.  laJt,  v.  I  p.  221  et  631.  quoniam  et 
accondit  vel  acondit  hebet  coniecerat  Senilerus.  hiabat  scripsi,  ut  contrariim 
essd  ei  quod  supra  didum  erat  in  unitatem  concessit  6  de  qua  scriptione  —  9 
per  b  Bcribunt  p.  73, 12  Scaur.  p.  27,  3  6  apud  nos  t  litteram  sonant  i2,  apud 
no8  ^F  litteram  sonant  lunius  8  pronnntiauerunt  per  %  litteram  constare  i% 

tov  nCovoq.  Sed  qui  origini  yerborum  propriores  sunt,  verbum  scribunt:  et  in 
eo  qnod  est  appello,  qnod  altemm  sit  naue  appellentis,  alind  verbi  cansa, 
peconiam  appellantes  R  sed  qui  origini  yerboram  proniojes  vel  propensiores 
sunt  coniecit  WQmannsius  de  Varr.  libr.  gramm.  p.  178.  sed  qui  originem  ver- 
bomm  propriam  respicinnt  scripsi,  quo  verbo  usus  est  Longus  p.  58, 9  ante  enim 
respicere  debebant  et  p.  81,  9  antiquoram  consnetudo  respicienda  e&t  9  per  b 
scribnnt,  et  in  eo  quod  est  appello  Putschius.  lcuMnam  indicavit  Schneiderus 
gramm.  hxt.  v.  I  p.  631.  praeter  praepositionem  ad  atUemj  ad  quam  ea  quae 
sequuntur  pertinent,  de  in  praepositione  hoc  loco  dixisse  videtur  Longus,  quem 
seeutus  est  Papirianus  apud  Cassiodorium  p.  2293  12  ut  b  littera  omissa 
p  geminet,  nt  ab  eo  qnod  est  paret,  apparet:  et  in  eo  quod  est  ponit, 
opponit,  et  pnngit  oppungit  B.  nt  d  littera  omissa  et  deinde  apponit  et 
appnngit  restituerunt  Semlerus  et  Schneiderus  13  ut  ab  eo  utroque   loco 

Schneiderus 


62  VELU  LONGI 

p.  nts  p. 

aique  accurrere  scribas 

dne  an  c,  non  est  quod  quacras  atque  labores. 

iUe  quidem  non  putavit  interesse  scripturae;  sed  si  sonus  consulitur,  inter- 

est  aurium  ut  c  potius  quam  d  scribatur.     at  siquis  in  his  quaerat  Toci- 

bus,  quae  incipiunt  a  littera  t,  merito  indifTerenter  scribuntur  attinet  at-  s 

tentus  et  adtinet  adtentuSy  quoniam  utralibet  littera  scripta  eundem  auribus 

sonum  reddunt.     nec  minus  ea  quae  a  g   liltera  incipiunt  variant  huius 

praepositionis  enuntiationem.     nam  interdum  elisa  d  littera  g  geminatur, 

ut  aggerat.     est  etiam  ubi  necesse  est  banc  d  litteram  interire  nulia  alia 

substiluta,   ut  in  eo   quod   est   aspicio   ascendo.     at   ubicumque  t  littera  lo 

scribitur  nec  in  unitatem  venit  cum  alia  parte  orationis,  sine  dubitatione 

vicem  alterius   parlis  orationis  oslendit,  et  est  coniunctio  disiunctiva   at, 

ut  Persius 

at  te  nocturnis  iuvat  impallesccre  chartis. 

quod  si  erit  per  d  scriptum  ad^  non  tantum  orthographia  peccabit,  sed  i5 

eliam  significatio  errabit.    est  etiam  ubi  transeat  d  in  l^  si  ab  hac  eadem 

litlera  vox  sequens  incipiat,  ut  est  alligcre,  nec  semper  tamen,  quoniam 

dicimus  adluere  et  adloqui  et  adlabi.     abbitere   ctiam  quidam  geminata  b 


Codex  Parrhasii      1  Bcribes  2  an  c]  an  T  quoc!]  qnot  atque] 

aeque         4  ut  T  potius       at]  nt        5  scribatur  attineat  attentus  attantas  quo- 
niam      8  praepositionis  enuntiationem]  enuntiationis  praepositionem      9  d  poste- 

riare  loco  <m,  C,  add.  c       10  at]  ^t  C:  a  superscr.  c       12  disiunctina  ita  nt 
14  inpallescere  «     15  per  d  scriptum]  perscriptum        non  tantum]  notandum 

ttbi 

peccauit         16  errauit        ubi]  ab  C:  ubi  superscr.  c        17  semper  T  tamen 
18  adlabi]  adlaui        abbitere]  abbire 


1  utque  accurrere  scribas  coniecit  F.  Dousa  Lucih  sat  rel.  p.  44^  accipere 
atque  accurrere  scribas  Schmidtius  LucU.  sat.  l,  IX  (Berolini  1840)  p.  14 
2  Dne  an  T  non  est  R^  Dne  an  C  non  est  Commelinus  et  Dousa  quod  quaeras 
seive  labores  Muellerus  lAicil.  sat.  rel.  p.  47  3  sed  scilicet  si  sonus  consuUtnr, 
interest  aurium,  ut  T  potius  quam  D  scribatur.  Vt.si  quis  in  his  quaerat  voci- 
bu8,  quae  incipiunt  a  littera  T  merito  indifferenter  scribant  attineat,  attentns, 
attentas,  quoniam  B  sed  si]  sed  .s.  si  codex  Vrstni  4  ut  c  potius  quam 
d  Commelinus  at  si  quis  Schneiderus  h  c.  p.  632  5  indifferenter  scribantur 
adtineat  attineat  adtentus  attentus  Schneiderus  7  variant  huiusmodi  enuntiar 
tionis  praepositionem.  Est  etiam  ubi  necesse  est  i2  10  at  —  14  chartis  Veiius 
Longus  apud  Cassiodorium  p.  2287.  cf.  p.  69, 20  12  disiunctiua  ita  ut  Persius 
Ac  (At  R  in  corr.)  te  B:  Pers.  sat.  5,  62  16  Quod  si  erit  praescriptnm  ad, 

non  tantum  orthograpbia  peccauit,  sed  etiam  significatio  errauit  M  17  ut  est 
alligere  i?,  ut  est  allegere  Junius.  alligo  duo  1  Papirianus.  cf.  Scaur.  p.  26,  7 
similiter  lego  alligo  colligo  pelligo  18  adloqui  et  alibi  E,  adloqui  et  adlabi 
Commelinus  Abbire  etiam  quidam  geminata  b  maluemnt  et  dicere  et  scribere, 
ut  intermissa  D  et  in  hoc  nuUam  differentiam  putat  esse  Lucilius,  qui  ait,  Ab- 
bire  non  multum  est  d  si  et  an  b  habet.  Ex  praepositio  habet  obseruationem 
Jt.   abbitere  restituit  Schneiderus  l.  c.  p.  633 


DE  ORTHOGRAPfflA  63 

p.  2225.  26  P. 

maluerunt  ct  dicere  et  scribere  intermissa  d.    et  in  hoc  nullam  differen- 
tiam  putat  esse  Lucilius,  qui  ait 

abbitere  non  multum  est  d  siet  an  b. 
Habet  e(  ex  praepositio  observationem,  in  qua  interit  interdum  x  lit- 

5  tera,  ut  in  eo  quod  est  ebibit  enuntiavit  emovit  '  nec  tamen  possis  ita 
definire,  ut  dicas  tunc  hanc  litteram  interire,  quotiens  sequens  vox  incipit 
a  consonante.  hoc  enim  arguit  ipsa  loquendi  consuetudo,  cum  dicimus 
excellere  et  extollere  et  exquirere.  in  eo  quod  est  expectatus  duplicem 
scriptionem  quidam  esse  voluerunt,  ut,  quotiens  cum  |  verbo  quod  est  ex- 

10  pecto  opperior  praeposita  haec  pars  oralionis  fuerit,  e  ct  x  littera  con- 
tenla  sit;  quotiens  autem  cum  vcrbo  quod  est  specto  ludos,  f  necessaria 
esse  s  litterae  insertior  sit,  ut  in  ipsa  quoque  scriptione   ambiguitas  de- 


Codex  FarrhcLsii    1  et  hoc         3  abbitere]  abbire        an  b  habet  'Ex  prae- 
positio  obsernationem  in  qaam  interdum        6  deffinire        8  expectatum 


1  et  in  hoc  non  nuUam  differentiam  pntat  esse  Lucilius,  qui  ait  Abbire 
multum  est  D  siue  an  B  habet  F.  Dousa  Lucil.  sat.  rel.  p.  44  et  123,  sed  in 
hoc  multam  differentiam  putat  esse  Lacilius,  qui  ait  'abbitere  multum  est  d 
dye  an  b  habet'  Schneiderus,  set  in  hoc  multam  differentiam  putat  esse  Lucilius, 
qui  ait  'abbitere:  multum  hic  refert  d  siet  an  b'  Muellerua  Lucil.  sat.  ret.  p.  47 y 
at  in  hoc  nullam  differentiam  putat  esse  Lacilius,  qui  ait  'scriptumque  abbitere, 
nullum  est  d  siet  an  b'  Corssenus  Philol.  v.  XVIII  p.  724  3  Abbire  multum 
est  D  siue,  an  B  habet  editio  Commelini  ^operarum  nempe  vitio\  ut  scribit  in 
cutnotcUionibus  subiectis.  inde  omisso  non  edidit  PtUschius  Abbire  multum  est  D 
si  et  an  B  habet,  quod  iis  qui  postea  de  Lucilii  versu  quaesiverunt  fraudi  fuit, 
ut  duo  verba  inter  se  diversa,  abbitere,  id  est  abire^  et  adbitere,  id  est  ^adire,  a 
poeta  posita  esse  existimarent.  abbitere  autem  cum  ab  praepositione  compositum 
nihili  est.  nec  poterat  grammaticus  non  indiccUa  significationis  differentia  eam 
senterUiam  Lucilio  tribuere.  itaque  sic  potius  LucQii  verba  videntur  restituenda 
esse^  atque  abbitere,  non  multum  est  hic  d  siet  an  b.  nam  babet,  quod  in  prin- 
cipe  editione  cum  versu  LucHii  coniunctum,  deinde  post  Ex  praepositio  repetitum 
erat,  a  verbis  poetae  removendum  esse  intellexerunt  Suerdsioeus  vindic.  praec.  Bentlei. 
p.  24  et  Schmidtius  Lucil.  sat.  l.  IX  p.  13  4  in  qua  interdum  interit  X 

iittera  B  8  expectatum  B:  cf.  Ter.  Scaur.  p.  22^13  item  cum  exul  et  expecta- 
tns  sine  s  littera  scribuntur,  cum  alioqui  adiecta  ea  debeant  scribi  9  ut  quo- 
tiens  cum  uerbo,  quod  est  expecto,  praeposita  haec  pars  B,  ubi  pecto  coniecit 
Commelinus.  ut,  quotiens  cum  verbo  quod  est  pecto  composit^a  haec  pars  oratio- 
nia  (4.  e.  praepositio  ex)  fuerit,  e  et  x  littera  contenta  sit,  quotiens  autem  cum 
verbo  quod  est  specto,  necessario  s  littera  insertior  sit;  ut  in  ipia  quoque 
scriptione  ambiguitas  deducatur  (i.  e.  toUatur)  eius  quod  est  expectare  illum  volo 
et  expectare  ludos  mihi  placet  Schneiderus  gramm.  lat.  v.  I  p.  €36.  conieci  ut 
quotiens  a  verbo  quod  est  expecto,  id  est  opperior,  praeposita  haec  pars  oratio- 
nis  (h.  e.  expectatus)  fuerit,  e  et  x  contenta  sit;  quotiens  autem  a  verbo  quod  est 
specto,  ut  specto  ludo.s,  necessario  et  s  littera  inserta  plenior  sit,  ut  in  ipsa 
quoque  scriptione  ambiguitas  discernatur  eius  quod  est  'expectare  illum  volo' 
et  'expectare  mihi  placet'.  cf.  Quintil.  17,  4  Caesell.  apud  Cassiod,  p.  2315  Cap. 
p.  2422  Agroec.  p,  2267.  sed  eorum  nemo  id  quod  Longus  tradidisse  videtur,  ex- 
pecto  de  opperiendo  dictum  sine  s,  de  spectando  inserta  s  littera  a  guibusdam 
scriptum  esse,  dixit        12  s  littera  insertior  B  et  codex  Vrsini 


64  VELII  LONQI 

p.  2226  P. 

ducatur  eius  quod  est  ^expectare  illum  volo'  ct  ^spectare  mihi  placel'.  rerum 
uno  modo  utrumque  scribi  licet  nec  timere  eam  ambiguitatem,  quae  est 
multis  verbis  familiarissima^  cum  in  hac  littera  x  etiam  s  posita  sit,  si- 
quidem  tam  apud  nos  quam  apud  Graecos  duplex  sit  et  composita. 

Transeamus  nunc  ad  aliam  praepositionem.  ob  praepositio  interdum  5 
ponitur  plena,  ut  est  obire  oberrare,  interdum  ad  eam  litteram  transity 
a  qua  sequens  vox  incipit,  ut  est  ofTulsit  ommutuit:  item  et  si  p  sequatur, 
ut  opposuit.  similiter  quidam  et  in  eo  quod  est  obstitit  p  servare  malue- 
runt,  quia  haec  littera  semivocali  s  confusa  eius  litterae  sonum  exprimit,  quae 
est  apud  Graecos  y^  atque   hanc  illi  duplicem  constare  dicunt  ex  p  et  s.  lo 

Huic  similis  est  et  sub  praepositio^  quae  interdum  b  litteram  servat, 
ut  in  eo  quod  est  subdit;  interdum  mutat^  ut  supra  dixi,  in  eam  litteram 
a  qua  scquens  incipit  verbum,  ut  in  eo  quod  est  sufOcit  sufTodit  et  in  eo 
quod  est  summovit  sumministravit  atque  in  eo  quod  est  supposuit.  atque 
animadvertimus  in  semivocalem  s  transire,  ut  in  eo  quod  est  sustulit  et  is 
sxiscepit.  nec  non  variat  significationem  gemina  enuntiatione  litterae  sequen- 
tem  vocem  inchoantis,  ut  est  succipere:  aliud  est  enim  ^amicum  suscipere', 
aliud  ^aquam  succipere'. 

At  in  praepositione  de  minimum  est  observationis,  quantum  ad  ortho- 
graphiam,  noii  quod  ad  significationem  pertinet.    plena  enim  in  composi-  20 
tionibus  ponitur,    ut  deducere    depellere  demonstrare  destruere.    nam  si 
quando  e  in  i  litteram  transit,  ab  alia  praepositione  originem  ducit    cum 
enim    d^cimus    dimovit^    ut  est   ^dimovit   obstantes   propinquos'   et 


Codex  Parrhctsii     6  oberrarc]  obarare  7  offusit  omminaait         9  semi- 

uocalis  confusa         13  verbum]  uerum         15  s  om,         16  geminum  enuntiatio- 
nem  17  ut  est  suscipere  aliud  est  enim  amicum  suscipere  his  scriptum 

est  (?)         20  pertineat         enim  om.  (7,  in  marg.  oM,  c         23  propinquas 


3  siquidem  —  duplez  sit  om,  E      5  ob  praepositio  —  65, 10  at  diffudit  Pdpu 
rianus  apud  Cassiodorium  p.  2293  6  obire  obarare  R^  obire  oberrare  Fapi- 

rianus         interdum  in  eandem  litteram  transit  Papirianm  7  ut  est  offusit 

omminauit  R^  ut  eat  ofiulsit  ommutnit  Papirianus        item  si  p  sequatur  B 
8  fortasse  p  scribere  maluerunt  9   semiuocali  confusa  R  12  mutatur  at 

supra  dixi  in  eam  litteram  a  qua  sequens  incipit.  Verum  22,  mutat  in  eam  litte- 
ram  a  qua  sequens  incboat  verbum  Papirianus  14  fortasse  aeque  animadver- 
timas  15  in  semiuocalem  transire  By  in  s  semiuocalem  transire  corrector  codi- 
cis  Vaiicani^  et  Schneiderus  gramm.  lat.  v.  I  p.  637  16  variat  significationem, 
geminam  enuntiationem  litterae  sequentem  vocem  inchoantis,  ut  est  suscipere  R 
16  geminans  enuntiationem  corrector  codicis  Vaticani,  gemina  enuntiatione 
vel  per  geminam  enuntiationem  litterae  sequentem  vocem  antecedentis  Schneiderus. 
geminatione  coniecerat  Seml^us  17  ut  est  succipere  corrector  codicis  Vaticani 
20  pertineat  B  21  ut  deducere  demonstrare  detrudere  Papinanus  22  in  I 
litteram  R  et  codex  Vrsini^  in  i  litteram  R  in  corrigendis  23  dimovit]  Horat. 
carm.  III  5,  51        propinquas  R 


DE  OaTHOGBAPHIA 


65 


I 
I 


'tua  terris  didila  rania',  iam  noii  est  a  de  praepoaitione,  sed  dix,  el 
uiiilaEem  quaudani  coniplectitur  vocis.  in  liac  trtuii^ri  |  de  iirueiiiisiliitiif, 
quam  diii  pleuam  prnepoiii,  ammadvcrlendum  illud,  ijuud  iumiinuiliir,  si 
qiiando    sequcns   voi   a   liltera   e   iiicipit,   ut   cst   desrare   ili^sse,    in    qua 

^  euiitiliatinne_  surDcil  ipsa  productio.  el  quatenuB  inciilimus  in  mentionem 
praepositionis  dis,  ndtiotabimus  t-l  illam  plenam  praescribi  ceteris,  nisi  liis 
partibus  oratioiiis  qtiac  incipiunt  a  littera  m,  ul  dimovit,  aut  n,  ut  dinoscit, 
aut  I,  ut  diluit,  aut  b,  ut  dibucinat,  aul  g,  ut  digerit,  aut  si  a  d  littera 
indpit,   ut  (lidilns,  quo   modo  Vergilius  'tua   icrris  didlta   Tama',  aut 

(■  in  r  litteram  transire,  si  ab  faac  eadem  sequens  voi  iucipiat,  ut  dilTudit. 

Pcr   vero  praepositio  omuibiis  integra   praeponiiur,   nisi   ciim  inctdit 

ia  I  litteram,  adfinem  consonantcm,  quam  elegantioris  sermonis  viri  gemi- 

nare   mafaint   quam   r  Utteram  ciprimere,  ul  cum  pcllabor  mafaint   dicere 

quam  perlabor.    nec  aliter  apud  Lucilium  legitur, 

^  i~  >''  praepositioncm  per  I  ticiendo  quod  est  inducendo 

geminat  I. 
petlicere  malunl  quam  perlicere.    unde  et  apud  Vergilium  non  aliler  le^- 
mus,  'pellacis  Vlixi';  et  a  pelluendo  pelvis  et  apud  aiitiquos  rpLavlXa- 
fiias  pellnis,  quae  nunc  lii  synaeresi  pelvis  dicitiir. 

■"  Quatenus   prseposiiiones   persequimur,    non   alienum   est   re    quoque 


4  a  littera  e] 

9  diditDBJ 

um   pellabor] 

18  peUa«is 


Codex  Parrhasii    1  non  eat  ad  praepositionem  eed  uiiitB.tem 
Klit«r  De       deermrc  deesse  qaa  enunciatione        6  aut  »i  d  Iitter& 
dedidit         diditaj  dedila  13  maluut]  uolunt  priore  loco         c 

compellabor  14  quam  perlnbor  C  ewr.  qnam  competlabor  t 

om.  C,  fii  marg.  add.  c         a  pelluendo  petvie]  a  perlnendo  perluiB 
P»s]  tri»yllabo«        19  pelvis]  pelltiis        20  prOBeqaimut 

1  tna]  Verg.  Am.  VI JI  132  non  est  ad  praepoiitioiiem ,  sed  veritatem 
qnandam  amplectitur  vocia  It.  non  eat  a  de  piaeporitione,  sed  varietatem  qnan- 
dam  amplectltur  vocia  dia  comecit  Semlerus.  non  est  a,  pracpoaitiooe  da,  aed  dia, 
ut  dJBtr^o  digpereo  Papiriamit  3   «i   qaando  seqaens  vox  aliter   incipit,  ut 

eat  deerrare  deeeKe,  qua  eDiintiatione  H  9  ut  dedidit  B,  ut  dididit  cditio  Com- 
meliniana,  ut  didit  iMn-ecUir  ctxlici»  rolicam*  10  in  f  litteram  trauait  Jil 
U  fortasse  omnibos  partibus  orationia  iotegra  praGponitur  13  geminare  malunt 
cOTtictor  ciidicis  Valieam  geminace  magia  voluerunt  quani  r  Utteram  expci- 
mete,  ut  eoinpellabor  tualiDt  diceie  qnam  compelabor  it  13  ut  quum  pella- 
bor  malunt  dicere,  qnam  perlabor:  'ita  enira  in  emendatit  eius  axctom  eodicAm 
hahetvr'  Picriuf  Vahrianiu  catlig.  in  Verg.  Aen.  I  161,  binc  pellabor  malant 
dicece  quam  perlabor  iilem  in  Verg.  Aen.  VI  33  15  'iMeilii  verstti  videUtr 

in  lumc  modum  etnemlari  posse,  in  praeposito  per  Pellidendo,  boc  eat  in  ducendo, 
geminat»  !,  id  ent  in  pelUdeado,  quod  fit  per  praeponito,  1  lilteram  geminare 
(Je6«a'  Ladtmannua  in  Lueret.  p.  409.  apud  Ludlium  legitnr  in  pr»epo8itione 
pei!  'L  lidendo'  (qnod  est  indneendo)  'congeminat  1'  luniut.  alia  tcmptaverunt 
Sehneidents  ^amm.  lat.  v.  I  p.  C2S  tt  Schmidlius  ImcH.  »at.  J.  IX  p.  19 
18  peUacia]    Verg.  Atn.   II  !I0  et   a  perlnendo  petluia  et  apud  antiquos  tri- 

lyliabum  pelluia  Jt       20  peraequiniur  codex  rdliVaniu,  prosequimur  li        re  quo- 
que  ptaepositioncm  —  06,  10  traduxit  J^i/jiM"nn«ii  apitd  Ciissiodorinm  p.  SS94 


66  VELII  LONGI 

p.  2227.  28  P. 

praepositionem  notare  vel  ideo,  quia  non  contenta  quibusdam  partibus 
orationis  plena  praeponi  d  litteram  adsumit^  ut  in  eo  quod  est  redire  et 
redolere^  quia  duae  vocaies  in  concursu  hiabant.  sed  iliterdum  haec  d 
iittera  geminatur,  qyotiens  ab  eadem  littera  sequens  vox  incipit;  nec  tamen 
semper^  siquidem  reddere  dicimus  geminata  d^  reducere  autem  simplici  ^ 
utimur.  unde  adnotanda  imperitia  eorum  qui  sic  redducere  geminata  d 
iittera  volunt  enuntiare^  quasi  reddere,  tamquam  necesse  sit  totien&  eam 
duplicem  esse,  quotiens  sequens  vox  ab  eadem  littera  incipit. 

Trans  quoque  praepositio  non  nullam  habet  observationem.   nam  inter- 
dum  plena  est,  ut  transtulit,  interdum  minuitur,  ut  traiecit  |  traduxit    nec  i< 
\^  non  ab  aliis  plene  ponitur^  ab  aliis  lcnitatem  intuentibus  minuitur,   ut  in 
'   eo  quod  est  transmisit  et  tramisit:  alii   transposuit,  alii  traposuit.    quae 
ol)servatio  orthographiae   mixta  est  et  oQd^OBicaCag^    quae  etiam  si   habet 
instructionem   suam^  tamen   huic   quaestioni   familiariter  implicata  est    in 
oQ^oBTCtCa  enim  quid  decentius  sit  et  quid  lenius  quaeritur^  nec  laborat  i( 
ilie   qui  scribit  circa  id  quod   dicitur  xaQiictaxov.    in  oQd^oyQaipCa  eo 
scrupulosior  quaestio  est^  quod  non  numquam  unus  sonus  est  aut  perexigua 
suspicione  diversus.    interim    quaeritur   scriptio^   ut   cum  dico  eiecit,   et 
alius  per  unam  i  iitteram  scribit^  alius  per  duas,  cuius  iam  mentionem 
fecimus,  cum  de  litterarum  potestate  loqueremur:   quapropter  superseden-  sc 
dum  existimo. 

Nec  minus  de  v  littera  locuti  sumus,  quam  interdum  vicem  conso- 
nantis  obtinore  dixinuis,  ut  cum  scribimus  vultuni  ct  geminata  v  diversa 
potestate  ponitur.  sic  nirsus  cum  scribitur  nominativus  genetivus  et  omues 
deinde  casus,   item  primitivus^  ct  siqua  his  nomina  similia  sunt^  eandem  ^ 

Codex  Parrliasii    2  redire]  redis         5  reducere]  renouare       autem  om. 

ni 

10  traiecit]  traiicit  11  lentatem  C:  ni  superscr.  c  13  mixta  est  OQQ^oeneCai 
quaeritur  etiam  si  habet  destructioQem  16  ille  quis  scribit  cam  id  quod  dica- 
tur  sxQtccaxat  in  OQd^oyQafpCa         24  omuis 

2  b  litteram  adsumit  ut  in  eo  quod  est  redis  et  redolere*  B,  sed  et  d  litte* 
ram  adsumit,  ut  est  redire  redolerc  Fapirianus  5  reddere  dicimus  geminata  d, 
reducere  autem  simplici  utimur  Papirianus  renouare  simplici  utimur  M,  redo- 
nare  cofueeit  CotnmeUnm  10  ut  traiicit  traduxit  B^  ut  traicit  traducit  Papi- 

riantis  12  quae  observatio  —  18  diversus  ^;.  71,  8  quae  obseruatio  ortho- 
graphiae  mixta  est  .s.  OQd^osnetai.    quaeritur  etiam  si  habet  destructionem  suam  B 

13  habet  demonstrationem  «uam  coniecit  Setnlerus  16  ille  qui  scribit,  cum 
id  quod  dicatur  ^i^apiecrraTov  M.  cum  id  quod  ^jra^tfaraToi^  est  dicatur  BratH' 
bachius  orthogr.  lat.  p.  6.  an  num  id  quod  dicatur  ^jra^tscrTarov  sit?  quatnquam 
ipsutn  xtt^teffTaTov,  quod  ex  principe  editione  retinui,  non  satis  certum  est 
20  de  litterarum  potestate]  p.  4S^  S.  sed  ibi  d^  geminatiotie  i  litterae  dictum 
non  est,   coicit  in  ea  quaestiotie  positum  est  p.  54,  .W,  coicit  et  eicit  infra  p.  72, 4 

22  de  V  littera]  p,  4S,  S.  J.9,  4        23  retinere  Ji 


I 


atiserraliotK^Di  luhrlnmt;  H  ill;im  scriptiuneni,  i|ua  nomiiiativiis  v  ci  o  liiieia 
nominabatur,  relinquemus  aiitiquis. 

Varie  eliam  scriptitatum  esl  maucupium  aucupium  raaiiubiae,  siquidein 
C.  Caesar  per  i  scripsit,  ul  apparcl  ex  titiiiis  ipsiits,  at  Augiistiis  [i]  per 
II,  al  tcstes  sunt  eius  inscriptiones.  et  qiii  per  i  scribunt,  manihias.  illam 
raUonem  secuDtiir,  quod  aliae  i|Uoque  denomiualiones  per  eaiidem  Utleram 
exeant,  ut  cnm  manicas  dicimus  cl  mauiculuin,  quibus  tamen  opponi  potcsl, 
quod  pcr  u  mamileus  dicimus.  ilem  qui  aucupium  per  u  scribunt,  putanl 
ab  ave  occupRuda  dictum;  at  qui  auclpium,  ab  ave  capienda,  cum  .1 
Btlerae  in  i  familiaris  Iransilus  sit.  qnibus  aeque  opponi  polest  non  niinus 
in  n  tnmsire  quam  in  i:  nam  cl  ab  amico  llt  iuimicus  tantum  et  a  sal<io 
insulsns.  relinquitur  igilur  electio,  utnimne  per  autiqiium  soniim,  qui  est 
pinguissimiis  el  u  lilteram  occupabat,  |  velit  quis  euuntiare,  an  per  bunc 
qui  iam  videtur  elegantior  exiliiis,  id  est  per  i  litteram,  has  proferat  voces. 

Sunt  etiam  quaedam  voces  iu  quibus  u  littera  videtur  esse  supervacua, 
nt  cum  et  scribtmus  et  prnnuntiamus  urguere  et  tingiiere,  siquidem  et 
urgeo  et  uiigo  lianc  non  desideraut  lilteram,  ut  apparet  ex  '^^criplis  anti- 
quorum,  guonm  eleganliam  et  aucloritalem  seqtieiidam  supra  diximus, 
Gum  enuiitiandi  et  scribendi  -|-  soIuEa  sit  dirticultalem.  hinc  uou  nulli 
fnveoti  sunt  qui  dtstinguere  quoque  sine  u  littera  et  scribere  et  dicere 
maluerunl  adicienles  et  illam  ralionem,  quod  disUnguere  est  interposilo 
puDcto  dividere  alque  diducere.  nec  aon  quidam  boc  ipsum  distinguere 
arbitraulur  dictum  napa   t6   zdyyatv.  sive  quod  distingalur  res  ilia  quae 


Codtx  Parrhimi    h  tnaiiibias  otii.        7  cum  manicas  maniculniii        tomen] 
Domen        9  eX  qui  aucipiumj  aut  quia  aucupiuni        a  litt«rae|  a  littera  .§. 
10  non  minus  ia  i  tmnsire  quam  in  u        11  taDtaai]  tamen         13  inBulBDfl]  in- 
soIeiu         reliii(|uitiir]  Bequitur  Ifi  ))ronuntiamu»  argnere  siqoidem  et  urgaeo 

et  lugQO        18  quorom  om,        21  a,diicieiitea  ut  illam       est]  et       3S  deducere 
83  nn^iE  10  xiXti  oue  quod  diBtingaatar 


S  Domiiiabitur  cd.  Gtmim.  forlasse  notatiatur       3  manca])iam  aucupium  maua- 

biae]  cf.  p.  i!>,  19.  75, 12       4  at  Augustug  per  u  Sdineiderus  gramm.  iot.  V.  I  p.  31,  at 

AogDatns  per  i  et  q  eotiiecit  Brambachius  orthogr.  lat.  p.  120        h  et  qui  per  i 

acrifaunt   iOam  rationem  aequuntur  R.  mauibia«  addidtt  Sdineidtrug        7  ut  cnm 

tnanicaa  nanictilutn,  qnibiui  nomen  apponi  potest  Jt,  ut  cum  manicas  maniculam, 

qoibus  tampQ  opponi  potegt  Sdineidcrne         S  putant  ab  aue  occupanda  dictum; 

aat  qnia  aucupium  ab  aue  capieada.   cum  a  littera  .e.  in  i  familiaris  transitue 

I   nt  it        g  at  qni  aucipiiuu  corredor  coiUcis  Vaticani        10  uoa  mious  in  i  tnuiB- 

I  iie  qoam  in  a:    nam  et  ab  amico   fit  inimicuB  et  a.  aalso  inuulanB.    seqaitur  tgi- 

Itiir  it         II  inimicus  nam  et  a  saiflo  insalsaB  coJa-c  Vrsini         14  bas  proferat 

r  TOoea,  in  quibua  t  littera  R         16  pronuntiamua  aigoere  eiquidem  et  nrgeo  et 

ango  Sz   cf.  p.  oS,  8  19   solnta  ait.  ■  difficultatem   lianc.     Nonnulli  iuuentt 

nutt  S.    conitci  cum  enoDtiandi  el  scribendi  consuetudo  difGcaltatem  habet.  non- 

nolli  etc.  21   adiicientea  illam   rationem  E  33   aata  rm  rilu   diue  qaod 

diatiiigaatnt  R.    nupa  10  tingece  Stmlerue 


68  VELII  LONGI 

p.  2229.  30  P. 

scribitur,  sive  quod  tingal  id  quod  inscribitur.    tamen  in  hac  voce   sic  u 
litteram  occupavit  consuetudo^  ut  non  facile  possit  evelli. 

Non  nulii  etiam  varie  modo  per  u  modo  per  i  scripserunt  artubus  et 
artibus,  ut^  si  cum  significatione  arlus  essent,  ut  arcus  et  partus,  u  littera 
in  dativo  et  ablativo  servaretur;  si  vero  essent  artes,  ut  arces  et  partes,  5 
tunc  idem  illi  casus  per  i  lilteram  scriberentur.  mihi  videtur  oimis  rusti- 
cana  enuntiatio  futura^  si  per  u  extulerimus.  ita  tamen  existimo  enuu- 
tiandum^  ut  nec  nimis  i  littera  exilis  sit  nec^  u  litteram  si  scripseris^ 
enuntiationis  sono  [cum]  nimis  plena.  ac  meminerimus  artis  o^obtcbCuq 
esse  uty  sive  hanc  sive  illam  lilteram  scripseris,  enuntiationis  sonum  tem-  lo 
peret.  idem  puto  et  in  clipeo  per  i  scripto  observandum,  nec  audiendam 
vanam  grammaticorum  dilTerentiam,  qui  alterum  a  clependo,  alterum  a 
cluendo  putant  dictum. 

Et  de  H  littera  quaeritur,  quae  se  [cum  his]  aut  inseruit  vocalibus 
aut  praeposuit:  inseruil^  ut  in  his,  vehemens  reprehendit,  cum  elegantiores  i5 
et  vementem  dicant  et  reprendit  secundum  primam  positionem;  prendo 
enim  dicimus,  non  prehendo.  [at]  praeposuil;  ut  cum  dicimus  [hostis 
harena  harenae]  halicam  et  haliculam^  cum  ab  alendo  possit  alica  dici  et 
aliculam  |  existiment  dictam^  quod  alas  nobis  iniecta  contineat.  hortus 
quoque  non   desiderabat   adspirationem,   quod   ibi  herbae  oriantur^  id   est  so 


Chdex  Parrhasii    1  inscribitar]  inscribi        2  littera        auelli        3  Bcripse- 

rnnt  artibus  ut  cum  significatioDem        5  et  ablatiyo  om.        6  casu        7  extole- 

runus        8  u  litteram  scripseria        9  oQ^yosnstat        10  siue  liaec  aiue  illa  littera 

13  alterum  a  cluendo  om.        14  vocalibus]  uocibus         16  Tementem]  uehe- 

menter  reprendit]   reprehendit  17   cum  dicas  hostis  harena  harenae  .ha. 

halicam  et  halicam  et  aliculam  cum  ab  alendo  19  existimet  20  id   CBtJ 

it 
idem  C:  st  superscr.  c 


2  auelli  B:  p.  59,16  sic  insertum  rursus  u  agnoscitur,  ut  eveyi  non  possit 
3  scripserQnt  artibus,  ut  cum  iuxta  significationem  arcus  essent,  ut  arcus  et 
partus,  V  littera  in  datiuo  seruaretur  JR:  cf.  Scaur.  p.  25, 1  8  nec  u  litteram 
Bcripseris  enuntiationis  sono  cum  nimis  pleno  R  9  fortasse  enuntiationis  sono 
currat  vel  fiat  uimis  plena  oQ^oijtsLai  esse  ut  siue  hac  siue  illa  littera  scripse- 
ris  11        11  fortasse  in  clipeo  per  i  vel  per  u  scripto  12  qui  alterum  a  cle- 

pendo  putant  dictum  It^  qui  alterum  a  clueudo  alterum  a  clependo  putaot  dictum 
Branibachius  orthogr.  lat.  p.  121 :  cf  Ch<tris.  p.  77,  20  14  et  de  hac  littera 

quaeritur,  quae  se  cum  Lis  aut  inseruit  vocibus  B.    Et  de  U  littera  Cofnmelinus 
cum  his  tamquam  artum  ex  eo  quod  sequitu/r  ut  in   his  seclusi,  nisi  potius 
scribendum  erat  quae  se  omnibus  aut  iuseruit  vocalibus         15  vehemens  repre- 
hendit]  p.  75, 1  16    et  vehemeuter  dicant.    In  reprehendit  B^  et  veementer 

dicant  et  repreendit  ^vel  potius  vementer  efc  reprendit'  Commelinus.  vehemens  et 
vemens  apud  antiquos  et  apud  Ciceronem  lego,  aeque  preheudo  et  prendo  Cor- 
nutua  aptid  Cassiodorium  p.  2 2 80 :  cf.  Scaur.  p.  19, 14  17  aut  praeposuit  lunius 
ut  cum  dicas  hostis,  harena  halicam,  et  aliculam,  cum  ab  alendo  B^  ubi  et  hali- 
culam  scribendum  esse  vidit  Commelinus.  hostis  vel  potius  hortus  et  harena  ex 
margine  iUcUd  esse  videntur 


DE  ORTHOGRAPHIA  69 

p.  2230.  31  P. 

nascantur;  sed  tamen  a  consuetudine  accepit.  et  cohortes  aeque  a  cooriendo 
ex  eodem  loco  dictae  sunt;  sed  tamen  diflercntiam  quidam  esse  maluerunty 
ut  cohortes  militum  cum  adspiratione  a  mutua  hortatione  dicantur. 

Item  non  nulli  harenam  cum  adspiratione^  sive  quoniam  haereat,  sive 

5  qnod  aquam  hauriat,  dicendam  existimaverunt;  aliis  sine  adspiratione  videtur 
enuntiandam.  nos  non  tam  propter  ilias  causas  quas  supra  proposuimus 
harenam  dicimus,  quam  propter  originem  vocis,  siquidem,  ut  testis  est 
Varro,  a  Sabinis  fasena  dicitur,  et  sicut  s  familiariter  in  r  transit,  ita 
f  in  vicinam  adspirationem  mutatur.    similiter  ergo  et  haedos  dicimus  cum 

10  adspiratione,  quoniam  faedi  dicebantur  apud  antiquos:  item  hircos,  quoniam 
eosdem  aeque  fircos  vocabant.  nam  et  e  contrario  quam  antiqui  habam 
dicebant,  nos  fabam  dicimus. 

Cilonem   quoque   et  cocleam  et  cocleare  sine  adspiratione  scribemus, 
et  quicquid   per  consuetudinem   aurium  ita  licuerit  enuntiare.    non  enim 

15  firmum  est  catholicum  grammaticorum^  quo  censent  adspirationem  conso- 
nanti  non  esse  iungendam,  cum  et  Garthago  dicatur  et  puicher  et  Gracchus 
et  Otho  et  fiocchus. 

T  quoque  et  d  litterae,  quae  sunt  inter  se  adfines,  non  nuUam  habent 
observationem,  ne   intempestive   invicem   succedant.    nam  scimus  diversas 

20  partes  orationis  fieri,  cum  modo  per  d,  modo  per  t  scribimus.  at  cum  t 
coniunctionem  disiunctivam  facit,  ;// 

at  regina  gravi  iam  dudum  saucia  cura: 
ad  per  d  praepositioncm,  ut 

ad  te  confugio  et  supplex  tua  numina  posco. 

25  item  quit  [verbum]  per  t  scriptum  verbum  est  tertiae  personae,  cuius 
prima  est  queo;  at  per  d  pronomen  neutri  generis.  similiter  quot  per  t 
adverbium  uumeri  est,  cui  contrarium  cst  quod  per  d,  proiiomen  aeque 
generis  neutri.  {  aiiud  est  enim  ^quod  voiumen'  et  ^quot  voiumina'.    nam 


Codex  Parrhasii    2  sed  ta,men  differentiam]  et  tam*  differentiam      5  dicenda 
6  propter  illas]  per  illas        7  harenam  dicimus  atn,        8  fasena]  fassana 
9  h^dos         10  foedi         11  fircoB]  fercos  16  gracchos  et  otho  et  bochns 

t 
20  scribimus  cum       21  facit  at  regina       26  ad  per  d  eadem  manu  superscripta 

t  liUera 


1  et  cohortes]  p,  74,  16  a  coercendo  i?  2  dictae  sunt:  et  eam  diffe- 
rentiam  quidam  esse  voluenmt  B  et  tamen  differentiam  corrector  codicis  Vati- 
cani  4  Item  nonnulli  —  12  dicimus  p.  81,  3  5  videtur  enuntianda:  nos  non 
tam  per  illas  B  7  harenam  dicimus  om.  Ji  8  quoniam  apud  antiquos  £E»ena 
erat  p.  81,  11  9  hoedos  dicimus  cum  aspiratione,  quoniam  foedi  dicebantur  R 
13  Cilonem]  p.74,13  20  scribimus:  cum  t  coniunctionem  disiunctiuam  facit 
At  regina  B.  at  ante  cum  addidit  correctoi'  codicis  Vaiicani  at]  p,  62,  10 
22  at  regina]   Verg.  Aen.  IIII  1  24  ad  te]   Verg.  Aen.  I  666  26  *item 

quit  —  28  neutri  generis  Velius  Longus  apud  Cassiodorium  p,  2287         27  pro- 
nomen  et  generis  neutri  M 


70  VELH  LONGI 

p.  mi  p. 

'quod  volumcii'  per  d  debet  scribi,  ^quot  Tolumina'  per  t,  et  est  adTerbium 

iiumeri,  quod  solet  quosdam  apud  poetas  coofundere,  ut  est 

quot  prius  aeratae  steteraut  ad  litora  naves. 
qiii  enim  per  d  scribunt,  turbant  sententiamy  cum  pronomen  accipiunt 
pro  adverbio  numeri:  est  enim  tot  nymphae,  quot  naves  ante  fuerant.  5 
noii  dubitatur  vero  quin  apud  per  d  scribi  debeat,  quia  nuUa  praepositio 
t  littera  finitur  [statim  melius  sonat]  propter  nimiam  t  litterae  exilitatem. 
^sed'  vero  coniunctio^  quamvis  iex  grammaticorum  per  t  litteram  dlcat, 
quoniam  d  littera  nulla  coniunctio  termlnatury  nescio  quo  modo  tamen 
obrepsit  auribus  nostris  et  d  litteram  sonat,  cum  dicimus  10 

progeniem  sed  enim  Troiano  a  sanguine  duci 

audierat. 
nbi  quaerendum  erat,  contrane  ac  loquimur  scribendum  sit,  an  secundum 
scriptionem  ioquendum. 

Q  quoque  littera  facit  differcntiam  vocum  ab  antiquis  maxime  obser-  15 
vatam.  nam  ^cum*  quotiens  pro  adverbio  lemporis  scribebant,  q  littera 
utebantur;  qxiotiens  pro  praepositione,  c  ponebant.  aliud  est  enim  *cum 
Hubito  adsurgens',  aiiud  ^cum  fluctu'.  et  haec  pronomina,  cuius  et 
cui;  per  q  censuerunt  quidani  scribenda,  quo  magis  servaretur  origini 
(Ides,  ul^  quo  modo  quis  inciperet  a  q,  sic  quius  qni.  hoc  amplius^  quo  20 
pinguior  esset  enuntiatio^  o   quoque   inserebant  et  per   quo  quoius  quoi 

Codex  Parrhasii    1  scribi  et  qnot  uolumina  per  t  est  adaerbium       3  aeratae 

e 
Ht()terant]  aerata  est  ct  erant        6  debcat  om,        8  dicatur        11  progeninm  C: 

e  superscr.  c        13  contrane  adloqnimur,  aed  adscripto  in  margine  eadem  manu  ac 

16  obseruata  quotiens  pro  aduerbio  17   utebantur  pro  praepoutione 

18  cuius  et  cui]  quis  e  qui       20  inciperet  a  q  si  quis  hoc  amplius       21  et  per 

quoi  quis  Bcribebant 


1  quot  volumina  per  t  est  aduerbium  numeri,  quod  solent  quidam  apud 
poetas  confundere:  Quot  prius  R  8  quot  prius]  Verg.  Aen.  X  223  5  ante 
fuerunt  It  6  apud  pra^positio  per  d  scribi  debet  Velius  Longus  apud  Cassiod. 
p.  2287  7  statim  melius  sonat,  si  modo  incorrupta  sunt  verha,  ex  adnotatione 
de  apud  praepositione  adscripta  videntur  illata  esse  8  quamvis  lege  g^ammati- 
corum  pcr  t  litteram  dicatur  R.  fortasse  quamvis  lex  grammaticorum  per  t  litte- 
ram  dici  iubeat  10  ut  d  litteram  sonet  R  11  progeniem]  Verg.  Aen.  I  19 
13  contra  ne  adloquimur  R^  contra  ne  ac  loquimur  Commelinus  15  obseruata. 
quotiens  pro  aduerbio  temporis  scribebant,  q  littera  utebantur;  pro  praepositione 
Rf  obBorvatam :  cum  quotiena  pro  adverbio  sqq.  Brambachius  orihogr.  lat.  p.  227 
17  Quum  Bubito  R\  Verg.  Aen.  I  535  18  et  haec  pronomina,  quis  et  qui 
l)cr  q  R.  cuius  et  cui  pronomina  per  q  scribebant.  nos  autem  ad  brevitatem 
festinavimuB  scribendi  et  illam  pinguedinem  limare  maluimns  Papirianus  apud 
Cassiod.  p.  2295:  cf.  infra  p.  72,  8.  77^  9  20  ut  quom   quis   incipiet,  a  q 

Biquie  quod,  hoc  ampliuB,  quo  pinguior  esset  enuntiatio,  o  quoque  inserebant, 
et  pro  qui,  quoi  scribebant:  nos  ad  breuitatem  festinauimus  scribendi,  nuUam 
pinguitudinem  limare  maluimus,  tam  hercule,  quam  quo  magis  quod  qui  genus 
ost  h  viAoloy ttts  *  est  enim  cui  res  R 


DE  ORTHOGRAPHIA  71 

p.  2231.  32  P. 

scrihebant.  nos  ad  brevitatem  festinavimus  scribendi  et  illam  pinguitndinem 
limare  maluimns,  -tam  hercule  quam  ^cur'  magis  scribimus,  quam  'qnor', 
quod  geuus  est  itvfioXoycag.  est  enim  ^cui  rei',  quod  significat  ^ob 
quam  rem':  ex  hoc  retinuit  consuetudo  hodierna  ut  diceremus  quare, 
5  quod  una  syilaba  castigatum  fit  cur,  quod  nos  contenti  sumus  per  c 
scribere.  et  de  quaestionibus  quidem  ad  rectam  scriptionem  pertinentibus, 
quantum  memoria  suppeditavit,  [et]  in  praesentia  interim  satis  sit. 

Ad  ceteras  igitur  quaestiones  transeamus,  in  quibus  animadverto  apud 
plerosque  |  confusam  tractationem  OQd^osnaias  et  OQ^oyQatpCag.  cum  inter 

10  se  distent.  nam  in  OQd^osTtsca  non  quaeritur,  quo  modo  scribendum  sit, 
cum  ad  vocem  legentis  adlegatus  sit  ille  qui  scripsit,  sed  est  quaeslio  in 
loquendOy  ut  forpices  et  forcipes  et  arcesso  et  accerso.  m  his  enim  mini- 
mum  crit  dinoscere,  quo  modo  dicantur:  prolnde  ac  dixero  scrihes.  in 
quibus  tamen   adnotabimus  veteres  per  transmutationem  syllabae  forcipes 

15  dixisse.  nam  et  Vergilius  Wersantque  tcnaci  forcipe  massara':  for- 
cipes  dicimus  ab  eo  quod  formum  capiant,  id  est  calidum.  et  in  eo  quod 
est  arcesso  et  accerso  putaverunt  quidam  difTerentiam  esse,  ut  accerso 
sit  voco  tractum  ab  acciendo,  arcesso  summoveo  ab  arcendo  tractum.  sed 
erraverunt:  arcesso   enim  pro  eo   quod   est  arceo  numquam  positum  est. 

20  verum  quod  putant  r  litteram  obstare  significationi,  errant:  d  enim  non 
minus  in  r  litteram  transit,  quam  in  c,  cum  dico  et  accedo  et  accommodo, 
f  quam  apud  antiquos  in  arvorso,  in  arvorsario.  unde  pro  audiculis  ab 
audiendo  auricuias  dicimus  et  meridiem  pro  medio  die  loquimur.    ideo  ergo 


Codex  Parrhasii    1  et  illam]  nullam        2  tam  hercole  quam  quo  magis  qui 

genas  est  ixofjMXoyiai  cst  enim  cui  res        5  quod  una]  quo  una        6  quaestioni- 
bus]  praepositionibus  9  OQ^oensuci  et  OQ^oyQaqfBiai  10  nam  OQd^osnsia 

non  quaeritur         11  legentis]  legis         12  accerso  his  enim         14  adnotauimus 

d 

17  quidam]  quandam        20  putant  a  litteram        22  pro  auriculis  C:  d  superscr,  c 
23  ideo  ergo]  id  ergo 


3  est  enim  cui  re  vel  qui  re  Commelinus.  est  enim  cui  rei  PtUschius 
4  quare  quo  una  syllaba  castigatum  sit  R,  ubi  castigatum  fit  edidit  Commelinus 
6  et  de  praepositionibus  quidem  B  10  nam  OQ^osnsia  non  quaerit  R:  cf. 
p.  66,  12  11  ad  vocem  legis  JR,  ad  vocis  legem  R  in  corrigendis  et  editio 
Commelini  12  ut  forcipes  et  forpices.  et  arcesso  et  accerso:  his  enim  R.  in 
his  enim  SenUerus  13  scribes  mihi  quibus  tamen  adnotauimus  R  15  versant- 
que]  Verg.  georg.  IIII  175  17  putauerunt  quandam  differentiam  esse  R.  sed 
quidam  differentiam  esse  voluerunt,  ut  arcesso  quidem  ab  eo  verbo  esset,  quod 
eat  arceo,  accerso  vero  ab  eo  quod  est  accio  Sca^wrus  p.  26,  5:  cf.  Papirian. 
apud  Cassiod.  p.  2295  20  quod  putant  a  litteram  R,  quod  putant  r  litteram 
Schneiderus  gramm.  lat.  v.  I  p.  639  21  fortasse  cum  dicimus  et  accedo  et 
accommodo,  et  apud  antiquos  invenimus  in  arvorso,  in  arvorsario.  rum  quam, 
pro  quo  tamquam  scribendum  esse  Schneiderus  coniecit,  ex  superioribus  videtur 
rep^itum  esse        23  id  ergo  R 


72  VELU  LONGI 

p.  tm.  33  P. 

nihil    iateresty    utnim    arcesso    an    accerso    dicaoias    eadem    signtficatione 
manente.    at  proprium  oQ^oyQaq^Cag  est,  qnotiens  in   vocis  enantiatioDe 
nihii  yidemus  arobignnroy  at  in  scriptione   tota  haesitatio  poata  est,  nt, 
cnm  dico  Troia,  per  i  unum  an  per  duo  scribere  debeam;  et  cmcit  utmm 
per  nnnm  i  an  per  duo  an  per  tria  f  utcnmqne  est  non  littera  snccedat  5 
i  tacita  et  alterae   i  succedat  rursus  allera  i  manente   priore,   quae   pro 
consonante  posita  est,  et  sic  fial  eiiicit  et  coiiicit,  de  qua  re  in  snperiori- 
bus  plenius   dictum  est.     item   cui  utrum   per  q  an  per  c  debeat  scribi, 
qnia   non  nuUi  inventi   sunt  qui  q  litteram  illo  catholico   tuerentur,   quod 
in  nuila  voce  per  declinationem  prima  littera  inmiutetur.    ita  cum  sit  quis,  10 
quius  et  qui  per  q  litteram  censent  scribendum.    nec  non  potest  in  qnibns- 
daro  oQ^oyQafpCa  cum  OQ^oinBCa  misceri^   ut  enuntiatio   cum   scriptione 
pariter  titubet,  ut  in  accusatore  |  et  comisatore^  ubi  quaeritur  geminatis  con- 
sonantibus  an  simplicibus  scribendum  et  enuntiandum  sit.    in  quibus  mihi 
placet  ut   accusator  per  duo  c  et  [comisator]  per  unum  s  scribatur:  nam,  15 
quo   modo   in   eo  quod  est  incusare,  cusare  nihil  est,   et  in   eo  quod  est 
accendere  cenderc  per  se  nihil  est^  dicimus  tamen  et  accendere  et  incen- 
dere.    at  in   comisatore  utramque  consonantem  simplicem   ponamus:   nam 
aut  a   comitate  vox    dicta   est    aut  a  graeco  naQa   tov  xci^iov.    s  vero 
geminata  vocis   sonum   exasperat.     sic  pariter  et  elegantiam  enuntiandi  et  so 
scribendi  brevitatem  consequimur. 

Nec   non   et  ibi  oQ^oinBia   oQ^oyQaipCa  coniuncta  est,  ubi  quaeri- 
tur  faenoris  an   faeneris  dicamus,   quoniam   nomen  inde  tractum  dicimus 


Codex  Parrhasii    1  dicamus]  dicant       2  OQQ^oyQaq^Buti       3  in  scriptioiiem 

totam  C:  m  utroque  loco  expunocii  c       4  per  duos  scribere       8  item  cui]  item  qoi 

9  illo]  illi       10  cum  sit  quia  cuius  et  qui       11  nec  potest      12  oe^oy^ixfpe/a  cnm 

So^osntCa     13  et  otn,     14  sit  om.     16  in  eo  quod  est  posteriore  loco  om,     18  utran- 

que      21  scribendi]  sequendi      22  o^oypceqpfta      23  foenoris  an  foeneris  dicant 


1  accerso  dicant  i?  4  Troia  per  i  unum  an  per  duo  scribere  debeamus 
et  eicit  coicit  utrum  per  unum  i  an  per  duo  an  per  tria:  utcunque  est,  non  e 
aut  0  litterae  succedat  i  tacita ,  et  altera  i  succedat  rursuB ,  altera  manente 
priore,  quae  pro  consonante  posita  est,  et  sic  fiat  eiiicit  et  coiiicit  coniecit 
Schmitzius  stud.  orthoep.  (Marcoduri  a.  1860)  p.ll.  in  iustam  sententiae  formam 
hoc  fere  modo  corrupta  verba  restitui  poterant,  ut  cum  dico  Troia,  per  nnum  i 
an  per  duo  scribere  debeam,  et  coicit  utrum  per  unum  i  an  per  duo  an  per 
tria,  ut  cum  sit  con,  n  litterae  succedat  i,  et  iacit,  a*  litterae  succedat  rursus 
altcra  i  manente  priore,  quae  pro  consonante  posita  est,  et  sic  fiat  coiiicit 
7  in  superioribuB]  p,  54, 16,  66,  18  8  item  qui  utrum  per  q  1?:  cf,  p.  70, 18. 
77, 9  9  quod  nonnulla  vice  R  10  cum  sit  quis  cuius  et  qui  per  q  JB  11  nec 
potest  1?,  nec  non  potest  vel  sed  potest  Schneiderus  gramm.  lcU.  v.  I  p,393 
18  accusatore  comisatore  R  14  ennntiandum.  In  quibus  R  16  et  accendere 
R,  et  in  accendere  corrector  codicis  Vaticani.  an  ut  cendere  per  se  nihil  est? 
19  vox  ducta  est  R  28  foenoris  an  foeneris  dicant  i?,  foenoris  an  foeneris 
dicamuB  Wilmannsius  de  Varron.  libr.  gramm.  p.  178.  rectiua  erat  faenoris  an 
faeneris  dicendum  sit,  ct  per  e  faeneris  dicamus 


DE  ORTHOGRAPHIA  73 

p.  S2SS  P. 

faeneratorein.  item  facineris^  non  facinoris^  quoniam  facinerosum  vocamus. 
sic  etiam  delirus  placet  Varroni,  non  delerus:  non  enim,  ut  quidam  exisli- 
mant,  a  graeco  tracta  vox  est,  TcaQcc  ro  XriQBlv^  sed  a  lira,  id  est  sulco. 
ita  sicuti  boves,  cum  se  a  recto  actu  operis  detorserint,  delirare  dicuntur, 

5  sic  qui  a  recta  via  vitae  ad  pravam  declinant,  per  similitudinem  trans- 
lationis  item  delirare  existimantur.  placet  ctiam  ut  Delmatiam  quoque, 
non  Dalmatiam  pronuntiemus,  quoniam  a  Delmino,  maxima  eiusdem  pro- 
vinciae  civitate,  tractum  nomen  existimatur.  ferias  etiam,  non  fereas,  quo- 
niam  apud  antiqnos  fesiae,  non  feseae  dictae  sunt.    item  arispex  ab  ariga, 

10  quae  est  hostia,  non  aruspex.  et  quamvis  commendo  dicamus,  tamen 
commando  in  consuetudine  est 

Hinc  nascuntur  etiam  quaestiones  interdum,  quac  consuetudinem  novam 
a  vetere  discernunt,  utrum  absorbui  an  absorpsi  dicamus,  cum  ad  hanc 
disputationem  pertinere  non  debeat^  nisi  qiiod  proprium  est  oQd^oyQafpia*^ 

15  utrum  per  b  absorbsi  an  per  p  absorpsi  scribi  debeat.  et  placet  aliis 
scribendam  b  litteram,  quoniam  sorbere  dicamus,  aliis  p,  quoniam  quac- 
curoque  apud  Graecos  per  Y  scribuntur  [et  constat  haec  littera  ix  tov 
xt  xal  6Cyiui\  apud  nos  per  p  ^^  ^  scribenda  sint;   idemque  in  similibus 

Codex  Farrhasii    1  foeneratorem        2  delirus]  delia  Ci  rus  superscr.  c 
delems]  delernm  3  naQcc  x6  Itjqiv  sed  est  latine  sulco  4  actu]  acto 

7  maximo  civitate  8  existimetar  9  ab  ariaga  qaae  esset  hostia  11  com- 
mando]  domando  12  quae  consuetadines  nouam  a  uetere  discemantnr 

13  dicamus  om.  14  oQd^oyQaqfstai  15  absorbsi  om.  16   scribendam] 

sequendam       1 7  ^x  xov  n  xal  ai :  apud  nos  per  p  scribendum  ideoque  in  similibus 


1  foeneratorem  J?  item  facineris  an  facinoris  coniecit  Semlerus  3  sed 
est  latine  sulco  i?,  sed  est  latine  a  lira,  id  est  sulco  Ritschelius  quaest.  Varron. 
p.  29.    deliras  a  lira,  aratri  ductu,  appellatur  Charisius  p.  76,  19  4  Itaque 

sicuti  R  6  placet  etiam  ut  Delmatiam  —  9  feseae  dictae  sunt  Velius  Longus 
apud  Cassiod.  p.  22S7  7  quoniam  a  Delminio  maxima  ciuitate  tractum  nomen 
existimetur  i?,  quoniam  a  Delmino,  maxima  eiusdem  provinciae  civitate,  tractum 
nomen  existimatur  excerpta  Cassiodorii  8  etiam]  quoque  i?  9  Item  arispex 
ab  ariug^,  quae  esset  hostia  22.  'ariga  ut  quae  ad  aram  ageretur:  sed  et  alii 
scripserunt  arugam'  lunius.  ab  ariga  scripsisse  apparet  Longum,  qui  ah  eo  arispi- 
cem  dictum  esse  voluit.  ariuga  codcx  Varronis  de  ling.  lat.  V  98,  haruga  Donatus 
in  Ter.  Phorm.  IIII  4,  29,  harviga  Paul.  exc.  Fest.  p.  100,  quod  defendit 
Corssenus  de  emmtuU.  latin.  v.  I  p.  509.  aringa  coniecerat  Scaliger  coniect.  in 
Varr.  de  ling.  lat.  p.  42  10  tamen   mando  R  12  Hinc  noscuntur  etiam 

qoaestiones  interdum,  quibus  noua  a  veteribus  discemantur.  Vtram  absorbui, 
an  absorpsi,  cum  ad  hanc  disputationem  pertinere  non  debeat,  nisi  quod  pro- 
prium  est  OQ^oyQacpCai ,  utrum  per  b  an  per  p  absorpsi  scribi  debeat:  et  aliis 
sequendam  b  litteram  B,  ubi  an  absorpsi  vel  cum  etc.  et  deinde  et  aliis  ser- 
vanda  b  littera  videtur  scripsit  WUmannsius  de  Varr.  libr.  gramm.  p.  177 
17  et  constant  hac  littera  n  q  a,  apud,  nos  per  p  scribendum.  Ideoque  in  simili- 
bus  aeruandum,  ut  in  eo  quod  est  urbs,  et  nupsi,  et  plebs  B.  et  constat  haec 
littera  ^x  xov  ni  xal  aCyyLa  ex  superiore  disputatione  p.  61,  8,  ut  videtur ,  repe- 
tita  seclusi.  aliena  db  hoc  loco  esse  verba  adnoUxverat  Semlerus  18  idemque  in 
similibus  corrector  codicis  VcUicani 


74  VELU  LONGI 

p.  2233.  34  P. 

servandum,  iit  iii  eo  qiiod  est  urps  et  nupsi  et  pleps  ac  ceteris.  mihi 
vero  placet  ut  in  latino  sermone  antiquitatis  religio  |  servetur,  ut  potius 
sorbui  [ut]  secundum  auctoritatem  eruditissimorum  et  eloquentium  viro- 
rum  dicamus,  quam  sorpsi,  cum  recens  haec  declinatio  a  sordidi  sermonis 
viris  coeperit.  item  terui  et  trivi  non  adscribo  huic  disputationi,  sed  cou-  5 
suetudinis  novae  et  veteris  adnotationi.  nam  et  Vergilius  secutus  antiquos, 
cum  posset  dicere  teruisse  non  impediente  metro,  maluit  dicere 

nec  te  paeniteat  calamo  trivissc  labellum 
et  Miinc  radios  trivere  rotis*. 

Hinc  nascuntur  etiam  diversarum  significationum  quaestiones,  actarios  10 
an    actuarios    et   dicere    et   scribere   debeamus^  cum  actuarios  generaliter 
quidem  ab  actu  appellemus^  actarios  vero  scriptores  actorum.    nec  non  et 
eum  qui  actum  agit  actuarium  vocari  voluerunt:  item  alium  esse  cilonem, 
alium  chilonem,    et  cilones    vocari    homines    angusti    capitis    et    oblongi, 
chilones    vero    improbioribus    labris    homines   a   graeco    TCaQa   ta   XBikri.  15 
talis  quaestio  est  et  circa  cohortes  et  coortes^  ubi  diversam  voluerunt  signi- 
ficationem  esse  grammatici,  ut  coortes  sint  villarum^  unde  homines  coorian- 
tur   pariter  (oriri   enim  apud   antiquos  surgere  frequenter  significabat,  ut 
apparet  ex  eo  quod  dicitlir  ^oriens  consul  magistrum  populi  dicat', 
quod  est  surgens):  at  cohortes  militum  a  mutua  cohortatione.    nam  chortes  20 
audimus   quidem   vulgo,   sed    barbare   dici.     de  superiore  diflerentia  mihi 
aliud  videtur  (cum  superius  de  adspiratione  loquerer,   ostendi  id  quoque, 


Codex  Parrhasii    1  urbs  et  nupsi  et  plebs        4  declinatio  aut  sordidi  ser- 
moDis  uiris  coeperint        5  sed  consuetudini  sed  nouae  et  ueteri  adnotationi 
7  possit        8  poeniteat        11  generaliter]  canes         14  et  oblongi]  et  longi 
16  inprobioribus]  in  proprioribus      16  est  circa      19  apparet  in  eo      20  chortes] 
cohortes         22  de  adspirationem ,  sed  de  prima  manu  deleto 


3   Borbui  secuudum  auctoritatem  E  4  haec  declinatio  sordidi  Bermonis 

virus  ceperit  R  5  sed  consuetudini,  sed  nouae  et  ueteri  adnotationi  R 

7  cum  possit  dicere  B  8  nec  te]  Verg.  bucol.  2,  34  9  hinc]  Verg.  georg. 
II  444  10  actarios  an  actuarios  —  16  x^^^V  Velius  Longus  apud  Cassiod, 

p,  2287  11  cum  actuarios  canes  quidem  It.  actuarii  nominantur  diversis  acti- 
buB  generaliter  occupati  excerpta  Cassiodorii  13  item  alium  esse  cilonem  —  76,  6 
possent  p.  68,  14  14  item  aliud  est  essc  cilonem,  aliud  chilonem.  cilones 
Yocantur  homines  angusti  capitis  et  longi,  et  adspirationem  non  habet.  chilones 
vero  cum  adspiratione  scripti  a  brevioribus  labiis  homines  vocitantur  excerpta 
Cassiodorii.  cilones  dicuntur  quorum  capita  oblonga  et  compressa  sunt,  chilones 
autem  cum  adspiratione  ex  graeco  a  labris  improbioribus,  quae  illi  vocant  %BCkri 
C/iarisius  p.  102,  1.  cilones  quorum  capita  oblonga  Placidi  glossae  p.  25,  5  ed. 
Deuerling  16  talis  quaestio  est  circa  M  19  apparet  in  eo  R  20  nam 
cortes  audimus  R  21  fortasse  sed  barbare  dicitur  mihi  aliud  videtur, 

quod  cum  superius  de  aspiratione  loquerer',  ostendi.  Id  quoque  illum  sibi  locum 
fecisse  R.  haec  quae  ex  superiore  dispuicdione  de  adspiratione  p.  68, 14  sqq.  a  gram- 
mcUico  repetita,  sed  non  scUis  apte  hoc  loco  interposita  sunt,  vel  post  15  nuQcc  ta 
XsiXrj  vel  post  76,  6  q)vXa  d^  (pvXoig  videntur  transponenda  esse 


DE  ORTHOGRAPHIA  75 

p.  »34.  35  P. 

illam  sibi  locum  fecisse,  cum  alioquin  non  desideraretur^  ut  in  vehemente 
et  in  reprelienso^  cum  vemens  et  reprensus  sine  adspiratione  emendatius  dica- 
tur):  nam  tam  militum  quam  rusticorum  cohortes  sunt^  siquidem  et  milites 
e  rusticis  et  ex  eiusdem  regionis  hominibus  conscribebantur,  ut  et  agnoscere 

5  et  tueri  invicem  possent.  quod  genus  utilitatis  etiam  apud  Homerum  est^  qui  ait 
(os  (pQi^TQTi  (pQrjrQi](pLV  ccQrjyT]^  (fvka  di  (pvXoig. 
Sane  aspergo  et  aspargo  habent  dilTerentiam  suam^  siquidem  aspergo 
verbum  est,  aspargo   nomen.    itaque   et  Vergilius  |  ait   ^salsa   spumant 
aspargine  cautes'. 

10  Aquam   quoque  per  q  scribentes  nomen  ostendimus  [et  trisyllabumj; 

per  c  vero  verbum  ab  eo  quod  est  acuo  [et  acuere],  utinam  acuam. 

Aurifex  melius  per  i  sonat,  quam  per  u.  at  aucupare  et  aucupium  mihi 
rursus  melius  videtur  sonare  per  u  quam  per  i;  et  idem  tamen  aucipis 
malo   quam   aucupis,    quia   scio    sermonem   et    decori    servire    et   aurium 

15  voluptati.  unde  fit  ut  saepe  aliud  scriDamus,  aliud  enuntiemus,  sicut  supra 
locutus  sum  de  viro  [vero]  et  virtute,  ubi  i  scribitur  et  paene  u  enun- 
tiatur.  unde  Ti.  Claudius  novam  quandam  litteram  excogitavit  similem  ei 
notae  quam  pro  adspiratione  Graeci  ponunt,  per  quam  scriberentur  eae 
voces    quae    neque   secundum    exilitatem   i  litterae    neque   secundum  pin- 


Codex  Parrhasii    1  illam]  illum        2  vemens  et  reprensns]  uehemcns  et  re- 

tius  tur 

prehensus  emendajnus  dicamus  C:  tius  et  tur  superscr.  c  5  posaint 

genuB  etiam  utilitatis  apud  6  (pQi^tQri  —  (pvXoig  add.  c,  cum  prima  manu 

solum  mg  scriptum  esset        8  est  om.        et]  ut        10  per  q  u  a  m  scribentes 
11  utinam]  antinam  12  per  u  ut  aucupare  et  aucipium  18  8criberentur 

eas  uoces        19  exilitatem  litterae        pinguitudinem  litterae  sooant 


1  illam  sibi  locum  fecisse  corredor  codids  Vaticani        2  cum  vehemens  et 
reprehensus  R  5  possint,  quod  genus  etiam  utilitatis  apud  Homerum  est  B 

6  ag  (pQiitQri]  Hom.  II.  B  363  7  aspergo  verbum,  et  aspargo   nomen. 

Itaque  ut  Virgilius  ait  i?  8  salsa]  Verg.  Aen.  III  534  10  Aquam  quoque 
per  q  .a.q.u.a.m.  scribentes  E  ^lege  disyllabum,  au^  hoc  modo  ostendimus: 

at  trisyllabum  per  c  verbum'  Commdinus.  poterat  transpositis  verhis  scribi  nomen 
OBtendimuB,  per  c  vero  verbum  ab  eo  quod  est  acuo  acuis,  et  est  trisyllabum, 
ntinam  acuam.  probabilius  tamen  visum  est  et  trisyllabum  et  deinde  et  acuere  ex 
margine  iUata  esse.  nam  aquam  etiam  trisyUabe  dici  vix  poterat  hoc  loco  Longus 
commemorare  12  ut  aucupare  et  aucupium  B^  at  aucupare  et  aucupium  lunit^s. 
cf.  p.  67,  3  16  locutus  sum.  De  viro  vero  et  virtute  -B,  locutus  sum  de  viro 
et  virtute  Taylorus  in  marmor  Sandvicense  (Cantabrigiae  a.  1743)  p.  47,  quem 
secutus  est  Schneiderus  gramm.  Jat.  v.  I  p.  22:  cf.  p.  54,  13  18  eae  voces  It 
et  codex  Vrsini  19  quae  ncque  secundum  exilitatem  litterae  neque  secundum 
pinguitudinem  litterae  sonant  R,  quac  neque  secundum  exiUtatem  litterae  i 
neque'  secundum  pinguitudinem  litterae  u  sonant  Taylorus  et  Schneiderus,  item 
Seyfertus  gramm.  lat.  v.  I  p.  100.  quae  neque  secundum  exiiitatem  I  litterae 
neque  Becundum  pinguitudinem  V  litterae  sonarent,  ut  in  eo  quod  est  bibit 
pudet,  neque  rursus  secundum  latum  litterae  sonum  enuntiarentur,  ut  in  eo  quod 
est  lugere  scribere  co^iiecit  Buchelerus  de  Ti.  Claudio  Caesare  grammatico  (Bonnae 
a.  1856)  p.  17 


7(3  VELU  LONGl 

p.  2235  P. 


guitudincm  u  litlerae  sonarent,  ut  in  viro  et  virlute,  neque  rursus  secun- 
dum  f  latum  litterae  sonum  enuntiarentur,  ut  in  eo  quod  est  legere 
scribere.  itaque  audimus  quosdam  plena  oi  syllaba  dicere  quoi  et  hoic 
pro  cui^et  huic,  quod  multo  vitiosius  est,  quam  si  tenuitatem  y  litterae 
custodirent.  est  autem  ubi  pinguitudo  u  litterae  decentius  servatur,  ut  in  5 
eo  quod  est  volumus  nolumus  possumus.  at  in  contimaci  melius  puto  i 
servari:  venit  enim  a  contemnendo,  tametsi  Nisus  et  contumacem  per  u 
putat  posse  dici  a  tumore. 

Comprimo  quoque  per  i  malo  scribi,  quamvis  compressus  dicatur;  et 
e  contrario  decem   audacius  dixerim,  quamvis  inde  decies  trahatur,  quo-  lo 
niam,  ut  supra  dixi,  sono  usitatiore  gaudet  auditus. 

Niso  etiam  placet  ut  benificus  per  i  scribatur,  quo  modo  malificus, 
quod  video  consuetudinem  repudiasse.  non  enim,  si  hae  duae  litterae,  e 
et  i,  per  ius  adOnitatis  recipiunt  immutationem,  ideo  necesse  est  illas  uti- 


Codex  Parrliasii    3  plena  omni  syllaba  dicere  quoec  tooeos  pro  qni  et  tibi 
quod  mnlto        6  quod  est  nolnmus  uolumns  possumus  at  in  contumacie  melius 

7  et  contumaci  T  per  u         9  et  a  contrario         12  malificus]  maleficus 
13  Yideo]  uide        14  utique]  ubique 


2  latum  litterae  sonum,  si  verum  est,  grammaticus  lioc  loco  dixit  productam 
Utterae  i  vel  u  enuntiationem.  latius  enuntiari  i  litteram  interiectam  vocalihus 
dixeraJt  supra  p,  55,  7.  an  secundum  naturalem  i  litterae  sonum?  quo  modo  de 
eadem  littera  disputans  locutus  est  Friscianus  partit.  duod,  vers.  Aen.  p.  405,  17, 
video  videbam  videbo:  quia  in  his  temporibus  vi  corripitur,  mutavit  sonum  in  y, 
in  praeterito  autem  perfecto  et  in  aliis,  in  quibus  producitur,  naturalem  serva- 
vit  sonum,  ut  vidi  videram  vidissem  videro.  Longus  quid  voluerit,  corruptis 
exemplis  quae  adscripserat  dici  vix  potest.  videtur  ^ute^n  post  u  et  i  litteram 
signifkatio  graccae  litterae  y  desidcrari,  quae  in  hunc  modum  restitui  poterat, 
neque  rursus  secundum  graecae  y  litterae  sonum  enimtiarentur,  ut  in  eo  quod 
est  gula  {vel  Ligures)  et  scripulus:  cf.  Mar,  Vict.  p,  20,  1.  gula  legitur  apud 
Charisiuni  p.  103,  28,  scriptulum  vel  scripulum  ih.  p.  105,  5  legere  scribere 
tuetur  Bramhachim  orthogr.  lat.  p.  125  medium  inter  e  c*  i  sonum  significari 
existimans.  legere  eodem  modo  defenderat  Seyfertus,  dicere  scribere  coniecit 
Schneiderus  3  Itaque  audimus  quosdam  plena  omni  syllaba  qnoi  et  tibei  pro 
cui  et  tibi,  quod  multo  vitiosius  est,  quam  si  tenuitatem  i  litterae  custodirent  B, 
uhi  omnino  pro  omni  scrihendum  coniecit  Semlerus.  quoi  et  hoic  scripsi,  ut  emen- 
data  lectio  exhiheretur,  quamvis  ea  non  satis  certam  fidem  a  corrupta  codicis 
scriptura  haheat.  u  autem,  quamvis  contractum,  eundem  tamen,  hoc  est  y, 
sonum  habet  inter  q  et  e  vel  i  vel  ae  diphthongum  positum,  ut  que  quis  quae 
Priscianus  l.  I  p.  7,  19.  cui  et  huic  composuit  idem  l.  VII  p.  303,  14,  hoic 
pro  huic  dictum  adnotavit  Marius  Victorinus  p.  12,  2  6  at  in  contumaci 

melius  R  et  codex  Vrsini.  fortasse  at  in  contimacia  molius  et  dcinde  et  contu- 
maciam  per  u  7  et  contumaci  per  u  putat  J?  12  ut  beneficus  per  i  scriba- 
tiu:,  quomodo  maleficus,  quod  vides  consuetudinem  repudiasse  R  quomodo  et 
maleficus  coniecit  Semlerus  13  e  et  i  prius  affinitatis  R  14  illas  nbique  semper 
immutari.  Item  antiquos  ait  per  e  et  i  scribendum^  quod  significat  antiquei, 
quod  mihi  frigidum  R,  ^maJim  item  antiquei  et  mox  pro  antiquei,  antiquos' 
Commelinus. 


DE  ORTHOGRAPHIA  77 

p.  2235.  36  P. 

que  semper  immutari.  item  antiquos  ait  per  e  et  i  scribendum^  quoniam 
significet  ante.  quod  mihi  frigidum  et  ineptum  videtur,  et  multo  frigidius 
illud,  quod  ^illi'  quoque  apud  illum  iu  utraque  syllaba  per  e  et  i  scribun- 
tur,  quod  vitiosum  est.  in  superiore  enim  nomine  est  saltem  aliqua  mentio 
5  e  litterae  in  irv(ioXoyiaj  hic  nulla. 

Sane  basim  et  pelvim  per  i  |  scribamus,  quoniam  et  basicula  et  pei- 

vicula  scribitur,  et  ablativo  casu  i  Oniuntur,  ab  hac  basi  et  ab  hac  pelvi. 

Aiimenta  quoque  per  i  elegantius  scribemus^  quam  alumenta  per  u. 

Quasdam   vero   scriptiones   antiquis  relinquamus,  ut  in  eo   quod  est 

10  eur.    illi  enim  per  quor  scribebant^  ut  supra  dixi:  nam  et  ipsum  cui  per 

quoi,  quo  pinguius  sonaret,  scribehant,    nos  contenti  sumus  per  cur  scri- 

bere,  ut  plenitudine  quoque  sufQciat:  nam  est  ^cui  rei'.  mium  et  commircium 

quoque  per  i  antiquis  relinquamus,  apud   quos   aeque  et  Mircurius  per  i 

dicebatur,  quod  mirandarum  rerum  esset  inventor,  ut^Varro  dicit.    nostris 

15  iam  auribus  placet  per  e,  ut  et  Mercurius  et  commercia  dicantur.     item 

miis  per  i,  non  meis  per  e,  ut  Terentius 

at  enim  istoc  nihil  est  magis,  ^y^^^  miis  nuptiis  adversum. 

Coniunx  et  seiunx  sine  n  [non]  putat  Nisus   esse   scribendum,   quo- 

niam  genetivo  casu  faciant  coniugis  et  seiugis.    mihi  videtur  non  evellen- 


Codex  Parrhasii    1  quoniam  significat  antdqui  qaod  3  per  e  et  i  scri- 

bantur  quod  sit  uisum  in  superiore  5  e  litterae  «rdfiZoyta  hic  nulla  6  basim] 
Y  ausim  basicula]  uasicula  7  scribitur]  scribatur  casui  finiantur  ab  hac 
uasi  11  sonaret  contenti  sumus  per  qur  scribere  ut  plenitudine  quo  sufficiflt 

nam  quae  nimium  et  commercium  13  mercirius  per  i  dicebantur  14  ut 

Varro]  et  uarro  16  auribus  sed  per  e  et  ut  mercurius  17  magis  om.  C,  in 
marg.  add.  c 


1  fortasse  quoniam  significet  eos  qui  ante  fuerunt         3  illei  quoque  B 
per  e  et  i  scribantur,  quod  sit  visum:  in  superiore  enim  nomine  est  saltem  ali- 
qua  mentio  e  litterae,  etymologia  nuUa  sane    basim  R        4  quod  vitiosum  est] 
an  potiiM  quod  facit  risum?  6   basim  et  deinde  basicula  et  basi  ex  prindpe 

editione  recepi,  quamquam  haud  scio  an  potius  tussim  tussicula  tussi  scripserit 
Longus        peluicula  scribatur,  et  ablatiuo  casu  finiantur  B  10  supra  dizi] 

p.  71,  2  11  quo  pinguius  sonaret,  contenti  sumus  per  cui  scribere,  ut  pleni- 
tudine  quoi  sufficiat.     Namque  nimium  et  commercium  R  12  nam  est  cui 

rei  scripsi  coU.  p.  71,  3  est  enim  'cui  rei',  quod  significat  ^ob  quam  rem'. 
mium  restituit  Commelinus,  commircium  et  deinde  Mircurius  lunius  13  Mer- 

cirius  per  i  dicebatur,  quod  mirandarum  esset  rerum  inuentor.  et  Varro  dicit 
nostris  iam  auribus  scilicet  per  e,  et  ut  Mercurius  R  14   ut  Varro  dicit: 

nostris  iam  auribus  secus  placet,  scilicet  per  e,  ut  et  Mercurius  et  commercia 
dicantur  Ritschelius  quaest.  Varr.  p.  29  16  Terentius]  heaui.  tim.  II II  3,  21 
18  Coniunx  —  78,  3  plenior  veniat  Velius  Longus  apud  Cassiod.  p.  2287  sine  n 
putat  R  in  corrigendis  et  editio  Commelini  19  faciat  R  mihi  autem  videtur 
non  evellendam  exinde  hanc  litteram,  qua  sonus  enuntiationis  exprimitur.  nam 
quamvis  ass^t  non  esse  onerandam  supervacuis  litteris  dictionem,  ego  tamen 
non  fraudandum  sonum  existirao  suis  litteris,  quibus  integer  et  plenus  aaribus 
intimatur  excerpta  Cassiodorii 


78  VELU  LONGI 

p.  2236.  37  P. 

dam  hanc  n  litteram,  quam  sonus  enuntiationis  insistit.  nam  quamvis  idem 
dicat  non  esse  onerandam  supervacuis  litteris  scriptionem,  rursus  non  frau- 
dandum  sonum  existimo,  cum  et  levior  ad  aures  et  plenior  veniat,  ut  in 
abstinente  s  arcessitum  est  et  in  ambitu  b.  sit  ergo  licet  coniugis  gene- 
tivo  casu  et  seiugis^  coniux  tamen  et  seiux  subtracta  n  littera  et  diflici-  5 
lius  enuntiabitur  et  asperius  auribus  accidet.  sane  illo  catholico  se  Nisus 
tuetur^  quo  dicit  in  declinationibus  numquam  n  litteram  perire,  quae  sit 
in  primis  positionibus,  ut  pudens  pudentis^  prudens  prudentis,  decens  de- 
centis.  ita  si  coniux  habet  n  litteram,  necessarium,  inquit,  erit  ut  gene- 
tivus  quoque  n  litteram  habeat.  etsi  id  quoque  ipse  spectare  debuit,  num-  lo 
quid  amphiboliae  tollendae  gratia  consuetudo  n  litteram  omiserit^  ne  sit 
ambiguum^  utrum  ab  eo  quod  est  coniunx  trahatur^  ut  sit  a  nomine,  an 
a  verbo  quod  est  coniungo.  non  esse  item  illud  verum,  quod  quidam  pu- 
tant^  servandam  esse  utique  n  litteram  a  prima  positione  per  ceteras  de- 
clinationes,  manifestum  est  vel  ex  his^  quod  fingor  dicimus  et  tamen  fictus  i5 
et  pingor  et  tamen  pictus.  nec  non  et  ipsa  n  littera  in  locum  |  m  litterae 
succedit,  ut  cum  dicimus  claudestinum,  cum  ab  eo  trahatur  quod  est  clam, 
item  sinciputy  quod  est  semicaput.  sed  non  ubique  obtinendum.  nam  et 
non  numquam  pleniu^  per  n  quam  per  m  enuntiatur,  ut  cum  dico  ^etiam 
nunc',  quamvis  per  m  scribam,  nescio  quo  modo  tamen  exprimere  non  20 
possum.    sequenda  est  vero  non  numquam   elegantia   eruditorum  virorum, 


Codex  Parrhasii     2  dicat  om.  3  ueniatur  in  abstinente  arcessitmn  est 

ut  in  ambitum  b  si  erga  licet  7  numquam  n  oni.  9  necessariam  inqait  erit 
et  genitiuus  quoque  n  litteram  habeat  ut  sit  quod  ipsam  spectare  debuit  nam 
quid  amphilogiae  {corr.  in  marg.  amphiboliae  c)  tollendae  gratiae  consuetudo  n 
litteram  omiserint  ambiguum  12  ut  a  nomine  14  utique]  utrique  16  et 
tam^n  pinguor  et  tamen  pictus  C:  tamen  priore  loco  expv/nxit  c  in  locum  m 
redit  18  obtinendam  19  ut  cum]  ac  tum  21  possum]  possunt  ele- 
gantiam 

1  quam]  qua  B,  Nam  quamuis  idem  ait  non  esse  onerandam  Bi  cf,  p, 
55,  3  negant  onerandam  pluribus  litteris  scriptionem  2  non  fraudandum  sonum 
existimo  suis  litteris  Schmitzius  sttid.  orthoep.  p.  12  ex  Cassiodorii  excerptis 
3  ut  in  abstinente  arcessitum  est,  ut  in  ambitum  6.  si  ergo  licet  coniugis  geni- 
tiuo  casui  B.  in  abstinens  s  arcessitum  vel  in  abstinente  arcessitum  est  s  Com- 
melinits  7  in  declinationibus  litteram  perire  R,  iu  declinationibus  litteram 

non  perire  lunitis  8  decens  decentis  om.  R  9  Ita  si  coniunx  habet  n  litte- 
ram,  necessarium  inquit  erit,  et  genitiuus  quoque  n  litteram  habeat,  ut  sit  quo 
ipsa  spectare  debuit:  nam  quod  amphiboliae  tollendae  gratia  consuetudo  n  litte- 
ram  omiserit,  ambiguum:  verum  ab  eo  quod  est  coniunx  trahatur  ut  a  nomine 
an  a  verbo ,  quod  est  coniungo ,  non  esse.  Item  illud  verum ,  quod  quidam  putant 
seruandam  esse  utrique  n  litteram  12,  ubi  ambiguum  utrum  ab  scribendum  esse 
monuit  Commeiinus  14  utique  scribendum  esse  vidit  Semlerus         16  pingor] 

pinguor  i2,  pingor  Commelinus  in  locum  m  redit  R  19  enuntiatur  ac  tum 
dico  etiam  nunc  R,  ubi  cum  dico  etiam  nunc  vel  etiamnum  legendum  adnotavit 
Cofnmdinus  20  non  possint  R,  non  possim  Commdinus  21  sequenda  est  non- 
nunquam  elegautia  eruditorum,  quod  quasdam  R 


DE  ORTHOGRAPHIA  79 

p:  2237  P: 

qui  qiiasdam  litteras  lenitatis  causa  omiserunt^  sicut  Cicero^  qui  foresia  et 
Megalesia  et  hortesia  sine  n  littera  libenter  dicebat  et,  ut  verbis  ipsius 
utamur,  ^posnieridianas  quoque  quadrigas'  inquit  Mibentius  dixe- 
rim  quam  postmeridianas'.     sic   et  dossum  per  duo  s  quam  per  r 

5  dorsum  quidam  ut  lenius   enuntiaverunt.    ac  tota  r  littera   sublala  est  in 
eo  quod  eai  rusum  et  reirasuiu. 

Cocum  non  nulli  in  utraque  syllaba  per  q  scribnnty  nou  nuUi  et  in- 
serta  u:  in  verbo  etiam  quoquere  per  quo.  Nisus  censet  ubique  c  Btte- 
ram  ponendam  tam  in  nomine  quam  in  verbo,  quod  mihi  nimium  videtur 

10  exile.  nam  sicut  non  est  prima  syllaba  oneranda,  sic  sequens  videtur  ex- 
pleiMa.  eo  decentius  apud  Vergilium  legitur  *et  t  caetcram  coquit 
improbus  hastam'^  secunda  syliaba  per  q  scripta^  quam  ut  utraque  per 
c  scripta  enuntietiir  k.  locutionem  quoque  Antonius  Rufus  per  q  dicit 
esse  scribendam,  quod  sit  ab  eo  quod  est  loqui;   item  periculum  et  fer- 

15  culum.  quae  nomina  contenta  esse  c  littera  existimo,  tam  hercule  quam 
illos  vitiose  et  dicere  et  scribere,  qui  potius  per  quo  quotidie  dicunt,  quam 
per  co  cotidie,  cum  et  dicatur  melius  et  scribatur.  non  enim  est  a  quoto 
die  quotidie  dictum^  sed  a  continenti  die  cotidie  tractum. 

Nimiae   rursus  elegantiae  sectatores  non  arbitror  imitandos^  tametsi 

so  Nisus  auctor  est  ut  comese  et  consuese  per  unum  s  scribamus  et  dicit  ra- 
tionem*^   quia  iuxta  productam  vocalem  geminata  consonans  progredi  non 


Codex  Parrhasii    1  leuitatis       6  lenius]  lenius      8  inserta  in  uerbo  etiam 

quoquere  per  quoquere  nesuscgns  et  et  ubique       12  per  c  enuntietur  k  loqutio- 
nem       15  existumo       16  illos]  illo      qui  potius  om.      17  non  enim  est  a  quotidie 

quotidie  dictum        19  nimium        tamen  si       20  comesf  et  esyes^  per  unum  s 
21  geminata  om. 


1  lenitatis  corrector  codicis  Vaticani,  leuitatis  B  3  posmeridianas]  Cic, 
orat.  47y  137.  foresia  et  Megalesia  et  hortesia  tibi  Cicero  dixerit  non  constat 
6  lenius]  leuius  R  sublata  est  in  eo  rusum  li  8  in  verbo  etiam  coquere 
pro  quoquere  Nisus  censet,  et  ubique  c  litteram  li  11  et  decentius  Semlerus 
et  certam  quatit  improbus  hastam  R,  ubi  lacu/nam  post  hastam  indicaivU  Sende- 
rus.  corruptam  codids  lectionem,  ad  quam  id  quod  sequitur,  secunda  syllaba 
per  q  scripta,  pertinet,  retinui,  quamquam  Longum  coquit,  non  quatit,  apud  Ver- 
gUium  legisse  parum  prohdbile  est.  sed  duo  versus  georg.  II  523  mitis  in  apricis 
coquitur  vindemia  saxis,  quo  exemplo  Fapirianus  apud  Cassiod.  p.  2295  usus 
est,  et  Aen.  XI  767  et  certam  quatit  improbus  hastam,  qui  de  verbo  quatere 
{nam  Ulud  quoque  in  hac  qu,aestione  a  grammaticis  adhibitum  est:  cf.  Mar.  Vict, 
p.  13,  21)  adscribi  poterat,  neglegetitia  librariorum  videntur  confusi  esse  12  per  c 
enuntietur  k  B,  per  c  enuntietur  (pmisso  k)  Semlerus  16  quam  illa  vitiose  et 
dicere  et  scribere:  Per  quo  quotidie  dicunt^i^  16  quotidie]  Papirianus  apud 
Cassiod.  p,  2290  17  non  enim  est  quotidie  a  quoto  dictum  II  19  Niminm 
rursuB  B  20  Nisus  auctor  est,  comesae  et  esuesae  per  unum  s  B.  comese  et 
suese  Pierius  Valerianus  in  Verg.  Aen.  VIII  184  et  Commdinus,  comese  et 
asuese  Seyfertus  gramm.  lat.  §  132  p.  90  21  iuxta  productam  vocalem  conso- 
nans  progredi  non  soleat  B,  quod  ita  defendi  poterat,  tU  post  productam  vocalem 


80  VELH  LONGI 

p.  2237.  38  P. 

soleat^  et  quoniam  antiqui  non  geminaverint  consonantes,  sed  ioco  gemina- 
tionis  notani  superposuerint.  in  quibus  error  eius  mauifeste  depreliendi- 
tur.  nam  geminari  consonantes  productis  vocalibus  iunctas  usus  ostendit^ 
in  quo  dicimus  etiam  errasse  saltasse  abisse  |  calcasse.  quis  autem  nescit 
malum  una  1  littera  scriptara  multum  distare  a  Mallo  eodem  elemento  ge-  & 
minato?  illud  vero  argumentum  quod  dicit,  iiotam  solitam  superponi,  osten- 
dit  in  euuntiatione  solere  geminari.  et  quid  iam  interest^  utrum  notam 
an  litteram  ponas,  cura  alterutram  tibi  necessitas  exprimat?  sane  in  eo 
quod  est  narrare  observatum  est  ut  unum  r  scriberemus,  quoniam  venit 
a  gnarOy  cui  est  contrarium  ignarus.  iiirsus  quia  pullum  per  duo  i  scri-  lo 
bimus,  observaverunt  quidam  ut  paullum  repetito  eodem  elemento  scribe- 
rent.  quod  mihi  non  vidctur^  quoniam  enuntiari  nulio  modo  potest,  et 
non  est  necesse  id  scribere^  quod  in  verbo  non  sonet.  hic  autem  mihi 
a  longitudine  syllabae  antecedentis  huic  litterae  obstatur.  est  enim  quam 
Graeci  dicunt  di^p^^oyyog^  iuxta  quam  onmino  geminari  consonans  non  ^ 
potest. 

Non  nulii  circa  synaliphas  quoque  observandam  talem  scriptionem 
existimaverunt^  sicut  Verrius  Flaccus,  ut,  ubicumque  prima  vox  m  littera 
finiretur^  sequens  a  vocali  inciperet,  m  non  tota,  sed  pars  iliius  prior  tan- 
tum  scriberetur,  ut  appareret  exprimi  non  debere.    est  etiam  ubi  vocaies  20 


Codex  Parrhasii      1  consonanteB  om.  2  superposuerunt         3  geminare 

4    errasse  baltasse  abiesse  calcasse  littera  s  pritna   manu  superscripta 
5  una]  unam         6  illud  uero  argumento  quo  dici  11  repetito]  repetitio 

15  geminari]  geminatnri  litteris  tu  subducta  lineola  notatis,  ut  esset  geminari 
17  Nonnulli  synaliphas  quoque  circa  obseruandam  qualem  scriptionem         19  m 
non  totam  sed        20  ut  apparet 


in  eadem  syllaba  s  consonantem  procedere  non  solere  in  enuntiatione  diceretur, 
sicut  de  lusu  et  plausu  praecepit  1^'caurus  p.  21^  17.  scripsi  tamen  geminata  conso- 
nans  propter  ea  quae  sequuntur  80,  3  geminari  consonantes  productis  vocalibus 
iunctas  usus  ostendit  et  80,  15  iuxta  quam  omnino  geminari  consonans  non  potest 
de  geminatione  s  litterae  dictum  est  p.  72^  14 

1  non  geminaueiint  s  sed  loco  geminationis  M  3  nam  geminare  conso- 
nantes  B,  4  errasse  saltasse  abiesse  calcasse.  Quis  enim  nescit  malum  una  1 
littera  scriptum  distare  a  malo  R^  ubi  abiecisse  pro  abiesse  dedit  FtUschius,  a 
mallo  edidit  Commelinus  5  a  mallo  si  verum  est,  ad  urbem  Ciliciae  videtur 

referendum  esse,  pro  graeco  nomine  fiaXXos  vel  pro  verbo  malo  dictum  esse  puta- 
vU  Schneiderus  gramm.  lat.  v.  I  p.  392,  de  potno  interpretatus  est  Brambachius 
ortliogr.  lat.  p.  261  6  illud  uero  argumentum  quo  dicit  corrector  codicis  Vati- 
cani,  illo  uero  argumeuto  quo  dicit  B  8  alterutrum  B  9  narrare]  Papirian. 
apud  Cassiod.  p.  2290  11  observaverunt  quidam]  Scaurus  p.  20, 15  13  hic 
autem  in  longitudine  syllabae  antecedentis  huic  litterae  obstatur  B.  fortasse  hic 
antem  etiam  longitudo  syllabae  antecedentis  huic  litterae  obstat  17  Nonnulli 
Bjnaloephas  quoque  obseruandaB  circa  talem  scriptionem  existimauerunt  B 
20  ut  appareat  B 


DE  ORTHOGRAPHIA  .  81 

p.  22S8  P. 

subducebantuT;  si  id  aut  decor  compositionis  aut  metri  necessitas  exigebat, 
ut  ^adeo  in  teneris  consuescere  multum  est'. 

De  adspiratione,  nisi  failor^  aliquid  iam  locuti  sumus.  repetendum 
tamen  existimavi  sermonem  propter  eos  qui  Hymnidem  byacinthum  et  hyme- 
5  naeum  varie  scripserunt.  alii  enim  praeponendam  adspirationem  putave- 
runty  alii  tamquam  non  necessariam  omiserunt^  quoniam  scilicet  in  communi 
lingua  Graecorum  numquam  non  adspirationem  in  se  babet  y  littera,  quo- 
tiens  inchoat  voces.  nam  quod  ad  latina  pertinet,  in  quibus  late  aliquid 
ambigitur,  antiquorum  consuetudo  respicienda  est,  quibus  moris  fuit  pro 
10  hac  adspiratione  litteram  dicere  f.  itaque  harenam  iustius  quis  dixerit^ 
quoniam  apud  antiquos  fasena  erat,  et  hordeum,  quia  fordeum,  et,  sicut 
supra  diximus,  hircos^  quoniam  firci  erant,  et  baedos,  quoniam  faedi. 


Cadex  Parrhasii  '    1  ezigat  6  taiiqaain  neceBsariam  C  carr,  tanqoam 

o 

non  neceBsariam  c  8  vices :  littera  o  prima  'tnanu  superscripta  9  antiqna 
consuetadine  respicienda  11  fordeom]  fordeam  12  haedos  quoniam  foedi.| 
Veli  Longi  de  orthographia  |  Liber  expl.  foeliciter 


1   exigat  B  2  ade'  in  teneris  assaeBcere  mnltom^Bt  Commdinus:  Verg, 

georg.  II  272      3  locati  samaB]  p.  68^  14       7  a  littera  B      9  antiqaa  consae- 
tado  R  et  codex  Vrsini        12  et  hoedi,  qaoniam  Foedi  B 


o&AintATici  LATixi  yix. 


CAPRl  ET  AGROECII 


DE  ORTHOGR APH I A 


LIBRI 


c,  * 


In  duobus  ITbris  Capri  de  orthographia  et  de  dubiis  verbis  et  in 
libro  Agroecii^  qui  Yulgo  una  cum  illis  in  codicibus  scriptus  est^  quattuor 
usus  sum  codicibus  nono  vel  decimo  saeculo  scriplis^  Montepessulano 
H  306  et  Bernensibus  330.  338.  432. 

Codex  Montepessulanus  306  olim  Buherii  saec.  IX  duos  Capri 
libros  nulla  subscriptione  vel  praescriptione  interposita  distinctos  et  post 
hos  Agroecii  librum  continet  f.  15—27,  incipit  horthografia  Capri  Haec 
uia  —  recte.  epistula  Agroecii  ad  Eucherium  episcopum  Domino  —  pre- 
cibus  expL  cf.  catalogue  general  des  manuscrits  des  biblioth^ques  publi- 
ques  des  departements  v.  I  p.  409. 

Codex  Bernensis  330  saec.  X,  cuius  supra,  cum  de  Scauro  dice- 
rem,  mentio  facta  est,  post  orthographiam  Cassiodorii  et  Albini  habet 
Capri  libro.s  additis  in  fine  paucis,  quae  Putschius  Capro  continuavit, 
f.  25  —  38*,  incipit  ortografia  Capri  Haec  uia  —  stillarum.  item  de 
uerhis  dubiis  Jn  singularibus  —  recte.  metor  metaris  —  paruuiorum 
explicit.  hecho.  imitatio  uocis.  deinde  post  Scauri  orthographiam  pars  libri 
Agroecii  scripta  est,  sed  pluribus  locis  mutata  f.  43*— 44*,  item  orto- 
grafia  Agroetii  Domino  —  p.  2269  ueneunt  si  uenduntur  Dilectum  a 
diligendo  Delectum  ab  eligendo  Delictum  a  peccando. 

Codex  Bernensis  338  olim  Bongarsii  ^ex  libris  Petri  Danielis  Aurelii 
1564',  saeculo  nono  vel  decimo  scriptus  est.  post  orthographiam  Albini 
legitur  prior  Capri  liber  et  liber  Agroecii  in  fine  mutilatus  f.  11  sqq., 
incipit  ortografia  Capri  Haec  uia  —  stillarum.  explicit.  incip.  ars  Agroecii 
rethoris  de  ortographia  feliciter  Domino  —  p.  2273  scribendum  est  in 
compositione.  alter  Capri  liber  in  una  scheda  postea  inserta  scriptus  est, 
item  Caper  de  verbis  dubiis  In  singularibus  —  recte.  cf.  Hagen  cataL 
cod.  Bern.  p.  334. 

Codex  Bernensis  432  saec.  IX  vel  X  post  artem  Consentii  habet 
orthographiam  Agroecii  f.  30*— 35*,  incip.  ars  Agroecii  de  ortografia 
Domino  —  precibus.  cf.  gramm.  lat.  v.  V  p.  329,  Hagen  anecd.  Helvet. 
p.  XLIII,  catal.  cod.  Beru.  p.  378. 


86  CAPRI  ET  AGROECn 

Excerpta  utriusque  grammatici  leguntur  in  codice  Montepessulano 
II  160  decimo  saeculo  scripto,  qui  oUm  Buherii  fuit,  f.  1 — 3*  incipit 
lihri  Capri  de  ortografia  seii  et  de  verbis  dubiis  Haec  tiia  quo  ducit  dice- 
mus  non  ubi  Cato  descendit  dicemus  non  discendit  et  interrogemus  quo 
qua  hora  solet  ire  foras  et  esse  foris.  Ad  gramaticum  uado  Apud 
medicum  disco  —  Uir  ducit  mulier  nubet.  cf.  catalog.  gener.  des  man. 
p.  340.  pleraque  ex  minore  Capri  libro  petita,  sed  multa  etiam  ex  maiore 
et  ex  libro  Agroecii  addita,  omnia  autem  ordine  litterarum  disposita  sunt. 
haec  dixi  excerpta  Montd^essulana  et  pauca,  quae  praeter  ceterorum  libro- 
rum  scripturam  videbantur  memoria  digna  esse,  ex  iis  adscripsi. 

Praeter  hos  codices  veteres  eorundem  librorum  codices  superesse  novi 
hos.  Agroecii  orthographia  et  duo  libri  Capri  in  codice  Neapolitano  IV  A  34 
saec.  XI  vel  XII  scripti  sunt  teste  lannellio  catal.  bibl.  lat.  mus.  Borbon.  p.  27. 
prior  Capri  liber  cum  Agroecio  in  codice  Sangallensi  249  saec.  IX,  cuius 
in  Scauro  mentionem  feci,  post  orthographiam  Bedae  legitur,  incipit  ars 
Capri  de  ortographia  amen  Haec  —  stellarum  explicit  ars  Capri  incipit 
prologus  Egroecii  Domino  —  precibus.  finit  ars  Agroecii  de  ortographia: 
item  in  codice  Reginensi  2078  s.  XI,  incipit  ars  Capri  de  orthographia 
Haec  —  stillarum  expl.  ars  Capri  de  ortografia  incipit  ars  Agroetii 
Domino  —  supplicia  de  tormentis  dicemus:  et  cum  parte  libri  Agroecii 
in  Parisino  7491  saec.  X  f.  85 — 88,  incipit  ars  Capri  de  ortographia 
Haec  —  stellarum.  explicit  ars  Capri  incipit  prologus  Agroecii  Domino 
—  p.  2267  positiuum  habet  multi  superlatiuum  plurimi.  excerpta  Agroecii, 
quae  in  codice  Bernensi  330  scripta  esse  dixi,  inter  alia  excerpta  ortho- 
graphica  leguntur  etiam  in  codice  Sangermanensi  1180  s.  IX  f.  35 — 36, 
Item  orthographia  Agretius  libellum  capri  de  ortographia  misisti  mihi  — 
delictum  a  peccando.  ex  libris  quinto  decimo  saeculo  scriptis  Capri  librum 
de  orthographia  inveni  in  codice  Parisino  suppl.  294,  cum  Agroecio  in 
codice  Reginensi  1818  et  in  codicibus  Vaticanis  1491  et  1492,  solum 
Agroecii  libnim  in  codice  Vrbinate  308  et  Leidensi  bibl.  publ.  156. 

Lectiones  autem  codicum  quos  ad  editionem  adhibui  vei  accuratius 
examinavi  ita  inter  se  dissentiunt,  ut  veterem  et  incorruptam  horum  libro- 
rura  vel  excerptorum  formam  in  nullo  servatam,  sed  studio  grammatico- 
rum  et  usu  scholarum  in  omnibus  mutatam  esse  appareat.  sed  quoniam  in 
tanta  scripturae  diversitate  unius  codicis  recensio  sequenda  erat,  ne  diver- 
sorum  librorum  lectiones  miscerentur,  dubitari  non  potuit  quin  reliquis 
praeferretur  Montepessulanus.  nam  quamquam  in  hoc  quoque  multa,  quae 
rectius  scripta  leguntur  in  Bernensibus,  mutata  vel  omissa,  quaedam  etiam 
quae  ab  illis^absunt  postea  addita  sunt,  tamen  pleraque  rectius  scripta 
exhibet  quam  illi.  itaque  huius  libri  recensionem  (^),  quantum  fieri 
poterat,    exhibui   eamque,   ubi  manifesto   corrupta   erat,  ex   Bernensibus 


DE  ORTHOGRAPHIA  87 

codicibiis  correxi  vel  supplevi.  ex  his  aiitem  in  Capro  prinium  locum 
lenel  codex  330  (^),  in  Agroecio  codex  432  (^),  secimdum  in  utroque 
grammatico  codex  338  (C),  et  in  Capri  quidem  libris  cum  Bernensis 
codex  330  maxime  diversam  a  Montepessulano  recensionem  ^xhibeat,  alter 
Bernensis  medium  quendam  inter  utrumque  locum  tenet.  sed  idem  postea 
ab  alio  homine  ita  correctus  est,  ut  plerumque  deleta  priore  scriptura 
lectiones  alterius  recensionis  substituerentur.  in  his  igitur  locis  cum  utra- 
que  scriptura  adnotanda  esset,  modo  simpliciter  quid  correctum  esset  in 
priore  scriptura  indicavi,  modo,  si  ita  commodum  esse  videbatur,  addita 
c  littera  ea  quae  correctori  debentur  a  prima  scriptura  distinxi.  omnia 
tamen  quae  correcta  esse  in  codice  indicavi  uni  et  antiquo  correctori 
videntur  tribuenda  esse.  ceterum  haec  manu  scriptorum  librorum  con- 
dicio  quam  dixi  effecit  necessario  ut  magna  et  saepe  molesta  variarum 
lectionum  copia  editio  instrueretur,  quoniam  non  solum  librariorum  errores 
indicandi,  sed  etiam  diversarum  recensionum  lectiones  et  posteriorum  gram- 
maticorum  mutationes  proponendae  erant.  ac  ne  leviores  quidem  discre- 
pantiae  sine  damno  praeteriri  poterant.  similem  rationem  in  Agroecii 
libro  secutus  sum,  quamquam  is  per  se  eandem  diligentiam  non  requirebat. 
codices  autem  quibus  usus  sum  ipse  cum  Putschii  editione  olim  contule- 
ram.  in  Montepessulano  praeterea  schedas  Duebneri,  qui  eum  codicem  in 
usum  Lindemanni  excusserat,  habebam.  quare  in  hoc  quidem  nihil  a  me 
omissum  esse  puto.  in  Bernensi  330  quoque  excutiendo  meam  operam 
liberaliter  supplevit  Hermannus  Hagenus. 

Editorum  exemplarium,  in  quibus  hi  libri  adhuc  valde  corrupti  fere- 
bantur,  raro  rationem  habui.  primum  autem  Nicolaus  lenson  Capri 
librum  de  orthographia  et  librum  Agroecii  una  cum  Diomede  et  aliis 
grammaticis  edidit  Venetiis  circa  annum  1476.  in  qua  editione  hi  libri 
ex  codice  aliquo  eius  recensionis  quam  nobis  Montepessulanus  reprae- 
sentat  expressi  sunt;  sed  vel  vitio  codicis  vel  neglegentia  editoris  pluri- 
mis  locis  lectio  corrupta  est.  deinde  iidem  libri  non  mutata  lectione 
cum  reliquis  grammaticis,  quibuscum  in  principe  editione  coniuncti 
erant,  saepius  repetiti  sunt.  postea  Putschius  ex  libris  Bongarsii,  ut 
ait,  hoc  est  Bcrnensibus,  qui  tum  Bongarsii  erant,  novam  recensionem 
paravit  secutus  autem  est  in  Capro  Bernensem  codicem  330,  ex  qtio 
libellum  de  dubiis  verbis  primum  edidit,  in  Agroecio  Bernensem  432; 
sed  ex  tertio  quoque  libro  338  quaedam  recepit.  his  igitur  libris  ad- 
hibitis  multa  quae  in  antiquioribus  editionibus  corrupta  erant  emendavit, 
plura  tamen  emendanda  reiiquit,  quaedam  vero  etiam  quae  olim  rec- 
tius  edita  erant  corrupit.  nunc  lectionibus  codicum  Bernensium,  quibus 
Putschius  usus  est,  propositis  plerumque  opus  non  fuit  editi  exemplaris 
lectionem  indicare.    non  nullis  tamen  locis  utile  esse  videbatur  scire  quid 


88  CAPfil  ET  AGROECn 

olim  editum  esset    in  his  igitur  Putschii  editionem  littera  p,  antiquiores 
littera  S  signiOcavi. 

Flavii  Capri  duo  scunus  opera  fuisse,  de  latinitate  et  de  dubiis  generi- 
bus  vel  dubii  sermonis,  ex  quibus  ii  qui  postea  de  grammatica  arte  scripse- 
runt;  in  primis  lulius  Romanus,  cuius  excerpta  Charisius  dedit,  et  Priscianus^ 
plurima  receperunt.  utrumque  opus  Pompeius  de  declinatione  v.  fames 
disputans  commemoravit  p.  175,  30  habes  hoc  in  Capro  de  Hngua  latina, 
non  de  duhiis  generibus.  libros  de  latinitate  bis  appellavit  lulius  Romanus 
apud  Charisium  p.  194,  31  alias  —  ubi  Fl,  Caper  de  latinitate  ^non 
ausim  adftrmare  pro  aliter  dici^  et  p.  207,  31  novissime  —  ubi  Fl.  Caper 
de  latinitate  ^miror*  inquit  ^id  dixisse  Tironem^;  libros  de  dubiis  gene- 
ribus  commemoravit  Priscianus  I.  VI  p.  212,  14  inveniuntur  tamen  gui- 
dam  veterum  etiam  haec  allex  feminino  genere  protulisse,  quod  Caper 
ostendit  de  dubiis  generibus  et  una  cum  Probo  I.  V  p.  171,  14  supra 
dictorum  tamen  nominum  usm  et  apud  Caprum  et  apud  Probum  de 
dubiis  generibus  invenis,  deinde  Servius  in  Verg.  Aen.  X  377  Caper  tamen 
in  libris  dubii  generis  probat  dici  et  hic  obex  et  haec  obex.  ad  libros 
de  latinitate  videntur  pertinere  haec  apud  Servium  in  Verg.  Aen.  VI  545 
de  V.  explere  post  versum  Ennii,  quem  Caper  secutus,  cum  de  praepo- 
sitione  ex  tractaret,  hoc  exemplum  posuit,  et  in  Verg.  Aen.  X  344  licet 
Caper  in  libris  enucleati  sermonis  dicat  femen,  sed  non  ponit  exemplum, 
ad  libros  autem  de  dubiis  generibus  apud  Charisium  p.  77,  20  referenda 
esse  conieci  quae  de  v.  clipeus  omisso  nomine  auctoris  ibi  scripta  sunt, 
quare  dubii  sermonis  II  indistincto  genere  dici  ait,  sed  littera  differre. 
ex  alterutro  igitur  horum  librorum  reliqua  quae  non  indicato  libro  huic 
grammatico  tribuuntur  petita  sunt,  quae  Osannus  in  commentatione  de 
Fl.  Capro  et  Agroecio  grammaticis  (Gissae  a.  1849)  composuit.  nam  ex 
his  quoque  magna  pars  ad  definienda  genera  et  formas  nominum  pertinet, 
alia  ad  declinationem  verborum  et  ad  varias  formas  temporis  perfecti  vel 
ad  usum  et  derivationem  adverbiorum  spectant.  de  quibus  ita  disputaverat 
Caper,  ut  usum  latini  sermonis  inde  ab  antiquissimis  temporibus  demon- 
straret  et  plurimis  scriptorum  exemplis  appositis  confirmaret.  in  primis 
autem  ad  vetustissimorum  scriptorum  sermonem  eius  studia  pertinuisse 
et  ex  exemplis,  quae  ab  his  potissimum  petiverat,  intellegitur,  et  Judicio 
comprobatur  grammaticorum,  e  quibus  Priscianus  I.  V  p.  188,  22  doc- 
tissimum  antiquitatis  perscrutatorem  eum  dicit.  vetustissunorum  vel  anti- 
quissimorum  usum  exemplis  ab  eo  probatum  commemorat  idem  Priscianus 
p.  212,  4.  390,  26.  392,  6.  393,  11.  508,  27:  veteres  appdlat  idem 
p.  204,  6.  212,  14.  561,  10  et  Charisius  p.  145,  20;  23.  praeterea  maxime 
Vergilii  eum  rationem  habuisse  Servii  quaedam  adnotationes  testantur. 

Sed  quam  late  usus  et  auctoritas  huius  grammatici  apud  posteriores 


DE  ORTHOGRAPHIA  89 

artium  scriptores  pateat,  non  ex  iis  solis  quae  nomine  eius  adscripto 
relata  sunt  existimandum  est.  neque  enim  dubitari  potest  quin  permulta 
in  quibus  nomen  appellatum  non  est  ex  eius  libris  recepta  sint.  certissima 
eius  generis  indicia  sunt  apud  Priscianum.  is  enim  et  in  quinto  libro 
de  generibus  nominum  Caprum  sibi  auctorem  fuisse  indicat  verbis  supra 
positis,  quae  ei  disputationi  subscripta  sunt  p.  171;  14,  supra  dictorum 
tamen  nominum  usus  et  apud  Caprum  et  apud  Probum  de  dubiis  gene- 
ribus  invenis,  et  in  octavo  libro  adnotationes  de  activa  vel  passiva  verbo- 
rum  deciinatione  ex  eodem  fonte  ductas  esse  similiter  significat  p.  393,  8, 
sed  et  eorum  et  superiorum  omnium  usus  tam  apud  Caprum  quam  Pli- 
nium  et  Probum  invenies.  passivas  quoque  pro  activis  vel  neutralibus 
vocibus  ex  contrario  idem  antiquissimi  proferebant,  careor  pro  careo 
dicentes  et  obsonor  pro  obsono  et  copulor  pro  copulo  et  caleor  pro  caleo, 
quorum  auctores  apud  Caprum  legant  qui  eos  scire  desiderant.  nam  quod 
una  cum  Capro  Probum  et  Piinium  appellat,  sicut  p.  490,  9  et  534,  26 
Probum  et  p.  513,  7  Probum  et  Pollionem  et  Plinium  cum  illo  coniunxit, 
non  ipse  antiquiorum  grammaticorum  libros  legisse  putandus  est,  sed  apud 
Caprum  nomina  et  praecepta  eorum  invcnerat.  Probum  quidem  ab  illo 
nominatum  legimus  in  excerptis  lulii  Romani  apud  Charisium  p.  118,  1 
Fl.  tamen  Caper  Allecto  monoptoton  esse  Valerium  Probum  putare  ait. 
sed  apud  Priscianum  illud  etiam  longius  pertinet.  nam  quoniam  in  expo- 
sitione  verbi  eum  saepe  cum  Diomede^  quem  Probi  copiis  in  hac  parte 
usum  esse  scimus,  consentientem  invenimus,  hoc  duorum  grammaticorum 
consensu  eo  ducimur,  ut  quae  Diomedes  Probo  auctore  posuerat  eadem 
ex  Capri  libris  Priscianum  recepisse  dicamus,  sicut  dixi  gramm.  lat.  v.  I 
p.  LII  et  V.  IV  p.  XVIII.  in  nominibus  vero  praeter  eum  locum  quem 
supra  indicavi  certis  aliorum  auctorum  testimoniis  Capro  vindicantur  haec, 
de  V.  fames  I.  VI  p.  243,  12  et  1.  VII  p.  349,  13  coU.  Pompei.  p.  175,  30, 
explan.  in  Don.  p.  496,  8,  et  de  v.  femur  I.  VI  p.  238,  9  coll.  Serv.  in 
Verg.  Aen.  X  344.  788.  apud  Charisium  quoque  manifesta  vestigia  doc- 
trinae  ex  Capri  libris  ductae  apparent.  praeter  excerpta  lulii  Romani,  in 
quibus  haud  dubie  multa  quibus  nomen  grammatici  adscriptum  non  est 
ab  eo  desumpta  sunt,  in  primis  huc  pertinent  ea  quae  de  declinatione  et 
de  generibus  nominum  scripta  sunt  in  titulo  de  extremitatibus  nominum 
et  de  diversis  quaestionibus  p.  50 — 112.  quem  titulum  olim  Christius 
Philol.  V.  XVIII  p.  169  ex  iibris  de  latinitate  excerptum  et  huc  translatum 
esse  coniecit.  rectius  nuper  C.  de  Morawski  accurata  de  hac  parte  dis- 
putatione  Herm.  v.  XI  (a.  1876)  p.  339  sqq.  fontes  et  compositionem 
eonim  omnium  quae  eo  loco  scripta  sunt  demonstravit.  sed  illud  certum 
est,  in  quaestionibus  nominum  huic  parti  adiectis,  quarum  pars  in  excerptis 
lulii  Romani  repetita  est,  multa  Capro  deberi.    aliorum  quidem  auctoruni 


90  ,  CAPRl  ET  AaROECII 

testimoniis  ei  triliunnliir  haec,  de  v.  penus  p.  74,  28  coll.  Prisc.  I.  VI 
p.  260,  17,  de  v.  femur  p.  87,  2  coll.  Serv.  in  Verg.  Aen.  I.  c,  de  v.  lac 
p.  102,  4  coll.  Prisc.  1.  VI  p.  212,  5.  deinde  in  commcntario  de  dubiis 
nominibns  gramm.  lat.  v.  V  p.  571  sqq.  plurima,  quae  quidem  in  illo  ex 
antiquiore  doctrina  petita  sunt,  buic  potissimiim  grammatico  deberi  dixi 
ib.  p.  570.  denique  apud  Nonium  multa  quae  a  Capro  tractata  esse  con- 
stat  inveniuntur,  quae  ex  illius  libris  ad  Nonium  pervenisse  baud  impro- 
babile  est.  etiamsi  enim  dubitari  saepe  potest,  utrum  ab  boc  ipso  an  ab 
antiquioribus  auctoribus  quos  ille  adhibuerat  ea  petita  sint,  qua  de  re  post 
Hertzinm  annal.  pbilol.  nov.  a.  1862  p.  786  Paulus  Schmidtius  de  Nonii 
auct.  gramm.  p.  148  sqq.  dixit,  tamen  vel  propter  frequentem  Capri  usum 
ad  hunc  potius  quam  ad  antiquiores  grammaticos  ea  revocanda  sunt. 

De  aetate  autem  grammatici  hoc  constat,  post  Probum,  quem  ipse 
appellavit,  et  post  Plinium  (nam  hoc  quoque  usus  est)  eum  vixisse,  lulio 
Romano  autem,  qui  eius  copiis  usus  est,  antiquiorem  fuisse.  et  quoniam 
similem  fere  rationem  atque  ipse  Romanus  secntus  esse  videtur  maximeque 
de  antiquissimorum  scriptorum  sermone  quaesiverat,  non  ita  multo  ante  hunc, 
hoc  est  sub  finem  fere  secundi  sacculi,  eum  vixisse  putabimus.  incertis 
enim  rationibus  usus  Osannus  aetatem  eius  angustioribus  finibus  circum- 
scribere  studuit,   cum   ad  Flaviorum  imperatorum  tempora  eam  revocaret. 

Ex  his  quae  dixi  iam  de  duobus  libellis  qui  nunc  Capri  nomine 
inscripti  feruntur  recte  iudicari  posse  puto.  quamvis  enim  ab  uberrimis 
copiis  veteris  grammatici  et  eximia  eruditione  quae  in  fragmentis  librorum 
eius  apud  posteriores  grammaticos  apparet  hi  libri  plane  diversi  sint,  tamen 
in  his  quoque  non  solum  reliquiae  antiquitatis  et  vestigia  doctrinae  a  bono 
auctore  petitae  inveniuntur,  verum  etiam  ipsi  Capro  quaedam  ex  iis  quae 
hic  legimus  ab  aliis  tribuuntur.  plurima  vero  iis  rationibus  quas  supra 
dixi  eidem  auctori  vindicari  poterunt.  nam  magna  pars  eorum  quae  hic 
breviter  tractata  vel  uno  verbo  indicata  sunt  uberius  exposita  et  exemplis 
scriptorum  confirmata  invenitur  apud  eos  grammaticos  quos  Capri  libris 
usos  esse  scimus,  Charisium,  Priscianum,  Nonium  et  eum  qui  de  dubiis 
nominibus  scripsit.  illud  quoque  a  rationibus  huius  grammatici  haud  alie- 
num  est,  quod  de  non  nullis  vocabulis  ex  certis  Vergilii  versibus  depromptis 
adnotationes  scriptae  sunt.  itaque  cum  minime  improbabile  sit  ut  ex  veteris 
grammatici  libris  hos  qui  nunc  eius  nomen  prae  se  ferunt  excerptos,  sed 
studiis  recentiorum  grammaticorum  valde  obtruncatos  et  mutatos  esse 
credamus,  ipsi  tituli  librorum  qui  manu  scriptis  codicibus  memoriae  proditi 
sunt  facile  in  hanc  parteni  trahi  possunt,  ut  maior  liber  qui  dicitur  de 
orthographia  ad  libros  de  latinitate,  alter  qui  est  de  dubiis  verbis  ad  libros 
de  dubiis  generibus  referatur,  quod  Christius  Philol.  v.  XVIII  p.  168  defendit. 
yerum  haec  nunc   non  persequar.    nam   longa  disputatione    opus   est   ut 


DE  ORTHOGRAPHIA  91 

demonstrelur,  quid  propter  consensum  aliorum  grammaticorum  veteri  auctori 
iure  vindicari  possit^  et  quae  vis  his  libellis  tribuenda  sit  ad  ea  quae  ab 
aiiis  ex  illo  fonte  derivata  sunt  indaganda.  in  editione  autem  ex  magno 
mimero  locorum  qui  huc  pertinent  eos  adscripsi,  in  quibus  nomen  Capri 
appellatum  est  vel  qui  ad  emendandam  et  constituendam  lectionem  aliquid 
Gonfenint. 

Recentiorum  autem  grammaticorum  studia^  quibus  libri  ita  mutati 
sunt,  ut  admodum  pauca  ex  vetere  ubertate  relinquerentur,  cum  aliis 
indiciis  tum  eo  apparent,  quod  in  libello  de  orthographia  saepe  hexametris 
versibus  adstricta  traduntur  praecepta.  quod  primus  Lachmannus  in  Lucret. 
p.  357  animadvertit.  quamquam  autem  in  libris  manu  scriptis  qui  nunc 
sunt  omne  hoc  versuum  artificium  omissum  et  saepe  etiam  transpositis 
vel  omissis  verbis  deletum  est,  tamen  vestigia  numerorum  satis  certa  etiam 
nunc  relicta  sunt.  e  quibus  haec  in  quibus  integri  versus  aut  ipsa  codi- 
cum  scriptura  servati  erant  aut  facili  coniectura  restitui  poterant  ad  suos 
numeros  revocavi;  in  aliis,  in  quibus  non  minus  certa  numerorum  indicia 
apparent;  sed  ad  versus  reconcinnandos  vel  suppiendos  maiore  mutatione 
opus  fuit^  codicum  lectionem  retinere  quam  incertis  coniecturis  uti  malui. 

Apud  grammaticos  inferioris  aetatis  non  inveni  horum  librorum  mentio- 
nem  factam  esse  ante  Agroecium,  qui  in  epistula  ad  Eucherium  episcopum, 
cui  suum  librum  dedicavit^  p.  2265  Capri  libellum  de  ortbographia  ab  eo 
ad  se  missum  seque  ea.re  commotum  esse  ut  huic  quaedam  adicienda 
subiceret  scribit.  Eucherium  autem  scimus  episcopum  Lugdunensem  fuisse 
ab  anno  432  usque  ad  annum  fere  450  vel  452.  .ad  Agroecium  data  est 
epistula  Sidonii  Apollinaris  VII  5  tum,  cum  ille  apud  Senonenses  episcopus 
erat.  hoc  igitur  tempore  iibrum  in  hanc  formam  quae  deinde  codicibus 
propagata  est  redactum  jesse  putabimus.  neque  ab  ipsius  Eucberii  studiis 
illud  negotium  alienum  fuit:  in  glossis  quidem  componendis  et  explicandis 
eum  operam  collocasse  scimus,  cf.  Pitra  spicil.  Solesm.  v.  III  praef.  p.  XVIII, 
Loewe  prodrom.  corp.  gioss.  lat.  p.  170.  ad  unum  autem  librum  qui  est 
de  orthographia  ea  opera  pertinebat :  nam  hunc  dicit  Agroecius  1.  c,  Uhellum 
Capri  de  orthographia  misisti  mihij  et  deinde  huic  ergo  Capri  libello  qui 
est  de  orthographia  et  de  proprietate  ac  differentia  sermonum  quaedam 
adicienda  subieci.  a  Beda  quoque,  qui  et  ex  Capri  et  ex  Agroecii  ortho- 
graphia  multa  in  suum  iibrum  recepit,  minorem  librum  de  dubiis  verbis, 
nisi  me  failit  memoria,  non  inveni  usurpatum  esse.  hunc  igitur  alteri, 
aliquanto  post  quam  is  in  hanc  formam  redactus  erat,  adiectum  esse  dice- 
muS;  praesertim  cum  multo  magis  etiam  quam  ille  aiter  mutilatus  sit. 


ORTHOGRAPHIA  CAPRI 

p.  3S89  V. 

*Haec  via  quo  ducit?'  dicemus^  non  ubi.  [calo]  descendit  dicimus, 
non  discendil.  interrogamus  'quo  die'  vel  ^qua  hora  solet  ire  foras'  et 
'esse  foris?' 

Eiecti  in  litus  dicamus,  delati  in  portum. 

Intro  imus  vel  inrumpimus^  intus  sumus.  5 

Vado  ad  grammaticum  vel  ad    medicum^  disco  apud  istos  dicendum. 

In  profundum  nummi  et  in  arcam  conduntur.  invehor  et  iocor  in 
Marcum,  incidit  in  manus  meas  inimicus,  et  in  manus  aquam  poscimus. 
veteres  autem  aquam  manibus  pedibusque  dixerunt.  in  mentem  venit^  non 
in  mente.  10 

Obiitus  ne  sis  nostri^  non  nos:  veteres  tamen  et  hoc  modo  dixerunt: 
et  invideo  tibi  divitiis^  non  divitias. 

Comesor  comesa  comesum  uti  dicas,  messor  messura  messum. 


M  cadex  MontepessiUaniis  306 

B  codex  Bernensis  330 

C  codex  Bemensis  338 

c  eiusdem  codicis  corrector  • 

g  editioms  antiquissimae  ex  editione  Veneta  Nicolai  lensoni  expressae,  ex 
quihus  pauca  adscripta  sunt 

p  editio  Putschii,  ex  qua  item  pauca  adscripta  su>nt 

INCIPIT  HORTHOGRAFIA  CAPRl  M  INCIPIT  ORTOGRAFIA  CAPRI  BC 
CAPRI  VETVSTISSIMI  AC  ILLVSTRIS  GRAMMATICI  DE  ORTHOGRAPHIA 
ET  LATINITATE  VERBORVM  LIBER  INCIPIT  g  Flavii  Capri  grammatici 
vetustissimi  de  Orthographia  libellus  p  1  dicemus  priore  loeo  MC  dicimus  Bc. 
hexametrum  versum  posuisse  videtur  grammaticus,  haec  via  quo  ducit  dicemua, 
Bon  ubi  dacit.  nam  cato,  quod  secliMi,  ex  graeca  interpretatione  nazo}  orttm  esse 
puto  2  noD  discendit  Bc  non  discedit  MC  interrogemua  M  et  interrogamus 
B  et  interrogemuB  C  4  eiecti  M  iactati  B  et  in  rasura  (7,  iacti  g  6  vei 
ad  medicum]  et  ad  medicum  B  7  conduntur  et  inuehor  BC  in  marcum 
Jlf  0  in  marco  Bc  9  autem]  et  p,  om.  BC  12  diuitiis  non  diuitias  MC 

diuitias  non  diuitiia  Bc       13  comesor  comesa  uti  dicaa  mesor  mesura  mesum  M 
commestor   commesta   commestum   uti   dicaa   mestor  mesta   mestum    scribis   B 

t  t  t  t  ta  t 

comessor  comesa  comessum  ut  dicas  mesor  mesura  messum  scribie  C  commessor 

et  commessa  uti  dicas  messor  messura  messum  scribes  ?  commestor  et  commesta 

commestum  uti  dicas,  mestor  mesta  mestum  scribis  j> 


CAPRI  ORTHOGRAPHIA  ^  93 

p.  2239.  40  P. 

Sevi  messem^  non  senii  dicendum. 

Pulchrum  cum  h  scribendum^  sepulcrum  sine  h. 

Cella  peuariay  non  pinaria  dicendum. 

Praecoqua  dicendum,  praecocia  deridendum. 
5  Peperaria  mola  non  dicendum  est,  sed  piperaria 

Thesaurum  sine  n  scribendum,  non  thensaurum  et  cetera. 

Misertus  mei  per  genetivum  dicimus,  at  per  accusativum  miseratus  me. 

Pecto  caputy  non  pectino^  et,  pexum,   non  pectinatum.    sic  et  ^pexi 
memet  hodie'  et  ^pcctam  cras'.    sic  nexi  a  necto. 
10  Ructo  et  nausio  dicendum^  quamvis  quidam  veteres  ructor  et  nau- 

sior  dixerint.    non  egeo,  non  eges,  non  eget  dicendum^  non  autem  egeor 
et  egeris. 

Dico  me  victurum^  dico  illum  victurum,  non  vinciturum.    sic  quoque 
ficturum  et  picturum  dicendum,  non  pinciturum. 
15  Fido  mibi^  confido  tibi^  et  fidimus  nobis,  |  confidimus  vobis.    sic  fidere 

media  correpta.     nam  si  esset  fideo^    ut  tepeo  rideo^  faceret  fidere^   ut 
tepere  ridere. 

Sordet  acet  anet  floret  calet  squalet  aret  splendet  viget;  haec  per- 
fecta  sunt;  at  inceptiva  sordescit  acescit  anescit  florescit  calescit  squalescit 
20  arescit  splendescit  vigescit. 

Sufi^ragor^  non  suifrago.    sic  sufiragatus  sum,  non  sufTragavi. 


1   Sevi  —  2  sine  h  om.  BC<sp,  add.  M  3  cella  penaria  bod  pinaria 

dicendmn  B  c  cella  pinaria  non  penaria  dicendum  C  cella  penaria  {corr.  pinaria) 
dicendom  M  4  praecoqua]  praeqaoqua  M  precoca  BC.  praecox  et  praeco- 
qua  Nonius  p.  150,  18  praecocia]  praecotia  MG  precotia  B.  fortasse  prae- 
coctia  5  peperaria  mola  non  dicenda  est  sed  piperaria  M  pepiraria  (pepi- 

ralia  B)  mala  non  dicendum  est  sed  piraria  BC  pepiraria  mola  dicendnm  non 

h 

est,  sed  piraria  p      6  Tesaurum  sine  n  scribendum  et  non  thensaurum  et  cetera  M 
Thesaurum  sine  n  scribendum  et  cetera  B  thesaurum  sine  n  et  cetera  C 
7  dicimus  at  per  M  dicendum  per  BC        8  sic  pectam  memet  hodie  et  pectam 
cras  M  sic  et  pezi  memet  et  pectam  cras  BC         10  mcto  et  nausio  M  Eructo 
(£  TM.)  et  nausio  B  et  ructo  et  nausio  C  et  ructo  et  nauseo  g  ructor  et 

nausior  dizerint  M  dixerunt  ructor  et  nausior  BC  dixerunt  ructor  et  nauseor  g 

ti 

13  dico  me  uicturum  dico  illum  nicturum  uel  uicturum  non  uictamm   et 

ti 
pictoram  dicendum  non  picturum  uel  picturum  B  dico  me  uicturum  dico  illum 

ael  ninctiimin         nel  pinotimuii 

uicturum  non  uictiturum  non  piciturum  {corr,  pictiturum)  C,  dedi  scripturam  codi- 
ds  3f,  quae  ita  videtur  emendanda  esse,  dico  me  victumm,  dico  illum  victaram, 
non  vincturum.  sic  quoque  fictumm  et  pictumm  dicendum,  non  finctomm  et 
pinctumm  16  tepeo  rideo]  torpeo  sordeo  C  fidere  ut  tepere  ridere  Sordere. 
Bordet  acet  anet  floret  squalet  splendet  uiget  aret  haec  perfecta  sunt  at  inoeptiaa 
sunt  Bordescit  acescit  anescit  florescit  squalescit  splendescit  uigescit  arescit  B 
fidere  tepere  sordere  sordet  annet  floret  scalet  (corr.  squalet)  splendet  uiget  aret 
haec  perfecta  sunt  at  inceptiua  sunt  sordescit  accessit  annescit  florescit  sqaalescit 
splendescit  uigcscit  aresdt  C       19  sordescit]  sordes  M 


94  «  CAPRI 

p.  2240  P. 

Eventura  mihi  praesago  praesagis  praesagit,  nos  praesaginius,  vos 
praesagitis,  illi  praesagunt. 

Hic  pecten^  hic  lien^  hic  rien,  sic  tibicen  fidicen  liticen  dicendum. 
praeses  praesidis  facit. 

Ambos  et  duos  accusativo  dicimus,  ambo  et  duo  nominativo. 

Acer  inermus  infirmus  faciunt  pluraliter  acri  inermi  infirmi.  at  acris 
inermis  infirmis  in  plurali  numero  faciunt  acres  inermes  infirmes.  sic 
hilarus  hilari  facit^  hilaris  hilares. 

Nostri  nostrorum  nostrum  venit  a  nos:  sic  vestri  vestrorum  vestrum 

10 

vemt  a  vos. 

Vas  vasis  facit  genetivo  singulari;  et  dativo  plurali  vasis  facit,  non 
vasibus,  et  genetivo  vasorum,  non  vasuum. 

Odea  musea  serapea  isea  mausolea  caducea  dicendum. 

Non  est  sorbo,  sed  sorbeo,  nec  sorbsi,  sed  sorbui.  sic  et  absorbui^ 
non  absorbsi,  ut  Lucanus.  ^^ 

Coactus^  non  coctus  dicendum.  abscondi^  non  absconsi.  sic  et  abscon- 
dituSy  non  absconsus  dicendum,  et  lassatus,  non  lassus. 

Alter  e  duobus,  unus  e  tribus  vel  pluribus. 

Descendi  in  solium  maius^  non  maiorem. 

Bina  ac  trina  dicenda  sunt  quae  sunt  semper  pluralia,  ut  ^binos  ludos  ^ 
plerumque  spectavimus  uno  die';  sic  trinos  circenses. 

Fruitus  sum  illa  re:  veteres  dixerunt  ^fruitus  vix  illam  rem'. 


1  praesago  —  pTaesagunt]  immo  praeBagio  —  praesagiimt:  cf.  ISriscian. 
l.  VIII  p.  397,  3  praesagio  et  praesagior,  Beda  p,  2795  praesagio  praesagia 
praesagiont  4  facit  oin.  BC  5  Ambos  et  duos  (in  add.  c)  accusativo  Ambo 
et  duo  (in  add.  c)  nominatiuo  C  Ambo  et  duo  in  nominatiuo  ambos  et  duos  in 
accuaatiuo  B  6  Acer  inermis  infirmus  facit  {corr.  faciunt)  pluraliter  acerrimi 
infirmi  at  acris  inermis  infirmis  pluralem  {corr,  -les)  faciunt  acres  inermes  in- 
firmes  sic  hilarus  hilari  facit  hilaris  et  hilares  C  Acer  inermis  infirmus  faciunt 
acres  inermes  infirmes  sic  hilarus  hilari  facit  hilaris  et  hilares  B  9  sicut 

uestri  B  11  Uas  uasis  facit  non  uasibus  et  uasorum  uasis  genetiuo  singulari 
Odea  M  Uas  .  .  (uas  .  .  .  corr.  uasa  C)  uasis  facit  non  uasibus  et  uasorum  non 
uasuum  uasis  ^it  genitiuum  singularem  et  datiuo  plurali  uasis  genitiuum  uaso- 
rum  Odea  BC.  vasuum,  quod  ex  BC  recepi,  legitur  in  codice  Charisii  p.  146,  24. 
an  vasum?  13  serapia  BC        issea  mausolia   C        cauducea  M        15  ut] 

ei  BC  Lucanus]  Pharscd.  III I  100  absorpsit  penitus  rupes,  quo  exemplo  ttsus 
est  Priscitmtis  l.  IX  p.  491,  14  16  Abscondi  non  abscondidi  absconditus  non 
absconsus  excerpta  Montepessulana.  abscondidi  defenduvit  Priscianus  l.  X  p.  516, 11 
et  Nonius  p,  75,  21,  abscondor  absconsus  et  absconditus  Diomedes  p.  375,  25 
sic  om.  BC  17  dicendum  et  iassatus  non  lassus  om.  BC^p^  add,  M  18  alter 
de  duobus  unus  ex  pluribus  uel  tribus  ?  e  tribus  vel  pluribus]  e  pluribus  uel 
tribus  MBC  19  in  solium  discendi  {corr.  descendi)  maius  C.  fortasse  aacendi 
in  solium  maius  non  in  maiorem  M  20  Bina  —  circenses  om.  BC<5p, 

add.  M     21  ezpectauimus  M      22  fruitus  sum  illa  re  ueteres  dixerunt,  fruitus 
nos  illam  rem  ?  fruitus  sum  illam  rem  ueteres  dixerunt  non  fruitus  illa  re  p 
fruitus  uix  illam  rem  M  fruitus  uex  illam  rem  C  non  &uitus  sum  illam  rem  B  c 


ORTHOGRAPHIA  95 

p.    2240.  41  P. 

Soninio  dicendum,  non  somnior,  et  somniavi,  non  somniatus  sum. 

lilud  scamnum  dicendum,  at  ipsum,  non  ipsud.    pauper  vir  et  mulier 
dicendum,  non  paupera  mulier. 

Graeca  nomina^  ut  Phryne  et  phalanx  et  Phronimus^  per  p  et  h  scri- 
5benda:  |  latina,  qt  fallere  et  facile,  per  f  scribenda. 

Cum,  si  praepositio  erit,   per  c  scribendum;   si  adverbium    temporis 
aut  causalC;  per  q. 

Omnia  adverbia  numeri  sine  n  scribenda  sunt^  ut  milies  centies  decies: 
quotiens  totiens  per  n  scribenda  sunt 
10  NuUum  pronomen  per  t  scribitur,  sed  per  d,  ut  quid   dicis?    quid 

agis?  quid  scribis?  quid  facis?  per  t  autem,  verbum  ubi  erit,  scribitur^ 
ut  inquio  inquis  inquit,  eo  is  it,  et  adverbium  numeri,  ut  quot  tot,  et 
monoptoton,  ut  lact:  licet  quidam  negent  illud  nomen  muta  posse  finiri, 
et  ideo  dicant  lacte  esse  dicendum^  non  lac  aut  lact  ad  praepositio  per 
15  d,  at  coniunctio  per  t  scribi  debet 

Exsul  cum  addito  s  scribendum  est   etymologiae  causa^   a  solo   quo- 
niam  venit. 

ForQiosus  sine  n  scribendum  est  ab  etymologia,  quod   est  a  forma. 
nactus  uno  n  scribendum,  at  nanciscor  duobus. 
so  Quicquid  in   priore  syllaba  per   c  litteram   scribendum,   quoniam  d 


1  Somnio  non  somnior  dicendnm  est  C  dicendnm  est  B  2  Illnd 

scamnnm  —  panpera  mulier  om.  BC<5p,  add.  M  at]  et  M  3  panpera 
mnlier]  panperam  M  4  Graeca  nomina  ut  phime  phalanx  Phronimns  phalerae 
per  p  et  h  latina  ut  &cile  per  f  scribenda  snnt  <s  phyrine  et  phallanx  et  phro- 
nimns  M  chrynae  et  phalanx  et-  phronimns  B  chrinae  et  phlancx  ut  prohronimns 
(corr.  phronimus)  C  scribenda  sunt  utroque  loco  BC  5  fallere  et  £Eicile  BC 
falerae  facile  M  6  Cum  —  per  q  am.  C,   si   praepositio  erit  cum  per  c 

scribendnm   si   aduerbium    temporis    ant   casnale   per   q   B  8    Omnia   ad- 

nerbia  numeri  sine  n  scribenda  sunt  nt  milies  centies  decies  qnoties  toties 
{om.  per  n  scribenda  snnt)  M  Sine  n  scribenda  sunt  milies  centies  deties  1  qno- 
tienB  totiens  cnm  scribitnr  per  n  scribenda  snnt  B  sine  n  milies  centies  deciee 

n  n  oom 

qnoties  toties  scribitur  per  n  scribenda  snnt  C.  fortasse  at  qnotiens  et  totiens 
cnm  scribimus ,  per  n  scribenda  sunt  10  Nullnm  —  flEbciB]  Per  d  scribitnr  qnid 
dicis  qnid  agis  quid  legis  quid  scribis  qnid  facis  B  Qnid  qnid  agis  qnid  scribis 
qnid  facis  per  d  C  11  verbum  ubi  erit]  ubi  uerbnm  fnerit  C         12  eo  is  it 

adnerbium  numeri  tot  quot  BC         13  licet  quidam  negent]  plnrimi  negant  BC 

posse  finiri  muta  C  14  dicunt  lacte  esse  dicendum  non  lac  aut  lact  M 

lacte  dicunt  esse  non  (non  esse  C)  lact  aut  lac.BC  cf.  Friscian.  l.  VI  p.  212, 4 
lac  lactis,  quod  antiqnissimi  ebiam  hoc  lacte  protulisse  inveniuntnr  teste  Capro 

16  cum  B  addito  C  a  solo  quo  uenit  M  a  solo  quo  uersatnr  BC  z.  solo 
qnod  nertit  ?  18  Formosus  sine  n  scrib'  ethimologia  quod  est  forma  B  for- 

mosns  per  n  scribendnm  est  ab  ethimologia  qnod  est  a  forma  C  Formosns  sine  n 
scribitnr  ab  aetymo  qnod  est  forma  ?  19  nactuB]  Priscian.  l.  X  p.  513,  7 

nandscor  etiam  nactum  facit  absque  n,  nt  Probo  et  Capro  et  Pollioni  et 
Plinio  placet  scribendum  nanciscor  duobus  n  B  scribendum  est  nanciscor 

dnobuB  n  (7      20  Quicqnid  in  priore  syllaba  c  littera  in  secunda  per  d  scriben- 


96  CAPRI  "^ 

p.  2241  P. 

dividit  in   diias   voces.     sic  quanquani   in  priore   syllaba  n   habere  debet, 
non  m^  ne  similiter  duas  esse  vOces  ostendat. 

Atqui  caret  n^  similiter  alioqui. 

Hau  dolo  per  d  recte  scribitur.    etenim  d  inter  duas  vocales  esse 
debet.    quod  si  consonans  sequitur,  d  addi  non  debet,  ut  hauscio.  s 

Narro  narratio  per  duo  r,  querela  loquela  per  unum  I. 

Mas  erit  in  positione,  in  diminutione  masculus,  non^  ut  quidam  putant^ 
mascellus. 

Pronomina    nostrum    ac   vestrum   si    m   scriptura   dividenda   sunt,  s 
littera  posteriori  syllabae  applicari  debet,  quoniam  sequens  littera  t  muta  lo 
est.    sic^  si  maiestas  scribis^  stas  in  diductione  vocis  esse  debet^  non  tas. 
sic  in  similibus. 

Tunc  temporis  adverbium  est,  tum  ordinis.     tov  tunc  antitheton  est 
nunc,  tov  vero  tum  antitheton  est  cum. 

Modo  praeteriti  est  temporis,  et  ideo  dicendum  ^modo  scripsi'^   ^modo  i5 
feci',  non  ^modo  scribo',  ^modo  facio';  quamvis  quidam  veteres  et  prae- 
sentis  putaverint. 

Circiter  ad   numerum  refertur,  circum  ad   locum,   circa   ad.tempus 
[quod  est  xvxkc)].    ergo  dicimus  circumisse  nos  urbem,  non  circaisse. 

Superest  restat  significat,  superat  eminet,   ut  ^superant  capite  et  20 
cervicibus  altis'.     item   ^egressi  superant  fossas',  transiiiunt  vel 


dum  qaoniam  d  mter  duas  uocalea  diuidit  sic  quanquam  prior  syllaba  n  habere 

o 
debet  non  m  ne  similiter  duaa  esse  uoces  aliqui  ostendit  B  Quicquid  in  priore 

syllaba  c  littera  scribendum  (corr.  -da)  est  non  d  quoniam  d  diuidit  inter  duos 

uocaies  sic  qu&quam  prior  {carr.  quanquam  prior  syllaba)  n  babere  debet  non  m 

ne  similiter  (corr,  similis)  duas  esse  uoces  ostendat  C 

1  diuidit  inter  duas  uoces  sic  quanquam  prior  syllaba  M        3  careat  BC 

4  baud  olo  per  d  recte  scribitur  M  haud  dolo  sic  recte  scribitur  C^p  haud 

dolo  sic  alioqui  recte  scribitur  B.   rectius  ercU  hau  dolo  per  unnm  d  recte  scribi- 

tur,  nisi  potius  haud  aliter  scriptum  erat,  quod  ex  Vergilii  versu  Aen,  VI III  65 

Marius  Victoriniis  p.  15,  24   adscripsit.    hau  dicam  dolo   legitur  Plaut.   Trin. 

I  2,  53        etenim  —  hauscio  Narro  Ofn-  Bp,  aid,  MCi  debet  "esee  C 

5  hauscio  C  haut  scio  M  haustio  ?         7  in  priore  loco  om,  M         masculus  in 

diminutione  BC       putant  om.  BC       9  Pronomen  nostrum  ac  uestrum  si  scrip- 

tura  diuidenda  sit  MBC.    an  in  pronomine  nostrum  ac   vestmm  si  scriptura 

dividenda  sit?      10  quoniam  s  litteram  sequitur  t  muta  BC      11  in  diductione 

p  in  deductione  MC  in  declinatione  B        debet  esse  BC        13  Tunc  temporis 

aduerbium  tum  ordinis  Sleto  (soetoi  c)  est  tunc  anteton  e  nunc  Soetoi  uero  tum 

anteton  est  cum  uel  quum  Bc  Tunc  temporis  aduerbium  tum  ordinis  C&NT&. 

C  tunc  attietonem  nunc  .C&.N.  Quin  C  tov]  C(a)NT(OY  utrogue  loeo  M 

15  temporis  est  BC        16  modo  ante  facio  om.  BC       et  praesentia  putauerint 

MBC  in  praesentia  putauerunt  ?  18  Circum  ad  locnm  (loca  M)  circa  ad 

tempus  MBc  circa  ad  locum  crrcum  ad  tempus  C       19  KYK&ACO  M  KYK&CO  B 

circaisse]  circa.8e  B  circasse  C        20  superant]    Verg,  Aen.  II  219  81  altis 

egressi.    Item  superant  BCi    Verg.  Aen,   VIIII  312  tranailiunt  M  trans- 

eunt  BC 


ORTHOGRAPHIA  97 

p.  2S41.  42  P. 

evadunt  sigiiificat:  ^casus  superaverat  omnes'  pro  evaserat:  |  *captae 
superavimus  urbi'  pro  superviximus:  ^superent  quibus  hoc, 
Neptune,  dedisti'  pro  vincant: 

amissa  solus  palma  superabat  Acestes 
5  pro  restabat. 

Spectabat.    spectare  ^scdqbIv  erit,  expectare  sine  s  avaiitvBiv. 
Demitte    est    deorsum    mitte,    dimitte^    anoXvfSov    absolve:    dismitte 
non  dicas. 

Fidus  amicus  erit;  famulum  fidelem  dicito. 
10  Coram  illo  dicendum,  non  palam  illo.  nam  palam  ad  multos  refertur:  ^palam 

factum  est'  de  mullis  babet  significationem,  etiamsi  boc  veteres  variaverint. 
Gognoscimus  ignota  et  invisa,  agnoscimus  quae  nobis  exciderant. 
Illius  similis  ad  mores  refertur,  illi  similis  ad  vultum. 
Clipeum  a6nCda^  clupeum  ornamentum  dices. 
16  Vorsus  paginae  dicetur,  versus  participium  est  a  verbo  vertor. 

Alias  temporis  est  adverbium,  quod  Graeci  akkoxe  dictint,  aliter  akXog. 
Cilo    est    capite   angusto,   cu^  boc   contigit   in   partu;    cbilo    modum 
labionim  excedens. 

Coliactaneus   est   eisdem    mammis    educatus,   collacteus    qui   ex   uno 

1  casus]  Verg.  georg.  IIII  485  euaserat  humano  |  mos  loquitur  captae  B. 
homanu  os  loquitur  post  euaserat  superscriptum  est  in  C,  enaserat  humanos 
loquitur  captae  p  captae]  Verg.  Aen.  II  643  2  superent  quibus  C  Item 
Buperent  quibus  c  Item  superant  quibua  B  superent  his  quibus  M:  VergH.  Aen. 
V  195  4  amissa  C  item  amisea  Bc  missa  M:  Verg.  Aen.  V  519  6  pro 
restaurabat  B  6  Spectabat  spectare  theoreon  erit  expectabat  expectare  sine  s 
dYP€IN  M  eeOPeiN  (erit  add.  C)  expectare  dNdM€N€IN  id  est  uenturum  sperare 
BC  Spectare  per  s  expectare  per  x  ?  Spectare  per  s  G'6(dqsiv,  expectare  dva- 
lidviiv  id  est  venturum  sperare  p:  cf.  Verg.  georg.  II II  367  spectabat  diversa 
locis  7  Demitte]  Verg.  georg.  IIII  542  et  sacrum  iugulis  demitte  cruorem 
dimitte  —  absolve]  dimitte  dNdCCON  dnOAIC€N  absolue  M  dimitte  ANdCKOC 
id  est  laxa  BC  dimitte  avadog  id  est  laxa  p  9  Fidua  Verg.  Aen.  1 113  fidum- 
qne  vehebat  Oronten  famulus  fidelis  dicito  BC  10  Coram  illo]  Verg.  Aen. 
I  595  coram  quem  qnaeritis  adaum  11  est  om.  B  uariauerunt  BC 

12  Cognoscimus]  Verg.  Aen.  VIII  155  accipio  agnoscoque  libens  ignota] 

ignorata  BC         quae  a  nobis  exciderant  M  13  ad  maiores  corr.  dl.  m.  ad 

mores  B  14  Clipeum  ATTYdd  BC  Clypeum  dTTYOOd  M:  Charis.  p.  77,  20 

Serv.  in  Verg.  Aen.  VII II  709  15  pagina  dicitur  M  16  Alias  temporis 
est  aduerbium  quod  graeci  &CCOT€  aliter  &A(OC  M  Aliae  temporis  aduerbium  est 
qnod  greci  &AdDCO  aliter  AACOAOC  B  Alxas  temporis  aduerbium  est  quod  greci 
aladocte  {corr.  aladote)  aliter  alados  C.  alias  pro  aliter  Terentius  in  Andria 
(III  2,  49)  'quid  alias  malim  quam  hodie  istas  fieri  nuptias',  ubi  Fl.  Caper  de 
latinitate  'non  ansim  adfirmare  pro  aliter  dici'  Charisiua  p.  194,  29  17  Cilo] 
cylo  M  chilo  BC  contingit  MB  contiguit  C  chilo]  chylo  M  hilo  est  BC 
19  Collactaneus]  Collectaneus,  sed  ec  rcLS.  B        collacteneus  qui  ex  uno  M 

n 

conlactaneus  qui  ex  uno  B  coUactaneus  qui  ex  uno  C  collacteus  est  qui  uno  ? 
collacteuB  quia  uno  p.  conlactaneus  dici  debet:  nam  collacteus  nemo  dicit  Cha- 
risius  p.  82,  12 

ORAmiATICZ  LA.TUn  VU.  7 


98  CAPRl 

p.  2242  P. 

eodemque  lacte  creatus  est.  lactcns  qui  lacte  alitur,  et  lactans  qui  decipit: 
lactens  lacte  abundans^  ut  Mactentes  ficus',  Lucilius  Mactentia  coa- 
gula  cum  nielle  bibi'.  lactea  candida^  ut  Mactea  laudas  brachia' 
Horatius  dicit. 

Suscipimus  ad  animum  et  mentem  refertur,  ut  *susceptum  perfice  5 
munus'.     succipimus  corpore^  ut  ^succipiunt  famulae   conlapsaquc 
membra'.     suspicimus  aliquem  venerantes. 

Accidere  aliquid  adversi  dicito,  contingere  aliquid  pulchri. 

Quamdudum  interrogantis  est,  iamdudum  respondentis. 

Cals    dicendum^    ubi    materia    est,    per   s;    at   cum   pedis   est,  cah  10 
per  X. 

Mihi  dativus  est^  mi  vocativus. 

Invidus  est  qui  invidet^  invidiosus  qui  invidiam  sustinet. 


1  lactens  est  qui  lacte  alitur  lactana  qui  decipit  lacteas  lacte  habundans  aelut 
lactenteas  ficua  Luciliua  (li  in  riisura)  dicit  Lactentia  coagula  cum  melle  Lactea 
candida  ut  lactea  laudas  brachia  Horatius  (at  ras.)  dicit  B  lactens  est  qui  lacte 

•  B  V 

alitur  lactans  qui  decipit  lacteus  lacte  habundans  uelut  lactentes  {deUio  s)  ficos 

dlo 

Lucilius  lactentia  coagula  cum  melle  Lactea  candida  ut  lactea  laudas  brachia 

dio 

Horatius  C  Lacteus  qui  lacte  alitur  lactans  qui  decipit  lactans  qui  lacte  abundat 
ut  lactantis  ficus  Lucilius  lactantia  coacla  cum  melle  bibi  lactea  candida  sunt 
ut  lactea  laudat  brachia  dicit  Horatius  ?  lactens  qui  lacte  alitur,  lactans  qui 
decipit,  lacteus  lacte  abundans,  velut  lacteas  ficus;  Lucillius  lactentia  coagula 
cum  melle  bibi.  lactea  candida  sunt,  ut  lactea  laudat  brachia  dicit  Horatius  p, 
retinui  corruptam  codids  M  scripturatny  qiuie  in  hunc  fere  modum  corrigi  poterat^ 
lactens  qui  lacte  alitur,  lactans  qui  decipit,  lacteus  lacte  abundans;  veteres 
tamen  et  lactens  dixerunt,  ut  Ennius  lactentes  ficos,  Lucilius  lactentia  Coa  sqq. 
nam  lacteus  lacte  abundans  ad  Verg.  georg.  II  524  ubera  vaccae  lactea  demit- 
tunt  pertinere  potest.  cf.  Serv.  in  Verg.  georgt  I  315  et  sciendum  inter  lactantem 
et  lactentem  hoc  interesse,  quod  lactans  est  quae  lac  praebet,  lactens  cui  lac 

n 

praebetur  lactens  qui]  lacteus  qui  M  2  lactentes  ficus]  Charis.  p.  128,  31 
fici  Ennius,  'fici  dulciferae  lactantes  subere  toto'  lactentia  Coa  Clam  cum 

melle  bibi  lanus  Dousa  Lucil.  rel.  inc.  103  p.  13  3  lactea]  Horat.  carm.  I 

13,  2  5  Suscipimus  et  ad  animam  et  ad  corpus  refertur  ad  animam  ut  (est 

add.  c)  susceptum  perfice  munus  ad  corpus  ut  est  suscipiunt  famulae  conlapsa- 
que  menbra  suscipimus  aliquem  uenerantes  B  et  ut  mdetur  c  in  margine,  quam- 
quam  in  hoc  dbscisis  litteris  non  omnia  apparueruntj  suscipimus  corpore  susci- 
piunt  famulae  conlapsaque  membra  suscipimus  aliquem  uenerantes  C  Suscipimus 
ad  animum  et  ad  corpus  refertur,  ad  animum,  ut  susceptum  perfice  munus, 
ad  corpus,  ut  suscipiunt  famulae  collapsaque  membra.  suspicimus  aliquem 
venerantes  p.  cf.  Vel.  Long.  p.  2226  aliud  est  enim  amicum  suscipere, 
aliud  aquam  succipere  susceptum]   Verg.  Aen.  VI  629  6  succipiunt] 

Verg.  Aen.  IIII  391  8  Accidere  aliquid   aduersi  contingere  aliquid  pul- 

chri  dicito  ?  aduersi   aliquid  B         aliquid   pulchri]  aliquid    pulchrum    M 

pulchrum  est  BC  10  Calcs  dicendum  ubi  maceria  est  per  sc  ?  Calcs  di- 
cendum  ubi  materia  est  per  cs  p  Cals   MC  Clas  B:   cf.  de  dub.  nom. 

p.  574,  7 


ORTHOGRAPHIA  99 

p.  2242.  43  P.  , 

Terga  hominis  tantum,  singulariter  tergum  facit.  quadrupedum  erit 
lergus,  pluraliter  tergora,  id  est  coria.  tegus  quoque  invenio  dici  et  esse 
cius  plurale  tegora. 

Noctu   temporis   est   adverbium;    nocte   nomen    est.    ^noctu'  dicimus 
5  ^cenavi':  ^hac  nocte'  dicimus  ^nihil  brevius'. 

Commoda  XQV^^^^  ^^  ^st  praesta;  accommoda  apta  aico  tov  aQ^o^Biv^ 
id  est  coaptare. 

Olea  arbor  est,  oliva  fetus,  oleum  liquor.  | 

Flemina  sunt^  ubi  abundant  crura  sanguine;  plemina,  cum  in  manibus 
10  vel  pedibus  callosi  sulci  sunt. 

Vortex  iluminis  est,  vertex  capitis. 

Licet  iiov,  liquet  d^Aoi/  jtQoq^avsg  [apertum  vel  manifestum]. 

Pauperies  damnum  est,  paupertas  condicio  ipsa. 
Foedus  sancitur  religione,  at  sponsio  poena  est. 
15  Mammas  esse  hominis  scito,  at  pecudis  ubera. 

Bucina  erit  tuba,  qua  signum  dat  bucinator;  bucinus  ipse  canor 
editus  ex  hac. 

A  patria  patrium  dices,  a  patre  paternum. 
Precor  prospera,  inprecor  taetra. 
20  Dum  manat,  sanguis  est;  efTusus  vero  cruor  crit. 

Sumimus  ipsi,  accipimus  ab  alio.  sic  cum  dabimus,  dicendum  ^accipe' ; 
cum  permittimus  ipsi  lollere,  dicendum  est  ^sume'. 

Pone  loci  adverbium  est,  post  temporis,  postsecus  omnino  nihil   est. 
Barbam  hominum,  barbas  pecudum  dicimus. 


1  hominis  tantum  siDgnlariter  tantnm  tergnm  M      tantum]  tanta  corr.  tan- 

tum  B      2  tegus  quoque  M  tergus  quoque  BC     3  tegora  M  tergora  B  tergura  C 

6  Commoda  id  est  KOONIKON  id  est  presta  accommoda  apta  &TTOTOdPMOZIN 

id  est  coaptare   M  Commoda  XPONIKON   acomoda  apta  ATTO  TOY  AGAAOZeN 

c 

B  commoda  id  est  X9V<fov  accommoda  (acquomoda  C)  apta  cum  Patschio  C 
8  Olea  arbor  est  oliua  foetus  Bc  olea  arbor  est  olea  foetns  C  oliua  arbor 
est  olea  fetus  M  9  sunt  post  flemina  om.  C  12  Licet  6Z0N  liquet  AMAQN 
TYPYMH  apertum  uel  manifestnm  M  licet  e.zon  (una  littera  post  e  ddeta)  liqnet 
ANAON  TTPOPdN€C  C  licet  ^az(o  liquet  SriXov  nQO(pavsg  p,  om,  B<5  13  con- 

dicio  ipsa]  ipsa  conditio  MB  C  14  Foedus  —  poena  eet  om,  B  15  fortasse 
mammas  esse  hominis,  pecudis   scito  ubera  tantum  pecudis  M  pecoris  B 

peccoris  C  17  editus  ex  hac  M  ex  hac  editus  BC  18  patrium  dicis  a  patre 
patemum  a  patria  C  19  Precor  —  taetra  om.  B  20  dum  manat  c  dnm 
manet  C  et  codices  Bedae  p,  2801,  dum  emanat  M  Cruor  dum  manet|£  cruor  erit 
Jf  cruorfit.8C  21  Accipe  cum  tradimus,  cum  permittimus  sume  excerpta  MorUe- 
pesstUana        cum  damus  B  et  Beda  p,  2802         dicendum  est  accipe  —  dicen- 

no 

dum  sume  BC  23  postsecus  omnino  nihil  est  M  possecus  omni  nihil  est  C 
possecus  nihil  est  omnino  B.  postsecus  omad-sv  glossae  Philoxeni  24  dici- 

mus]  dicas  C 

7* 


100  CAPRI 

p.  2243  P. 

Calva  TtgavCov  vocalur,  licet  Gellius  et  Varro  calvariain  dicant.    nam 
calvariae  plurale  est.    calvae  vero  ossa^  quae  sunt  et  singulariter  calva. 

Vultus  mutatur,  facies  manet. 

Maestum  animo,  tristem  aspectu  dices. 

Protenus  per  c  adverbium  locale  est,   id  est  porro  tenus,  ut  Vum  5 
protenus  utraque  tellus  Vna  foret'.    protinus  per  i  adverbium  teni- 
porale  est,  id  est  statim,  ut 

protinus  Aeneas  celeri  certare  sagitta. 

quatemis   per   e  adverbium    est,    quatinus   per  i  coniunctio   causalis,    ut 
si    dicas    ^quatinus    hoc   sine    plagis  non    facis,    en    tibi    plagas'.     adver- 10 
bium  autem  est   quatenus   aut    temporis    [interdum]    aut    loci:    temporis, 
cum  dicimus  ^quatenus  hos   mores  exercebis';  loci^  cum  dicimus  ^quate- 
nus  ibimus'. 

Esse  g)ay€tVj  id  cst  [in  unum]  manducare. 

Buxus  arbor  est,  buxum  autem  materia  ipsa.  15 

Hic  malus  navis,  haec  malus  frugifera  arbor. 

Pinnas  murorum,  pennas  avium  dicimus. 

Laserpicium  florem  dicimus,  at  caulem  laser  aiunt. 

Exprobrat  qui  commemorat  quae  praestitit,  obprobrat  qui  obprobrium 
obicctat^  hoc  est  vitium.  20 

Scorpio  bellica  res,  at  scorpius  animal. 

Adulescens  nomen,  adolescens  participium. 

Primo  pedatu,  non  pidato  dicendum. 


1  Calva  —  2  singulariter  calva  post  Vultus  —  4  dices  habent  BC^ 
Calua  K&P&NiON  (Caluic  kapanion  B)  uocatur  licet  et  celius  et  uarro  B  C  Calua 
uocatur  passam  uel  canmon  licet  celius  et  uarro  3f.  GelUi  nomen  resHtuit  H. 
Peterus  vet.  hist.  Eom.  rel.  p.  CCXXXIV  coll.  Charis.  p.  55,  7.  139,  2  Priscian. 
l.  VII  p.  318,  4  dicant]  uocant  corr.  dicant  B  2  vero  om.  BC  calva] 
caluaria  BC  5  id  est  porro  tenus  cum  protenue  hoc  est  porro  tenus  utraque 
telius  BC:  Verg.  Aen.  III  416  6  adverbium  ante  temporale  om.  BC  7  ut 
om.  BC         8  protinus]  Verg.  Aen.  V  485  9  per  e  aduerbium  quatinus  — 

causalis  eat  ut  M        10  aduerbium  est  autem  (autem  om.  C)  quatenus  aut  tem- 
poris  aut  loci  interdum  temporis  cum  dicimus  BC  14  Esse  —  manducare] 

6<l>&rH  in  unum  manducare  M  M6  pate  ee  id*  in  unum  manducare  B  esae  id 
est  in.  unum  manducare  Ci  cf.  Verg.  Aen.  IIII  66  est  mollis  flamma  medullaa, 
Biom.  p.  386,  29        16  Hic  malus  arbor  nauis  haec  malus  &ugera  arbor  M 
18  Lasarpiceum  florem  dicimus  at  caulium  laser  aiunt  M  Laser  piceum   florem 

dicimus 

At  calleum  {corr.  cauleum)  dicimua  B  Lasser  piceum  florem  aut  cauleum  C  Laser- 
pitium  florem,  at  caulem  laser  dicimus  p  19  Exprobat  B  Exprobrat  qui  comme- 
morat  quae  praestitit,  adprobat  qui  probrum  obiectat  excerpta  MontepesstUana 
quae]  quod  BC  20  obiectat]  obicit  BC  21  Scorpio  bellica  res  est  id  eatsagitta 
at  acorpius  animal  BC  22  aduliscens  priore  loco  M  nomen  est  —  parti- 
cipinm  est  BC  23  Primo  pedatu  non  pidatu  {corr.  -to)  dicendum  M  Primo 
pedato  non  pidato  dicendum  BCi  cf.  Charis.  p.  215^  20  Non.  p.  64,  17 


ORTHOGRAPHIA  101 

p.  2243.  44  P. 

Ne   quidem  (leri  potest  non  dicendum^  sed   ne  fieri  quidem  potesty 
ut  disiunctum  sit.  | 

Vir    praetorius   et    quaestonuS;    non    praetoricius    aut   quaestoricius 
dicendum. 
5  Pulchra  liburnica  dicendum^  non  pulchra  liburna. 

Vae   dativus  et  accusativus  sequi  debent,  non  alius^  ut  vae  populo 
Maurorum  et  vae  populum  Maurorum. 

Salmenta  proferre  non  timeas,  quia  latinum  est. 
Duo  tanta  ac  tria  tanta,  duplum  ac  triplum,  veteres  in  usu  habuerunt 
10  Omne  animal  pecus  est  homine  exceplo  vocitatum. 

Mox   aliam  ordibor  et  ordiar  telam:   utroque  modo  veteres  dixerunt. 

Hic  cuIleuSy   hic  pluteus    puteus  cuneus  laqueus  postis  margo  veper 

vel  vepres  masculina  sunt    hic  cardo,  hic  axis  modius  sextarius,  hic  con- 

gius,  hic  corbis,  hic  gladius^  sanguis,  venter  aqualicuhiSy  hic  vectis,  hic 

15  flos  ros  pons. 

hoc  lutum  atque  macellum  ivcxiSg  [singulariter]  exire  memento, 
Memmius  ista  macella  licet,  Caesar  luta  dicat. 
rete  hoc  dices^  haec  retia  pluraliter:   reticuhim   ac  reticula  usurpandum. 
omnia  nomina   in   nis   finita  masculina  erunt,  vehiti  hic  finis  crinis  cinls 


1  Ne  qaidem  —  2  sit  <m,  B  potest]  potens  priore  loco  C  2  disiimc- 
tam  C  distinctam  M  3  air  praetoriaa  non  praetoricias  et  qaaestorias  non 
qnaestoricias  dicendam  C         aat]  et  JS  5   Polchra  libomica  non  palchra 

libarna  dicendnm  C  6  Uae  datinos  et  accasatiaoB  Beqai  debent  (ent  ras.)  non 
alias  (corr,  -os)  B  debet  M  8  Salsamenta  BC  quaerendam  est,  qao  modo 
Donatas  dicat  barbarismam  esse^  siqais  dicat  sabnentam  pro  salsamentam,  cam 
Caper  antiqaissimas  doctor  dicat  'salmenta  ne  timeas  proferre,  qaia  latinam  est' 
excerpta  codicis  Monacensis  gramm.  lat,  v.  V  p,  S27,  14  10  pecas  homine 

excepto  aocitatam  est  M  pecas  homine  excepto  aocitandnm  est  C  pecus  excepto 
homine  aocitandam  cst  Bi  cf,  Serv.  in  Verg.  georg.  IIII  168  pecas  vetaste 
dixit,  cam  omnia  animalia  pecas  dicantar,  Non.  p.  460,  1  11  Mox  aliam 

telam  ordibor  et  ordiar  telam  B  mox  aliam  ordibo  et  ordiar  telam  C       veteres 

a 

om,  M,  add.  BC  12  calleas]  accaleas  B  caleas  C:  cf.  de  diib.  nom.  576,  19 
Non.  p.  197,  22  veper]  aesper  M:  cf.  de  dub.  nom.  p.  574,  19  13  sex- 

tarias  congias  orbis  gladias  B  C.   corbes  de  dtib.  nom.  574,  11  Non.  p.  197,  24 

sestarias  M  14  aqailicas  C  et  adscripto  in  margine  aqailicalas  B  bic  aestis 
flos  B  16  atqae  om.  C  evi%mg  om.  BC^,  add.  M  17  Memmias  —  dicat] 
licet  memmias  ista  macella  caesar  (macella  et  cesar  B)  lata  dicat  BC  Ucet 
enaias  ista  macella  caesar  lata  dicat  M  licet  Eonias  ista  macella  dicat  et  Caesar 
latea  <5  licet  Memmias  ista  macella  dicat  et  Caesar  lata  p.  C.  Memmio  GemeUo 
et  C.  lulio  Caesari  Straboni  verba  tribuit  H.  Meyerus  orat.  Rom.  fragm.  p.  426 
ed.  8€c.  18  reticulam  ac  reticola  BC  retiacalam  ac  retiacala  M  19  omnia 
nomina  nis  finita  mascalina  sant  ut  bic  finis  crinis  cinis  amnis  C  omnia  nomina 
in  is  finita  mascalina  sant  at  hic  fimis  crinis  amnis  cinis  B.  cf.  Charia.  p.  101,  7 
clanes  —  sed  Verrius  Flaccas  mascalino  genere  dici  probat,  qaoniam  nis  syllaba 
terminata  anima  carentia  nominativo  singalari  mascolina  sant,  at  panis  cinis 
crinis  et  similia:  Priscian  l.  V  p.  159,  27,  Serv.  in  Verg.  Aen.  II  554 


102  CAPBI 

p.  8244  P. 

[canis]  amnis.  hic  radius^  non  hoc  radium.  f  ille  sal  aspcrsus  musarum 
est:  non  erit  hoc  sal  haeve  sales,  sed  hic  sal  iviTc^g  erit  quod  edimus^ 
hi  sales  phiraliter  urhanitatis  alicuius.    hic  pulvinus  mollis. 

Idem  producte  rcfertur  ad  personam  masculini  generis  etiam  in  plu- 
rali  numerOy  ut  idem  lupus  et  idem  lupi.    idem  correpte  neutri  est  et  ad  5 
rcm  refortur,  ut  idem  scamnum  et  idem  rus. 

Mi  Paula  et  mi  Aemilia  non  dicendum,  quia  mi  masculini  est  generis 
pronomen^  non  feminini,  et  ortum  est  a  prima  positione  mcus;  sed  dicen- 
dum   mea  Paula   et   mea  Aemilia^  0  meum  caput,  o  meumque  brachium. 
Nec  non  [et]  ille  soloecismus  [est],  ubi  dicier  audis  10 

^omnibus  maior  et  melior',  cum  syncrisis  omnis, 
aller  ubi  est,  fiat,  praelatio  vero,  ubi  plurcs  [sunt]. 
ergo  Mllustrior  est  luna  soP;  ^omnibus  aslris' 
haud  dices,  ^cunctorum  autem  illustrissimus  hic  est'. 
similiter   *multo  est  hic  dignior  illo',  ^dignissimus  illorum',  non  ^dignior  15 
illorum'  dicendum  est.     sic  potior  e  duobus,  potissimus  omnium;  primus 
ex  multis,  prior  e  duobus  dicitur. 


1  ille  sale  (ille  sane  B)  aspersns  est  mosanim  non  hoc  sal  ael  eales  sed  hic 
erit  sal  quod . . .  edimus  hi  (quod  de.mus  hii  corr.  quo  edimus  hii  C)  sales  plura- 
liter  urbauitatis  alicuius  BC  ille  sal  aspersus  musarum  est  non  hoc  sal:  uel  hae 
sales:  sed  hic  sal  erit:  quidem  dicimus  hii  sales  pluraliter  urbanitates  alicuiuB  ?. 
Caper  dicit  ille  sal  aspersus  musarum,  non  erit  hoc  sal  et  hae  sales  (sale  cod,\ 
sed  hic  enicos,  id*  est  in  singulari,  erit  quo  edimus.  item  hi  sales  pluraliter 
urbanitatis  alicuius,  ut  salcs  infusi  (intussi  cod)  adhaerescunt  grammai%c%AS  Ber- 
nensis  Hagen  anecd,  Helvet.  p,  111,  38:  cf.  Charis.  p.  106,  11  Proh.  p.  209,  21 
explan.  in  Don.  p.  542,  12  Serv.  in  Verg.  Aen.  I  35.  sal  aspersus  musarnm 
unde  pctitum  sit,  tiow  comtat.  reliqua  restitiUo  hexametro  versu  ita  fere  corrigi 
poterant,  non  erit  hoc  8al  haeve  sales,  svi^wg  erit  hic  sal.  quod  dicimus  hi  sales 
pluraliter,  urbanitatis  alicuius  est.  4  fortasse  idem  producte  masculini  generis 
est  et  ad  personam  vel  ad  rem  refertur  etiam  in  plurali  numero,  ut  idem  lupus 
et  idem  lupi ,  idem  correpte  neutri  siugularis  tantum  numeri  et  ad  rem  refertur 
producte]  ducte  in  iiiitio  versus  B  generis  est  etiam  M  5  et  idem 

lupi  ofH.  BC         est  om,  MBC         6  ei  post  scamnum  otn.  BC         7  generis 
masculini  est  B  masculini  generis  est  C        8  non  feminini  om.  M,  add,  BC 
meuB  3fCmius  Bc       sed  dicimus  BC        9  mea  emilia  meum  caput  (et  add.  B) 

neo  non 

meum  brachium  BC  10  nec  non  et  ille  MBg  et  ille  C  nec  non  ille  p 
est  otn.  BC?  dici  .er.  audis  B  ll  omnibus  et  maior  et  melior  SC  omni- 
bus  maior  et  melior  animi  g.  fortasse  omnibus  hic  maior  melior  cum  sinerisis 
(sineres  is  B)  omnis  alter  ubi  est  fiat  praelatio  uero  (uerbo  B)  ubi  plures  ergo 
BC  cum  syncrisis  omnis  alter  fiat  ubi  est  comparatio  praelatio  uero  ubi  plurcs 
sunt  ergo  M  13  inlustrior  luna  sol  omnibus  astris  C  inlustrior  luna  solemnibus 
astris  Bc  inlustrior  sol  omnibus  astris  M  14  dicis  corr.  dices  B  inlustris- 
simuB  .ut.  Cbt  similiter  multo  BC  inlustrissimus  est  similiter  autem  multo  M 
15  non  dignior  illorum  om.  BC<5,  add.  M.  16  potior  e  duobus]  potior  ex 

dnobus  C  potior  ex  duobus  dicitur  c  ^otius  e  duobus  dicitur  B  potissimus 

—  dicitur  ont.  C       primus  de  multis  B 


ORTHOGRAPHIA  103 

p.    2244.  45  P. 

Mustaciiis  sive  mustacium  non  ad   genus  referendum   cst,  quasi  hoc 

potius   sit   aut  illud^  cum  per  se   nihil   sit^  sed   sit  plane  tAv  TCQog  tc. 

mustacius   |   panis   recte    dicimus   et   mustacium   libum.     sic   militis  puer 

galearius  recte  dicitur:  nam  galearia  soloccismus  est.    non  est  puer  galearia: 

5  nam  pueram  sic  rite  voces:  puer  est  galearius  f  hic  a  soloecus. 

Hoc  cerebrum  est.    nam  cereber  qui  dicunt  sine  cerebro  vivunt. 
Respondidi  nibil  est:  respondi  dic  Ciceroni. 

Bargena,  non  bargina,  genus  cui  barbaricum  sit. 
^Vasa  istaec  vinaria  sunt',  *vinaria  cella', 
10  vulgus  adhuc  retinet  de  prisca  verba  loquela. 

Sobrius  per  i,  non  per  e  scribendum. 
Sedi  non  secus  te,  sed  scjcundum  te  dicendum. 
Ludos  aliquem  longe  egregios  fecisse  dices,  non  dedisse. 
Vir   ducit,   mulier   nubit,   quia   pallio  flammeo  obnubit   caput   suum 
15  genasque. 

Induxit  pro  decepit    seduxit  axvQog  non  dicitur,  nisi  cum  signiflca- 
mus  Mn  aliam  partem  duxit',  ut  seduxit  foras. 

Patre    ac    matre    caret   quis,   cognato^   fratre    sororcve,   non   opibus 
caret  aut  nummis. 


1  muBtacins   siae  mustaccinm  {corr.  -aciam)  ad  geiiuB  C  mustaceus  siue 
muBtaceum  ad  genus  p  quasi  hoc  potius  sit  aut  illud   sed  sit  plane  TON 

nPOCTI  M  quasi  accedens  {corr,  accidens)  hoc  potius  aut  illud  per  se  nihil  sit 
sed  sit  (corr.  sic)  plane  TCOYPOCTI  C  quasi  accidens  hoc  potius  aut  illud  per  se 
nihil  sit  sed  sic  plane  {om.  xmv  itQog  xi)  B  quasi  accidens  hoc  potius  aut  illud 
per  se  nihil  sit  sed  sit  plane  xmv  nQog  xi  p  3  mustacius  recte  dicemus  (corr. 
dicimus)  panis  et  mustacium  librnm  C  mustaceus  panis  recte  dicimus  et  musta- 
ceum   librum  p  libum]  librum  B  4  non  est  —  5  soloecus  om.  Cg  non 

est  puer  galearia  nam  puer  ac  sic  rite  uoces  puer  est  galearius  hic  a  soloechus 
Bp.  non  est  puer  galearia  nam  i)uer  asincrite  puer  galearius  hic  asolecus  M, 
fortasse  hic  galearia  soloecismus  eei  ex  eo  quod  supra  scriptum  est,  nam  galearia 
soloecismus  est^   repetitum  erat.    puer  feminino  genere  dictum  esse  ab  antiquis 

•  di 

adnotavit  Charisius  p.  84,  4,  galerum  et  galeare  idem  p,  80,  5  7  Respondi  nihil 
est  respondi  dic  ceroni,  sed  dic  ras.  C  8  Bargena  non  bargina  cui  genus  bar- 
baricum  est  M  Bargina  non  barginna  (non  barginna  om.  C,  add.  c)  id  est  homo 
uitiosae  gentis  quia  barbarus  interpretatur  uitiosus  unde  et  barbarismus  dicitur 
uitium  non  bargina  genus  cui  barbaricum  sit  JBC  9  istaec]  ista  haec  BC 

ista  M         uinariaque  cella  M  10  retinet  de  prisca  recti  uerbi  loquela  Bc 

retenet  de  pricca  recti  uerba  loquela  C  retinet  de  prisca  loquela  Recte  M 
11  Subrius  C        scribendum  BC  scribitur  M        12  sedi  om.  C       te  post  secun- 
dum  om.  C        13  Ludos  longe  ^egios  aliquem  fecisse  B        dedisse]  didicisse  M 

14  quia]  quae  M         flammeo]  flamine  M,  om.  BC         suum  om.  BC 
16  sediixit  dKPCOC  (corr.  seduzit  ide  dKIPOOQ  non  dicitur  nisi  C  seduxit  (ia  corr.  id) 
non  dicitur  nisi  B  seduxit  non  dicimus  nisi  dxvQtog  p       17  duzit  om.  M,  add.  BC 
18  numeri  versuum  ita  videntur  rcstituendi  essCy.  Patre  ac  matre  caret  cognato 
fratre    sorore,   Non  opibus  caret  aut  nummis  caret  post  opibus  om.   M, 

add.  BC 


104  CAPRI 

p.  2245.  46  P. 

Nongentos,   non  noncentos  dicendum  est  ab  novem,  nonagies,  nona- 
ginta,  non  nonacenta. 

Castigavit  [me]  uti  dicas,  non  corripuit  me. 

Hic  lanius  nomen   est,  verbum  autem  lauio  ianias  laniat.     dixeruut 
tamen  veteres  et  ianio  in  nomiue.  5 

Rostra  voca,  non  prorostra.  nam  *pro  rostris'  quod  dicimus  'ante 
rostra'  significat,  ut  *pro  muris'.  sic  errant  qui  proscenia  appellant  [id 
est  scenam]  operosam  fabricam  ex  adverso  caveae,  quae  apud  Graecos  de 
froude  ornatus  umbraeque  causa  fiebat  et  ab  umbra,  quam  praestabat, 
scena  dicebatur.  unde  proscenia  rectius  pulpita  quae  ante  scenam  sunt  lo 
appellabuntur,  ut  'veteres  ineunt  proscenia  ludi'. 

Inversis  armis  pugnasse  gladiatores  non  est  dicendum,  sed  versis,  hoc 
est  transmutatis;  sic  nec  inversis  pannis  agitasse  aurigas,  sed  versis. 

^fialneae'    dic   Mavant',    non   iavantur.     ad    homines   utroque   modo 
potest  dici.  15 

Quadrigas  trigas  bigas  pluraiiter  effer, 
antemnas  quoque  non  aliter  [a]  priscis  memoratas 
[nisi  *plurali  numero]. 

Carcer  masculini  generis  semper  singulariter  dicitur,  in  quo  homines 
coercentur,  pluraliter  vero  carceres,  unde  currus  efTunduntiu*.  20 

Participium  a  nomine  tripliciter  discernitur,  comparatione,  |  declina- 
tione,  significatione. 


1  NongentoB  non  nuncentos  dicendum  est  ab  noaem  nonagies  nonaginta  non 
nonacenta  nongenti  non  nonacenti  M  Nongentos  non  (non  otn.  B)  noncentos  (non- 
gentoB  corr.  noncentos  C)  ab  nouem  nonagies  nongenti  nonaginta  BC,  nongentos, 
non  nungentos  ab  novem  Beda.  p.  2793  3  me  priore  loco  om,  C  4  lanias] 
lanius  B        5  veteres  om.  BC       6  Eostra  uoca  non  pro  rostra  nam  pro  rostris 

auiam 

quae  dicimus  M  Rostra  sunt  Nam  pro  rostris  quod  dicimus  B  rostra  sunt  nam 
pro  rostris  quod  dicimus  C  7  sic  errant  qui  proscaenia  appellant  ip^am  scae- 
nam.  nam  opera  fabricata  exadversum  caveae  quae  apud  Graecos  de  fronde  oma- 
tus  umbraeque  causa  fiebant,  scaena  dicebiCtitur.  unde  rectius  pulpita,  pro  scaena 
quae  sunt,  proscaenia  appellabuutur  Usenerus  mtis.  Bhen.  v.  XXIV  (a.  1869) 
p.  96  qui  om.  M,  add.  BC  proschenia  B  8  fabricam  MC  fabricant  Bcp 
ex  adverso]  et  aduersae  MBCp  9  ornatus  umbraeque  cansa  fiebant  et 
ab  umbra  quam  prestabant  scene  dicebantur  M  ornantar  umbrae  qnae  cauae 
fiebant  scena  (scenae  C)  dicebantur  BC  omantur  umbraeque  causa  fiebant  scena 
dicebantur  p  10  unde  rectius  pulpita  proscenia  quae  ante  scenam  (schenam  B) 
sunt  appellabantar  (appbllabant  M)  MBC  unde  rectius  pulpita  proscenia  quae 
ante  scenam  sunt  proscenia  appellabantur  p  11  veteres]  Verg.  georg.  II  381 
12  est  om.  C  sed  uersis  pugnasse  hoc  (id  C)  e^  transmutatis  BC  13  sic  nec] 
sed  ncc  B       14  Balnea  BC       at  ad  homines  BC       16  Quadrigas  bigas  trigas 

»         ois 

pluraliter  B  efferuntur  antemnas  Bc  eferentem  nas  C  17  aliter  pris  memo- 
ratas  C  18  nisi]  quam  B,  om.  C  19  Carcer  aemper  mascuUni  generis  singu- 
lariter  dicitur  BC  21  Participium  tripliciter  a  nomine  discernitur  significatione 
declinatione  conparatione  C 


OBTHOGRAPHIA  105 

p.  2846  P. 

Numeris    etiam   nomina    communia   sunt;    ut   sedes   res   spes    nubes 
labes  clades. 

Frequentativa  verba  sunt  caenito  pransito  lectito  diclito  cursilo  vectito: 
ex  hac  nota  sunt  ito  habitoque. 
5  Cum  de  genere  alicuius  nominis  ambigiS;  pluralem  consule  numerum: 

ut  puta  si  quaeraSy  hic  pratus  sit  dicendum  an  hoc  pratum,  pUiralis 
numerus  cum  faciat  haec  prata  nec  recipiat  hi  prati,  manifestum  est  gcnus 
[hoc  est  neutri]. 

Confessiva   fit  vox   ex    duplici   voce   abnutiva,   ut   'non  nolo  dicere': 
10  ostendo  enim  me  velle:  et  ^non  nescio,   quae  tibi  vita  est'  et  ^non  num- 
quam  prandeo'  et  ^nec  non  est  libera  res  mihi'. 

Rumigat  nihil  est,  sed  ruminat  et  rumino. 

^Dilibuit'  dic  ^unguento',  non  deUbuit. 

Vngue  dic^  non  unge. 
15  Laquearia,  non  lacunaria  [est]. 

Linteo  mercator  dicetur. 

Y   Utteram   uulla   vox    nostra   adsciscit      ideo    insultabls    gylam    di- 
centibus. 

Sub  divo  legimuS;  audimus  vero  de  eo  quod  subiungebant   veteres 
so  et  dicebant  ^sub  divo  caelo'. 

Martulus  [egsvg  a  Marte,  non  marculus. 

Saeva  fames,  non  famis  dicendum. 


1  eidam  om.  BC  nt  om.  BC  nabeB  om.  M  3  snnt  caenito  BC  ni 
cenito  M  dictito  cnrsito  BC  cursito  dictito  M  4  ex  hac  re  nota  snnt  BC 
ez  hoc  nota  Bunt  M  4  ito  habitoque  M  itw  abitoque  BC  \U}  abito  c:  c/l 
Diom.  p.  344,  33  5  consnle  nnmerum  pluralem  ut  pnta  sic   quaeres  C 

6  dicendum  om.  BC  plnralis  cum  faciat  hec  prata  nec  recipiatur  hi  prati  M 
plnralinumemm  {corr.  -ro)  nt  faciat  hec  prata  nec  recipiat  hi  prati  B  plnrali 
numero  nt  faciat  haec  prata  nec  recipiat  hic  {corr.  hii)  prati  C  8  hoc  est 
nentri  onL  BC  9  Confesi  {corr.  confesaina)  uox  fit  ex  dnpUci  uoce  abnotiua  C 
abnutiva]  abnegatiua  B  dicere  om.  C  10  oetende  C  13  fortcuse  diU- 
buit  dic  unguento,  non  deUbnit  dic        nngento  BC        14  Unge  dic  non  ungne 

n 

M,  om.  BC  15  non  lacnaria  C  est  om.  BC  16  Lintenm  mercatur  dici- 
tur  M  Lintea  mercatur  dicitnr  s  17  adsciscit]  adsciscit  et  B  adsciscet  corr. 
-it  C  19  Snb  diuo  legimns  audinimns  uero  de  eo  quia  subiungebant  M  Sub 
diu  {corr.  dio)  legimus  uel  andimus  de  eo  qnod  est  subiungebant  B  sub  dio  legi- 
mus  andimur  uero  deo  (corr.  snb  diu  legimus  uel  audimur  de  eo)  quod  est  snb- 

T 

iungebant  C:  Verg.  georg.  III  435  sub  dio  caelo  C  21  Martnlns  IPQC  a 
marte  non  marcnlus  M  Martnlus  est  sacerdos  a  marte  non  marcnlus  Bc  martn- 
Ins  est  sacerdos  a  matre  non  mascnUnus  C.  an  Martialis  —  non  Marcialis? 
22  fortasse  sacra  fames:  cf.  Verg.  Aen.  III  57  auri  sacra  fames.  Capri  prae- 
cepta  de  dedinatione  vocis  posuit  Pompeius  p,  17 5,  30  haec  fames  —  habes 
hoc  in  Capro  de  liogna  latina,  non  de  dnbus  generibns:  cf.  explan.  in  Don. 
p.  406,  8 


106  CAPRI 

p.  2246.  P. 

Felicem,  non  filiccm  dicere  debemus.  unde  et  feiicata  opera  priores 
dixerunt  caeiata.  unde  et  felix,  quam  ita  credo  dictam,  quod  sit  minus 
felix  arvis. 

Polenta^  non  pulenta  dicendum  est. 

Fictum   rationis   est;   fixum   vetustatis.     ut   pingo   pictum^   sic   fingo  5 
fictum  facit  participialiter. 

Gobius  piscis,  non  numquam  iegitur  gobio. 

Torpedo  est,  non  torpido. 

Nequam  non  malum  significat^  sed  inutilem,  et  est  monoptoton,  ut  frugi. 

Vensica  n  habet,  quia  non  est  sine  vento.  lo 

f  lam  semper  dicendum^  quia  nihil  est  ia.    item  non  iamus,  sed  eamus. 
Montosam  Italiam  seu  Sardiniam  memorato. 

Scriptula  dicendum^  non  scripuia. 

Tinguere  dicendnm^  non  tingere^  quomani  tinguo  est,  et  tinguis  tinguit. 
Ingenii  profer,  sic  officii^  quia  nullus  i5 

a  recto  casu  minor  est  umquam  genetivus. 

In  Sicilf^m  dicendum^  non  is  Siciliam^  Tiara  tb  v^  non  xara  to  (f, 
quia  numquam  sine  n  pronuntiatur. 

Audacter  iatinum  est,  sed  audaciter  meiius^  quia  nomina  in  x  littera 
terminata  in  adverbiis  iter  adsumunt,   ut  atrox  atrociter,  ferox  ferociter,  20 
velox  velociter.    sic  audax  audaciter. 


1  Filicem  Don  filigem  {corr.  teh'gem)  dicere  debemas  unde  et  feliciata  opera 
dixemnt  celata  et  filix  B  felicem  non  filicem  {corr.  filicem  non  filigem)  dicere 
debemus  unde  et  feliciata  opera  priores  dixerunt  caelata  unde  et  felix  {corr.  filix) 
C  Filicem  non  felicem  dicere  debemus,  unde  et  filicata  opera  dixerunt  celata, 
et  filix  p  2  sit  minus  filix  arurae  B  minus  sit  felix  {corr.  filix)  arurae  C 
6  participaliter  B       7  Gobeus  piscis  (pisces  corr.  -is  C)  nonnumquam  gobio  legi- 

n 

i\xr  BC  8  Turpedo  est  non  turpido  BC  10  Vesica  M.  hexafnetrum  versum 
restituit  Lachmannus  in  Lucret.  VI  130,  Vensica  n  habeat,  quoniam  non  est 
sine  yento  11  IS»  semper  dicendum  nam  nihil  est  ia  B  iam  semper  n  dicen- 
dum  Nam  nihil  est  iam  C  Eam  semper  dicendum  est,  nam  nihil  est  iam  p. 
fortasse  ea  semper  12  montuosam  MBC  memorata  BC  13  Scriptula 
dicendum  non  scrupula  M  Scriptula  dicendum  est  non  scripula  BC.  Scriptulum 
quod  nunc  vulgus  sine  t  dicit  Chiuisius  p.  105,  5  14  Tingero  dicendum  non 
tinguere  quomodo  intingo  et  tingis  tingit  B  tinguere  {corr.  tingere)  dicendum 
non  tinguere  Quo  intinguo  et  tinguis  et  tinguit  {corr.  intingo  et  tangis  et  tingit)  C 
15  sic]   sicut  MBC        16  umquam  om.  MBC        17  I scitia  (in  rasura) 

_in 

dicendum  n  sicia   katamon  non  catamo  dicendum  quia  numquam  sine  n  pro- 

in 

nuntiatur  C  Inscitia  dicendum  non  sicia  {reliquis  omissis)  B  In  ciliciam  non  in 
siliciam  dicendum  (Inscitia  dicendum  non  isicia  p)  quia  nusquam  sine  n  pronun- 
ciatur  gp  nata  ro  v  non  xaira  ro  a]  kata  MOYN  non  KdTdMOY  M  19  in 
ante  x  om,  BC  20  iter  assumunt  9  ter  assumunt  MBC.  fortasse  ter  adsumunt 
dativo:  cf.  Priscian.  l.  XV  p.  76,  22  alia  vero  adsumunt  dativo  ter  paenultima 
correpta,  ut  fortis  forti  fortiter        21  sic  audax  audaciter  om.  BC 


ORTHOGRAPfflA.    DE  VERBIS  DVBUS  107 

p.  2246.  47  P. 

Stlataris  sine  c  littera  dicenduQi  ab  stlata^  ratc  piratica. 
Stelionem  dicito  sine  i  littcra  a  similitudine  stellarum. 


DE  VERBIS  DVBIIS 

In  singularibus  yerbis  multa  dubia  habentur.    ea  per  ordinem  littera- 
5  mm  exequemur. 

Aveilanae   nuces  et  abellinae.    acris  et  acer^   quamvis  dicant  plerique 

acris  femininum^    acer   masculinum:    sic   alacris   et    alacer.     accersere   ab 

acciendo;  accersi,  non  accersini.    accusare  arguere,  incusare  queri.  accipiter, 

non  acceptor.    adulor  illi.    adsentio^  quia  adsensi^  non  adsentior.    adstringe, 
10  non  astringe.    adulterina  adulterata,  at  adultera  quae  adulterat.    adventicia 

caena,  non  adventoria.    aemulor  illum,  non  illi.    alium;  non  alius,  quia  alia. 

alvearia,  non  alvinae.    alvus  haec  nunc^  sed  apium  hic.    alica^  non  halica. 

alioquin    adfirmativum    est.     amolum,    non    amulum,    quod    non    molatur. 

ambobus    non   ambis,    et   ambabus.     amplector   semel,    amplexor    saepius. 
15  ambitio^  quando  fit;  ambitus^  cum  factus  est.    amaracus  haec.    anas  et  anus^ 

utrumque  femuiinum  est.     angor  nomen  et   verbum   est.     antidotus  haec. 


e 
1  Flagris  sioe  c  dicendum  abstracta  rate  piratica  B  flaris  sine  c  littera 

dicendaixi  abstracta  rate  piratica  C       rate]  rata  M        2  StillioDem  dicito  sine 

e  littera  a  similitudine    stillarum  B   stilonem    {corr.   stillionem)   dicito  sine   e 

littera  ad  similtudinem  stillarum  EXPLICIT  C  Stillionem  dicito  ad  eimilitudinem 

stillarum  ^;.  stelionem  Festus  p.  313. 

3  ITEM  CAPER  DE  UERBIS  DUBIIS  C  ITEM  DE  UERBIS  DUBIIS  B, 

om.  M       4  dubie  B       litterarum  om.  MBC      6  exsequemur/)  exequimur  MBC 

6  Auellane  nuces  et  abilline  C  Auellane  nuces  et  abiline  B  Auella  nuces  et 

auellana  M  Auellanae  nuces  non  Abellinae  p.   cf.  Plin.  n.  hist.  XV  22,  88  ut 

in  abellanis  et  ipso  nucum  genere,  quas  antea  abellinas  patrio  nomine  appella- 

bant  7  femininum  esse  B  accersere  ab  acuendo  M  accersire  ab  accer- 

siendo  BCp         8  accersi  non  acersiui  B  arcessi  non  arcessiui  p         9  adsentio 

quia  assensi  non  adsenti  B  assentio  quia  assensi  non  assenti  C         astringe  non 

adstringe  BC  astringe  non  stringe  M         10  adulterina  non  adulterata  adultera 

quae  adulterat  BC.   fortcme  adulterina  quae  adulterata  sunt,  at  adultera  quac 

adulterat  Aduentitia  cena  non  aduentiria  M  11  Allium  non  allius  quia 

allia  BC  alios  non  aliis  quiaalia  Mi  cf.  Charis.  p.  70,  27         12  Aluearia  non 

aluinae  BC  aluari  non  aluine  M,  om.  p  Aluus  haec  nunc  sed  apium  hic 

BC  aluus   haec   sed   apum   hic  M  alueas   haec   nunc   sed   apium  p.    fortasse 

alyus  haec  nunc  dicitur,  sed"  apud  Accium  haec:  cf.  Priscian.  L  V  p.  163,  4. 

l.  VI  p.  268,  16  alisa  non  Cno  B)  alica  BC  haec  alica  non  halica  p, 

om.  M  13  alioquin   corr,  alioqui  C,  alioqui  p  14  et  ambabus  om.  M 

15  quando]  qm  MBC  amaracus  —  16  autidotus  om.  B  amaracus] 

amararato  MC:    Verg.  Aen.  I  693  mollis  amaracus  anus  et  anes  M  anas 

et  enes  C 


108  CAPRI 

p.  2247.  48  P. 

aquilus  color  nigro  proximus.  arcubus  pugnatur:  sunt  enim  ab  arcu:  arces 
autem  arcibus  faciunt.  artus  artubus^  artes  artibus  faciunt.  arteriae  hae. 
artoiagoenus  [ab  assidendo].  attagenae  hae.  atramentarium,  non  atramcn- 
tale,  ut  lignarium  et  armarium.  austeruS;  non  austeris  [et  austera],  et 
austere^  non  austeriter;  item  austera  et  austerum.  assiduus^  non  adsiduus,  5 
ab  assidendo.    ausculta,  non  asculta.    axiculus  hic,  quia  hic  axis. 

Baculum  hunc,  non  hoc.  balneum  et  balneas,  non  balineum  binas 
tabulas  dicimus^  non  duas:  semper  enim  pkiraliter  tabulas  dicimus:  at 
epistoias  duas,  non  binas,  quoniam  singulariter  epistola  dicitur.  sic  et 
Graeci  observant.    bibere,  non  biber.    bracas,  non  braces.  lo 

Cannabe  hoc,  non  cannabis.  carbasus  haec,  non  hic.  caduceus  hic, 
non  caduceum.  |  catinus  hic^  non  catinum.  canulus  haec^  canuli  hae. 
cardo  hic,  non  haec.  camarus^  non  cambarus.  celariae  tabernae,  quae 
nunc  cretariae  non  recte  dicuntur.  cercinus,  non  circinus.  [cucumis  haec^ 
non  cucumer].  cinctuS;  non  cinctum.  cinis  hic  vel  haec^  non  hoc  ciner.  i& 
cliens  tam  hic  quam  haec.  clibanus  hic,  non  clibanum.  clatri  hi^  non 
haec  clatra.    clunis  hic,  non  haec.    coturnices^  non  cocturnices.    colus  haec 


1  aquilasj  aquibus  M     Arciibus  pugnaturis  {corr.  pugnaturi  JB,  corr.  pugoatur  C) 
8unt  enim  ab  arcu  arces  autem  BC  Arcubus  pugnatur  Ns  Arces  autem  M 

2  artes]  artis  BC        faciunt]  i2kC\i  posteriore  loco  MBC        arteriae  haec  M 

o 

3  artolagenus  M  artoIagenuB  B  artolagoenus  C  artolaganus  p,  fortasse  artolaganus 
non  artolagenus  attagenus  haec  M  attagine  hae  C  artagine  hae  Bc  4  ut 
lignarium  ut  armarium  MB  5  item  austero  et  austerum  M  item  austera  et 
austerum  hic  non  haec  BC  assiduus  non  adsiduus  ausculta  non  asculta  M 
assiduns  non  asseduus  ab  assidendo  auscultare  non  ascultare  BC  6  axiculus] 
Ausi  auxiculus  B  ausi  axiculus  C  7  Baculum  hunc  non  hoc  BC  Baculus  hoc 
non  hunc  M:  cf,  de  duh.  notn.  p.  572,  13  balneas]  balneus  BC  non  babi- 
neum  corr.  ut  videtur  non  balineum  M  10  Bebere  non  beber  BC  Benere  non 
bober  M:  cf.  Charis.  p.  124, 1  Bracas  noa  braces  M  et  de  dub,  nom,  p.  572, 11, 
brachas  non  braces  BC  brachas  non  bracas  p  11  Canabe  hoc  non  canabis  B 
Canabe  hoc  non  canabes  {corr.  -bis)  C  Canna  Cannale  hoc  non  cannalis  M^  can- 
nabi  generis  neutri  non  cannabis  de  dub.  nom.  p.  573,  12         Carbassus  M 

12  non  catinum]  non  catillus  M  non  catiblis  BC.  fortasse  non  catinum,  quia 
catillus:  cf.  Charis.  p.  79,  23  Canulus  haoc  canuli  hae  M  Caminue  hec  non 

camilie  BC.  an  camelus  baec,  cameli  hae?  cf.  de  dub.  nom.  p.  575,  6  cameli 
genere  feminino  dicendum  13  Camarus  non  cambarus  MC  Cammarus  non 

cambams  B  Camarus  non  camurus  p  Cetarie  tabesneq;  nunc  cretariae  non 

recte  dicunt  M  Cetheriae  tabemae  quae  nunc  rethariae  non  recte  dicantur  (dicun- 
tur  C)  BC  14  circinus  non  cercinus  p  et  excerpta  Montepessulana  cucumis 
haec  non  cucnme  M  Cumis  baec  non  cumen  BC,  seclusi  verba,  quae  ex  iis  quae 
infra  de  cucumere  scripta  sunt  repetita  et  alieno  loco  inserta  esse  videntur 
15  ciner  om.  MBC  16  non  clibanum  hoc  B  Clatrii  non  M  17  Clunis 
hic  non  haec  BC  Clunis  hec  M,  clunis  hae  non  hi  excerpta  Montepessiilana:  cf. 
Charis.  p.  101,  4  Cotumices  non  cocturnices  BC  coturnices  non  coturinices 

M  cutumices  non  cocturnices  p,  cocturnices  non  coturnices  excerpta  Mont, 
Colus  haec  in  lanificio  B  et  styoerscripto  in  C 


DE  YERBIS  DVBnS  109 

p.  22«  P. 

lanificii.  corbes  hae,  non  hi.  cornu  bovis,  cornus  arbor.  consueo,  non 
consuo;  consuere,  ut  fervere.  congius  hic.  cociea  sine  h.  cocinaria,  non 
cocinatoria.  colustrum  recte.  crustulum  hoc.  crebro,  non  crebre.  cucur- 
bicium  pirum,  uon  cucurbitinum.    cucumis,  non  cucumer.    curriculum  hoc, 

5  ut  Varro,  alii  hunc. 

Delirare  et  delerare  aTcb  rov  Xi^qov.  dei,  non  dii:  nam  et  deabus 
Cicero  dixit:  igitur  deis  ratio,  diis  consuetudo.  deletum,  non  delitum  quod 
quis  delevit.  diploma,  non  duploma  aut  duplomum.  Dis  paler,  non  Ditis. 
dorsum,  non  dorsus. 

10  Erumna,    non   eramna.    ebur,  non   ebor.    elephantus,  non   elephans. 

enutrire  alica  recle.  eliganter  ab  eligendo.  exemplar,  non  exemplare: 
exemplar  autem  quod  Iransferlur,  exemplum  quod  fertur,  quamquam  alii 
contra.    exenteravit  ano  tav  ivtiQcov  [ab  interioribus]  a  visceribus. 

Fabrica  ars,  opera  Tabrilia.    Tascinum  hoc.    Taex  pluralem  non  habet. 

15  fervunculus  a  fervore,  non  furunculus.    ficos,   non  ficus,   nec  ficibus,  sed 
ficis.    fido,  non  fideo.    fibres  hi,  non  fibrae.    filiabus  recte.    forcipes  fabri. 


1  Corbes  p  Cobes  BC  cohxs  M:  cf.de  dub.  nom.  p.  574, 11        2  h  om.  C 
Cocinaria  non  concinatoria  B  Cotinaria  non  cocinatoria  C      3  colostra  p      recte 
om.  B      hoc  post  crustulam  om.  Jkf,  add.  BC      non  crebre  BC  non  cebro  M 
Cucurbiciom  (cocurbicium  B)  pirum   non  cucurbitinum  BC   Cucubitium  pirum 

hoc 

non  cucurbitium  M        4  non  cucumer]  non  cumer  B        Cuniculum  ut  uarro  B 
Cuniculum  ut  uarro  hoc  M  cuniculum  ut  uarro  C    curriculum  scripsi  ex  Charisio 
p.  77, 11  et  Nonio  p.  263        6  delerare  utroque  loco  B  C:  cf.  Charis.  p.  76, 19 
apotu  leron  M  apotuleru  C,  in  lctcuna  om.  B      di  non  dii  itf  C  dii  non  dei  Bc 
deabus]  decibus  B        7  Cicero]  pro  Comelio  I  apud  Prisciamm  l.  VII  p.  294,  2 

i 

deis  ratio  JBC  dis  ratio  est  M  dis  consuetudo  C  Deletum  non  delectum  B 
delitum  (corr.  deletum)  non  delectum  C.  a  dQleo,  cuius  simplex  in  usu  non  est, 
deletum,  a  delino  delitum  nascitur,  quod  Probus  et  Caper  comprobant  usu  quo- 
que  adiuvante  Friscianus  l.  IX  p.  490,  7  quod  quis  diluerat  M  quod  dele- 

T 

uerit  BC  8  Dipluma  non  diploma  aut  duplomum  M  dipluma  non  duploma 
aut  duplomum  C  Dipluma  non  duploma  aut  duploma  aut  duplomum  B  diploma 
non  dupluma  excerpta  Montepesstdana  9  non  dorsus  MC  non  dossum  B:  cf. 
de  duh.  nom.  p.  577,  21   Priscian  l.  V  p.  170,  3  10  Ebur   non  ebor  quia 

(quia  om.  C)  ebur  nomen  est  BC,  ebur  non  ebor  qui  ebur  non  est  excerpta 
Mont.   fortasse  ebur  non  ebor,  quia  ebumum  est:  cf.  de  dub.  nom.  p.  578,  4 
elephantus]  clephas  BC        11  enutrie  MBC        12  exemplar  autem]  exemplari 
autem  B  quod  fertur]  quod  non  transfertur  BC  13  exteraute  apoton 

€NT1€P0N  a  uisceribus  ab  interiob;  C  exterau  a  uisceribus  ab  interioribus  B^  ubi 
exinterauit  in  margine  adscriptum  est       &TT0T0N1NT1€P0N  M       14  ars]  urbis  B 

i 

urbe  C  faex]  fex  MBC  flex  excerpta  Montepessulana.  an  fas?  15  femuncu- 
lum  a  femore  non  fumunculum  C  femunculum  non  fumunculum  B  Ficos  non 
ficus  MC  Ficus  non  ficos  Bc  16  fibres  hi  non  fibrae  BC  fibres  hi  non  hae  M. 
an  potius  fibrae  non  fibres?  cf.  Priscian.  l.  VI  p,  232,  8  recte]  rite  M 

forcipes]  forceps  BC 


110  CAPRI 

p.  2248.  49  P. 

freni   hi   ct  haec   frena  el  hoc   frenum:   nam  hic  frenus  non  est.    fniges 
hae.    frons  et  frontes  hominum^  frons  et  frondes  arborum. 

Gelu  sine  s.  gibber  vitium,  homo  gibberosus.  glutinum  non  glus: 
Virgilius  gluten  dixit.  glutlus  el  ghitlire  et  ingluvies  gula.  |  gratuito  ratio, 
gratis  consuetudo.  5 

Ilapsus  ianae  vellera,  non  apsus. 

Intro  in  locum^  intus  in  loco.  incudem  hanc  recte.  insipiens  non 
insapiens.  itiner  ratione,  iter  consuetudine.  iuventus  multitudo,  luventa  dea, 
iuventas  aetas. 

Marginem  hunc,  non  hanc.  manulei  hi.  maeandrum  recte  dicunt.  lo 
males  bestiae  quaedam,  non  melones.  materia;  non  materies^  quia  mate- 
riarius.  malleus  hic,  non  hoc  malleum.  menda  et  mendum  recte.  mar- 
garita  haec  singulariter  generis  feminini  et  haec  pluraliter  neutri.  mereor 
de  te,  mereo  aera.  mergites  messorum,  mergi  aves.  mordicus  recte. 
molacilla  recte.  15 

Ninguit  sic  effer,  non  ningit    nomenculator  recte. 

Ostrea  et  ostreas^  quia  nulium  anima!  speciale  neutrum  est 

Palmus  in  mensura,  palma  in  manu.  partus  partubus,  at  partes  par- 
tibus.    palpetrae  per  t  genae,  palpebrae  per  b  pili.    pexo  capillos  et  repexo 


1  firenum  Na  hic  u  e  fniges  hae  froDs,  sed  verhis  Dam  hic  dod  est  suhducta 
lineola  notatis  3f ,  freoum  Dam  hae  fmges  dou  hi  fruges  haec  frous  B  freDum 

Nam  he  dod  hi  fruges  hae  frous  G  2  frons  et  froDtes  homiDum^  frus  et  fruudes 
arborum  excerpta  Montepessulana     froDdes  arborum]  frondes  hominum  arborum  M 

4  Virgilius]  georg.  IIII  40  collectumque  haec  ipea  ad  munera  gluten,  ib.  160 
lentum  de  cortice  gluteo.   utroque  exemplo  tisus  est  Charisius  p,  87,  22  et  131,  W 

gluttus  iuglutire  M  gluttus  iugluttire  C  gluttus  a  gluttire  Bc  ingluvies] 
iogluuias  M  gratuito  MC  gratuita  Bc  6  absus  lane  uellera  dod  absus  C 
Absus  lanae  uellus  B  hapsum  uellera  lanae  non  hapsus  p,  om.  M  7  non  in- 
sapiens  BC  non  sapiens  M  '8  itiner  in  ratione  iter  in  consuetndine  B  it 
stiperscripto  posteriore  loco  in  C        multitudinis  B         dea  at  iuuentas  aetas  B  C 

maniilea 

10  manule  hi  andrea  recte  dicunt  M  manulei  hi  male  aranea  recte  dicitur  C, 
om.  B.  maeaDdrum  recepi  ex  Nonio  p.  140  maeander  est  picturae  genus:  cf, 
Verg.  Aen.  V  250  quam  plurima  circum  Purpura  maeandro  duplici  Meliboea 
cucurrit  11  Males  bestiae  MB  roale  si  bisteae  C  meles  bestiae  p.    maeles 

scripsisse  videtur  grammQticus  melones]  meclones  C  quia  materiarum  MBC 
12  malleus]  mallens  corr.  malleus  C  13  singulariter  generis  om.  MBC 

14  mereo  aera  C  mero  aera  M,  om.  B  mergites  mersorum  M  mergentes  mer- 
sorum  (7,  om.  B  mordicus  recte  motacilla  recte  ow.  B  16  mortaciila  corr. 
motacilla  C  16  ningit  sic  efferunt  non  ninguit  BC  ningno  Priscianu^  l.  X 
p.  504,  7  nomenculator]  non  inculator,  sed  deletum  a  correctore  C,  non  in- 
culcor  B  17  ostrea]  Charis.  p.  57,  24  et  dicenda  haec  ostrea  feminine  singulari 
numero,  quia  ita  ab  eruditis  dod  vaoe  adDotatum  est,  DuIIius  auimalis  speciale  DomcD 
iDveniri  quod  neutrale  sit:  cf.  Cledon.  p.  41,  27  quia  dicit  Varro  nuUam  rem  ani- 
malem  neutro  genere  declinari  est  om.  B  18  Palmus]  Palmum  MBC  at 
partes]  ut  partes  B       19  Palpebrae  et  genae  palpebrae  pupilli  M  Palpetre  gene 

palpebre  pili  B  papetrae  gonae  palphebeae  pili  C.  correxi  ex  Charisio  p.  105,  14 


DE  VEBBIS  DVBnS  111 

p.  2249.  50  P. 

recte.    pelagus  neiitrale  est  nec  habet  pluralem.    pessulum^  non  pestuhim. 

privilegium^  quod  privet  lege^  non  primilegium.    prunam  rQininine  dicimus 

carbonem,   pruna    neutraliter    poma.     pumex    hic    recle.     puteanam^    non 

putealem.    pulvis  hic,  non  pulver. 
6  Quadrata  amphora.    quatinus  |  coniunctio   causalis  est^  quatenus  ad- 

verhium  loci  aut  temporis.    quando  temporale^  quanto  causativum. 

Rapum  hoc,  non   rapa.    horum  retium,  non  relum,  quia   genelivus 

numquam  pauciores  syliahas  habet  quani  nominativiis. 

Sdrtum,  non  sarsum.    sanguis  hic,  non  sanguen.    sarcinatorem  recle. 
10  saepes  haec   recte.     sal  hic,  sales  ioci   sunt.    scrupulus  hic.    serpentium^ 

non    serpentum.     similaginem   farinam   recte.     sterquilinium   hoc.     striges 

[strigis],  non   strigae:  striga  intervallum  turmarum^  ubi  equi  stringuntur. 

stipeSy  non  stips.    sterniiit,   non   sternutat.    stimulus  hic.     succiliis,   cum 

sanguis  se  ciUo  subfundit.     ciliinn  autem  inter  oculos  et  supercilium  est. 


1  nec]  non  C        pessulum]  pexulam  MC        2  quod  —  primilegium  om.  C 
lege]  legem  M  legium  B        primilegium]  priumilegium  M       Prunam  femi- 

• 
nine  (feminae  C)  carbonem  pruna  (pluna  C)  nentraliter  poma  BC  prunum  fem 

gnr  arbor  prnna  neutraliter  poma  M  3  pomex  C  recte  om.  M  putea- 
nam  non  putealem  BC  puta  non  pute  M,  an  puteanam  aquam  dicimus,  non 
putealem?  5  quadra  amphora  C  quadra  anfora  B  Quatinus  coniunctio  est 
quatenus  loci  aut  temporis  M  Qoatinus  (corr.  Quatenus)  accusatiuum  est  quatenus 
{corr.  quatinus)  loci  aut  temporis  B  quatinus  causatioum  est  quatenus  loci  aut 
temporis  C:  cf.  supra  p.  100,  9  6  quanto  causatiuum  M  quanto  accusatiuum  B 
quando  causatiuum  C.  quando  priore  syllaba  acuta  temporcde,  posteriore  acuta  causa- 
tivum  esse  adnotaverunt  Charisius  p.  111  j  27,   Festus  p.  258,  aiii  7  rapum 

hoc  non  rapa  C  rapa  hec  M,  om.  B  hoc  (corr.  harum)  retium  non  retum  quia 
genitiuus  numquam  pauciores  syllabas  habet  quam  nominatiuus  recte  hoc  sartum 
C  horum  retium  hoc  nec  {corr.  n)  rectum  quia  negitiuus  numquam  pauciores 
syllabas  babet  quam  nominatiuus  Recte  boc  sartum  B  Betium  hoc  non  rectum 
quia  genetiuus  numquam  potior  e  syllabis  quam  nominatiuus  recte  sartum  M. 
retium,  non  retum,  quoniam,  ut  ait  Plinius  sermonis  dubii  libro  VI,  genetivus 
numquam  pauciores  syllabas  habet  quam  nominativus  Charisius  p.  142,  12 
9  sarsum]  sorsum  C         sanguen]  sanguinen  corr,  sanguen  B  sarcinatorem 

recte  C  sarcinator.  e  recte  M  Sarcinatorem  {pm.  recte)  B        10  Sepes  MBC 
Sal  bic  sales  ioci  sunt  B  sal  hic  salis  loci  i  C  Salix  salicis  M         Scrupulus  B 
scropulis  C  scripulus  M.  Scrupus  hic  excerpta  Montepessulana.  scrupulum  mascu- 
lino,  non  neutro  genere  dici  voluit  grammaticus,  quamquam  scripulus  defendi  pote- 
rat  coll.  Charis.  p.  105,  5  11   sterquilinum  C         Striges  strigis  non  strige 

striga  intna  ubi  equi  stringuntur  M  Striget  striges  non  strige  (strage  corr.  strige 
B)  striga  in  turma  (interma  (7)  ubi  equi  distringuntur  BC,  Strex  et  stringiis 
non  stringiae  Striga  in  turma  ubi  equi  distringuntur  excerpta  Mont.  correxi  ex 
Charisio  p.  109,  14  13  sternua  non  stemutat  M  sternutat  non  stumutat  B 

sternuat  non  stemutat  C  stemutat  non  sternuat  c»  stertat  non  stemutat  excerpta 
Mont.        hic  post  stimulus  om.  C       Succilus  secum  sanguis  secilio  subfundit  B 

i 

Siccilus  secum  sanguis  secilio  sufiundit  C  succilus  Becus  sanguis  suffunditur  M, 
fortasse  succilinm 


112  CAPRI  DE  VERBIS  DVBUS 

p.  2250  P. 

Talio  haec.   tenta  et  exlenta  recle.    tersum,  non  tertum.    tundo  tutudi. 

Vallus  haec,  qua  frumentum  excutitur.  vatillum  hoc.  vates  oiim  vatios 
dicebant.  vas^  aiii  vasum.  vesper  stella^  vespera  tempus.  vectes  hae  et 
hi,  ut  veteres.  unguis^  non  ungis.  vulpes,  quasi  volipes.  utensilia  et 
utilia.    upilio^  nunc  opilio.    utrisque  manibus  et  utraque  manu  recte. 


1  Tabo  haec  excerpta  Mont.  et  om,  M  tnndo  et  tatadi  B  2  uallos 
hec  quo  M  uallus  hic  quo  Bc  uallis  hec  quo  C.  cf.  de  dub.  nom.  p.  592,  22 
vallus  in  qua  frumeDtum  excutitur  generis  fezQinini,  ut  Virgilius  (georg.  I  166) 
'nunc  mystica  vallus',  Serv.  in  Verg.  l.  c.  mystica  vannus  lacchi,  id  est  cribrum 
areale,  legimus  tamen  et  Wallus'  secundnm  Varronem  Uates  olim  uacios  dice- 
bant  B  soliuacios  dicebant  C.   an  vates  olim  poetas  dicebant?        3  uectes  haec 

C  T  vi 

et  hii  B  uectes  hae  hi  C  4  ungues  non  ungis  B  unges  non  ungs  C  ungues 

non  unx  M         uulpes  hae  quasi  uolupedes  (uolupes  corr.  uolupedes  B)  BC 
utensilia  et  utilia  om.  B        5  upilio  nunc  opilio  excerpta  Montepessulana,  upilio 
non  cupilio  M  opilio   noncupilio  BC  opilio  non  upiLio  p:    Verg.  hucoh  1,  19 

veuit  ct  upilio  manu  recte  EXPL  (7,  manu  recte  metor  metaris  eligo  metior 
metiris  mensuro  meto  metis  incido  inseco  clientulus  nutritor  alumnus  dicitur  ab 
alendo  et  qui  nutrit  et  qui  nutritur  pedagogus  nutritor  paruulorum  |  EXPLICIT| 
hecho  imitatio  uocis  B.  eadem  quae  in  B  addita  suni  Putschius  edidit  sic,  manu 
recte.   Metor  —  paruulorum.    Heho  imitatio  vocis 


ARS  AGROECII  DE  ORTHOGRAPHIA 


DOMINO  EVCHERIO  EPISCOPO  AGROECIVS 

p.  2265  P. 

Libellum  Capri  de  orthographia  misisti  mihi.  haec  quoque  res  pro- 
posito  tuo  et  moribus  tuis  congrua  est^  ut;  qui  nos  io  huius  vitae  actibus 
corrigere  vis,  etiam  in  scribendi  studiis  emendares.  nihil  ergo  quod  in 
nobis  est  alienum  a  castigatione  tua  credis:  omnia  nostra,  et  quae  dictu 

^  parva  sunt;  sollicita  indage  rimaris,  a  vivendo  ad  scribendum,  ab  animo 
ad  manum^  a  corde  ad  articulum  pervenis.  hoc  est  vere  summum  dei 
sacerdotem  esse,  commissos  sibi  homineS;  ut  ipsi  dicitis,  et  secundum 
spiritum  imbuere  et  secundum  litteram  perdocere.  huic  ergo  Capri  libello, 
qui  est  de  orthographia  et  de  proprietate  ac  differentia  sermonum,  quae- 

10  dam  adicienda  subieci,  non  quod  vir  tantae  peritiae  aliquid  praetermiserit, 
tam  multis  praesertim  litterarum  operibus  celebratus  et  in  commentando 
etiam  Cicerone  praecipuus,   sed  quia  nos  difBcilia  putamus  quae   ille  ut 


M  codex  Montepessulanus  306 
B  codex  Bemensis  432 
C  codex  Bemensis  338 

c  eiiisdem  codicis  corredor 
<5  editiones  antiquissimae  ex  editione  Veneta  Nicolai  lensoni  expressae,  ex 

quibus  pauca  adscripta  sunt 
p  editio  Puischii,  ex  qua  item  pauca  adscripta  sunt 

EPLA  AGBOECU  AD  EUCHERIUM  EPM  Domino  meo  eucherio  epo  agroe- 

tio8    salutem   M   INCP   ARS  ^AGEOECn  DE   0ETH06BAPIA  DNO  eucherio 

episcopo  agroetius  B  INCIP  ARS  AGBOETn  BETHOBIS  DE  OBTOGBAPHIA 

FELICITEB  Domino  eucherio  episcopo  agroetius  C  Agraetius  de  orthographia 

et  proprietate  et  difPerentia  Bermonis.   Domino  meo  Eucherio  Episcopo  Agraetiua 

salutem  dicit  ^        1  pposito  B        2  tuis  om.  C       ut  qui  nos  M  ut  qu§  nos  C 

ut  qua  nos,  sed  deleto  nos  B,  ut  quia  scilicet  nos  ^        3  ergo  quod]  quoque  C 

i  • 

4  credis  omnia.  B  credas  omnia  M  ctedis  cum  onmia  C        etiam  quae  p 

5  parva]  praua  C,  uel  parua  superscr.  c        sunt]  sint  B         7  esse  om.  MBC: 

Bummum  sacerdotem  dei  esse  i       8  perducere  M       capri  libro  uel  libello  BC 

9  qui  est]  quem  M,  om.  BC        10  non  quod  BC  non  quia  M        11  et  in 

commendando   etiam   cicerone   (cicecerone  corr.  -ne  C)  praccipuus  BC  ei   qoi 

commentando  etiam  dcerone  praecipuus  M.  fortasse  et  qui  commentando  etiam 

Cicerone  est  praecipuus        12  sed  quia]  siue  qua  B  sed  C 

QRAMUATICI  LATTXT    TH.  8 


114  AGROECn 

p.  2265.  66  P. 

facilia  neglexit.  ego  autem  credidi  haec  ambigua  aliquanlis  videri,  quia 
mihi  obscura  frequenter  fuissent.  ad  te  igitur  hoc  opusculum  mittitur, 
in  quo  laborabis  plurimum^  cui  necesse  est  emendare  ipsum  qui  aliquid 
emendare  praesumpsit.  donabit  divina  pietas  ut^  qui  scriptum  a  te  obser- 
vare  volumus^  etiam  praescriptum  tuum  servare  possimus.  vale  memor  5 
noslri^  decus  et  praesidium  mcum. 

Agroecius  cum  Jatine  scribis^  per  diphthongon  scribendum,  non,  ut 
quidam  putant,  per  i  Agricius. 

Triceni  de  tricentis  dices,  trigeni  de  triginta. 

Accersit  qui  evocat,  arcessit  qui  accusat,  sicut  Cicero  ^non  capitis  lo 
arcessere'. 

Ecquando  increpando  vel  inquirendo  interrogantis  adverbium  est,  [et] 
quando  simpliciter  loquentis.  similiter  en^  cum  ostendis;  em^  cumincrepas: 
Cicero  *em  cui  tuos  liberos  tute  committas'^:  hem,  cum  dolor  iram 
moverit;  aut  cum  admiratio  vei  cogitatio  stuporem.  i5 

Acervus  moles  est^  acerbus  inmaturus  et  asper.-  Segnis,  insignis. 

Abitum  sine  aspiratione  de  abscessu  scribis,  habitum  de  vestitu  vel 
gestu  membrisque  dicimus. 

Sicut  ^primus  e  muitis'  et  ^prior  e  duobus',  ita  postremus  |  de 
multis  et  posterior  de  duobus  et  alter  de  duobus  dicitur,  alius  de  multis.  20 

Vae  interiectio  dolentis  est^  ve  coniunctio  subiunctiva.    praemium  cum 


IN 

1  ego  aatem]  Ego  hoc  C      aliqaantds]  aliquan  M      quia  mifai  —  fuisBent  M 
qnae  mibi  —  fiierunt  BC         2  opuBCulum]   opus  BC         3  in  quo  om,  C 
laborabis  plurimum  spu  laboris  plurimum  B  ipsum]  eum  BC         4  prae- 

Bumpsi  M         qui  etiam  scriptum  a  te  obseruare  uolumus  (uoluimus  B)  etiam 
praescriptum  tuum  seruare  possimus   BC  5  uale  INCIP  OBTOQBAPHIA 

AGROECn  RETH0RIS  Agroecius  et  cum  latine  scribaa  B  uale  INCIPIT  OBTO- 
GBAPHIA  EIUSDEM  Agroetius  cum  latine  Bcribas  C  7  Agroetius  sicut  (Agroe- 
ciuB  flicut  et  Sang.)  apud  grecos  scribitur  cum  diptongo  scribendum  quia  grecum 
nomen  est.  siagrius  uero  absque  diptongo.  Triceni  codex  Bemensis  330  et  Sanger- 
manensis  1180  Agroetius  cum  latine  scribas  M  per  diptongum  oe  C 
8  per  y  Agrytius  MBC  9  Treceni  de  trecentiB  trigeni  de  treginta  C 

10  non  capitiB  arcessisse  uel  arcessere  BC  nos  capitis  arcessere  p:  Cic.  p.  Deiot 
11, 30  12  adverbium  onv.  BC  13  similiter  enim  cum  ostendiB  en  cum  increpas: 
Cicero  en  cui  tu  quoque  libere  liberos  tute  committas  hem  cum  dolor  ^  simi- 
liter  en  cum  ostendis,  Cicero  en  cui  tuos  liberos  tute  committaB:  item  cum 
dolor  p  14  em  cui]  Cic,  in  Verr.  act,  sec.  I  37,  93  tuos  5  C  tu  qq  ilf 
liberos]  leberos  B  iram  commouerit  B  16  moles  est  Beda  p.  2777^  molis 
est  M  molis  {corr.  -es)  uel  cumulus  C  molis  est  uel  mole  B  inmaturus  uel 

asper  B      Segnis  insignis  B  Segnis spaiio  octo  litterarum  in  fine  versus 

relicto  M,  Segnis  insignis  dicendum  C  segnis  uel  insegnis  de  pigro  uel  non  pigro 
dicendum  c  17  abcessu  M  18  gestu  membrorum  cum  aspiratione  Sic  pri- 
mus  de  multis  C  19  sicut]  sic  B  prior  ex  duobus  M  ita  postremus  de 
multis  et  posterior  e  duobus  in  initio  paginae  repetitum  est  in  M  20  et  ante 
posterior  et  ante  alter  om.  BC  posterior  e  {corr.  al.  m.  de  B)  duobus  MBC 
21  est  post  dolentis  om.  M,  add.  BC      proemium  cum  (oe  add.  c)  diptongo  C 


ARS  DE  ORTHOQEAPHIA  115 

p.  2266.  67  P. 

diphthongo  scribendum;  pretium  precor  sine  diphthongo.  veteres  enim 
tnaioris  rei  sermones  cum  diphthongo  et  quadam  dignitate  scribi  vohierunL 
precari  autem  est  rogare,  inprecari  maledicere,  deprecari  excusare  ot 
expurgare:  Virgilius  ^equidem  merui  nec  deprecor  inquit',  Cicero 
s^quid  faciet  Hortensius?  avaritiaene  crimina  frugalitatis  laudi- 
bus  deprecabitur?' 

Nubo  nupsi:  cum  vocalis  sequitur,  b  esse  debet;  cum  consonans^  p. 
similiter  scribo  scripsi. 

Fides  de  fidelitate,  fidis  de  chorda. 
10  Disertus  orator  est,  desertus  derelictus.    delator  qui  defert  ad  accusan 

dum,  dilator  qni  differt  |  ad  proferendum.    deluit  purgat,  diluit  temperal: 
Livius  de  morte  Mithridatis  ^quod  cum  diluisset'. 

Adversum  te  adversarius,  adversus  te  imitator. 

Hinnuleus,  ut  acutum  sit,  quia  nomen  a  sono  vocis  accepit. 
15  Deduco  de  amico  producendo,  diduco  autem  est  distraho.    derectum 

in  rectum  vadens,  directum  in  latera  rectum. 

Partem  nomen  est,  partim  adverbium. 

Fastus  de  superbia   facit  genetivo  plurali  fastuum,    fastus  de  libris 
facit  fastorum. 
20  Expectatur  venturus,  spectatur  qui  videtur  ve)  probatur. 

Apparet  qui  videtur,  adparet  qui  obsequitur,  non  regulae  ratione,  sed 
discemendi  intellectus  gratia. 

Hercules  Achilles  Verres  recto  casu  per  e  scribuntur,  genetivo  autem 
per  i;  et  omnia  huius  modi  nomina  e  longam,  i  brevem  habent. 

1  pretiQm  (et  (idd.  B)  precatns  sine  oe  ueteres  BG  2  maioris]  maiores  C 
scribi]  dici  et  scribi  BC  3  et  purgare  se  BC  4  equidem]  Verg.  Aen.  XII 
931  inquit  am.  BC,  add.  M  6  qnid]  quidem  carr.  dl.  tn.  qnid  B:  Cic.  in 
Verr.  ad.  sec.  II  78,  192  anaritisie  nec  itf  et  deleto  c  BC         frngalitatis 

MBc  fmgalitatibns  C  7  Nnbo  nnbsi  {corr.  nnpsi  c,  nnpsit  B)  scribo  scripsi 
(scripsit  B)  cnm  nocalis  seqnitnr  b  esse  debet  et  cnm  consonans  p  Fides  B  C 
debet  om.  M  9  Fides  fidei  de  credulitate,  fides  fidis  de  chorda,  ntraqne  es 
longa  Beda  p.  2785:  cf.  Charis.  p.  69, 18.  70,  16  corda  MBC  10  Disser- 
tns  orator  BC  11  dilator  qni  differt  om.  B  difert  C  ad  proferendum. 
Tradncta  est  getnlis:  nec  dncit  arena  nocentes:  et  delator  habet  qnod  dedit 
exilinm.  Delnit  pnrgat  g:  Martial.  epigr.  4,  3  12  metridatis  qnod  dilnisset  B 
mitridatis  quam  dilnisset  (corr.  delnisset)  C.  fortasse  Livins  'de  morte  Mithri- 
datis  cnm  dilnisset'  13  imitator]  emitator  B  emittatur  C  14  Hinnnleus  — 
accepit  spatio  vactw  relicto  om.  M,  Inulens  nt  acutnm  sit  quia  nomen  a  sono 
nocis  accipit  B  inutile  ant  accnsatnm  est  quia  nomen  ex  sono  nocis  accepit  C. 
fortasse  hinnulns  nt  i  acntum  sit  15  antem  boc  esi  BC  16  in  latera  nel 
in  late  rectum  C  in  latera  rectnm  uel  in  latearrectum  B  18  facit]  et  facit 

utroque  loco  B€        plnrali  om.  M,  add.  BC        fastns  de  libris  M<5  fasta  i  de 
libris  B  fastnm  de  libris  C  fastos  de  libris  p      21  qnid  obseqnitnr  B      22  g^tia 
est  B  gratia  hoc  fit  C        24  omnia  om.  C       hnius  modi]  einsdem  modi  Bp 
e  longam  i  breuem  habent]  e  breue  habent  C,  e  breue  hab'  sed  e  et  hab'  ras.  M, 
.i.  brenis  e  B,  om.  p 

8* 


116  AGROECII 

p.  2267.  68  P. 

Fuerimus  coniunctivo  modo  tempore  praeterito  perfecto,  i  brevis  est; 
et  fuerimus  eodem  modo  temi)ore  futurO;  i  longa  est  ^  in  verbo  passivcr 
indicativi  modi  temporis  futuri  dicar  diceris. 

Miramur  opera,  admiramur  \1rtutes. 

Labium  superius  dicitur^  labrum  inferius.     rostrum  non    nisi   quod  5 
incurvum  est. 

Exercitus  laboribus^  exercitatus  studiis. 

Minores  esse  res  aliquas  aut  homines  dicimus.  nam  minoris  emptum 
aut  aestimatum  quippiam  recte  scribimus,  sicut  et  pluris^  quod  maiore 
summa  taxatur.  plures  vero  de  multitudine  scribimus.  plures  comparativus  lo 
gradus  est:  Cicero  ^unus  plures  praedonum  duces  cepit  Publius 
Servilius  quam  ceteri'.  positivum  habet  ^multi',  superlativum  *plu- 
rimi'.    cepit  de  capiendo,  coepit  de  incipiendo  scribimus. 

Vterque  de  duobus  dicimus,  utrique  de  binis  aut  pluribus  ex  utraque 
parte   positis,    uterque   venit,    utrique    veniunt:    Cicero    ^iubeo    promi  i5 
utrosque;   binos   habebam',    quia   Delphica   vasa   paria   semper   sunt, 
unde  ipse  Cicero  ^dicebat  scyphorum  paria  conplura'. 

Quaeritur  de  inquirendo,  queritur  de  implorando  scribimus.  sic  et  | 
quaestus  lucri,  questus  lacrimarum. 

Poculum   vas   est^   potio   quod   hauritur:    Cicero   ^accepto    poculo  20 
subito  in  media  potione  exclamavit'.    ^dimidiatum  calicem  bibi',  non 
dimidium  dicere  debemus.    non  cnim  ipsum  vas  bibis,  sed  quod  intra  vas  est. 

Olim  et  quondam  et  aliquando   tria  tempora  tenent.    praeteriti   tem- 

1  i  brevis  est]  e  breuis  est  M  e  breue  est  C  et  breoiB  est  Bp  2  et 
ante  faerimas  otn.  Bp  tempore  fatoro  et  longa  est  in  nerbo  passiao  indicatiai 
modi  (modo  corr.  -di  C)  temporia  futari  dicar  diceris  3f  C,  sed  et  —  diceria  in 
rcisura  seguente  octo  fere  liUerarum  spatio  M,  tempore  fataro  et  longa  eet  cnm  dice- 
ris  (diceres  p)  aerbo  actiao  conianctiao  modo  diceris  aerbo  passiao  indicatiao 
modo  Bp.  lacunam  indicavi,  in  qua  quaedam  excidisse  videntwr  de  di/ferentia 
temporis  praesentis  et  futuri  in  activo  verho,  dico  dicis  et  dicam  dices,  et  in 
passivo  verbOf  dicor  diceris  et  dicar  diceris         4  admiramar]  ammiramar  B 

5  imferias  M       6  incoraam  B        7  exercitas  laboris  (corr.  -ibas)  et  exercitas 
stadiis  C      8  res  alias  aat  (at  C)  homines  BC      9  aestimatnm]  ae.stimatam  B 
10  texatar  C,  corr.  al.  m.  taxatar  B        comparatiaus  gradas  (grecas  corr.  al.  m. 
gradas  B)  est  cicero  BC  comparatiai  gradas  est  sic  cicero  M:  Cic.  in  Verr.  act. 
sec,  V  26,  66  11  coepit  pablias  serailias  M  cepit  serailias  B  coepit  serai- 

lias  C       12  habent  B       13  scribimns]  dicimas  C       14  dicimas]  scribimas  C 
15  veniant]  aenernnt  nel  aeninnt  BC  iabeo]   Cic.  in  Verr.  act,  sec.  111 1 

14,  32  16  binos  habebam  qnia  ad  delficam  aasa  paria  BC  binos  at  habeam 
qa§  ad  delfica  aasa  comparia  M  17  dicebat]  Cic.  in  Verr.  act.  sec,  II  19,  47 
conplnra  M  coplara  ael  coplaria  C  conplara  ael  conplnralia  B  18  «ic  et 
qaaeatus  (questus  B)  lucri  ct  questus  lacrimarum  BC  20  quodJBCqaae  M 
accepto]  Cic.  p.  Cluent.  10,  30  22  sed  om.  C  23  et  ante  qaondam  om.  B  C 
praeteriti  praesentis  temporis  et  futuri  adfatim  inaeniuntar  exempla  praesentis 
demns  B  praeteriti  praesentis  et  futuri  adfatim  inueniantor  de  his  exempla  prae- 
sentis  temporis  exemplnm  demas  C 


ARS  DE  ORTHOGBAPHIA  117 

p.  2268  P. 

poris  et  futuri  adfatim  ioveniuntur  exempla;  sed  praesentis  demus^  quod 
difliciiius  videtur, 

litora  quod  tumidis  submersum  tunditur  olim 
fluctibus: 
5  quondam  etiam  victis  redit  in  praecordia  virtus: 

^expergiscimini  aiiquando  et  capessite  rem  publicam'. 

Conscribere  est  multa  simul   scribere,   exscribere  quod  alibi    scrip- 
tum  sit  transferre;  transcribere^  cum  ius  nostrum   in  alium  transit,  in- 
scribere    accusationis,    adscribere   adsignationis,    describere   dictionis    vel 
10  ordinationis. 

Exstruere  est  in  altum  struere,  instruere  aciem  vel  actionem^  adstruere 
adfirmare,  construere  in  struendo  coniungere^  substruere  re  aliqiia  super- 
posita  subter  struere. 

^Memini  me  facere'  dicere  debemus,  non  ^memini  me  fecisse'.  nam 
15  ^memini'  sermo  est  totus  praeteriti  temporis,  qui  ante  factam  rem  in  prae- 
sens  revocat;  et  si  dixeris  ^memini  me  fecisse',  duo  praeterita  simul 
iungis:  Cicero  ^memini  Pamphilum  Lilybetanum  mihi  narrare' 
[solitum],  idem  infra  Vespondi  Metello^  ut  debui,  etiam  illud  memini  me 
dicere':  Terentius 
20  ego  illam  vidi,  virginem  forma  bona 

memini  me  videre: 
Virgilius 

cantando  [soiitum]  memini  me  condere  soles^ 
idem  ^memini  Auruncos  ita  ferre  senes',  et  multis  praeterea  locis. 
25  neque  invenitur  ubi  ab  aliis  magnis  auctoribus  ^memini'  positum  sit^  ut  non 

1  qaod  dif6ciliu8  est  uel  difficile  uidetor  tumidis  quod  fluctibus  olim  tnn- 

ditur  quondam  BC         3  litora]  Vfrg.  Aen.  V  215         5  qnondam]  Verg.  Aen, 

II  367        6  ezpergescemini  B  ezpergescimini  G:  SdRust.  Cat.  52,  5        7  multa 

simul  BC  et  Beda  p.  2782,  simul  multa  M        excribere  C        quod  alii  scrip- 

alinnde 
tum   sit  B   quod   alii  'conscriptnm  sit  C,   corr.  quod  alibi   conscribitur   c 

8  transcribere  (superscr.  e  C)  cuius  nostmm  B  C      inscribere  accusationis  Beda, 

inscribere  accusationis  uel  occasionis  M  inscribere  actionisunt  uel  aocusationis  B 

inscribere  actionis  est  uel  accusationis  C      9  discribere  B       10  ordinationis  ex- 

truere  est  BC  ordinationis  est  exstruere  M  12   substruere  re  aliqua  super- 

posita  supter  struere  M  Bubstruere  aliqua  supra  posita  substmere  B  uel  aliqna 

Bupra  posita  substmere  C        15  ante  actam  Beda  p.  2791        16  revocat]  reuo- 

cet  uel  reuocat  B  reuocet  {con-.  -at)  uel  contra  C      et  anU  si  om.  C      17  memini 

Pamphilnm  Liljbetanum  p  memini  pamphilum  libitanum  B  C  roe  Ijbitanum  pam- 

phiinm  M  roemini  me  pampHlum  Libytanium  ?:    Cic.  in  Verr.  act.  sec.  II II 

14,  32        18  respondi]  Cic.  in   Verr.  act.  sec.  II II  66,  147  metello  et 

debui,  sed  deletis  v.  et  debui  C       illud]  aliud  M       20  ergo  corr.  ego  Ci  Terent, 

Andr.  II  5, 17        21  memini  MBC  qua  memini  c        23  cantando]  Verg,  biAcol. 

9,  62  24  idem  —  senes  om.  C  memini  me  aumncos  M:    Verg.  Aen. 

^    VII  205       senes]  seniores  B       et]  ex  (7      praeterea  in  locis  M      25  neque] 

raro  C 


118  AGROECn 

p.  2268.  60  V. 

addatur   aiit  ^esse'  aut  aliquis  talis  sermo,  qui  praesens  tempus  restiUiat^ 
iiisi  uno  loco  [et  quasi  hoc  mirabile  uno  loco]^ 

namque  sub  Oebaliae  memini  me  turribus  altis 
Corycium  |  vidisse  senem, 
quod  poetae  pro  necessitate  metri  licuit  usurpare.  5 

Instar  iilius  rei  dicere  debemus,  non  ad  instar. 

Quaeritur  ab  aliquantis^  quare  s  littera  inter  liquidas  posita  sit,  cum 
vel  sola  facere  syllabam  videatur  ac  per  hoc  dicta  sit  suae  cuiusdam 
potestatis  esse,  aliae  autem  liquidae  in  ipso  concursu  litterarum  et  ser- 
monum  ita  conglutinentur,  ut  paene  interire  videantur.  haec  ratio  est:  lo 
apud  Latium^  unde  latinitas  orta  est,  maior  populus  et  magis  egregiis 
artibus  pollens  Tusci  fuerunt,  qui  quidem  natura  linguae  suae  s  litteram 
raro  exprimunt.    haec  res  eam  fecit  haberi  liquidam. 

Arbor  omne  lignum  dicitur,  arbusta  non  nisi  fructifera. 

Ilora  dierum  est^  ora  Onium.  15 

Pignera  rerum  sunt^  pignora  filionim  et  adfectionum. 

Columbae  quae  mansueOeri  possunt  et  domibus  adsuescere,  palumbes 
ferae  saxis  silvisque  inhabitantes. 

Rubor  coloris  est,  robur  virtutis,  robor  arboris. 

Veniunt  qui  vendunt,  veneunt  quae  venduntur.  20 

Consuescimus  bona,  insuescimus  mala,  adsuescimus  utraque. 

Contingunt  bona,  accidunt  mala,  eveniunt  utraque. 

Fungi  agere  est,  defungi  [deflcere  vel]  peragere. 

Adolescere  augmenti  est,  inolescere  coaugmcnti,  exoloscere  evanescendi. 

Avenae  sterile  germen,  habenae  retinacula  iumentorum.   hoc  de  habendi  25 
potestate,  illud  de  occupandi  aviditate  dictum. 

Deuncem  decem  uncias  dicimus^  diuncem  undecim. 

Pulchritudo   formae  in  viris   dignitas,   unde  Cicero  pro  Caelio  ^quis 
non  possit  huic   aetati  atque    huic    dignitati,    etsi    sinc    suspi- 


1  aliqaifl  talis  M  aliqaantus  B  aliqais  c  2  nisi  ano  loco  et  qs  hoc  mira- 
bile  uno  loco  namqae  M  nisi  ano  loco  namqae  B  nisi  in  ano  loco  namqae  C 
nisi  uno  loco  et  quasi  hoc  mirabile  namque  g:  Verg.  georg.  IIII 125  3  Oeba- 
liae  <s  eboliae  B  eoliae  G,  in  lacuna  om.  M  5  asarpari  B  8  vel]  uehit 
MBC  facere  syllabam  BC  syllaba  haberi  M  9  essc  C  est  £,  ofn.  M 
10  conglatinantur  C  conglatiantur  B  11  Latium]  latinam  B  latinos  C  orta 
est  et  maior  M  maiores  populi  C         13  raro]  roro  corr.  ah  m.  raro  B 

facit  habere  B        14  dicitur  om,  M       arbusta  nonmsi  fraetifera  Beda  p.  2778, 
arbos  nonnisi  frnctifera  MB  sed  nonnisi  fructiiera  C      17  mansuetae  fieri  M 
18  ferae  et  saxis  BC  et  Beda  p.  2782  19  rabar  {corr.  robar)  oirtus   robor 

arbor  C        20  quaej  qui  M  et  Beda  p.  2804        22  contigunt  M        23  deficerc? 
tel  om.  BC  et  Beda.  p.  2785,  add.  M         24  augmenti]  mentis  B  euane- 

scendi  e  M  euaniscendi  B       27  decem  untias  decimus  B       28  pro  Caelio  qnisj 
pro  aliquis  C:  Cic.  p.  Cael.  3,  8  29  huic  posteriore  loco  om.  p  et  sine 

suspicatione  B  etiamsi  sine  suspicione  p 


ARS  DE  ORTHOGRAPHIA  119 

p.  2269.  70  P. 

tione,  at  non  sine  argumento  maledicere?'  in  feminis  autem  honestas 
dicitur,  unde  Terentius  de  horrido  et  sene  Eunucho  Mllumne  inhonestum 
hominem  [ambulare]'.    formositas  vero  in  luxuriosis:  Virgilius 
formosum  pastor  Corydon  ardebat  Aiexin. 
5  Ipse  pronomen  dignitatis  est,  iste  abiectionis. 

Donum  dantis  est,  munus  accipientis.    iliud  a  dando,  hoc  a  muniendo 
vel  a  monendo  |  dictum. 

Has  manus  unius  hominis  dicimus,  hanc  manum  multorum  hominum. 
Coarguere  est  coercere  et  compescere,   arguere    ostendere   et   pate- 
lofacere:  Virgilius  ^degeneres  animos  timor  arguit'.    unde  argumenta 
dicuntur  quae  causam  ostendunt. 

Sunt  sermones,  ut  ita  dixerim,  communes  duo  sibi  contraria  signifi- 
cantes.  vector  dicitur  et  qui  portat  et  qui  portatur.  hospes  et  qui  recipit 
et  qui  recipitur.  sacer  et  venerandus  et  execrandus:  Virgilius  ^auri  sacra 
isfames'.  ultus  et  vindicatus  et  punitus.  gratia  et  bonae  et  malae  rei 
causa:  nam  sicut  dicimus  ^amicitiarum  et  beneOcii  gratia',  ita  Sallustius 
^obprobrii  gratia',  et  Cicero  ^relegationis  ac  supplicii  gratia 
colenda  et  fruenda  tradiderat',  et  Terentius  ^qui  referam  sacri- 
lego  ilii  gratiam'.  suiTragia  populi  et  quae  honorant  dicuntur  et  qnat* 
20  damnant:  Cicero  de  praetura  urbana  Mstum  vis  ulla  ex  populi  Rom.ini 
suffragiis  eripere  poterit'.  donamus  et  illud  quod  damus  et  iiinni 
cui  damus.  adficimur  honore  et  adficimur  iniuria.  elevamus  et  quae  in 
altum  attollimus  et  quae  adnuliando  leviora  facimus.  subducimus  et  quae 
retro  subtraliimus  et  quae  in  promptu  oiTerimus:  Sallustius  bello  Catilinario 


1  at  non  MC  ac  non  c  ant  non  B      2  unde  Terentius  de  horrido  et  sene  eonncho  ? 


in 


unde  terentius  de  horrido  et  si  sine  cultu  eunucho  M  unde  terentius  de  ordo 

etsi  eene  eunucho  B  unde eunucho  aliqtwt  Htteris  defectu  membranarum 

perditis  C.   fortasse  unde  Terentiua  de  horrido  et  inculto  sene  Eunucho:  TeretU, 
Eunuch,  II  3,  65        illumne  honeBtum  BC       3  ambulare  om.  BC,  ad<l.  M 
4  formOBum]   Verg.  bucol.  2,  1       ardebat  alexis  C,  om.  Bp       6  hoc  a  mouendo 
uel  a  monendo  dictnm  BC       8  hanc  (hunc  C)  manum  multos  homines  BC 
10  degeneres]  Verg.  Aen,  II II  13  animas  B  13  hospes  est  qui  B 

14  auri]  Verg.  Aen.  III  57  16  dicimus]  diximus  C  ita  supplicii  gratia 
Salufltius  obprobrii  gratia  C:  Sallust.  Cat.  23,  1  quem  censores  senatu  probri 
gratia  moverant  17  et  anie  Cicero  om.  B  relegationis  M  religationis  B 

religionis  pC:  Cic.  p.  Bosc.  Amer.  15,  43  ,      18  fruenda  MC  seruanda  Bp 
quid  referam  B:  Terent.  Eunuch.  V  3,  2        20  praetura  M  praefectura  BC 
istum  uis  illa  populi  Buffragiis  eximere  poterit  p:  Cic.  in  Verr.  act.  sec.  I  5,  14 
non  vereor  ne  aut  istum  vis  ulla  ex  populi  Romani  suffragiis  eripere  aut  a  me 
ullum   munus   aedilitatis   amplius    aut   gratius   populo   Romano   esse    possit 
21  eripere  ne  poterit  M     poterit  Ubi  eum  pudet  donamus  B:  cf.  p.  120 ^  3     22  cui 
damus]  cui  donamus  C     23  adnullando]  adlando  Bp     24  Sallustius  bello  Cati- 
linario]  salustius  bello  catilina  M  bello  uel  catilinae  salustius  C  belJo  catiUinaa 
uel  catilenae  salustiuB  B:  SdHust,  CatH.  59,  3 


120  AGROECII 

p.  2270.  71  P. 

^optimum  quemque  in  primam  aciem  subduxit'.  ^me  tui  pudet' 
dicit  et  quem  de  aiterius  facto  pudet  et  quem  de  suo:  Terentius  in 
Adelphis  sub  verbis  Aeschini  ^ubi  eum  pudet  patri  non  ante  con- 
fessum'.  discrimen  periculum  vel  diversitas.  reditus  regressus  vel  lucrum. 
supremus  summus  et  ultimus  et  superiorem  et  inferiorem  significant.  5 
altum  et  quod  sursum  est  et  quod  deorsum.  procul  et  ionge  et  prope 
significat:  Virgilius 

clipeo  est  excussa  [sagittaj  proculque 

egregium  Antorem  latus  inter  et  ilia  fixit. 
damnatus  et  addictus  et  absolutus:  idem  Virgilius  lo 

quem  damnet  iabor  aut  quo  vergat  pondere  ietum, 
id  est  quem  virtus  sua  absolvat  aut  victorem  faciat.    numquam  enim  tantus 
auctor  in  duabus  diversis  lancibus  unam  rem   ponebat,   praesertim  cum 
interponeret  ^aut'  coniuncUonem  disiunctivam.    idem  ipse  alio  |  loco  ^dam- 
nabis  tu  quoque   votis'.    sicut  voti  reos  dixerat,   ita   et  absolvendos  i5 
dixit.    unde  et  in  iure  Mamnas  esto  legato'  dicitur,   hoc  est  ^soivendo 
esto',  quod  solvi  omnibus  modis  necesse  est,  etiamsi  res  legatur  aliena. 
in  praepositio   utriusque   casus,  cum  in  loquelas  transit,  fit  etiam  com- 
munis    inteliectus.     nam    et    satis   et    parum   et   factum   aliquid   et   non 
factum   significat,  sicut  inpotens  et  infractus.     latere  et   absconsum  esse  20 
aliquid    dicimus    et    late    patere:    Virgilius    ^et    scuta    latentia    con- 
dunt'    et   ^torva  solum   sub    fronte    latebat'.     horrendum   dicimus 


2  dicit]  dici  corr,  dicimua  C,  om.  M       Terentins  —  AeBchini]  in  adelpho- 
rum  libris  terentias  sub  uerbiB  aeschini  M  Cicero  in  adelfis  sub  uerbis  aesceni  C 
Cicero  in  adelphorum  sub  uerbis  aesceni  Bi    Terent.  Adelph.  IIII  5,  49 
4  discrimen  —  lucrum  om.  BC,  cM.  M  5  significat  MBC         7  Virgilius 

om.  MB,  cidd.  C  8  clipeo  excussa  sagitta  proculque  M  clipeo  (excussa  (idd.  c) 
sagitta  procul  C  Clepeo  est  excussa  sagitta  proculque  B:  Verg.  Aen.  X  777 

9  Antorem]  antor  est  B  Antenorem  MC       latus  -^  fixit  om.  MBC,  add.  p 

10  damnatus  et  addictus  et  absolutus  Mc  dampnat  et  addat  et  absolutus  C  dam- 
natus  et  addictus  et  additus  et  absolutus  B  11  quem]  qui  B:  Verg.  Aen. 
XII  727        aut  quo  vergat  pondere  letum  om.  JB,  aut  quo  vergat  pondere  om.  C 

letum]  loetum  MC         12  id  est]  adest  corr.  cd.  m.  id  est  B        absoluat  et 
uictorem  M         tantus  auctor  om.  BC  14  disiunctivam]  distantiuam  B 

damnabis]  Verg.  bitcol.  5,  80  15  reos]  reus  M  absoluendas  B  16  dixit] 
dixerat  C  et  in  iure  M  et  iure  BC  damnans  istum  esto  ligatum  (corr. 
legatum)  dicitur  hoc  est  soluendo  esto  istum  quod  M  damnas  esto  legamen  dici- 
tur  hoc  est  soluendo  esto  quod  B  dampnatus  esto  legibus  dicitur  et  soluendus 
csto  quod  C  17  etiamsi  res  ligatur  uel  agitur  uel  soluitur  alieno,  sed  deUtis  v. 
uel  agitur  C  legatur]  ligatur  B  18  loquelas]  loquela  C  fit]  sit  C 
19  nam  uel  et  satis  BC  aliquid  aut  non  factum  C  aliquid  uel  qnod  aut  non 
factum  B        20  impotens  M        imfractus  M,  infactus  corr.  infectus  C       21  et 

sic  alatentia  candunt  B:  Verg.  Aen.  III  237  22  torua  B  corua  C  curua  M-. 
Verg.  Aen.  III  636  sub  fronte]  sufifronta  B  horridum  dicimus  despicabile: 
horrendum  admirandum  p 


ARS  DE  ORTHOGRAPHIA  121 

p.  2371.  72  P. 

et   despicabile   aliquid   et  admirandum:   Virgilius   ^oculos   horrenda   in 
virgine  fixos'. 

Advocatur  daturus  patrocinium,  invocatur  praestaturus  auxilium,  evo- 
catur  praebiturus  obsequium. 
5  Inluvies  sordium  est,  ingluvies  ventris.    illud  a  non  lavando,  hoc  ab 

inglutiendo  dictum. 

Torris  lignum  praeustum,  torrens  aquae  per  praerupta  decursus. 

Commonemus  praeterita^  ammonemus  praesentia,  monemus  futura. 

Ne  multas  habet  significationes:  ne  longa  adverbium  prohibendi^  ut 
loest  ^ne  quaere  doceri':    ne  brevis  coniunctio  disiunctiva,  ut  est  ^ho- 
minesne  feraene':  item  ne  longa  coniunctio  causalis,  ut  est  ^ne  tenues 
pluviae'  et  ^ne  subeant  herbae'. 

Temeritas  sine  consilio  dicitur,  audacia  post  consilium. 

Velocitas  pedum  et  corporum,  celeritas  animorum  atque  factorum. 
13  Gaudium  animi,   laetitia   et   exultatio   etiam   verborum   atque  mem- 

brorum. 

VIcus  est  quod  nascitur,  vulnus  quod  per  alium  fit. 

Vivum  de  victuro  dicimus,  viventem  de  morituro. 

Nascitur  quod  de  utcro  decidit,  enascitur  quod  de  terra  aut  de  aqna 
20  exsurgit. 

Adducitur  quis  ad  rem  inhonestam^  perducitur  ad  studia^   deducitur 
ad  honorem. 

Eluxit  qui  luctum  deposuit;  inluxit,  cum  lumen  apparuit 

Nuntiatur   de    longinquo,   denuntiatur   in   praesenti,   adnuntiatur    de 
25  futuro,  renuntiatur  de  excusando  [vel  respondendoj  vel  repudiando:  Cicero  { 
^renuntiata  est  tota  condicio'. 

Deportare  deponere^  adportare  est  aliquid  adferre,  conportare  in  unum 
locum*  conferre,  exportare  toUere. 


1  dispicabile  C  displicabile  B  aliqnid  ammirandam  C  ocalos]  Verg.  Aen.  XI 
507  2  fixas  carr,  -os  C  5  inluvies]  inlugies  B  a  non  lauando  c  an  non  lauando 
M  a  non  landando  BC  7  torres  lignum  perustum  B  per  praerupta]  in  prae- 
rupta  M  decursus  MBC  decurrens  c  8  monemus]  praemonemus  p 

9  significationes  habet  BC  10  ne  quaeras  B  C:  Verg,  Aen.  VI  614  ne  breuis 
coniunctio  causalis  {corr.  disiunctiua  c)  ut  est  ne  tenues  C  hominesne]  Verg. 
Aen.  I  308      11  ne  tenues]  Verg.  gearg.  I  92      12  ne  subeantj  Verg.  georg.  1 180 

14  corporum]  temporum  BC  15  uerborum  atque  membrorum]  uerborum 
atque  uerborum  B  membrorum  {corr.  uerborum)  atque  membrorum  C  17  quod 
po8t  vulnuB  om.  B      18  dicimus  B  dicitur  MC      20  exurgit  uel  ad  abducitur  B 

23  Eiuxit  luctum  deposuit  MBC  Eluxit  qni  luctum  deponit  ^  24  in  prae- 
senti  MBC  de  praesenti  c  25  de  excusando  et  repudiando  BC         Cicero 

—  condicio  om.  M,  add.  BC^:  Cic.  in  Verr.  act.  pr.  6,  16  26  conditio  ^ 

conductio  BC  27  deportare  deponere  est  apportare  aliquid  adferre  C  depor- 
tare  et  deponere  et  adportare  est  aliquid  adferre  B 


122     •  AGROECII 

p.  2272  P. 

Temperantia  est  animorum^  temperatio  rerum^  temperies  aurarum. 

Passim  aliquid  inveniri  de  re  corporali   recte  dicimus^  alTatim  dc   re 
incorporali.    iilud  enim  de  incessu,  lioc  de  afiectu  dictum  est. 

Lepus  animal  est,  lepos  iucunditas  voluptatis,  unde  et  gratum  aliquid 
lepidum  dicimus  [lepos  eloquii].  5 

Recipimus  aliquid  deferendum  rogati,  suscipimus  nostra  sponte. 

Aspicimus  sursum,  conspicimuspalam,  respicimus  retro,  inspicimus  intus. 

Praeterca  temporis  praeteriti,  Saliustius  ^numquam  Hispanos  prae- 
terea  tale  facinus  fecisse  [audivi]',  temporis  futuri 

praeterea  aut  suppiex  aris  imponet  honorem,  10 

Eo  verbum  primae  personae  facit  eo  is  it.  eho  adverbium  interro- 
gantis  est,  ut  ^eho  Parmeno  nosti*.  eo  item  adverbium  loci,  ut  si 
dicas  ^eo  redactus  sum'.  heu  interiectio  doientis  est,  eu  laudantis:  Teren- 
tius  ^eu  Phormio'.  heus  adverbium  vocantis,  heu  respondentis.  eho 
est  interiectio  iubentis  vel  hortantis:  Terentius  ^eho  puer,  curre  ad  15 
Bacchidem'. 

Limen  aedium  est,  limes  regionum. 

Arundo  canna  est  ab  ariditate  dicta,  herundo  avis  quae  tignis  adhaeret. 

Spirare  vivere  est,  exspirare  mori. 

Pertinacia  malae  rei  perseverantia  dicitur,  constantia  bonae.  20 

Consequimur  pedibus,  adsequimur  studio,  obsequimur  ofQcio^  persc- 
quimur  iniuria,  subsequimur  ordine,  prosequimur  voto. 

Nihil   adverbium    est,    nihili   nomen.     homo    enim   iiullius    momenti 
nihili  dicitur. 

Genus  familiae,  gentem  regionis  recte  dicimus.  25 


1  Temperaniia]  in  reliquis  lectiones  codicis  C,  cuitis  scriptura  in  extrema 
pagina  partim  deleta  est,  non  adscriptae  sunt  animorum  est  B  2  inneniri  B 
innenire  M  re  posteriore  loco  om.  B  3  hoc  de  affectn  dictum  {om,  est)  M 
hoc  de  affectn  dictum  est  nel  de  fatn  B  hoc  de  affatn  dictum  ?  5  lepos  elo- 
quii  om.  B,  add.  M  6  suscepimuB  B  7  Bursnm]  suspicimuB  B  8  num- 
qnid  hispanos  ilf  numquam  hispan'  B:  Sallust.  Catil.  19,  5  9  fecisse  audiui  M 
fecisse  cognoni  B  10  praeterea]  Verg.  Aen.  I  49  aris]  eris  B  imponet 
honorem  om,  MB ,  lacuna  in  M  relicta,  videntur  atUem  praeterea  excidisse  quac 
apud  Vergilium  antecedunt  et  quisquam  nnmen  lunoniB  adorat  11  eho  aduer- 
bium  —  nosti  post  13  redactns  sum  et  heu  interiectio  —  respondentis  post  IG 
Bacchidem  transposuit  Putschius  12  ut  ante  eho  om.  B:  Terent.  Eunuch.  II 
3y  60  parmino  B  ut  ante  si  om.  B  13  landantis]  latidantis  B  14  eu 
formio  ?  en  parmeno  M  eu  formino  B  eu  Phormio.  idem:  eu  noster  laudo  p: 
Terent.  Phorm.  III  1,  14  eu  respondentis  B  eo  est  interiectio  M  eo  est 
et  interiectio  B  16  eo  puer  MBi  Terent.  Hecyr.  III I  4,  97  18  Arundo 
canna  est  ab  ariditate  dicta  (hamndo  telum  e  canna  add.  p).  himndo  auis  est 
qnae  tignis  adhaeret.    himdo  sanguisuga  dicitur  zp  hemndo  auis  quae  M 

himndo  anis  est  quae  B  19  expirare  mori  ?  exspirare  emori  M  expirarc 

emori  B       20  Perfcinacia  mala  rei  actio  Perseuerantia  dicitnr  constantia  bona  B 
21  obsequimur  —  voto  om,  B        22  prOBequimur]  adseqnimnr  M 


ABS  DE  ORTHOGRAPHIA  123 

p.  2272.  73  P. 

Laetamur  de  nostris  bonis,  gratulamur  de  alienis  [amicorum  hoc  est 
gratiOcans  laetitia]:  Cicero  [dicitj  ^neque  tam  istius  hominis  perditi 
subita  laetitia  quam  hominis  amplissimi  nova  gratulatio  [divitiis 
eum]  commovebat'. 

5  Herbidum   locum   dicimus   |  in   quo  herba  est,   etiamsi   aridus   esse 

consueverit,  herbosum  qui  herbam  facile  generat,  etiamsi  ad  tempus  aridus 
sit  sic  et  aquaticam  potionem  recte  dicimus,  quae  aquam  aliunde  recipit; 
aquosum  autem  locirni,  qui  ex  se  aquam  fundit.  ita  et  meracam  potionem, 
merosum  autem  vinum  appellabimus. 

10  Attollit  aggerat  scribendum  est.    in   compositione  enim  sermonum  ad 

praepositio  accusativi  casus  corrumpitur,  cum  servire  loquelis  incipit, 
quando  eam  muta  sequitur;  integra  autem  permanet^  quando  semivocalis, 
ut  est  adficit  adripit.  huius  rei  ratio  reddenda  est.  vocales  omnes  prin- 
cipes   vocis   sunt   et  «dominae    litterarum,   quae,    sicut   universa    fortiora 

15  naturaliter  faciunt,  subiecta  et  adiuncta  sibi  protegunt,  aequalia  autem  et 
resistentia  elidunt.  nam  quo  modo  non  numquam  inter  se  commissae 
franguntur  et  synalipham  faciunt,  ita  consonantes  sibi  creditas  conservant. 
quarum  virtutem  necesse  est  ut  semivocales  imitatae  vicinas  sibi  mutas 
tutentur. 

20  Quaeritur  ab   aliquantis,  quid  distet   inter  super  et  supra  et  subter 

ct  subtus.  super  est  quod  eminet,  supra  quod  substratum  aliquid  habet. 
item  subter  est  quod  re  aliqua  superiore  premitur  et  conculcatur,  subtus 
quod  demissum  altius  non  contingitur. 

Sinum  dicimus  extcrius  sinuatae  vestis  receptacuhim,  gremium  interius 

25  accinctae  vestis  secretum:  Virgilius 

pandentemque  sinus  el  tota  veste  vocantem 
caeruleum  in  gremium. 
gremium  autem  dici  e  contrario,  ab  ingressu  difficili,  similia  produnt,  sicut 
aditum  et  penum  et  penetrale,  eo  quod  adiri  et  penetrari  raro  soieat. 

30  Largitas  humanitatis  est,  largitio  ambitionis. 


1  de  alienis  . . .  amiconim  decem  fere  litteris  post  aliems  deletis  M,  de  ami- 
comm  B        2  dicit  om.  B,  culd.  M^        neque]  Cic.  in  Verr.  act.  pr.  S,  21 
tam  om.  ?  perditij   pditi  M  3   quam  (hnius  add.  ?)  hominis  amplissimi 

nona  gratnlatio  diuitiis  enm  commouebat  M^  qnamnis  hominis  noua  gratulatio 
commonebat  eum  B        5  herbitum  locnm  B       6  conBuenerit  B  consnenit  M 
generet  etiamsi  atempns  aridum  sit  sic  aquatitiam  B  7  aqnatam  potionem 

recte  dicimns  quae  aquam  aliunde  recipiat  Beda  p.  2778.  fortasse  aquatam  potio- 
nem  —  recepit  recipiat  B  8  meratam  M  10  ad  om.  B  12  eam]  ea  B 
permanet]  manet  B  13  afficit  arripit  B  reddenda]  tenenda  B  nocales 
omnis  nocis  principes  sunt  ?  18  imitatae]  emitate  B  19  tutentur  M  tuean- 
tnr  nel  tnentur  B  20  et  post  snpra  om.  B  21  est  post  snbter  om.  B  22  re^ 
Be  B  23  dimissum  B  non  tangitur  Beda  p.  2801  26  pandentemqne^ 
Verg.  Aen.  VIII  712        uacantem  B        28  dici]  damnum  B         29  eo  om,  B 


124  AGROECn 

p.  2278.  74  P. 

Crassari  corporis  est  et  saginae,  grassari  aniini  et  crudelitatis. 

Album  naturae  tantum  est^  candidum  frequenter  et  studii.  nam  et 
corpori  et  animo  aliquotiens  adsignatur.  albos  ergo  capillos^  carnem  can- 
didam  recte  dicimus.  | 

Muliebre  dicitur  a  mulieribus  aliquid  factum^  mulierarium  per  mulieres  s 
aliquid  ordinatum  et  per  yiros  gestum. 

'luventus  multi  iuvenes  dicuntur,  iuventas  unius  hominis  aetas^  luveuta 
ipsa  dea,  ut  Graeci  dicunt  [aut  ut  poetae],  lunonis  filia^  uxor  Herculis^ 
a  qua  lunium  mensem  appeiiatum  in  libris  fastorum  legimus. 

Delictum   peccatum   aliquod    dicimus,   *   delectum   militiae    aut    ali-  lo 
cuius  examinis  electionem  appellabimus.      nam  diiigi  adfectionis  est,  de- 
ligi  ludicu. 

Inter  commodatum  et  mutuo  datum  non  nihil  diflert.    commodamus 
amico  pro  tempore  equum,  vestem,  servum^  hanc  ipsam  rem  quam  dedi- 
mus  recepturi:  mutuo  damus  pecuniam,   triticum,  vinum   et  his  similia,  i5 
quae  mutata  recipi  necesse  est 

Ligat  quis  vinculo,  legat  testamento. 

Loqui  hominis  est^  obloqui  obtrectatoris,  sicut  obicit  opponit;  alloqiii 
suadentis  vel  hortantis  aut  iubentis,  eloqui  oratoris. 

Percussum  corpore  dicimus,  perculsum  animo:  Cicero  de  signis  ^tam-  20 
quam  illa  ipsa  face  perculsus  esset'. 

EiTerunt  qui  exportant^  ecferunt  qui  laudando  extollunt:  idem  Cicero 
^uimium  haec  iili  fortasse  ecferant'. 

Periculum  ad  discrimen  pertinet^  periclum  ad  experimentum. 


1  saginae  B  et  Beda  p.  27 82,  BangoiniB  M       2  nam  et  corpori  aliquoties 
et  animo  adsignatur  B        6  aliquid  posteriare  loco  om.  B  et  Beda  p.  2701 
gestum],  iestnm  B         8  aut  ut  poetae  M  aut  poetae  B  et  Beda  p.  2788 
9  legimus  in  libris  fastorum  B  10  delectum  militiae  ?  dilectum  militiae  M 

delictum  militiae  B.  lacunam  indicavi,  qtM  definitio  participii  dilectus ,  quod  a 
delectu  militum  Agroecius  distinxerat,  excidit  11  nam  diligi  M?  nam  et  di- 

legi  B  13  differt]  distat  B  commendamus  B  14  amico  his  scriptum  est 
in  M  equum]  animal  B  18  sicut  obicit]  sicut  obiecit  obicit  B  alloqui 
persuadentis  hortantis  uel  iubentis  B^  adloqui  persuadentis  hortantisque  vel 
iubentis  Beda  p.  2790  20  tamquam]  Cic.  in  Verr.  act,  sec.  II II  34,  75 
21  face  B  facies  M  22  Efferunt  qui  portant  et  efferunt  qui  laudando  extoUunt. 
Idem  cicero  nimium  haec  illi  fortasse  effemnt  ?.  cf.  Non.  p.  298,  1  ecferre  ex- 
toUere:  M.  Tullius  de  signis  (m  Verr.  act.  sec.  IIII  56,  124)  'nimium  forsitan 
haec  illi  mirentur  atque  ecferant'        ecferunt]  et  ferunt  B  et  qui  ferunt  M 

21  idem  nimium  haec  illi  fortasse  efferant  B  idem  dit  ecferunt  nimium  haec  illi 
fortasse   M  24    Periculum   ad   discrimen   pertinet   periclnm   (corr.    «?.    w. 

periculum)  ad  experimentum  B  Discrimen  ad  periculum  pertinet  et  ad  (et 
id  cr)  experimentum  M^  Discrimen  et  ad  periculum  et  ad  experimentum  per- 
tinet  p.  cf.  Non.  p.  364,  1  periculum  est  ealutiB  discrimen  —  periclum  experi- 
mentum 


ARS  DE  ORTHOGRAPfflA  125 

p.  2274.  75  P. 

Indigenae    homiiies    dicuntur,    indigites   dii   [ne  geniti  indegites   dii 
indidem]. 

Circum  pedes  surit  obsequia  servorum,  ante.pedes  amicorum:  luve- 
nalis  Uogafti  ante  pedes'. 
5  Insita  arbor  est  cui  incisae  aliemim   germen  includitur;   adsita  cui 

incolumi  aliud^  quod  sustineat^  adiungitur:  Horatius  ^qua  populus  adsita 
surgit',  quippe  quae  vitibus  maritaretur. 

Fremor  est  murmur  hominum^  fremitus  ferarum. 

Fiavum  dicimus  rubeum,  sicut  ^flava  Ceres*;  furvum  nigrum^ 
lo^furvae  regna  Proserpinae';  fulvum  nigro  rubeum,  ferinum  et  super- 
bum,  sicut  fulvum  leonem  et  fulvam  aquiiam  et  fulvum  aurum  et  ^fulva 
pugnas  de  nube  tuentem',  quae  haberet  igneum  aliquid  de  caelesti  et 
sordidum  de  lugubri  aut  certe  de  Aenea  iracundiam,  |  de  Turno  tristitiam. 
fulvum  certe  aurum^  cui  ad  decorem  splendoris  sui  nigeili  aliquid  additur. 
15  Postulatur  aliquid  honeste,  poscitur  improbe:  Cicero  in  frumentaria 

Mncipiunt  postulare,  poscere,  minari'. 

AIvus  virorum  recte  dicitur,  uterus  mulierum,  venter  in  utroque  sexu. 

Supplicia  de  tormentis  dicimus  et  de  precibus. 


1  Indigenae  —  indidem]  Indigene  homineB  dicontnr  indigentes  digene  geniti. 
Negene  tibi  de  B  Indigenes  (Indigenae  p)  homines  dicnntur:  Indigetes  dii.  Idem 
(itidem  p)  indigetes  unde  geniti  dii  ?jp.  foriasse  indigenae  homines  dicnntnr,  hoo 
est  indidem  geniti,  indigetes  di  3  circum]  ciroum  corr,  cursus  M  4  togati] 
Iw>m.  saJt.  7,  142  5  incisae  Beda  p,  2788,  inscissae  M  inste  B  6  inco- 
lomi  M  qua]  quia  B  q  M:  Hor.  epist.  II  2,  170  qua  populus  adsita  certis 
Limitibus  vicina  refngit  iurgia       8  murmur]  rumor  ^       9  Flavum]  Flaueum  B 

flava]  flaues  B:  Verg.  georg.  I  96        furuum  nigrum:  Horatius  quam  paene 
furuae  regna  Proserpinae  p:  Hor.  carm.  II  13,  21        10  regna]  regine  MB 
fortasse  fulvum  cum  nigro  rubeum        ferinum  et  superbum  om.  Beda  p.  2785 

11  aurum,  ut  Virgilins  fulva  pugnas  p:  Verg.  Aen.  XII  792  12  pugnasse 
de  nube  M  pugnasse  Du  pube  B  haberet  igneum]  habere  eum  B  13  de 
aeneae  M  tristiam  B  14  fulvum  om.  B  addetur  B  15  poscitur] 
patrem  B  16  incipiunt]  Cic.  in  Verr.  act.  sec.  III  34,  78  18  et  de  preci- 
bus  EXPL.  M  et  precibus  diuinis  ? 


CA88I0D0RII 


DE   ORTHOGEAPHIA 

ET 

DE  ARTE  GRAMMATICA 

EXCERPTA 

ADAMANTU  SIVE  MARTYEn 

LIBER 
DE  B  MVTA  ET  V  VOCALI 


Cassiodorii  excerpta  de  orlhographia  una  cum  Scauro  et  Capro,  de 
(|uihus  aulea  dictuni  cst,  scripta  sunt  in  codice  Bernensi  330  saec.  X 
f.  1  — 17*,  incipit  prologus  Cassiodori  Senatoris  supcr  orthographiam  ah 
ipso  ex  antiquis  collectam  Cum  inter  nos  sqq.  praeter  hunc  tres  super- 
sunt  Uhri  eadein  fere  aetate  scripti,  Berneusis  243,  Bruxellensis  9581, 
Colouiensis  83,  et  quartus  qui  his  aliquanto  recentior  est  Parisinus  7495. 

In  codice  Bernensi  243  saec.  X  Hher  Cassiodorii  ultima  eius  parte 
amissa  scriptus  est  f.  10  — 19  *,  incipit  prologus  Cassiodori  Seiiatoris 
super  ortogr.  Cum  inter  nos  —  p.  2318  ^x  Prisciano  grammatico  qui 
nostro  tempore  Constdntinopoli.  fuit  olim  Petri  Danielis,  cuius  manu 
quaedam  in  extrema  codicis  pagina  scripta  sunt:  cf.  Hagen  catal.  cod.  Bern. 
p.  283,  anecd.  Helvet.  p.  CXLIX. 

Codicem  Bruxeliensem,  quem  ipse  non  vidi,  sed  a  Friderico  Ilaasio 
cum  editione  Genevensi  a.  1650  collatum  haheham,  Ilaasius  decimo  saeculo 
trihuit.  in  catalogo  hihliothecae  Bruxellensis  (catalogue  des  manuscrits  de 
la  hihlioth^que  des  ducs  de  Bourgogne)  v.  I  p.  192  undecimo  saeculo  ad- 
scrihitur.  Cassiodorii  liher  scriptus  est  f.  1  sqq.,  incipit  pf,  Cassiodori  Sena- 
toris  Cum  inter  nos  sqq. 

Codex  Coloniensis  ineunte  decimo  saeculo,  ut  mihi  visum  est, 
scriptus  post  Boethii  lihros  de  arithmetica  Cassiodorii  orthographiam  con- 
tinet  f.  75—87*,  praefatio  Casiodori  Senatoris  Cum  inter  nos  sqq.,  deinde 
Isidori  commentarium  de  orthographia  et  Servii  centimetrum:  cf.  lafTe  et 
Wattenhach  eccles.  metropol.  Colon.  cod.  manuscr.  p.  29. 

Codex  Parisinus  7495  olim  Claudii  Puteani  huuc  iihrum  tertio  decimo 
saeculo,  ut  mihi  visum  est,  scriptum  praehet,  incipit  praefatio  Cassiodori 
Senatoris  Cum  inter  nos  —  coniungi,  explicit  Cassiodori  Senatoris  de 
ortografia  liher  ex  duodecim  auctorum  opusculis  defloratus, 

Sed  cx  his  codicihus  Bernensem  243  plerumque  cum  altero  Beniensi 
consentientem  inveni.  Parisinus  quoque,  quamquam  saepius  errore  lihrario- 
rum  et  interpolatione  corruptus  est,  tamen  eandem  sectam  sequitur.  contra 
Bruxellensis  et  Coloniensis,  qui  inter  se  ita  simiies  sunt,  ut  eos  ex  uno 

OBAMIIATICI   LATIKI    YU.  9 


130  CASSIODORII 

arclielypo  dnctos  esse  appareat,  cllversain  ab  illis  scriptiiram  saepissime 
praebent.  itaque  cum  duo  sint  genera  codicum,  quorum  alterum  duoLus 
Bernensibus  et  Parisino,  alterum  Bruxellensi  et  Coloniensi  continetur,  prius 
ilJud  genus  uno  Bernensi  330  ita  repraesentatur,  ut  nihil  quod  gravioris 
momenti  sit  ex  reliquis  duobus  eiusdem  stirpis  libris  accedat,  in  altero 
genere  neque  Bruxellensis  neque  Coloniensis  per  se  satis  certam  fulem 
habet.  quare  tres  libros  quos  modo  dixi  ad  novam  editionem  adhibui,  e 
quibus  Bernensi  (/?)  et  propter  bonitatem  scripturae  et  propter  diligentiam 
librarii^  qui  eum  scripsit^  praecipuam  auctoritatem  ad  constituendam  iectio- 
nem  tribui.  et  quia  in  eo  prima  scriptura  interdum  a  correctore  mutata 
est  neque  certo  semper  cognosci  poterat,  quid  antea  scriptum  fuisset,  in 
his  locis  alterum  Bernensem  cum  prima  scriptura  iliius  plerumque  con- 
sentientem  inspexi  et  eius  lectionem,  ubi  opus  esse  videbatur,  adnotavi. 
ea  quae  deleta  priore  scriptura  iu  rasura  posita  sunt  addito  ras,  signifi- 
cavi.  ex  Parisino  codice,  quem  olim,  cum  meliores  libros  nondum  habe- 
bam,  contuleram,  pauca  adscripsi.  in  Bruxellensi  codice  (A)  et  in  Colo- 
niensi  (C)  cum  scriptura  veteris  codicis,  ex  quo  illos  descriptos  esse  dixi, 
parum  accurate  expressa  sit,  tum  ii  loci,  in  quibus  verba  omissa  vel  ali- 
quo  modo  extincta  erant  in  archetypo,  id  quod  saepe  acciderat,  variis 
modis  a  librariis  mutati  et  interpolatiouibus  corrupti  sunt.  quare  si  cum 
Bernensi  alteruter  ex  iis  consentit,  dissentiens  alterius  scriptura  iidem  uon 
habet,  sed  aut  errori  aut  coniecturae  tribuenda  est.  si  utriusque  consensu 
communis  archetypi  scriptura  refertur,  quamquam  ea  quoque  saepe  cor- 
rupta  est,  tanien  haud  raro  meliora  praebet  quam  Bernensis.  nam  ne  is 
quidem  ab  interpolatione,  quam  vulgo  grammaticorum  libri  experti  suiit, 
omnmo  vacuus  est.  discrepantiam  codicis  Bernensis,  quein  post  me  iterum 
Ilagenus  contulit,  item  codicis  Bruxellensis,  in  ([uo  Haasii  opera  usus  sum, 
exceptis  levioribus  quibusdam  scripturis,  quarum  nulla  utilitas  est,  integrum 
exhibui.  in  Coioniensi  codice,  qui  valde  neglegenter  scriptus  est,  complura 
quae  in  eo  depravata  erant  omisi.  praeterea  in  excerptis  Adamantii  Mar- 
tyrii,  de  quibus  infra  dicetur,  Bruxellensis  el  Coioniensis  codicis  lectiones 
minus  accurate  quam  in  reliquis  iudicatae  sunt. 

Duae  recensiones  manu  scriptorum  hbrorum,  de  quibus  dixi,  etiam 
ad  duas  editiones,  in  ({uibus  primum  hic  liber  typis  expressus  est,  perti- 
nent  earum  altera  est  Parisiua  apud  Sebastianum  NivelJium  a.  1579. 
in  fine  subscripta  sunt  haec,  ^Lutetiae  Parisiorum  ex  typographia  Henrici 
Thierry  mense  Decembri  MDLXXVHl'.  in  hac  cum  reliquis  Cassiodorii 
libris  olim  editis,  iu  quibus  Petri  Pithoei  opera  usus  erat  typographus, 
hic  de  orthographia  liber  ex  codice  Petri  Danielis  primum  editus  est,  de 
quo  in  epistuia  typographi  ad  lectorem  scripta  sunt  Iiaec,  ^Non  taceam 
P.  Dauieiem  virum  quidem  eruditissimum  ac  venerandac  antiquitatis  culto- 


DE  ORTHOGRAPHIA  131 

rem  diligenlissimutn,    qiii   milii   eliam  eiusdem   auctoris    Dc  Orlliograpliia 

mauuscriptum  nunquam  anlea  editum^  praebuit.  Nonnihil  praeterea  industriae 

ct  laboris  Ant.  Fontanoni  in  eodem  Paris.  Senatu  Advocati  huic,  ut  quibus- 

dam  aliis  operibus  accessit'.   eodem  Danielis  libro  aliquot  annis  ante  Petrus 

Pithoeus   in   adversariorum    subsecivorum    iibro   priore    a.    1564   primum 

edito  c.  6   p.  25  ed.  Basil.  a.  1574   usus  erat,   cum  Adamantii  Martyrii 

verba  apud  Cassiod.  p.  2299   hema  Ucet  ego  invenerim  sqq.   *ex    vetere 

Danielis  exemplari'  adscriberet.    nam  paucis  quae   ipse   Pithoeus   mutavit 

exceptis  ea  cum  Parisina  editione    consentiunt.    Danielis  autem  olim   fuit 

et  codex  Bernensis  243,  sicut  supra  dictum  est,  et  apographum  sexto  decimo 

saeculo   ex   hoc   factum  et  in   One   suppletum,   quod  nunc  ipsum  quoque 

inter   codices   Bernenses   servatur   n.    175.     in    margine   apographi    manu 

Danielis  coniecturas  et   ipsius  et  Puteani  et   excerpta  aliquot  ^ex  codice 

.veteri'  adscripta  esse  dicit  Hagenus  catal.  cod.  Bern.  p.  237.     ceterum 

Parisina  editio  multis  locis  cum  codice  Puteaneo,  qui  nunc  Parisinus  est, 

ita  consentity  ut  dubitari  nequeat  quin   is  quoque  ad  eam  editionem  ad- 

hibitus  sit. 

Eodem  anno,  quo  Parisina  editio   facta  erat,    liber    de  orthographia 

a   Ludovico   Carrione   ex   codice  Coloniensi  separatim    editus   est    hoc 

titulo,  ^Magni  Aurelii   Cassiodori   Senatoris   V.   C.   de    orthographia   liber, 

edente  et  emendante  Ludovico  Carrione  Brugense.    Antverpiae,  Ex  orficina 

Christophori  Planlini  Architypographi  Regii.  MDLXXIX'.    de  manu  scriptis 

aulem  libris  quibus  Carrio  usus  erat  in  epistula  ad  Theodorum  Pulmannum 

data  a.  d.  VH.  Kalend.  April.  MDLXXIX  scribit  haec,  ^Quod  quaie  sit,  ut 

melius  intelligatury  Cassiodori   viri  omnibus  honoribus  in  sua   rep.  aucti, 

et,  ut  illa  tempora  rerebant,  non  ineruditi  Orthographiam  ex  diversissimis 

scriptoribus  compilatam,  et  aliquando  etiam  ab  ipso  Cassiodoro  interpolatam 

nunc  ad   te  mitto,  et  sub  tuo    nomine,  nitidis   illis  accuratissimi  Plantini 

nostri  characteribus  descriptam,  in  vulgum  exire  iubeo.  —  Notas  adiicerem, 

quas   olim    fragmento  libri  Gemblacensis,  et  illis   membranis  apposueram, 

quas  a  Cornelio   Gualthero,  homine  antiquitatis  studiosissimo,  Franciscus 

Martinius  omni  immortalitate  dignissimus,  meoque  et  reip.   litterariae  malo 

immature  exstinctus  ad  me  miserat,  nisi  illas  mihi,  ut  cetera  fere  scripta 

mea  omnia,  una  cum  suavissimo  Lovaniensis  academiae  secessu,  etiamnum, 

utinam  ne  aeternum,  militaris  invideret  iniuria.    nam  quae  nunc  edimus, 

libri  Coloniensis,  quem  a  Melchiore  Hittorpio  omnium  bonorum  doctissiroo 

et  doctorum   optimo  accepimus,   fidem   sequuntur,  eiusquc  auctoritate  se 

tueri  debent'.    fragmento  Gemblacensi,  cuius  praeter  Coloniensem  codicem 

hoc  loco  mentionem  facit,  usus  erat  antea  in  antiquarrum  lectionum  com- 

mentario  secundo  c.  2  de  Adamantii  Martyrii  verbis  apud  Cassiod.  p.  2295 

iila  quoque  nomina,   quorum   secunda  syllaha  in  a   littera  desinit  sqq. 

9* 


132 


CASSIODOmi 


ilispiiUiis,  'Iii  liliio  Frdiiii.sd  Mailiiiii,  oiiinis  anlitjuilalis  et  huuianiuth 
scientia  valdi.-  oruati,  cuiiis  immatiira  morle  abrepli  memoriam,  pro  eo  a^ 
debeo,  saiicte  veneror  et  colo,  scripluin  erat  iimhuln  aliai|iie  valde  iiien- 
ilosu,  ijiiae  v,\  rragmeiilo  libri  Gemblacensis  iii  paiicis  pagellis  rettqiio  alia, 
iii  frusla  mininia  ilislraclo,  ita,  ul  edeiida  ritrn,  legenda  (lldid\  iieque 
tatiien  Cassiodorii  illud  rragmeiitiim  Tuit,  sed  MartyriJ,  ex  llubieiisi  rodice, 
ite  iiufl  poslea  dicelur,  ilescnptut».  nam  apiii)  illum  haec  qiiae  (iarrto  illu 
Inro  alTert  legunttir,  noii  iii  exccr|itis  Cassiotlorii.  siipplemeiita  alilem  i|ua6 
ex  eo  Carrlo  cdiderat  et  ipse  in  suam  edilionem  recepil  et  ante  eitni 
receperal  Parisiiius  editor.  sed  ipsa  editio  iion  ex  solo  Caloutensi  codice, 
ut  ait,  facla  esl:  iieque  enim  codex  gravissime  corriipUis  ad  eam  rem 
suriiciebat,  ut  Parisinum  eiempliim,  qiiod  paucis  meiisibus  anle  editum 
erat,  in  nova  editioiie  ^idbibitum  esse  certis  iudiciis  apparel,  in  uova  autem 
editione,  iiuani  Colmiieiisem  codicem  seruUis  Carrio  paravit,  multa  quidem 
prioiis  editioiiis  vilia  correcta  sunt,  sed  multis  etiain  lucis  partim  Talsa 
codicis  scrijiliira  siibstituta  parlim  lemerariis  editoris  coniectiiris  melior 
lectio,  ipiac  atitea  eilila  cral,  corriipta  est.  Cairionis  editio  uiia  cum  Vi 
I.ongo  ab  Hicronymo  Commelino  repelita  est  Ileidelbergae  a.  1589' 
additis  iu  liiie  [laiicis  adnotationibiis  ediloris.  bac  eilitione  iii  suis  adiio> 
latiuiiibiis  ad  utrumijue  giamnialicum  Senilcrus  usus  est.  sed  is  fa 
Cassiodorio  multo  pauciura  quaui  in  Veliu  Loiigo  adnoLavit.  eandeni  editio- 
ni>m  Putscliius  expressit,  i|tio  ractum  est  ul  illius  ijuo[|ue  cdiLio  cum 
Carrionis  exemjilo  prorsus  conseiitiat.  coutra  Parisinani  editionem  ex 
Carrionis  recensione  pluribus  locis  correcljim  seciilai'  sunt  eae  in  qiiibns 
{wslea  uiia  cum  R-li<)ui$  Cassiodoiii  upeiibus  bic  liber  editus  esL  manu 
scripto  autcm  codice  potil  Carrionem  unus  Garetius  iisus  est,  culi 
liabui  edilioiiem  Veiietam  a.  172!).  ts  enim  in  lioc  libro  'vetustissimuni' 
cndicem  nis.  bibliotbecae  S.  Micliaelis  iii  Moiile*  se  liabiiisse  scribit  et 
jiaucas  eius  codicis  lectiones  iii  uiargine  adnotavil.  ceterum  iii  tpsuin 
librum  vii  ijiiidijuam  ex  eo  codice  recepit,  sed  antiijiiiores  buiiis  geiieriii 
editiones  esprussit.  scripturas  autciu  codicis  ijuas  in  margioe  etbibuil  cum 
Itruxcllensi  codice  conseutieutes  inveni. 

De  opera  iii  excerpeiidis  orlhograpliorum  libris  a  se  cotlocala  ipse 
Cassiodorius  iu  praeratioiie  Ubri  dixil,  dum  ad  coiuplendos  libros  ad  insUtu* 
tionem  monachorum  siiorum  a  sc  scriptos  tionagesiino  tertio  aetatis  anao 
haec  eicerpla  se  composiiisse  scribil.  eodem  pertinent  haec,  quae,  post- 
ijiiam  ipsa  exccrpla  conrecil,  de  liuc  tibro  scripsit  instit.  divln.  c.  30, 
magtio  studiu  lalmris  incubui,  ui  in  lihrn  sei/ueslralo  uique  coa^milo, 
qui  iiino-ibilur  dc  ort/i(rffnipliiu ,  atl  run  ilcfloralae  rtyulae  pervenirerU. 
antea  anlem  ipsos  orlhographorum  libros  una  cum  aiiis  grammaticis  colle- 
gerat  et  in  biblintlicca   monasterii  siii   posuerat,   ijuos  et   iii  praeTatioiie 


* 


UE  URTHOGltAriilA 


133   . 


iiisliluliomim,  Uim  ciiiu  ipsc  iln  uilliograpliiH  uitikluiii  si'i'i|isiTyl ,  «l  priicter 
excurpla  a  sc  courecla  in  praeratione  libri  ile  ni-ihQgrapliia  iitoiiacliLS  legeii- 
ilos  commf^^uilavil. 

Seqiiitur  ut  (]<■  grammaticis  quorum  cx<?i.TpIa  Casstodorius  |)osuit  paura 
dicam.  coruiii  uuliquissiinus  est  is  <{ueiii  primo  loco  |>osiiit,  Auoaeus 
lioriiulus,  i|tieDi  A(^ueum  ipse  vitlclitr  itisisse.  iiciiue  cuim  (iuliitari  potesl 
rpiiu  liaec  Cortiuli  excerpta  rercreiida  siiil  ad  L.  Annaciini  Coruiitiim  Lepti- 
lanum,  qiiein  Ni-rouis  aetate  Romae  vixisse  constat.  dc  lioc  quae  meninriau 
prodila  sunt  cotnposuit  lalmiiis  proll.  iu  P<>rs.  p.  VIII  sip).  gratnmaticonim 
autem  stiidiis  eum  dedilum  Tuissc  commcutario  hi  Vergilium,  (juo  innlti 
postea  usi  suul,  coniprobatur.  libri  de  ot-lhograpbia  praeter  excerpta  Cassio- 
dorii  meutio  facta  iion  est.  (luainqiiam  Ribbeckius  de  commentario  Ver- 
giliano  disputaiis  prull.  in  Verg.  p.  128  ad  biinc  librum  potiiis  quam  ad 
commentarinm  Vergilianum  rcrerenda  esse  coniecit  liaec  quae  Corutito 
tribuuntur  in  glossis  Placidi  p.  !')8,  15  ed,  [leuerl.,  ingluvicm  Coriiulus 
venirem.  Pliniu»  ettacHtilem ,  et  apud  Servium  in  Verg.  georg.  I  277, 
Probitx  orchus  legil,  Cormilus  veUil  udipiralionein  iid/lfiiifarn.  in  eicerplls 
autem  Cassiodorii  de  iisdem  ferc  quaestionibus,  iiuae  saepe  ab  iis  qui  dc 
orthograpbia  scripserunl  tractalae  suiit  disputatiir.  maiima  eiilm  eoritm 
pars  ad  controversiam  illam  et  ante  Cornulum  a  non  millis  et  post  cum 
saepius  traclatam  pertiuct,  iitruin  soims  eiitmtiaiionis  scriptura  eiprimeu- 
diis  aii  snla  ratiu  sequenda  sil,  vel,  nl  ipgc  dicit  p.  2283,  vlrum  ijuod 
audimuf  an  guod  scrilii  oporleal  scribendum  sil.  ex  anliquioribus  scriplori- 
buH  (]ui  de  orlbograpliia  scripserant  semel  nomiuavit  Liicilium  p.  228H 
de  q  littera,  (iiiiuqnies  Vari-onem,  p.  2282  dc  v  lillera  pro  digamma 
Graecorum  posita,  p.  2284  de  vocabulis  i  vcl  u  liltera  scribendis,  ib.  du 
V.  inlenuUum,  p.  2285  sij.  de  b  lillera,  p.  2286  de  adspiralione  posl  r 
littcram.  in  his  semel  librum  de  grammatica  appellavit  p.  2286,  {irnelerea 
in  libro  r/ui  esl  de  grammalica,  1'arro  rum  de  lillerix  rtissererel,  h  inler 
li/leras  non  cwe  dispularil.  scd  i|isis  verbis  quibus  liaec  superioribus',  iii 
quibus  Varronis  de  eadeni  re  seiitentia  relata  eral,  adiunxit  illa  non  esxR 
ei  eodem  libi-o  petila  iiidicat,  sicut  Bilscliclius  quaesl.  Varrou.  p.  23 
aiiimadvertil.  de  libris  de  origine  linguae  latiiiae  cogilabal  Ttitsclielins ;  pro- 
babilitis  Wilmannsius  ilc  Vair.  libr.  gramin.  p.  02  sijq.  el  illa  et  reliipia 
Varronis  testimonta  ad  libros  de  sermone  latino  rellulil,  quiliiis  saepiiis 
antiquissimi  scriplores  dc  urlhographia  usi  sunt. 

De  Curtifl  Valcriano,  ci  quo  post  Velii  Lougt  exccrpla  pauca 
descripta  sunt,  uiliil  memoriae  prodilum  est.  nam  inr(;rla  cst  suspicio 
Osanni  Bcilr.  x.  griecli.  n.  rocm.  Litteraturg.  v.  II  p.  28'.l  euiidem  buiic 
esse  opiiianlis  alqnc  Valerianum  ad  qtiem  Symmaebi  epislula  VIII  Hll  scrlpta 
etU    in   eicerptis  autem  quae  Cassiudorius    posuil  auctores  <{uiUtis  usus 


134  CASSIODORII 

erat  nominati  non  snnt.  scd  Cornutum  secutus  est  p.  2288  de  q  littera 
et  p.  2289  de  z  ]ittera:  cf.  Cassiod.  exc.  p.  2283  ct  2286.  cuni  Scauro 
p.  25,  1  consentiunt  quae  de  scriptura  partuhus  vel  parfiOus  praecepta 
sunt  p.  2288.  Caesellinm  parum  accurate  a  Cassiodorio  p.  2318  excerptum 
videtur  secutus  esse  p.  2288  de  praepositione  vel  adverbio  cim  ct  de 
pronominc  hviusce.  Papiriano  debentur  quae  p.  2289  de  graeca  littera  il; 
et  de  0  pro  u  ab  antiquis  posita  leguntur:  cf.  Cassiod.  exc.  p.  2291  et 
Priscian.  1.  I  p.  27,  11.  et  quoniam  in.excerptis  Papiriani  quibus  nunc 
utimur  multa  omissa  esse  constat,  facilis  est  coniectura  ut  ea  de  quibus 
cum  antiquioribus  auctoribus,  quibus  Papirianus  quoque  usus  erat,  Vaieria- 
nus  consentit  ab  illo  potius  quam  ab  his  ipsls  petita  esse  credamus. 

In  iis  quae  ex  Papiriano  collecta  sunt  phirima  cum  Velio  Longo 
consentiunt,  quem  ipse  grammaticus  appellavit  p.  2292  de  u  littera  gemi- 
nata.  reliqua  quae^x  ilUns  libro  petivit  in  margine  indicavi.  sed  in  his 
sunt  de  quibus  plura  in  Papiriani  excerptis  quam  in  Longi  libro  quem 
nunc  iiabemus  scripta  inveniantur,  in  primis  de  verbo  narrare  p.  2290, 
ubi  additum  est  nomen  Varronis,  quod  apud  Longum  p.  80,  9  non  legitur, 
et  dc  praepositionibus  p.  2292sqq.,  ubi  et  iu  praepositio  post  ai?  et  prae- 
positiones  se  pro  circum  ante  inter  post  trans  in  Longi  disputatione 
p.  60,  6  sqq.  omissae  sunt.  e  quibus  quaestio  de  praepositione  in  mani- 
festa  codicis  lacuna  periit;  reliquae  quoque  praepositiones  liaud  scio  an 
neglegcntia  potius  eorum  qui  Longi  Hbrum  descripserunt  quam  consilio 
grammatici  praetermissae  sint.  aliis  tamen  locis  Papirianus  antiquiores 
auctorcs,  a  quibus  uberiorem  notitiam  petere  poterat,  adhibuit,  in  primis 
Cornutum  ct  Caescllium.  e  quibus  Caesellium  p.  2292  de  scriptura  v. 
hiems  nominavit.  cumque  de  eodem  vocabulo  similis  sit  disputatio  Scauri 
p.  21,  6  et  27,  8,  suspicari  possumus  ea  quoque  quae  p.  2291  de  v. 
traps  et  de  v.  formosus  leguntur  ex  eodem  fontc  ducta  esse:  nam  haec 
(|uoque  similiter  apud  Scaurum  1.  c.  scripta^  sunt.  cum  ipsins  vero  Caesellii 
exccrptis  p.  2314  cousentiunt  ea  quae  de  verbis  cum  ex  praepositione  com- 
positis  p.  2291  scripta  sunt.  denique  ex  Cornuti  excerptis  p.  2286  quae- 
dam  non  mutatis  verbis  repetita  sunt  de  adspiratione  p.  2291  et  de  y  littera 
p.  2292,  ut  alia,  in  quibus  minus  accuratus  consensus  deprehenditur,  nunc 
omittam.  praeter  hos  tres  auctores,  quos  Papirianus  in  arte  scribenda 
secutus  est,  Donatum  nominavit  p.  2292.  nam  Grati  artigraphi  nomen 
|).  2295  haud  dubie  corruptum  est,  quamvis  certa  emendatio  parata  non  sil. 

Ipsum  Papiriani  librum  de  orthographia  legit  Priscianus,  qui  qualer 
eius  mentionem  fecit,  I.  I  p.  27,  10  unde  Romanorum  quoque  vetustissimi 
in  mullis  dictionibus  loco  eius  o  posuisse  inveniuntur,  poblicum  pro  publi- 
cum,  quod  testatur  Papirianus  de  orthographia ,  polchrum  pro  pulchrum, 
colpam  pro  cuipam  dicentes  et  Hercolem  pro  Herculem;  p.  31,  1  n  transit 


DE  ORTHOGIIAPHIA  135 

in  m  sequentibus  b  vel  m  vel  p  auctore  Plinio  et  Papiriano  et  Probo^ 
ut  imbibo  imlfellis  etc;  1.  X  p.  503,  16  unguo  Nisus  quidem  et  Papiria- 
nus  et  Probus  tam  ungui  quam  wuvi  dicunt  facere  praeteritum,  Chari- 
sius  vero  unxi  tantum;  1.  XH  p.  593,  13  illiusce  istiusce  illucce  istucce 
veteres  dicebant  teste  Papiriano,  qui  de  orthographia  hoc  ostendit.  e  (jiii- 
bus  ea  quae  secundo  loco  posui  de  n  littera  in  excerptis  p.  2293  legun- 
tur;  de  verbo  unguo  alia  praecipiuntur  p.  2295;  reliqua  a  Cassiodorio 
omissa  sunt.  praeter  Priscianum  autem  et  Cassiodorium  certa  de  ortlio- 
graphia  Papiriani  testimonia  non  sunt*).  neque  de  aetatc  grammatici  qiiid- 
quam  constat,  nisi  quod  post  Donatum  vixit. 

Sed  Q.  Papirii  nomine  inscriptus  fertur  brevis  commentarius  dc  t 
littera  cum  sibilo  pronuntiata,  qui  in  vetere  codice  Palatino  post  Marii 
Victorini  libros  et  libellum  de  finalibus  syllabis  Maximo  Victorino  vulgo 
tributum  legitur  hoc  titulo  praescripto,  incip  p  quinti  papirii  orthographia 
feliciter  lectori  et  scriptori,  hoc  Papirii  fragmentum  igitur,  quod  Sichardus 
in  editione  Basileensi  a.  1527  ex  codice  Palatino  edidit,  ego  post  Cassio- 
dorii  excerpta  posui,  Siehardus  ad  orthographiam  Papiriani  referendum 
esse  coniecit,  eamque  opinionem  nuper  Brambachius  de  orthograph.  lat. 
p.  55  probavit,  quoniam  res  de  qua  agitur,  cuius  memoria  ante  quintum 
saeculum  apud  grammaticos  non  extat^  ab  aetate  Papiriani  non  aliena  esset. 
fnaiorem  Papirii  librum  decimo  saeculo  in  Bobiensi  bibUotheca  fuisse  testa- 
tur  index  codicum  Bobiensium  dccimo  saeculo  scriptus  apud  Muratorium 
antiq.  Ital.  v.  HI  p.  820,  librum  Consentii  I  librum  Papirii  de  analogia  I 
librum  I  Flaviani  de  consensu  nominum  et  verbontm.  denique  Paperini 
qui  dicitur  mentio  saepius  facta  est  in  libris  de  arte  grammatica  inde  a 
nono  saeculo  scriptis,  e  quibus  quaedam  excerpta,  quae  illi  tribuuntur 
posui  de  gramm.  quibusd.  lat  inf.  aetat.  p.  15,  quae  Hagenus  anecd.  Helvet. 
p.  CCLH  auxit.  haec  omnia  igitur  quae  Papirio  vel  Paperino  tribuuntur 
(nam  frequens  haec  nominum  mutatio  apud  grammaticos  inferioris  aetatis 


*)  Permulta  quidem  ex  Papyriani  libris  de  orthographia  relata  sunt  a 
lohanne  Tortellio  Arretino  in  commentariis  grammaticis  de  ortkographia  dictio- 
num  e  graecis  tractarum  a.  1471  primum  editis.  quem  librum  Osannus  in  Apulei. 
de  orthogr.  praef.  p.  XV  et  p.  30  propter  haec  ipsa  fragmenta  magno  opere 
laudayit.  aed  quam  fidem  haec  fragmenta  habeant,  satis  ezistimari  potest  ez 
his  quae  ipse  Tortellius  in  epistula  ad  Nicolaum  Quintum  pontificem  scripta  et 
praefationis  loco  ei  libro  praemissa  de  iis  scribit,  'Accepimusque  haec  primum 
ez  fragmentis  dccem  librorum  Papyriani:  quos  de  orthographia  scripsit:  ez 
quattuor  libris  Plinii  de  arte  grammatica:  ez  unico  libro  Khemii  grammatici  de 
potestate  litteraimm:  Ez  unico  Grylli  libro  de  accentibus  ad  Virgilium:  cuius 
parua  fragmenta  comperimus:  Ez  Capro:  ez  Diomede  de  octo  partibus  orationis' 
etc.  nimirum  non  minus  ficta  haec  Papiriani  fragmenta  sunt,  quam  quae  ex  Plinii 
vel  Bemmii  Palaemonis  vel  Grillii  libris  se  accepisse  Torteliius  simulavit.  notitiam 
autem  eomm  librorum  omnium  ab  uno  Prisciano  acceperat. 


136  CASSIODORII 

fuit)  ad  unutn  librum  refereuda  esse  sane  probabile  est.  sed  nihii  in  kis 
inest  quod  Papiriani  libro  de  orthographia ,  ei  quo  excerpta  posuit  Cassio- 
doriuSy  iure  vindicari  possit^  neque  eum  librum  illa  aetale  extitisse  puto. 

Sequuntur  apud  Cassiodorium  eicerpta  ei  libro  Adamantii  Mar- 
tyrii,  quem  dicit^  de  b  et  v  litteris  qualtuor  capitibus  disposita.  sed  is 
liher  una  cum  aliorum  grammaticorum  libris  a.  1493  a  Georgio  Merula 
Bobii  inventus  et  proximis  annis  post  cum  reliquis  libris  qui  tum  primum 
inventi  erant  saepius  descriptus  nunc  etiam  in  apographis  codicis  Bobien- 
siSy  quae  indicavi  gramm.  lat.  v.  VI  p.  247,  extat.  praeterea  Angelus  Politia- 
nus  veterem  eiusdem  libelli  codicem  a.  1491  Venetiis  vidit  et  sua  manu 
descripsity  quod  apographum  nunc  in  bibliotheca  Monacensi  inter  libros 
Petri  Victorii  est  codex  63  vel  Monacensis  766.  de  codice  quo  Politianus 
usus  est  et  de  sua  opera  in  eo  describendo  collocata  scribit  haec  in  initio 
illius  apographi,  ^Die  'VL  lunii  «MCCCCLXXXXI-  hora  circiter  -XIL  Veneliis 
in  aedibus  Herculis  Ferrariensis  ducis  coepi  hunc  exscribere  ex  antiquissimo 
codice  libellum:  cuius  erat  dominus  lohannes  Gabriel  Veuctus  patricius', 
et  in  fine,  ^Absolvi  quo  coeperam  die  hora  circiter  «XX'  exemplarium  hunc 
opera  Albertuccii  Gcorgii  patricii  Venetl.  Ang.  Polilianus'.  diversum  autem 
a  Bobiensi  libro  eum  codicem  fuisse  non  solum  ex  eo  apparet,  quod  tum 
cum  haec  scripsit  Politianus  Bobienses  codices  inv^nti  nondum  erant,  sed 
eliam  ipsa  scripturae  divcrsitate  comprobatur.  praefationem  libri  A.  Maius^ 
in  editione  Frontonis  Mediolanensi  a.  1815  p.  548  ex  codice  Ambrosiano, 
qui  ex  vetere  Bobiensi  ductus  est,  edidit.  ipsum  librum  nuper  in  duabus 
scriptionibus  academicis  primum  edidi  Halis  a.  1878  et  nunc  una  cum 
excerptis  Cassiodorii  repctivi.  quamquam  enim  Cassiodorius  ex  hoc  Hbro 
plura  quam  ex  reliquis  orthographorum  Ilbris  quibus  usus  est  excerpsit 
et  ipsa  auctoris  verba  accuratius  quam  in  aliis  repetivit,  tamen  in  his 
quoque  excerptis  quaedam  omisit,  alia  mutavit,  non  nuUa  vero  etiam,  quae 
non  intellexerat  vel  neglegentius  descripserat,  depravavit*).  itaque  ne  cum 
lectionibus  excerptorum  verba  grammatici,  ex  quibus  ea  petita  sunt,  per- 
miscerentur,  totum  librum  ab  excerptis  separatum  exhibere  et  in  iisdem 
paginis  cum  illis  componere  commodum  csse  visum  est,  etiamsi  molestum 
erat,  praesertim  in  tenui  huius  libelii  materia,  eadem  verba  bis  scripta 
proponere. 

Ad  editionem  Martyrii  duos  libros  manu  scriptos  adhibui,  Neapolita- 
num  bibliothecae  regiae  IV  A  11  ex  Bobiensi  codice  descriptum,  eum  quo 

*)  Memorabile  neglegentiae  exemplum  est  illud,  quod  quartae  parti  ex- 
cerptomm,  quae  est  de  verbo,  inscriptionis  loco  praeposuit  verba  quae  ad  tres 
partes  quae  praecedunt  pertinebant^  Eiusdem  Adamantii  Martyrii  de  h  littera 
trifariam  in  nomine  posita.  in  eadem  parte  p.  2308,  cum  de  scriptura  verbi 
deponentis  arhitror  grammaticus  praecepisset,  CasBiodorius  re  non  iutellecta 
omncm  sententiam  prorsus  pervertit. 


DE  ORTHOGKAPHIA 


137 


siipra  iii  Veliu  Loii|^-o  usus  siini,  el  iMonacensem  766,  •|iicni  i:\  Vciieto 
coJicc  Politiaiius  descripsil.  iiam  dc  relirjuis  apograpliis  codicis  Bobiensis 
in  lioc  libro  non  quacsivi,  sed  Neapoiitanuui,  quem  in  meum  usum  Gustavus 
Meyncke  descripseral,  sequi  salis  habui,  proplerea  quod  liuiic  in  aliis  lilins 
acciiralc  ex  archetypo  expressum  esse  expertus  eram.  Mouacensem  codtcem, 
qui  solus  allcrius  slirpis  testis  rHictus  est,  ab  llalmio  ad  lue  inissum  ipse 
inspexi.  in  consliliienda  autem  leclione  praccipuam  Hdem  babiti  Neapnli- 
taiio  codici,  cuiiis  scripluraDi  ila  cihibui,  ul,  ul>i  ab  ea  reccdeiidum  essct, 
onmem  disrrepRntiam  in  adnotatione  subiecta  indicarem.  quamvis  multa 
enim  quae  in  eo  corrupta  sunt  recle  scnpla  leganlitr  in  Poliliaiii  apo- 
grapbo,  lamrn  qnam  incprta  buius  libri  iides  sii,  comparatis  maxime  iis 
qiiae  apiid  Cassiodorium  leguntiir  facile  apparet.  nam  et  verba  gramma- 
tici  in  eo  saepe  temere  mutala  et  complura  maxime  in  prima  parte  libri 
addita  sunt.  liuc  acredit  quod  vetiis  codex  iioti  prorsus  accnrale  a  Poli- 
tiano  videtur  dL-scriptns  esse.  quare  umtiem  eam  scripturae  discrepanliam 
adscribere  noliti,  sed  ca  quae  reclius  in  eo  quam  in  Ncapolilano  codice 
scripta  erant  vel  aliquo  inodo  meinorabilia  eese  videbantur  indicavi,  alia 
quae  levioris  momenti  eranl  omisi.  in  exemplis  vero  verborum  quaedam 
etiam,  quae  rectins  in  eo  scripla  esse  excerpla  persiiadere  videiilur,  in 
adnolalione  jiotius  exbibere  qiiam  in  textum  reeipere  consentaneum  esse 
dnxi.  in  exccrptis  Cassiodorii  cnm  tres  codices  adhibiti  sint,  quorum  opli- 
mus  esl  Bernensis,  liuius  libri  praestantia  iam  ipso  Martyrii  libro  com- 
paralo  cerlissime  confirmatur.  quare  buius  quidem  scri]iluram  in  hac 
quoqiie  parlc,  sicut  in  aliis  excerplorum  parlibns,  inlegram  indicavi.  ex 
reliquis  duobus  codicibus  mulla  quac  aperto  vitio  corriipta  craul  sine  ullo 
delrimento,  ut  puto,  omissa  snnl.  dcnique  quoniam  miilta  quae  in  manu 
scriptis  Cassiodorii  libris  corrupla  rcruntur  non  errorihus  librariurum  sed 
neglegcntlac  excerptoris  tribiicnda  sunt  vel  ex  vitjosis  codicihus,  quibns 
Cassiodorius  titebatur,  al>  illo  repelila  erant,  buius  quoque  geneiis  exempla 
■n  his  Marlyrii  excerplis  iuvetiiuntur  plurima,  qiiorum  partim  in  duobus 
eliam  Marlyrii  rodicihus  eodem  niodo  conupta  leguntiir,  parlim  ei  his 
facile  emendari  possiinl.  liacc  igiiur  in  nova  edilione  relinqucnda  erant, 
qnandoquidem  cmendata  lectio  iain  cx  ipsius  grammalict  libro  peti  polest. 
quamqiiam  diriicilc  erat  cerlani  iii  ea  re  rationem  teiierc,  neque  mnllum 
iuleresse  pulavi  nt  diversa  villornm  genera  accurale  distingiierenUir. 

De  duobus  grammalicis  quoruni  tiomiiia  praescripta  sunl,  Adamantio 
el  Martyrio,  iiibil  memoriac  proditum  eat.  sed  ab  iiiatilutione  Adamantii 
palris  sui  se  prorectum  esse  in  praefalione  lihelli  dicit  scriplor,  cum  regulas 
Bcrihendi  ab  illo  acceptas  iii  lianc  commentarii  formam  redigerel.  ex  quo 
sequi  videliir  nomen  Martyrii,  quod  cum  altero  a  Cassiodorio  cuniunctum 
est,  proprium  ruisse  flUi,  qui  ipsum   tibrum  compoBuit.    is  porro  in  ! 


138  CASSIODORII 

scriptione  primae  partis  in  libro  Politiaiii  Sardianus  dicilnr.  ipsae  antein 
regulae,  quibus  grammaticus  copiosa  disputatione  per  varia  genera  vocabu- 
lorum  et  syliabarum  instituta  praecepit,  ubi  b  vel  v  littera  scribenda  esset, 
sane  demonstrant,  quam  confusa  in  his  potissimum  litteris  inferioris  aetatis 
consuetudo  fuerit  et  quibus  rationibus  ad  eam  consuetudinem  corrigendam 
grammatici  usi  sint,  et  propter  exempla  quaedam  in  ea  re  adscripta  ne 
nunc  quidem  prorsus  inutiles  sunt  ceterum  pauca  antiquioris  doctrinae 
vestigia  in  hoc  commentario  apparent. 

Martyrii  commentariis  similes  sunt  Eutychis  regulae  de  adspiratione, 
quas  post  illos  Cassiodorius  posuit.  sed  is  de  adspiratione  uberius  dispu- 
taveraty  cuius  disputationis  summam  in  fnie  libri  omissis  rationibus  et 
testimoniis  veterum  quasi  per  epitomen,  sicut  ipse  profitetur  p.  2311, 
comprehenderat.  eodem  pertinent  quae  ad  uberiorem  disputationem  re- 
spiciens  sciibit,  p.  2311  de  adspiratione  in  compositis  vocabulis  omissa 
sicut  superius  dictutn  est  et  deinde  de  v.  prehendo  vehemens  et  similibus 
sicut  ante  relatum  est  et  p.  2312  de  agni  cnim  hapso,  id  est  vellerc,  in 
superioribus  dictum  est:  quamquam  illud  de  v.  prehendo  ad  Papiriani 
excerpta  p.  2291  rcferri  poterat.  Cassiodorius  autem  ampUore  disputatione 
omissa  regulas  a  grammatico  compositas  recepit.  de  Eutyche  grammatico, 
qui  artem  de  verbo  scripsit,  dixi  gramm.  lat.  v.  V  p.  444.  nam  eidem 
commentarius  de  adspiratione^  cuius  excerpta  relicta  sunt,  videtur  tri- 
buendus  esse. 

Caesellii  Vindicis  lectiones  antiquas  vel  commentarium  lectionum 
antiquarum  saepius  commemorat  Gellius^  eumque  cum  ab  aliis  grammaticis, 
qui  ^multa  in  Caesellio  reprehendendo  etiam  per  calumniam  rimarentur' 
(6,  2),  tum  a  Terentio  Scauro,  qui  de  Caesellii  erroribus  scripserat  (11,  15), 
et  a  Sulpicio  Apollinari,  quem  docentem  audiverat  Gellius,  reprehensum 
esse  dicit  noct.  att.  2,  16.  3,  16,  11.  6,  2.  9,  14.  11,  15,  18,  11.  20,  2. 
deinde  in  excerptis  lulii  Romani  apud  Charisium  libri  eius  ordine  littera- 
rum  dispositi  appellantur  ter,  p.  117,  13  Vindcx  a  litterae  lihro  /, 
p.  195,  26  Caesellius  Vindex  lihro  I,  p.  239,  21  Caesellius  Vindex  libro  b 
litterae,  Priscianus  in  sexto  libro  bis  eiusdem  stromateum  appellat,  p.  210,  7 
ostendit  hoc  etiam  CaeseUius  Vindex  in  stromateo  et  p.  230,  \\  ut  Cae- 
seUius  in  stromateo  docet,  semel  nomen  solum  ponit,  p.  229,  10  ut  Cae- 
sellio  Vindici  ptacet,  quae  quidem  omnia  ad  nnum  eundemque  librum, 
quem  antiquas  lectiones  Gellius,  stromateum  Priscianus  dixit,  referenda 
esse,  ut  visum  est  Osanno  Beitr.  z.  griech.  u.  roem.  Litteraturg.  v.  11 
p.  329  et  Ritschelio  parerg.  PlauL  p.  360,  quamquam  non  plane  certum, 
tamen  propter  simiiitudinem  rerum  quae  ab  illis  grammaticis  afTeruntur 
sane  probabile  est  spectabant  autem  ea  de  quibus  Caesellius  quaesiverat 
maxime  ad  sermonem  antiquissimorum  poetarum  et  scriptorum,  apud  quos 


DE  ORTHOGEAPHIA  139 

diversam  a  vulgari  cousuetudiiie  decliualiouera  uomiuum  el  usum  ac  signifi- 
cationem  vocabulorum  notaverat.  de  aetate  eius  et  propter  rationem  studio- 
rum  et  propter  reprehensiones  grammaticorum,  quos  certe  non  multo  post 
viiisse  consentaneum  est,  probabilis  est  opinio  eum  Hadriani  fere  tem- 
poribus  vel  non  multo  antiquiore  tempore  vixisse.  paulo  antiquiorem  etiam 
grammaticum  fuisse  voluit  Osaunus^  cum  hunc  esse  Vindicem  coniceret, 
qui  dicitur  apud  iMartialem  IX  43,  14  voluit  docli  Vindicis  esse  deus,  nihil 
vero  in  hac  re  tribuendum  est  teslimonio  Arnobii  adv.  gent.  I  59,  37, 
quamvis  Epicados  omnes,  CaesellioSy  Verrios,  Scauros  teneatis  et  JSisos, 
ex  quo  Lerschius  Zeitschr.  f.  Alterthumsw.  a.  1840  p.  109  et  a.  1841 
p.  1101,  temporum  nimirum  ordiuem  scriptorem  in  enumerandis  gramma- 
ticis  secutum  esse  ratus,  efficere  voluit  antc  Verrium  Flaccum  hunc  gram- 
maticum  fuisse. 

Duo  autem  genera  excerptorum,  quae  ad  Caesellium  Vindicem  refe- 
renda  sunt,  Cassiodorius  posuit,  allerum  ex  Caesellio  orthographo  collectum, 
alterum  ex  Lucio  Caecilio  Vindice,  ut  ait,  defloratum.  nam  quod  poste- 
riori  generi  Caecilii,  non  Caesellii,  nomen  praescriptum  est,  non  potest 
dubitari  quin  ex  errore  repetendum  sit  Cassiodorii,  qui  nomen  gramma- 
tici  in  codice  quo  utcbatur  corruptum  invenerat.  eadem  nominis  corruptela 
esl  apud  Rufinum  comm.  in  metr.  Terent.  p.  565,  3,  ubi  intcr  eos  qui 
mensuram  esse  in  fabulis  Terentii  et  Plauti  dicaut  nomiuatur  Caeciiius 
Vindex.  atque  etiam  praenomen  Lucii,  quod  apud  alios  scriptum  non 
invenitur,  Cassiodorio  auctore  Caesellio  tribuendum  est.  ceterum  in  paucis 
excerptis,  quae  in  hac  parte  ex  eo  Cassiodorius  exhibuit,  nihil  inest  quod 
veteri  grammatico  tribui  nequeat  auctores  autem  in  his  quae  nunc  super- 
sunl  duos  potissimum  secutus  est,  Varronem  et  Cornutum.  ad  Varronem 
enim  refero  quae  de  genetivo  uominum  in  ius  finitorum  apposito  Lucifii 
testimonio  pracccpit  p.  2318.  qua  de  re  et  Scaurus  eodem,  ut  videtur, 
auctore  usus,  scripsit  p.  22,  4  et  adscriptis  Varronis  et  Lucilii  uominihus 
Charisius  p.  78,  4,  qui  rectius  quam  Caesellius  sententiam  Lucilii  inter- 
pretatus  est.  deinde  de  cum  praepositione  et  adverbio  temporis  Varronis 
doctrina  et  Caeselhus  p.  2318  et  Scaurus  p.  28,  6  el  29,  3  videntur  usi 
esse.  Cornutum  autem  secutus  est  de  praepositionibus  in  compositione 
verborum  mutatis  p.  2318  et  de  sono  m  litterae  p.  2317:  cf.  exc.  Cassiod. 
p.  2285  et  2281. 

Minus  certum  iudicium  est  de  altera  excerptorum  partc,  quae  ex 
Caesellio  orthographo  collecta  esse  dicitur.  quam  partem  et  Cassiodorius 
ex  alio  libro  atque  eam  quae  sequitur  a  se  depromptam  esse  significat, 
et  ab  illa  diversam  esse  ipsa  ratio  excerptorum  demonstrat  nam  ut  nulla 
in  his  quamvis  aliquanto  uberioribus  excerptis  adscripta  sunt  veterum 
grammaticorum  vel  scriptorum  testimonia,  ita  omnia  ad  usum  recentioris 


140 


CASSlODORll 


aeliitis  arcominiiiliila  !?uii(.     vcriini   Utmnn  l-ssc  ali<]uaiii  Jn  liac   di' 
siniilitudinem  rerum  qiiae  in  ulraqiie  jisrle  liaclanlur  facile  apjiaret,  sii|ut- 
dcni  et  dc  soiio  liKeiaiiim  m  cl  n  cl  de  r  vd  q  litlera  iii  vocabulis  simi- 
liler  snnantibus  scribenda  et  de  veilns  cuni  jtraejmsilionibiis  compiisitis 
utraijite   parte   dispiitalur.     (jravius   vero   est    illud,    <juo<l   iii   liis   ijnnqi 
excerptis   ([uac  Caesellio   orthographo    Iribuuntiir   maniresta   snnt    veslt{ 
doclrinae  a  Cornuto  repetitae,  quaiia   in  Caecilii  Vindicis   qui  dicitnr 
cerptis  modo  deprchendiinus.    a  Coruuto  enim  petilae  sunt   obscrvaliDiies' 
du   pronominibus  Irin/un   et.  i/minfiis  m   littera   ficribendis  p.  2314  et  de 
iinmine  exHitim:  cf.  exc.  Cass.  p.  3385.   de  geminata  liltcra  i  consonaiitis 
litco  pnsita,  de  qua  Caesellii  praecepta  leguiilnr  p.  3317,  iiihil  apud  Cor 
iiiilum  scriptum  invenilur.    sed  ab  lioc  anctore  illa  receptii  essc  persiiadi 
pote.st  memnrabilis  dirtionis  similitudo  apiid  ulrumque  grammaticnni,  p.  231' 
nonmilli  pmillo   diligentiures  alterum    i  ad/tunl  et  p.   2284   observunda 
pnsillo   dHiffenfius  praepositioniim   ciim  verbix  anl   vociibulis   compositro. 
propter  lias  ralioucs  igilur  quas  diii  haud   improbabitis  dc   bac  parle  ex- 
cerplorum  est  sentenlia  Brambacbii   de  ortlingr.  laL  p.  40,  nrthographiani 
ipiandam  cx  C.aesellii  liiiris  colleclam  et  nomine  eiiis  iiiscriiitam  fuisse 
qu9  baec   exrerpta  Cassiodorius  posuisset.     Tuit  enim  bic  mos  grammati- 
cnrum  phirimis  exemplis  comprobatus,  ul,  cum  ca  quac  ab  antiquis  scripl 
bus  de  grammalica   arte  scripla  ersnt  in   formam  compcndii  redacta 
runi   prseceptis  recentium  grammaticorum   coniuncla  ad  commodum 
aelalis  el  usuni  scliolarum  componerenl,  lamen  velenim  et  nnbiliiun  gram- 
malicornm  nomina  novis  libris  inscribercnl.    idem  igitur  in  Cacsellio  Vindice 
accidisse  piilabimiis. 

(n  eicerptis  Prisciani,  quae  in  duodecimo  capile  scrijila  sunt,  Incoir 
grammatici  ex  qtiibus  illa  deprompla  sunl  in  margine  editionis  indicavi. 

Posl  Cassiodnrii  libruni  de  artbograpbia  posui  pauca  ex  d  u  o  b  u  s 
libris  institulionum  divinarum  ct  saecularium  a  me  excerpta, 
quae  iii  edilionc  grammalicornin  iion  videbanlur  praetermitlenda  esse.  nam 
et  iii  praefaliuite  iltunim  tibrorinn  et  in  ipso  priore  libro  Cussiodorius  dc 
orlliograpbia  et  de  libris  orlhograpliorum  a  se  collectis,  sicni  supra  dixi, 
ilisseruit.  iu  allero  vpro  libro  de  disciplinis  liberaliuni  artium  disputans 
ab  inslitutionc  arlis  grammaticae  initium  fecit.  sed  in  |iac  parlc  quae  est 
dc  arle  {{rammalica  post  brevem  ipsius  Cassiodorii  disputationem  el  defiui- 
tiones  ex  arle  Donati  receplas  reliqua  omnia  qiiae  iii  editis  exemplis  reruntiir 
ex  Martiaiii  Capellae  libro  terlio  descripla  sunt.  quare  liuius  quidem  commen- 
larii,  quem  ex  editionibus  Cassiodorii  Putscliius  rece|icral,  maximam  partem 
nmisi;  sed  excerpta  ex  primo  libro  et  iiraefationem  libri  secundi  addidi*). 

•)  Praeter  libroa  (iqob  sQpra  diii  Garetiua  commentarimii  iii  Donatum  ei 
eodero  codice,  quo  in  libro  de  ortfaograiihia  asus  erat,  a  ae  edituro  Caasiodorio 


is   III 
inqutt^^^ 

tuiies  I 

t  de  ' 

anlis  I 

ider^^H 
^31T^H 

isitro. 

i  ex- 

hiam 

;,  es 

nmati-  ^^_ 
iptor^^H 
ta  **«^H 

1- 
e 


DE  ORTHOGRAPHTA  141 

Manu  scripli  aulem  ]ibri  in  his  partibus  quas  edidi  mihi  parati  erant 
tres,  Bambergensis  11.  I.  IV  15^  VVirceburgensis  f.  da,  Sanger- 
manensis  782.  ex  quibus  unus  Bambergensis  duos  institutiouum  libros 
continet;  iu  duobus  reliquis  liber  institutionum  saecularium  separatim 
scriptus  est.  Bambergensem  codicem^  qui  octavo  saeculo  scriptus  esse 
dicitur^  a  Friderico  Haasio  cum  editione  Genevensi  a.  1650  collatum  habe- 
bam.  descriptionem  eiusdem  libri  exhibuerunt  Haasius,  Gregorii  Turoneu- 
sis  de  cursu  stellarum  (Vratislaviae  a.  1853)  p.  5,  et  A.  Spengelius  Philol. 
V.  XVH  p.  555.  eodem  in  Cassiodorii  libro  de  rhetorica  usus  est  Halmius: 
cf.  praef.  rhet  lat.  p.  XH.  codicem  Wirceburgensem^  quo  ipso  quoque 
Halmius  in  libro  de  rhelorica  usus  est^  in  ea  parte  quam  edidi  accurate 
excussit  LaubmannuS;  bibliothecae  Wirceburgensi  praefeclus,  qui  eum  octavo 
saeculo  Tel  ineunte  nono  scriptum  esse  mihi  significavit.  codex  Sanger- 
manensiSy  Miber  sancti  Petri  Corbeie',  decimo  saeculo^  ut  mihi  visum  est^ 
scriptus  post  libellum  de  arte  grammatica  reliquarum  artium  expositionem, 
omisso  tamen  nomine  Cassiodorii^  continet,  De  grammatica  arte,  Intentus 
nobis  est  —  (de  astronomia)  de  hac  arte  sentire  explicit.  in  fine  codicis 
pauca  dc  elementis  et  excerpta  Auguslini  scripta  sunt.  cum  hoc  in  ea 
parte  quam  edidi  plerumque  consenlit  codex  Parisinus  8679  saec.  X,  Liber 
Cassiodori  Senatoris  humanarum  litterarum  qui  scribitur  de  artibus  et 
disciplinis  saecularium  studiorum  hoc  est  de  grammatica  de  rhetorica 
de  dialectica  de  philosophia  de  mathematica  de  arithmetica  de  geometrica 
de  astronomia  de  musica.  sed  huius  semel  menlionem  feci.  praeterea  iii 
divinarum  institutionum  capite  tricesimo  lectiones  duorum  codicum  Bernen- 
sium^  ex  quibus  illam  partem  emendatam  edidit  Hagenus  anecd.  Helvet. 
p.  CXXXXI,  adscripsi. 

lam  vero  cum  manu  scriptl  horum  librorum  codices  valde  inter  se 
discrepent  (alii  enim  breviorem,  alii  ampliorem  formam  exhibent),  ad 
libellum  de  arte  grammatica  quoque  ea  discrepantia  pertinet.    nam  in  Bam- 


tribuit.  de  quo  in  praefatione  Bcribit  haec,  quae  hoc  loco  repetam,  ut  intelle- 
gatur  nuUam  fidem  in  illo  commentario  hoc  nomen  habere,  'Aurelius  noater  dum 
libros  recens^t,  quos  iam  monachus  ediderat,  duos  a  se  super  Donatum  com- 
mentarioB  prodiisse  perhibet.  quorum  initio  libri  de  grammatica  sic  meminit: 
cuius,  scilicet  Donati,  gemina  commenta  religuimus.  Hactenus  nobis  incompertum 
an  edita  fuerint.  Unicum  damus  in  Donatum  Cassiodorii  commentarium ,  quem 
suppeditavit  yetustissimuB  codex  ms.  bibliothecae  S.  Michaelis  in  Monte,  seu  in 
periculo  maris;  ex  cuius  titulo,  nimia  seuectute  pene  consumpto,  haec  tantum 
eruere  licuit  in  prima  linea:  Incijnt  Commentarium  S...  in  secunda  linea:  CII. 
de  Oraiione  et  de  VIII  ....  et  in  terta  linea:  tibus  Orationis.  Quae  singula, 
si  placeat  coniectura,  reddunt  hoc  integnim  lemma:  Incipit  Commentarium  Sena- 
toris,  quod  proprium  etiam  Cassiodorio  nomen,  Clarissimi  de  Oratione,  et  oclo 
partxbus  Orationis*.  nimirum  de  auctore  iis  quae  Garetius  adnotavit  nihil  plane 
constat,  neque  quidquam  in  eo  libro  inest  cur  videatur  dignus  esse  qui  iterum 
edatur. 


142  CASSIODORII  DE  ORTHOGRAPHIA 

bergcnsi  codice  el  in  Sangermanensi  ea  sola  quae  in  editione  exhibui  de 
universa  arte  grammatica  scripta  sunt;  neque  plura  a  Cassiodorio  hoc 
ioco  scripta  esse  manifeslo  indicat  clausula  in  fme  addila^  haec  hreviter 
dicta  sufficiant  sqq.  in  Wirceburgensi  autem  codice  et  in  eo  ex  quo  olim 
hi  libri  editi  sunt  subiecta  erat  longior  disputatio  de  nominibus  et  de 
verbis  ex  Martiani  Capellae  libro  tertio^  sicul  dixi,  repetita.  praeter  haec 
supplementa  igitur^  quae  non  ab  ipso  Cassiodorio  scripta  sed  ad  augendam 
eius  disputationem  postea  addita  sunt^  dubitari  non  poterat  quin  Wirce- 
burgensis  libri  scriptura  reliquis  praeferretur.  in  excerptis  libri  prioris 
scripturam  codicis  Bambergensis  exhibui^  quamquam  in  hoc  quoque  sunt 
quae  interpolationis  suspicionem  moveant. 


PRAEFATIO  CASSIODORI  SENATORIS 

p.  2277  P. 

Cum  iiiter  iios  talia  gererentur  et  de  complexionibus  apostolorum  non 
nulla  nasceretur  intentio,  monachf  mei  subito  clamare  coepenint  ^quid 
prodest  cognoscere  nos  vel  quae  antiqui  feceruut  vel  ea  quae  sagacitas 
vestra  addenda  curavi^    nosse  diligenter,  si  quem  ad   modum  ea  scribere 

5  debeamus  omnimodis  ignoremus?  nec  in  voce  nostra  possumus  reddere 
quod  in  scriptura  comprehendere  non  valemus.'  quibus  res|)ondi  haec 
quae  dicerem  designata  esse  quem  ad  modum  et  intellegi  debeant  et  pro> 
ferri.  sed  labor  nobis  antiquorum  omnino  servandus  est,  ne  nos  auctores 
earum  rernm  mentiamur,  quarum  sequaces  esse  cognoscimur.  et  ideo  duo« 

10  decim  auctorum  opuscula  deducimus  in  medium,  quae  ab  illis  brenter  et 
ropiose  dicta  sunt,  ut  et  uos  ea  compendiosius  dicamus  el  a  priscis  auctori- 
bus  sine  varietatis  studio  dicta  recolantur,  quatenus  et  vobis  plenissinie 
satisfacere  videamur  et  auctorilate  (irma  sit  rclatio,  quam  duodecim  aucto* 
rum  textus  insinuat.    iam  tempus  est  ut  totius  operis  nostri  conclusionem 

12  facere  debeamus,  ut  melius  in  aniroo  recondantur  quae  septenaria  con- 
clusione  distincta  sunt. 


A  codex  Bruxellensis  9581 

B  codtx  Bemensis  330 

C  codex  Colaniensis  83 

bc  codicum    BC  correciores 

?  scriptura  olim  vulgaia  ex   editione  Parisina  a.  1579  et  ex  editione  AtU- 

verpiensi  L.  Carrionis  a.  1579.    ea  quae  Carrioni  debentur,  ubi  op%is  esse 

videbatur,  ipsius  nomine  adscripto  indicata  sunt 
Praeterea  ex  codice  Parisino  7495  (Par.)  et  ex  codice  Bernefisi  243  parAca 

adscripta  sunJt 

INCIP.  PF.  CASSIODORI  SENATORIS  A  PRAEFATIO  CASIODORI  SENA- 
TORIS  C  INCIPIT  PROLOGUS  CASSIODORI  SENATORIS  SUPER  ORTO- 
GRAPHIAM  AB  IPSO  EX  ANTIQUIS  COLLECTAM  B  Magoi  AureHi  Cassio- 
dori  Senatoris  in  orthographiam  praefatio  Carrio  2  non  nlla  B  4  ea  posie- 
riore  loco  om.  AC  5  ignoramus  C  nostra]  nam  A  6  quod]  qnae  AC 
7  dicerent  ?  8  anctore  A         9  quamm  sequaces  ?B  qni  seqnaces  AC 

12  yarietatis]  uarietatib;  A  15  recordantur  B  16  distincta  sunt  EXPLIClT 
PRAEFATIO  INCIPIT  TEXTUS  HUIUS  Poet  A  diatincta  sunt  EXPLICIT  PRE- 
FATIO  Post  B  distincta  sunt  ITEM  ALIA  I  Postquam  C 


144  CASSIODORII 

p.  2877.  78  P. 

I  Post  coinmenta  psalterii,  ubi  praestante  domino  conversionis  meae 
tempore  primum  studium  laboris  impendi:  If  deinde  post  institutiones, 
quem  ad  modum  divinae  et  humanae  debeant  intellegi  lectiones,  duobus 
iibris^  ut  opinor^  suilicienter  inpletas^  ubi  plus  utilitatis  invenies  quam 
decoris:  III  post  expositionem  epistolae  quae  scribitur  ad  Romanos^  unde  & 
Pelagianae.  haereseos  pravitates  amovi^  quod  etiam  in  reliquo  commentario 
facere  sequentes  ammonui:  IIII  post  codicem,  in  quo  artes  Donati  cum 
commentis  suis  et  librum  de  etymologiis  et  alium  librum  Sacerdotis  de 
schematibus  domino  praestante  collegi,  ut  instructi  simpliccs  fratreS;  ubi 
necesse  fuerit^  similia  dicta  sine  confusione  percipiant:  V  post  librum  to 
quoque  titulorum;  quem  de  divina  scriptura  collectum  |  memorialem  volui 
nuncupari,  ut  breviter  cuncta  percurrant  qui  legere  prolixa  fastidiunt: 
VI  post  complexiones  in  epistolis  apostolorum  et  actibus  apostolorum  et 
apocalypsi  quasi  brevissima  explanatione  decursas:  VII  ad  amantissimos 
orthographos  discutiendos  anno  aetatis  meae  nonagesimo  tertio  domino  ad-  is 
iuvante  pcrveni.  ex  quibus  si  in  unum  valuero  deflorata  colligere^  qnan- 
tum  ad  eos  pertinet  quos  breviandos  esse  suscepi^  confusionem  emendator 
atque  scriptor^  si  bene  arbitror,  ulterius  non  habebit. 

Minutus  labor  syllabis  Htterisque  tractandis  modo  factus  ex  nominum 
derivatione,  modo  ex  casibus  sermonum/  modo  ex  motu  atque  situ,  modo  20 
ex  euphoniae  consonantia^  modo  ex  graecarum  litterarum  similitudine  pro- 
bans^  quid  scribere  debeas  et  quid  vitare  contendas.  ut  m  quoque  littera 
in  quibusdam  sermonibus  scribi  datur,  sed  n  litterae  sonum  plerumque 
illi  succedere  posse  testatur,  ita  quod  ante  scribebatur  per  u  et  0,  per 
duo  u  modo  scribere  nobilis  rectitudo  scribendi  per  vias  certissimas  in-  25 
vestigata  esse  videtur;  et  ideo  praesens  opus  non  desit  directum^  ut  volnus 
fulnus.    i  pro  e^   ut   quod  antiqui  magnai   nos  magnae:  c  pro  q^  veteres 

1  psalteria  corr.  -ri  B  in  psalterii  C  in  psalterium  Carrio  2  numeros  II— VII  om. 
By  add.  AC  4  impletia  ABC  plus  om.  AC  6  haereseos  om.  A  13  actibus 
eorum  C  14  quas  breuissima  explanatione  C  quasi  breuissimas  explanationes  AB 
15  domino  iuuante  AC  18  si  bene  intellexerit  arbitror  C  habebit  C  habe- 
bis  AB  19  tractandis  ?  tractandis  B  tractandus  AC  20  ex  ante  casibus 
om.  B  22  contendas  Modo  ut  illa  quoque  littera  in  quibusdam  sermonibus 

recte  qnidem  scribi  dicat  (dicat  om.  C,  dic  add.  c)  sed  n  (non  A)  litterae  AC 
contendas  ut  1  quoque  litteram  simplex  in  quibusdam  sermonibus  recte  quidem 
Bcribi  datnr  sed  u  litterae  Bs.  incerta  sunt  quae  posui:  sed  de  m,  non  de  1  littera 
dixisse  Cassiodorium  persuadent  ea  quae  de  m  et  n  litteris  scripta  sunt  p.  2285 
et  2319  24  succedere  posse  testatur  B  succedere  posse  testetur  A  succere 
posse  testatur  C        itaque  (quod  add.  h)  ante  scribebatur  B  itaque  ante  scribe- 

batur  B  itaque  ante  scribebatur  C  ita batur  reliquis  lacuna  memhrana- 

rum  ddetia  A       26  esse  oidetur  B  esse  uideatur  (7,  in  lacuna  om.  A       et  ideo] 
quod  eo  A        non  defit  AC        27  ut  quae  antiqui  B        magnai]  magna  C 
c  pro  q  ueteres  quom  Modemi  cum  scribi  rectias  B  c  pro  q  ta  ueteres  quam 

modemi  conscribi  rectius  C  c quam  moderni  conscribi  rectius  reliquis  lacuna 

membranarum  deletis  A,  c  pro  q  ueteres  com  modemi  cum  rectius  ? 


DE  ORTHOGRAPHIA  146 

p.  «78  P. 

'quom',  moderni  ^cum'  scribi  rectius  aeslimarunt;  et  cetera  quae  subtili  qui- 
dem,  sed  necessaria  distinctione  narrantur  non  velociter  transcurri^  sed 
soUicita  mentis  intentione  tractavi^  ut  quae  incipis  bene  discere  ad  fineni 
perfecUonis  inofTensa  debeas  pronuntiatione  perducere.    nam  si  vobis  adsit 

6  capiendi  desiderium,  quae  prius  per  moram  quaesistis,  protinus  inoffensa 
▼elocitate  transcurretis.  gloriosum  profecto  studium  et  humanis  ac  divinis 
litteris^  ut  videtur^  acconimodum^  quod  loqui  debeas  competenter  scribere 
et  quae  scripta  sunt  sine  aliqua  erroris  ambiguitate  proferre.  vox  enim 
articulala  a   pecoribus  nos  sequestrat,  scribcndi   vero   ratio   ab    imperitis 

10  dividit  et  confusis.  ita  perfectum  hominem  duo  sibi  ista  vindicant  ac  defen- 
dunt.  nam  cum  sibi  talia  quasi  duo  lumina  consentiunt^  utraque  recta, 
ulraque  decora  sunt;  cum  vero  a  se  discrepare  coeperint^  vitium  strabae 
foeditatis  incurrunl. 

Erit  itaque  propositum  nostrum  quae  competenter  modernae  consue- 

15  tudini  ab  antiquis  tradita  sunt  quasi  in  unam  coronam  redigere  et  usui 
celeberrimo  deputare.  illa  vcro  quae  antiquitati  magis  conveniunt  cxpedit 
sine  dubitatione  rehnquere,  ne  labor  adsumatur  incongruus^  qui  praesenli 
saeculo  videtur  inutilis.  sit  ergo  in  primo  libro  institutionum  nostrarum 
titulo  tertio  decimo^  quem  ad  modum  legi  debcat  caelestis  auctoritas^  ubi 

so  idiomata  legis  divinae  communi  usui  repugnantia  non  permisimus  dissipari. 
hic  autem,  in  libro  scilicet  orthographiae,  liberius  et  generaliter  appetatur, 
quem  ad  modum  ex  regulis  artium  humanarum  salva  auctoritater  seniorum 
cuncta  lectio  decora  nimis  et  correcta  reddatur.  siquis  autem  auctores 
orthographos  in  textu  suo  legere   fortasse   voluerit^  transcriptos   inveniet 

S5  quos  ego^  quantos  potui  reperire^  monasterio  meo  praestante  domino  de- 
reliqui^  ut  latius  dicta  probare  possitis  in  auctoribus  suis^  quos  nos  propter 
fastidium  vestrum  deflorandos  esse  putavimus. 

Illud  etiam  vos  magnopere  credidi  commonendos,  ut  distincliones  sen- 
suum  soUicita  mente  perquirere  ac  ponere  dcbeatis,   sine  quibus   neque 

30  legere  quicquam  competenter  neque  intellegere  praevalemus.  scire  autem 
debemus  Donatum  artigraphum  de  posituris  ita  tractasse,  ut  non  ibi  ordi- 
nem  sed  virtutes  earum  potius  exprimerc  vidcalur.  nani  si  distinctionum 
seriem  per  gradus  cognitos  scqueretur^  primo  plenam;  deinde  mediam 
nequaquam   ponere    potuisset;    nec    inde   magis    inciperet^    ubi    praedictae 


2  Don  om.  ABC<5,  add.  Carrio  3  Bolita  B  tractaui  ?  tractari  ABC 
6  transcurretis  Carno,  transcurritis  ABC^  7  quod]  quid  C  qnae  A  compe- 
tenter  et  scribere  C  10  sibi  ista  B  ista  sibi  AC  1 1  sibi  talia  quasi  duo  lumina  A B 
sibi  talia  quae  sunt  duo  lumina  Par.  ?  sibi  duo  ista  C  recta]  rectae  B  22  ex  regulis] 
et  regulis  AC  26  possitis  (possetis  g)  in  auctoribua  suis  (suis  om.  B,  add.  b)  B^ 
poait  in  auribus  suis  A  possis  in  auribus  suis  C        nos]  non  B?        28  etiam] 

c 

et  AC      29  ac  ponere]  aconponere  B      34  nec  inde  magis  A  deinde  magis  BC^ 

OBAKMATICI  liATINI  VII.  IQ 


146  CASSIODORH 

p.  8278—80  P. 

positurae  ad  (ioein  tendere  comprobantur.  sequitur  subdistinctio,  deinde 
Diedia;  quae  plenas  semper  praecedunt  potius  quam  sequuntur.  sed  sicut 
yisum  constat  esse  doctissimis,  hunc  debemus  ord|nem  custodire^  ut  prlmo 
de  subdistinctione  dicamus^  quae  ibi  semper  apponitur^  ubi  in  commate 
sermo  suspensus  adhuc  reddendus  esse  cognoscitur^  ut|^armavirumque  5 
cano';  ubi  totius  operis  summa  conclnsa  est.  arma  enim  [ancilia]  Vergilius 
virumque  dicturus  est.  sed  quoniam  ^cano'  respicit  ad  utrumque,  hic^  id 
est  in  ^arma',  subdistinctio  recte  ponenda  est  mediam  vero  adfigendam  constat 
in  commate^  cum  nuUus  sermo  deest^  sed   gradatim  tendit  ad  plenam^  ut 

dividimus  muros,  et  moenia  pandimus  urbis.  to 

plena  est  autem^^  ubi  flnitur  perfecta  sententia,  ut  est  illud, 
tantae  molis  erat  Romanam  condere  gentem. 
subdistinctionem  vero  vel  mediam  non  credas  ipsum  ordinem  semper  tenere 
quem  diximus,  ut  subdistinctio  praecedat  et  media  consequatur;  sed  pro 
ratione  supra  dicta  locis  congruis  apponuntur^  ut  distinctiones  istae  bene  15 
positae  sensum  nobis  lectionis  evidenter  aperiant.    uam  si  aliter  distinguas, 
sine   dubitatione  cuncta  confundis.     has  vero  distinctiones    seu    posituras 
Donato   testante   Graeci   thesis   vocant.     periodus   est   autem   per  longum 
plenae  sententiae  ducta  pausatio^  cuius  partes  sunt  cola  et  commata. 

Sed  antequam   opus  orthographiae    inchoare  videamur,   praefationem  20 
Phocae  artigraphi  exempK  causa  iudicavimus  apponendam,  quoniam  cuncto 
operi  nostro^  quasi  a  nobis  prolata  sit,  ita  omnibus  modis  videtur  accommoda. 
Ars  mea  multorum  es^  quos  saecula  prisca  tulerunt; 

sed  nova  te  brevitas  asserit  esse  meam. 
omnia  cum  veterum  sint  explorata  libellis,  25 

multa  loqui  breviter  sit  novitatis  opus. 
te  relegat  iuvenis,  quem  garrula  pagina  terret^ 

aut  siquem  paucis  seria  nosse  iuvat; 
te  longinqua  petens  comitem  sibi  ferre  viator 

ne  dubitet;  parvo  pondere  multa  vehens;  s) 

te  siquis  scripsisse  volet,  non  ulla  queretur 

damna  nec  ingrati  triste  laboris  onus. 
est  quod  quisque  petat:  numquam  censura  diserti 
hoc  contemnet  opus^  si  modo  livor  abest. 

2  plena  seniper  B?        quam  sequantur  BfS        5  arma]  Verg,  Aen.  I  1 
6  ancilia  om.  A\  ^Aeneia  quidam  vetm  codex^  Carrio  8  snbdistinctio  rectc] 

media  subdistinctio  recta  A  affigendam  esse  constat  C  9  plenum  A  10  divi- 
dimus]  Verg.  Aen.  II  234  12  tantae]  Verg.  Aen.  1 33  21  phoci  AC  cuncta  B 
23  es]  est  C  28  serie  A  29  patens  C  30  uehens  A  et  dehta  ut  vide- 
tur  n  B  uehis  C  :  31  non  nulla  AC  32  labori  A  33  est]  et  G  34  abest 
CASSIODORI  SENATORIS  EXPLICIT  PF  A  abest  CASSIODORI  SENATOKIS 
EXPLIC  (ITEM  add.  in  marg,)  PFATIO  B.  subscHptio  praefationis  omissa  est  in  C 


DE  ORTHOGRAPHIA  147 

p.  SS81  P. 

TITVLI  LIBRI ORTHOGRAPHIAE  INDICANTES  EX  QYIBYS 
AVCTORIBYS  SCRIBENDI  PERITIA  DOMINO  PRAESTANTK 

COLLECTA  EST 

I  Ex  Annaeo  Corniito  de  enuntiatione  vel  orthographia 

5  II  Ex  Velio  Longo 

III  Ex  Curtio  Valeriano 

IIII  Ex  Papiriano 

V  Ex  Adamantio  Martvrio  de  b  et  v 

VI  Ex  Martyrio  de  mediis  syllabis 

10  VII  Ex  eodem  de  ultimis  svliabis 

VIII  Ex  eodem  de  b  littera  trifariam  in  nomine  posita 

VIIII  Eutychis  de  adspiratione 

X  Ex  Caesellio  orthographo  coUecta  sunt 

XI  Ex  Lucio  Caecilio  Vindice  deflorata  sunt 

15  XII  Ex  Prisciano  moderno  auctore  decergta  sunt 

Commemorati  sunt  auctores  orthographiae,  ex  quibus  alii  ipso,  alii 
praeposterato  ordine  similia  dicunt,  alii  vero  diversa  describunt  sed  omnia 
nobis  absolute  nosse  conveniet  nam  et  illi  qui  paria  dicunt  communia 
dicta  confirmant;  et  isti  qui  varia  ponunt  per  verba  multiplicia  commonent, 
10  quem  ad  modum  scribere  debeamus  et  loqui.  nunc  ordo  scripturae,  qui 
ab  antiquis  positus  cognoscitur^  nihilo  minus  est  dicendus. 

I  ANNAEI  CORNVTI  DE  ENVNTIATIONE  VEL  ORTHOGRAPHIA 

ISTA  RELATA  SVNT 

Animadverti  quosdam^  Aemili  amice^  eruditos  etiam  m  litteram  nec 

^  ubi  oporteat  dicentes  nec   ubi  oporteat  supprimentes.     hoc  ne  fiat  hinc 

observari  poterit,  si  simul  subiciam^  siquid  ad  rectam  scripturam  pertinel 

et  ad  divisionem  syllabarum.    igilur  si  duo  verba   coniungantur^  quoruni 

prius  m   consonantem  novissimam  habeaty  posterius  a  vocali   incipiat,   m 


1  INCIPIUNT  TITULI  AC  Tituli  -  collecta  est  om.  B  4  Ex  agneo 
BC,  in  lcuiuna  membranarum  om.  A.,  Ez  Gneo  ?:  Ex  Agnaeo  ct  in  marg.  'Annaeo 
quidam  veteres*  Garrio,  quod  recepi^  quamquam  dubitari  potest  an  Agneo  ipse 

Cassiodorius  scripserit        7  papyriano  B        8  martirio  utroque  loco  AC  Par. 

ti 
11  trifana  C  innone  poaitam  B  12  Eutycis  A  Euticis  C  Euchis  B  uticis  Par. 
Ex  Eutice  ?  Ex  Eutyche  Carrio  13  Cesellio  ABC  18  conuenient -4 1^ 6' con- 
uenit  g  22  Agnei  AB  C  Gnei  ?  Agnaei  Carrio  23  ista  relata  sunt  om.  C 
24  emili  ABC^  %fi  obseruare  C  28  prius]  primum  A  primus  C  postcrius 
a  nocali  aut  uocalibus  incipiat  A  posterius  a  upcali  |  a  uocalibus  incipiat  C 
posteriuB.  (deleta  littera  et  superscripta  a)  uocaU  quae  a  uocalibus  incipiat  B 

10* 


148  CASSIODOBn 

p.  S881— 8S  P. 

coDSonans  perscribitur  quidem^  ceterum  in  enuntiando  durum  et  barbarum 
sonat.  at  si  posterius  verbum  quamlibet  consonantem  habuerit  vel  vocalem 
loco  positam  consonantis^  servat  m  litterae  sonum.  par  enim  atque  idem 
est  vitium  ita  cum  vocali  |  sicut  cum  consonante  m  litleram  exprimere. 

Est   quaedam  littera  in  F  litterae  speciem   flgurata,   quae   digamma  5 
nominatur^  quia  duos  apices  ex  gamma  littera  habere  videatur.    ad  huius 
similitudinem  soni  nostri  coniunctas  vocales  digammon  appellare  voluerunt, 
ut  est  votum  virgo.    itaque  in  prima  sy]laba  digamma  et  vocalem  oporluit 
poni;  Fotum  Firgo,  quod  et  Aeoles  fecerunt  et  antiqui  nostri^  sicut  scrip- 
tura   in  quibusdam  libellis  declarat.     hanc  litteram  Terentius  Varro  dum  lo 
vult  demonstrare^  ita  perscribit,  VAV.    qui  ergo  in  hac  syllaba  sonus  est, 
idem  lilterae  erit.    nos  hodie  v  litteram  in  duarum  lilterarum  potestatem 
coegimus:  nam  modo  pro  digamma  scribitur^  modo  pro  vocali.    vocalis  est, 
cum  ipsa  per  se  est:  hoc  enim  cum  ceteris  quoque  vocalibus  patitur.    si 
cum  alia  vocali  est,  digamma  est,  quae  est  consonans.    tres  vocales  quibus-  i^ 
dam  videntur  esse  sub  una  syllaba  vae.     errant,  si  |  ita  pulant:  nam  nus> 
quam  apud  Graecos  neque  apud  Latinos  ex  tribus  vocalibus  syllaba  constat. 
quare  hic  quoque  digamma  erit  et  duae  vocales. 

Similiter  ^sed'  cadit  in  quaestionem,  et  aliis  per  t,  aliis  per  d  placet 
scribi.    apud  antiquos  enim  scio  pro  sed   sedum   fuisse:  unde  nos  duabus  «o 
litteris  novissimis  ablatis  reliquas  litteras  salva  d  in  usu  habemus:  quem    * 
ad  modum  si  quaeras  ^sat  qua  Uttera  scribi  oportet?'^  dicemus  per  t,  quia 
integrum  eius  sit  ^satis'. 


2  at  81  ?C  ac  si  ^B  qnamlibet  B  quodlibet  AC  3  seryat  m  litterae 
Bonum  om.  A  4  ita  cam  vocali  ezprimere,  sicut  cum  coDsonante  m  litteram 
supprimere  caniedt  Schneiderus  gramm,  lat,  I  p.  305  6  fortasse  Apud  Graecos 
est  quaedam  6  quia]  quae  ABC  ex  gamma  litera  habere  uidetur  C 

7  coDiuDctas  vocales]  rectius  v  coniunctam  vocali  9  quam  et  aeoli  A  qua  et 
eoli  C  quae  et  aeoli  Bs  quod  et  Aeoli  Carrio  nostii  AC  non  B,  om.  ? 
10  Terentiua  Varro  s  terentius  usu  rarO  ABC.  Varronis  praeceptum  ex  libris  ile 
origine  linguae  latinae  petitum  esse  coniecit  Ilitschelius  quaest.  Varron.  p.  27, 
libris  de  sermone  latino  tribuit  Wilmannsius  de  Varr.  libr.  gramm.  p.  92.  176: 
cf,  Friscian.  l.  I  p.  15  11  perscribit  VAV  Eitschelius,  perscribit  ua  J.C  per- 
cribit  nsL  B  12  V  litteram]  u  1'  ita  -4  14  hoc  e  enim  C  16  Tocali  e&t] 
uocale  corr.  -li  C  16  vae]   uerum  A.   foiiasse  quae  scripserat  Cornutus,  ut 

hoc  exemplo  probaret  q  littera  praecedente  u  litteram  non  obtinere  voccdis  locum 
nusquam  neque  apud  Graecos  Carrio        17  constat  Similiter  quare  (quare  om.  ?) 
h  quoque  digamma  erit  et  duae  uocales  similiter  sed  AB<5  et  verbis  similiter 
quare  —  similiter  in  margine  additis  C,  constat,   quare   similiter  hic  quoque 
digamma  erit  et  duae  uocales  similiter.    Sed  Carrio  19  in  quaestione  A 

20  scio  sedum  fuisse  ?.  cf.  Charis.  p.  112,  6  sedum  enim  antiqui  pro  sed  pone- 
bant  pro  om.  ABC  21  in  usum  B  22  si  quaeras  sat  qualiter  scribi 
oportet  dicemus  ^?  si  quaeratur  s  &  qualiter  scribi  oportet  diceremus  A  si  que- 
rat  sat  qualite  {corr.  qualiter  c)  scribi  oportet  diceremua  (7,  si  quaereretur,  sat 
qua  littera  scribi  oporteat,  diceremns  Carrio        quia]  quod  AC 


DE  ORTHOGRAPHIA  149 

p.  2SMP. 

Q  littera  tunc  recte  ponitur,  cum  iili  statim  u  littera  et  alia  quae- 
libet  una  pluresve  vocales  coniunctae  fuerint^  ita  ut  una  syllaba  fiat:  cetera 
per  c  scribuntur.  hoc  Lucilio  quoque  videtur.  non  nulli  putant  auribus 
deserviendum  atque  ita  scribendum,  ut  auditur.    est  enim  fere  certamen 

s  de  recta  scriptura  in  hoc,  utrum  quod  audimus^  an  quod  scribi  oporteat^ 
scribendum  sit  ego  non  omnia  auribus  dederim.  quolidie  sunt  qui  per  co 
cotidie  scribant,  quibus  peccare  licet  desinere,  si  scicnt  quotidie  [inde] 
iractum  esse  a  quot  diebus,  hoc  est  omnibus  diebus.  ^qui'  syllaba  per  q  u  i 
scribitur;  si  dividitur,  ut  sit  cui  ut  huic,  per  c.  hoc  item  in  ceteris  nota- 

10  bimus^  ut  divisionem  c  littera  sequatur.  si  tamen  secundum  antiquam 
enuntiationem  fuerit  f  quia  genetivus  et  abiativus  non  dividitur. 

Causa  per  unam  s:  nec  quemquam  moveat  antiqua  scriptura:  nam  et 
accussare  per  duo  s  scripserunt,  sicut  fuisse  divisisse  esse  et  f  causasse 
per  duo  s  scriptum  invenio.    in  qua  enuntiatione  quo  modo  duarum  conso- 

15  nantinm  sonus  exaudiatur,  non  invenio. 

Vostra  olim  ita  per  o^  hodie  per  e,  ut  advorsa  adversa,  pervorsa  per- 
versa^  votare  vetare,  vortex  vertex,  convollere  convellere,  amploctere  am- 
plectere. 

Malo  qui  putant  ab  eo  quod  est  graece  (laXXov  [comparativo  modo] 

so  descendisse  et  per  duo  1  scribunt,  peccaut.  non  enim  a  graeco  translatum 
est,  sed  ab  antiquorum  consuetudine,  qui  primo  magis  volo  dixerunt, 
postea  a  pluribiis  elisionibus   hoc  «verbum  angustaverunt,  ut  mage  voio, 


1  Q  littera  p.  150,  22  Curt.  Valerian.  155,  24      6  quotidie  Papirian.  15S,  18 
19  Malo  Fapirian.  159,  1 


1  u  litteram  A^      3  Lucilio  Semlerus  et  Bergkio  auctore  MueXlerus  Lucil. 
8(U,  rel.  p.  46f,  lucio  A  C  Lutio  B.    '  est  is  Lucius  CaecUius  Vindex '  Carrio 
4  ita  scribendum  ita  ut  A  id  scribendum  ut  C      audiatur  corr.  auditur  B      fere 
certamen  B  certamen  fere  ^C        5   quod  audimus  an  quod   scribi   oportet  ? 
quae  (q;  AC)  audimus  an  quae  (que  A)  scribi  oporteat  ABC      6  per  co]  per  c  A 
7  scribunt  C       peccare  licet  desinerent  si  scirent  C  et  Carrio        8  tractum 
esse  quot  (quod  A)  diebus  AC.   diversa  de  v.  quotidie  praecipiunt  Vdius  Longus 
p.  79,  17  et  exc.  Papir.  p.  158,  18        per  q  scribitur  A  per  q  scribi  debet  C 
9  si  diuiditur  ut  sicui  ut  huic  per  c  AB  si  diniditur  per  c  si  cui  huic  C 
notauimus  B  10  ut  in  diuisione  C  11  fortasse  fuerit  quoi  dativus,  non 

dividitur:  cf.  Vel.  Long.  p.  70,  18  quia  genitiuus  B  quod  genitiuus  C  cui 

datians  A  qua  genitiuus  <5  12  Causam  per  unam  s  nec  quemquam  moueat  B 
Causa  per  unam  s  nec  quemq;  nouerat  C  Caueam  per  unam  s  nequaquam  noue- 
rat  A:  cf.  Vel.  Lang.  p.  79,  19  Scaur.  p.  21,  14  13  accussare  per  duos  s  C 
accusare  per  duo  ss  AB  causasBe  pcr  duo  ss  AB  causisse  per  duo  s  C.  ^for- 
tasse  cauisse'  Carrio,  calcasse  VeUus  Longus,  quod  probavit  Schneiderus  granm. 
kU.  I  p,  432.  fortasse  tamen  plura  ab  excerptore  perturbata  sunt,  et  fusflus  divissus 
Buesse  et  auBsus  scripserat  Cornutus  16  aduoraum  corr.  -sa  C.  aduorsum  ad- 
uersum  peruorsum  peruersum  Carrio      17  amplocti  amplecti  A      19  quod]  que  A 

MAAON  conparatiuo  descendisse  A  MANON  conperatius   descendisse  C 
22  nt  mage  uolo  Carrio  ut  magne  uolo  A  ut  magne  uolo  BC<s 


150  CASSIODORn 

p.  2284  P. 

deinde  mavolo,  quod  frequentissimnm  |  apud  ilios  est:  novissimo  in  hoc 
substitit,  ut  malo  esset.  sed  malle  per  duo  1:  magis  velle  enim  est.  item 
nolo  per  unum  1,  nolle  per  duo  I:  nolo  enim  nevolo  est,  nolle  ne  velle. 
denique  ut  se  verbum  habet,  ita  ea  quae  ex  illo  componuntur. 

Alia  sunt  quae  per  duo  u  scribuntur,  quibus  numerus  quoque  sylla-  5 
barum  crescit.   similis  euim  vocalis  vocali  adiuncta  non  solum  non  cohaeret, 
sed  etiam  syllabam  auget^  ut  vacuus  ingenuus  occiduus  exiguus.     eadem 
divisio  vocalium  in  verbis  quoque  est^  ut  metuunt  statuunt  tribuunt  acuunt. 
ergo  liic  quoque  c  littera,  non  q  apponenda  est. 

Lacrumae  an  lacrimae,  maxumus  an  maximus,  et  siqua  similia  sunt^  10 
quo  modo  scribi  debeant,  quaesitum  est.  Terentius  Varro  tradidit  Caesa- 
rem  per  i  eius  modi  verba  solitum  esse  enuntiare  et  scribere:  inde  propter 
auctoritatem  tanti  viri  consuetudinem  factam.  sed  ego  in  antiquiorum 
multo  libris,  quam  Gaius  Caesar  est^  per  u  pleraque  scripta  invenio,  optu- 
mus  intumus  pulcherrumus  lubido  dicundum  faciundum  maxume  monu-  15 
mentum  contumelia  minume.  melius  tamen  est  et  ad  enuntiandum  et  ad 
scribendum  i  litteram  pro   u  ponere^  in  quod  iam  consuetudo  inclinavit. 

Vineas  per  e  quidam  scribendas  tradiderunt,    si  hae   significarentur, 
quas  in  agris  videmus;  at  contra  pcr  i^   vinias^  illas  sub  quibus  latere 
miles  solet,  quod  discrimen  stultissimum  est.     nam   neque  aliunde  vineae  20 
castrenses  dictae  sunt^  quam  quod  vineis  illis  agrestibus  similes  sunt. 

Extinguunt  per  duo  u:   qualem  rationem  supra  reddidi  de  q  littera, 
quam   dixi   oportere   in   omni   deciinatione   duas  vocales  habere^  talis  hic 


9  Alia  Bunt  Papirian,  161,  4 


1  in  <m,  ABC<s  2  substitit  Carrio,  subsiBtit  ABC^  malle  per  duas  11 
uelle  enim  est  AC  malle  per  duas  {corr.  duo)  11  magis  uelle  est  {sed  magis  uelle 
est  ras.  h)  B,  malle  per  duas  11  uelle  est  codex  Bemensis  243,  malle  per  duo  1, 
quod  est  magis  velle  exc,  Papir.  3  noUe  per  duo  1  om.  AC  nevolo]  nec 
uolo  A       6  simili  ABC       8  ut  ante  metuunt  om.  ABC       11  quomodo  scribi 

deb&  (debent  g)  .Bg  scribi  debet  {omi^so  quomodo)  AC,   scribi  debeant  Carrio, 
qualiter  scribenda  sunt  Isidorus  orig.  I  26, 15       Terrentius  A  C       tradidit  A  C 
et  Isidortis,  tradit  B        12  adnunciare  A  adnuntiare  C:  fortasse  et  enuntiare 
13  tanti  om.  B,  add.  AC  et  Isidorus        consuetudiQe  factum  C        in  antiquio- 
rum  (in  antiquorum  C)  multo  libris  quam  ^C  in  antiquorum  libris  multo  quam  B 

14  cesar  est  usus  per  u  C        16  lubido]  legundun;  A        faciundum  C  facun- 
dum  AB        16  contumulia  A.   fortasse  contumacia:  cf  Vel.  Long.  p.  76,  6 
18  uineas  per  e  (scriptas  add.  c)  quidam  tradiderunt  C         si  be  fiignificarent  A  si 
bec  significarent  B  si  bae  sinificarent  C,  si  has  significarent  Carrio      19  viderimus 
corr.  uidemus  B  uiderimus  AC  et   codex  Bemensis   243  ac   contra   A 

uinias]  uineas  A        20  solet  miles  C       21  quam  quod]  quamq;  B  quamqufi  C 

22  Exstingruunt  per  Y  et  0 :  qualem  rationem  supra  reddidimus  de  litteris  quas 
dixi  Carrio  Exting^unt  per  xio  A  Exting^nt  per  v  0  .B  Extinguont  per  u  et  0  C 
Exting^nt  per  •II-  0  Paris.  de  q  (de  quu  A)  littera  quam  AB  de  quibus  litte- 
ris  quas  C:  cf.  p.  149,  1 


DE  ORTHOGRAPHIA  151 

p.  SS84.  85  F. 

quoqiie  iotellegenda  est.    extinguo  est  enim,  et  ab  hoc  extingiiunt,  licet 
enuntiari  non  possit. 

Intervallum  duas  1  habet:  vallum  enim  ipsum  non  aliter  scribitur,  a 
quo  intervallum.    Varro  dicit  intervalla  esse  spatia  quae  sunt   inter  capita 

5  Tallorum,  id  est  stipitum  quibus  vallum  flt;  unde  cetera  quoque  spatia 
iniervaUa  dicuntur. 

Observanda  pusillo  diligentius  est  praepositionum  cum  verbis  aut  voca- 
bulis  compositio,  ut  consonantes  novissimas  praepositionum  |  sciamus  non 
durare,  sed  mutari  plerumque.    itaque  non   numquam  quae   consonantes 

10  verborum  aut  vocabulorum  primo  loco  sunt^  easdem  necesse  est  fleri  et 
in  praepositionibus,  aut  propter  levitatem  aut  quia  omnino  enuntiari  saepe 
liiterae  praepositionum  non  possunt.  quando  autem  fiant,  quando  non, 
sono  internoscemus:  accedo  duo  c,  attuli  duo  t,  assiduus  duo  s,  arrideo 
duo  r^  appareo  duo  p,  annuo  duo  n,  alligo  duo  I.    in   his  non  solum 

15  propter  levitatem  consonantes  mutantur,  sed  et  qnia  nuUo  modo  sonare 
d  littera  potest.  est  ubi  sonet  et  ubi  scribatur^  cum  f  consonanti  adiungi- 
tur,  ut  adfluo  adfui  adfectus :  at  contra  b  non  sonat,  ut  ofl^ui  offero  ofl^endo. 
in  aliis  etiam  consonantibus  idem  patitur,  ut  suggero  *  ostendi  enim  supra 
digamma  consonantis  vim  habere.    est  iibi  b,  quod  vix  crcdibile  est^  in  s 

so  cogatur,  ut  suscipere  sustinere  suspendere  suscitare,  et  quod  antiqui  dixe- 
runt  sustollere,  nos  praeterito  sustuli.  item  ex  praepositio  ad  f  litteram 
formatur,   ut   effluo   efl^odio   eflero   efficio;   nec   minus   in   s  formatur,  xtt 


7  Obeervanda  Papirian.  162,  9  Caeca.  Vind.  2318 


1  exstingiiont,  est  enim  ab  ex  et  Bting^o,  et  ob  hoc  exstingnont  Carrio 

ab  hoc  extinguunt  A  ob  hoc  extingunt  B  ab  hoc  extinguont  C       3  Interaallum 

enim  per  dno  11  uallum  ipsum  C    non  aliter  om.  By  add.  b    4  interaala  C    sunt  ras.  B^ 

st  Paris.,  sint  AC  et  codex  Bernensis  243      5  fit]  sit  C     quoque  spatia]  qqs  paucia  A 

6  intervalla  om.  ABC        7  est  om.  B        aut  vocabulis  Schneiderus  gramm. 

c 

lat.  I  p.  643  y  a  uocalibus  AC  et  codex  Bernetisis  243  auocalibus  B  9  itaque 
non  umqnam  consonantes  C  10  uerborum  a  uocabulorum  AC  11  aut  propter 
leoitatem  aliquam  omnino  A  a  propter  leuitatem  a  qua  omnino  C  qu^  propter 
lenitatem  quoque  omnino  B  quae  propter  lenitatem  quoque  omnino  ?  enun- 
tiare  saepe  littcru.  AC  12  quando  autem  fiat  sono  interaoscemus  A  fiat 

excerpta  Papiriani  quando  non]  quan  non  C  13  interaoscimus  C  14  ap- 
paro  A  15  mntantur  sed  et  quia  B  mutant  sed  o  quod  AC.  rectius  erat  mutant  d, 
sed  et  quia  16  est  om.  ABC.  ibi  sonat  et  ibi  scribitur  ?  consonante  ad- 
iungitur  adfluo  A  consonanti  adiungit  adfluo  C  17  at]  ut  B,  om.  AC  ut 
ante  offui  om.  ABC  efFui  effero  C  18  etiam]  enim  AC  ut  ante  suggero 
om,  C  lacunam,  qua  suvverto  vel  simile  verbum  excidisset,  indicavit  tScJtnei' 
deru8  L  c:  cf.  Mar.  Victor.  p.  10,  4        supra]  p.  148,  5        19  digammam  ABC 

quod  uix  credibile  cst  g  quia  uix  credibile  est  B  quamuis  credibile  est  AC, 
quamuis  incredibile  est  Carrio      20  et  quia  antiqui  B      21  praeterito  sustulli  A  C 

22  formatur  priore  loco  om.  B  effbdio  om.  C         nec  minus  informatnr 

escendo  BC  nec  minus  informatur  excindo  A.  informatur  H.  e.  immutatur'  de- 
fendit  Schneiderus  gramm.  lat.  I  p.  644,  cf.  ib.  p.  553 


152  CA8SI0D0RII 

p.  2285.  86  P. 

escendo.    alicubi  tamen  sonat  et   ob   hoc  necessario  scribitur^   ut  exsilio 
exsicco.    itaque  ubi  sonuerit,  ibi  ponemus. 

Tamtus  et  quamtus  in  medio  m  habere  debent.  quam  enim  et  tam 
est^  unde  quamtitas  quamtus  tamtus.  nec  quosdam  moveat^  si  n  sonat: 
iam  enim  supra  docui  n  sonare  debere^  tametsi  in  scriptura  m  positum  sit.  5 

Exsilium  cum  s:  ex  solo  enim  ire  est,  quasi  exsolium^  quod  Graeci 
il^OQi0fi6v  dicunt:  antiqui  exsoles  dicebant. 

H  sicut  in  quaestione  est^  littera  sit  necne^  sic  numquam  dubitatum 
est  secundo  loco  a  quacumque  consonante  poni  debere;  quod  solus  Varro 
dubitat.  Yult  enim  auctoritate  sua  efficere  ut  h  prius  ponatur  ea  littera,  lo 
cui  adspirationem  confert^  et  tanto  magis  hoc  temptat  persuadere,  quod 
vocalibus  quoque  dicit  anteponi,  ut  heres  hircus.  sed  Varronem  praeterit 
consonantem  ideo  secundo  loco  h  recipere,  quod  non  possit  ante  se  ad- 
spirationem  nisi  vocalis  habere.  itaque  et  ante  et  post  h  littera  cuicum- 
que  vocali  adiungatur^  [non]  sonabit.  haec  enim  natura  vocalium  |  est,  15 
ut  ante  se  aut  post  se  h  litterae  enuntiationem  non  impediant    praeterea 


3  Tamtus  CaeaeU.  2B14        6  Exsilium  Caesdl.  2314 


1  tamen  sonat  B  Bonat  tamen  A  sonet  tamen  C  et  ab  hoc  AC  nt 
ante  exsilio  om.  ABC  2  ibi  ponemus  C  Far.  g  ubi  ponemus  AB  4  unde 
qnantitas  quantus  tantus  B  .  si  N  sonat  B  si  non  Bonat  ^C,  si  M  non  sonat 
Carrio  5  iam  enim  supra]  p.  147,  24^  ubi  Cassiodoriua  omisisse  tidetur  quae 
Comutus  de  m  littera  ante  consonantes  vel  digamma  sonum  n  litterae  praebente 
scripserat,  quae  hoc  auctore  repetita  sunt  in  excei-ptis  Caecilii  Vindicis  p.  2317. 
eodem  pertinent  excerpta  Caesellii  p.  2314  ita  enim  supra  docni  n  sonare  debere, 
tametsi  in  scriptura  m  poeitum  sit  in  prima  scriptura  m  poeitura  ait  B 
6  Exilium  AC        cum  s  ex  solo]  cum  sint  ex  sole  C        quasi  exsolium  AC  et 

codex  Bemensis  243, ex  solium  B^  corr.  quasi  extra  solum  b      quod  ?  quae  B 

que  A  qna  C  7  ZOPICMON  ABC  8  H  sicut  in  quaCBtione  littera  sit  necne  sit, 
numquam  dubitatum  est,  ac  secundo  loco  cum  consonanti  poni  debere  ?  H  sicut 
in  quaestione  est  littera  sit,  necne:  ita  numquam  dubitandum  est,  secundo  loco 
a  quacumque  conBonanti  poni  debere  Carrio  H]  Na  C  sic  nunquam  Putschius, 
sit  numquam  ABC  dubitatum  est  A  dubitandum  est  C  dubitatum  est  ac  B  Par., 
unde  dubitatum  est  an  secundo  loco  —  poni  deberet  scripsit  Wilmannsius  de  Varr. 
libr.  gramm.  p.l81  9  quod  solus  g  Par.,  quia  solus  B  quam  solus  AC  11  quae 
adspirationem  confert  A  quae  adspirationem  conferet  {corr.  conferret  c)  C  quae 
adspirationem  conferet  By  quae  ad  adspirationem  confert  JRor.i  quae  adspirationem 
conferat  g  cui  adspirationem  conferat  WUmannsius.  an  ad  quam  adspirationem  ad- 
fert?  persuadere  Carrio,  suadere  ABC^  quod]  quae  corr.  quod  B  ^  A  qu^  C 
ut  Par.  <5  12  dicat  ABCPar.g  ut  ante  heres  om.  AC  13  quia  non  possit 
ante  se  adspirationem  nisi  uocaUs  habere  WilmannsiuSf  quod  (quia  B  Par.  g)  non 
possit  aute  adspirationem  nisi  uocales  habere  ABC  Par.?  14  post  si  h  (ha 
corr.  h  C)  litteram  A  C  cuicumque  tali  adiungatur  non  (non  om.  A)  sonabit  (sonat  ?) 
ABC Par.s,  cuicumque  uocali  adiungatur,  consonabit  WHmannsius  auctore  Usenero 
16  ut  ante  se  aut  post  se  habeant  enuntiationem ,  sed  habeant  ras.  et  ui  —  post 
se  in  marg.  B,  ut  (aut  add.  Par.)  ante  se  aut  post  se  (habeant  add.  g  et  al.  m. 
Par.)  h  enuntiationem  Par.?,  nt  quoque  genere  enuntiationem  AC^  nt  siue  ante 
se  siue  post  se  habeant  h,  quoquo  genere  enuhtiationem  Carrio 


DE  OBTHOGBAPHIA  153 

p.  »86  P. 

iD  libro  qui  est  de  grammatica  Varro,  cum  de  littcris  dissereret,  [ita] 
h  inter  litteras  non  esse  dispulavit^  quod  multo  minus  mirum,  quam  quod 
X  qiioque  litteram  esse  negat.  in  quo  quid  voluerit^  nondum  deprehendi, 
ipsius  verba  subiciam:  Mitterarum  parlim  sunt  et  dicuntur,  ut  A  et  b;  partim 

s  dicuDtar  neque  sunt^  ut  ii  et  x;  quaedam  neque  sunt  neque  dicuntur^ 
ut  0  et  V/ 

Yehemens  et  vemens  apud  anliquos  et  apud  Ciceronem  lego^  aeque 
prehendo  et  prendo,  hercule  et  hercle,  nihil  et  nil.  haec  ohscrvari  eatenus 
poterunt,  consuetudine  polius  quam  ralione,  in  his  praecipue  verbis  quae 

10  adspirationem  habere  dehenl. 

Y  littera  antiqui  non  semper  usi  sunt^  sed  aliquando  loco  illius  u 
ponebant:  itaque  in  illorum  quidem  lihris  hanc  scripturam  ohser^andam 
ceuseo,  Suriam  Suracusas  sumbola  sucophantas,  at  in  nostris  corrumpi 
non   debet.     illud   etiam   non   vidco,  quare   huic  Htterae  h   adspirationis 

15  gratia  admoveam.  ipsa  enim  pcr  se  adspirativa  est  et  quocumque  voca- 
bnlo  primum  locum  habuerit,  adspiratur^  Yacinthus  Yllus  Ymettus;  et  tanto 
magis  adspiratio  addenda  non  est,  quanto  apud  Latinos  vocabula  non  suut 
Iiac  littera  notata. 


7  Yehemens  Papirian  159,  18        11  Y  littera  Papirian.  160,  16 


1  in  libro  qaem  de  grammatica  Varro  scripsit  Carrio  qui  est  de  gram- 
matica  AB  qne  de  grammatica  C  qui  est  in  grammatica  Far.  ?  ita  h]  HA 
Wilmannsius  de  Varr.  lihr.  gramm.  p.  211 ,  item  h  liitschelitis  quaest.  Varr.  p.  7, 
idem  h  X.  Muellerus  mus.  Bhen.  v.  XX  (a.  1863)  p.  264  2  disputauit  Carrio, 
disputant  C  disputat  AJBs  quae  multo  JB  quam  quod  x  Par.  g,  quam  quia 
X  A  quam  que  x  B  quamq;  x  C,  quam  quod  K  et  deifujle  ut  H  et  K  Muellerua 
3  quid  voluerit  Muellerus^  quid  uiderit  ABC  Par.<5  4  litterarum  partira 

sunt  et  dicuntnr  ut  A  et  B  et  h  et  x  partim  suut  quae  neque  dicuntur  quaedam 
neque  sunt  neque  dicuntur  ut  phi  y  (ut  *  3^  edd.)  B  5  Par.y  litterarum  partim 
Bunt  et  dicuntur  ut  a  et  b  h  et  x  (ut  a  b  et  h  ct  x  C)  partim  sunt  nequc  dicuntur 
ut  phi  W  ACy  litterarum  partim  sunt  et  dicuntur,  ut  A  et  B,  partim  dicuntur 
et  non  sunt,  ut  H  et  X,  partim  sunt  neque  dicuutur,  ut  *  5*"  Carrio.  de  grae- 
cis  et  latinis  litteris  hoc  docuisse  videtur  Varro,  graecas  Utteras  partim  easdem  esse 
apud  LatinoSy  partim  receptas  quidem,  sed  divcrsa  potestate,  partim  neque  esse 
neque  dici,  h.  e.  neque  formam  inveniri  neque  sonum  unius  litterae  nota  exprimi: 
cf.  Papir.  exc.p.  160, 7  7  vehcmens  et  vemens  zA  uehemens  et  uehemens  C  ueemens 
(corr.  uemens)  et  uehemens  B  8  mehercule  et  mercle  coniecit  Schneiderus  gramm. 
lat,  Ip.  188  nichil  et  nil  B  nichil  nil  A  nihil  nil  C  obseruari  eatenus  poterunt  A 
obBemare  eatenus  poterunt  B  C<5  obseruare  eatenus  poteris  Carrio :  sed  in  his  praeci- 
pue  verbis,  quae  adspirationem  habere  debent,  haec  obaervari  eatenus  poterunt, 
'quatenus  consuetudo  permiserit  excerpta  Papiriani  10  adspirationem]  adscriptio- 
nem  C  asscriptionem  A  11  V  littera  A  y  ponebant  A  12  quidem]  quoque  C 
13  Byriam  syracusas  symbola  Bycofantas  ABC  at]  aut  A  14  illud  etiam 
Carrio,  illud  enim  B  illud  e  C  illud  A  15  a  moueam  C  amoueam  B 

16  yaointhus  yllus  ymetus   C  y  accinthus   {corr.   y   acinthus)   yllus  ymetus  B 

h 

yacinctuB  ylns  (om.  ymettus)  A        17  quanto]  quando  C.  an  quoniam?       18  hac  . 
litterae  nota  C 


154  CASSIODORn 

p.  8286.  87  P. 

Vafroni  etiam  placet  r  littcram^  si  primo  loco  ponatur^  non  adspirari. 
lector  enim  ipse,  inquit,  intellegere  debet  Rodum,  tametsi  h  non  habet, 
Rhodum  esse^  retorem  rhetorem.  sed  eadem  observatio  non  necessaria  est 
[r  iittera].  sunt  enim  verba  primo  loco  r  litteram  habentia  non  minus 
latina  quam  graeca.  ilaque  merito  auferemus  [aut  amovebimus]  adspii*a-  5 
tionem,  Roma  regina  rapa  Rodus. 

Z  in  antiquis  iibellis  modo  scriptum  est,  modo  non^  sed  pro  ilio  duo  s 
poncbantur,  crotaiizo   crotalisso,  malacizo  malacisso    et   his    similia.     sed 
viderint  illi  qui,  cum  verbis  integris  Graecorum  uti  non  erubuerunt,  eru- 
bescendum  crediderunt  litteras  graecas  intermiscere.   nobis  satius  est  alieno  lo 
bene  uti^  quam  nostro  ineleganter. 


II  EX  VELIO  LONGO  ISTA  DEFLORATA  SVNT 

At,  si  coniunctio  fuerit^  per  t  scribendum  est,  ut  est 

at  te  nocturnis  iuvat  impaliescere  chartis; 

si  praepositio^  per  d^  ut  est  i6 

fando  aliquid  si  forte  tuas  pervenit  ad  aures. 

^atque'  item  coniunctio  composita  per  t  similiter  scribenda.  apud  praepositio 
per  d  scribi  debet,  sicut  ^ad  patrem'^  quoniam  veteres  saepe  apud  pro  ad 
usi  sunt;  et  duabus  ex  ea  mediis  litteris  sublatis,  id  est  p  et  u,  ad  remanet. 
item  quit  per  t  scriptum  verbum  est  tertiae  personae,  cuius  prima  est  queo,  20 
secunda  quis,  tertia  quit;  ex  quibus  componuntur  nequeo  nequis  nequit, 


7  Z  in  antiquia  Curt,  Valerian.  157, 16      13  At  Vel.  Long.  62,  10.  69,  18 
17  apud  Vel.  Long.  70,  6        20  quit  Vel.  Long.  69,. 2 5 


1  uarroni  etiam  placet  A  uarroni  enim  placet  £g  uarroni  placet  C 
X  litteram  si  primo  loco  ponatur  CarriOy  h  littera  si  pro  (primo  g)  loco  ponatur  Bg 
h  litteram  si  pro  loco  ponatur  C  h  litteram  si  p^  {h.  e.  post)  r  ponatur  A 
2  lectus  C       tam  etsi  ABC       h]  ha  C        3  Rhodum]  rodum  B        rhetorem] 

ad      n 

rethorem  BC  sed  eadem  obseruationem  (nem  ras.)  non  necessaria  est  r  litte- 
rae  {corr.  littera)  B  4  r  littera  om.  -4,  r  litterae  5  in  r  littera  Carrto 

5  merito  auferamus  aut  amouebimus  (adspirationem  add.  c)  a  roma  C  merito 
auferimus  h  roma  A  6  rapa]  papa  B  7  in  antiquis  libellis  AB  Par.,  in 

antiquis    libris  C,   in   antiquis   libris  Latinorum    excerpta  Curtii   Valeriani 
scripta  est  C        pro  illa  C        duae  ss  ^        8  crotalizo  chrotalisBO  A  crotolizo 
crotalisso  B  cralizo  crotaliBso  C      malacizo]  malicizo  A      et  in  his  A      9  uider 
{h,  e.  uiderunt)   C  10  crediderint  B  est  om.  B  11  quam  nro  ineli-' 

ganter  A  quam  non  ineliganter  {corr,  ineleganter)  B  quam  N  eligantur  C,  quam 
ineleganter  nostra  apponere  ?  ex  Curtii  Valeriani  excerptis        12  UELLIO  B 
DEFLORATA]  RELATA  B  13  scribendum  est]  scribi  debet  C         14  at  te] 

Pers.  sat.  5,  62  16  fando]  Verg.  Aen.  II  81  aliquod  B  18  fortasse  sicut 
ad  praepositio  19  ez  ea]  ex  eis  ABC  20  cuins  prima  est  queo  ex  quibus 
conponuntur  nequeo  inquio  per  d  autem  C 


DE  ORTHOGRAPHIA  155 

p.  »87.  88  P. 

inquio  inquis  inquit:  per  d  autem  adverbium,  ut  ^quid  faciat  laetas 
segetes'^  et  qnae  ex  eo  componuntur,  ut  quicquid  siquid  aliquid  num- 
quid  et  his  similia.  id  per  d  scriptdm  pronomen  est  neutri  gencris  ab  eo 
quod  est  is  ea  id;  per  t  vero  signatum  indicat  verbum  tertiae  personae 

5  ab  eo  quod  est  eo  is  it. 

Placet  etiam  ut  Delmatiam^  non  Dalmatiam  scribamus^  quoniam  a  Del- 
mino,  maxima  eiusdem  provinciae  civitatc^  tractum  nomen  existimatur. 

Feriae  quoquc,  non  fereae  scribendae  sunt,  quoniam  apud  antiquos 
fesiae^  non  feseae  dicebantur. 

10  Actuarii  et  actarii,  utrumque  dicitur;  sed  actuarii  nominantur  diversis 

actibus  generaliter  occupati^  actarii  vero  scriptores  tantum  dicuntur  actorum. 

Item  aliud  est  esse  cilonem,   aliud-  chilonem.    cilones  vocantur  homi- 

nes  angusti  capitis  et  longi  et  adspirationem  non  habent;  chiloues  vero 

cum  adsp^ratione  scripti  a  brevioribus  labiis  homines  vocitantur,  quod  est 

15  a  graeco  vocabulo  derivatum,  naQcc  xa  XBLkri,  unde  Achillem  quoque 
ferunt  esse  nominatum. 

Coniux  sine  n  putat  Nisus  artigraphus  esse  scribendum^  quoniam  in 
genetivo  casu  facit  coniugis.  milu  autem  videtur  non  evellendam  exinde 
hanc  litteram,  qna  sonus  enuntiationis  |  exprimitur.    nam  quamvis  asserat 

tfo  non  esse  onerandam  supervacuis  litteris  dictionem^  ego  tamen  non  frau- 
dandum  sonum  existimo  suis  Utteris^  quibus  integcr  et  plenus  auribus 
intimatur.  ' 

III  EX  CVRTIO  VALERIANO  ISTA  COLLECTA  SVNT 

Q  littera  tunc  recte  ponitur,  cum  eam  statim  u  liltera  sequilur  inncta 
25  cum  alia  vocali  vel  vocalibus  [diphthongis],   ita  ut  unam  syllabam  faciat^ 


6  Delmatiam  Veh  Long.  73,  6       8  Feriae  Vel.  Long,  73,  8       10  Actuarii 
Vel  Long.  74, 10       12  Cilonem  Vel  Long.  74,  13       17  Coniux  Vel  Long.  77, 18 
24  Q  littera  Cornut.  149,  1 


1  inquioj  inqueo  corr.  inquio  B  per  d  item  aducrbium  A,  at  per  d  pro- 
nomen  neutri  generis  Velius  Longus  quid  faciat]  Verg.  georg.  II  2  quic- 
quidj  quidquid  B  6  placet  e  adelmitiam  non  adelmatiam  scribamus  A  placet 
e  adelmatiam  non  adelmautiam  Bcribamus  C  Delminio  Carrio  8  scribendae 
Bunt  —  feseae  om.  C  apud  antiquos  fesrae  non  feseae  Velius  Longus,  apud 
antiquos  feriae  non  fereae  B  apud  antiqnos  farie  non  fereae  A  10  Actuarii 

uero  scriptores  et  actarii,  sed  deleto  v,  ecriptores  A,  Actuarii  uero  et  actarii  C 
fortasse  sed  actuarii  generaliter  nominantur  diverais  actibus  occupati  11  actoruiiij 
auctorum  C  12  esse  om.  B  13  habet  ^ JBO  14  est om.  C  15  TTAPATAXYAH  C 
n"dPdTdXIA€  A  papa  TdXI  an  B  achilem  A  C  quoque  ot».  C  16  feruntj 
fert  C  17  Coniunx  AC  20  onerandum  A  supervacuiaj  far  uacuis  C  corr. 
sruacuis  c,  uacuis  A  21  existimo  C  estimo  AB  integer  et  plenus  et  in 

marg.  integris  et  plenis  ?,  integre  et  plenus  ABC  intimis  et  plenis  Par. 
24  eamj  ea  A        25  ita  ut  nna  syllaba  fiat  excerpta  Comuti 


156  CASSIODOBII 

p.  2S88.  89  P. 

ut  Quiriles  quaestio  quaerite.    cetera  vero  per  c  scribi  debent,  ut  cuius 
Cumae  et  reliqua  huius  modi. 

Cum,  quando  praepositio  eril^  per  c  scribitur^  ut  est  iliud^ 
divisum  imperium  cum  love,  Caesar,  habes. 
quando  autem  adverbium  est^  per  q  scribend^um:  veteres  enim  pro  ^quando'  5 
^quum'  dixerunt,  ut  est  ^quum  navis  ex  Asia  venerit':  ceteraque  huius 
modi  adverbia  similiter  scribenda  sunt,  ut  quoquumqne  ubiquumque. 

Huiusce  per  c  litteram  scribendum  est.    antiqui  enim  pronominibus 
ce  addebaut,  ut  hicce  illicce  isticce;  unde  subtracta  eadem  novissima  syllaba 
ce  relictum  est  hic  illic  istic.    sed  [hoc]  in  solo  genetivo  casu  articularis  lo 
pronominis^  qui  est  huiusce,  adhuc  eadem  syllaba  ce  integra  manet. 

Cur  alii  per  c  scribendum  putaverunt  dicentes  non  posse  q  lilleram 
]K)ni^  ubi  u  esset  sine  alia  vocali,  secundum  regulam  supra  dictam:  alii 
per  q,  eo  quod  originem  trahat  ab  interrogativis  adverbiis^  qiiae  sunt 
quando  quorsum.    usus  autem  obtinuit  ut  cur  per  c  scribatur.  /    ^^ 

Partubus  et  partibus^  arcubus  et  arcibus,  artubus  et  artibus  veteres 
quidem  indifiereuter  scripserunt:  nos  possumns  observare  ut  ab  eo  quod 
sunt  partuSy  id  est  foetus,  partubus  scribamus,  ab  eo  autem  quod  sunt 
partes  partibus;  itemque  ab  eo  quod  sunt  arcus  arcubus,  ab  eo  autem 
quod  sunt  arces  arcibus;  et  rursum  ab  eo  quod  sunt  artus,  id  est  |  membra,  ^ 
artubus,  ab  eo  autem  quod  sunt  artes  artibus. 

^res  litterae  sunt  apud  Graecos^  S  £  ^-  ^^  bis  in  usum  nostrum 
transtulimus  z:  item  pro  |  nos  x  utimur:  ^  nullo  modo  transferri  potuit^ 
sed  vis  ipsius  translata  est  in  ps,  ut  quae  per  ^  scribuntur  per  ps  scri- 


3  Cum  Caecil,  Vind,  2318        8  Huiusce  Mar.  Victor.  16,1        16  Partubus 
-  Scaur,  25,  1        22  Tres  litterae  Papirian.  159,  22 


3  Bcribetur  ut  est  illud,  aed  etur  et  est  raa.  B,  scribi  debet  ut  est  illud 
codex  Bernensis  243  4  divisuro]  anthol.  lat.  II  68  ed.  Burm.,  n.  256  ed.  Biese, 
Donat.  vit.  Verg.  c.  17  habet  Par.  g  6  quaudo  autem  B  qm  enim  C 

quando  (otn.  autem)  A  aduerbium  est  et  per  q  C         ueteres  enim  quando 

quum  (quando  cum  B)  dixerunt  ABC.  quum  adverbium  temporis,  qnod  signi- 
ficat  quando,  per  q  scribendum  est  excerpta  Caecilii  Vindicis  *  6  ut  est  g  id 
BBt  ABC  7  quoquumque  ubiquumque  ?A  quocumque  ubicumque  B  quoque 
ubicumque  C  8  Huiuace  per  c  B?  Huiuscemodi  per  c  AC  9  c  addebant 
ACg         noulBsima   littera  c  relictum  est  ut  hic  ?  10  c  relictum  est  B 

11  qui  est  ^A  quae  est  B  quod  est  C  13  sine  aliqua  uocali  AC  16  quaudo] 
fortasse  quare:  cf.  Vel.  Long.  p.  71,  4  usu  C,  corr.  usus  c  16  artubus] 

artibuB  A  17  nos]  Non  B  quod  sunt  partus  g  quot  sunt  partns  AC  quae 
8unt  partuB  B  quod  est  partus  Carrio  18  quod  sunt  partes  ^C  qt  sunt  partes  A 
quae  Bunt  partes  B  19  itemque  ab  eo]  itemque  ab  eo  autem  A  quae  sunt 
arces  B  20  rursus  AC  quae  sunt  artus  B  artus]  arcus  A  21  autem 
om.  ABC,  add.  ?  quae  sunt  artes  B  22  fortasse  tres  litterae  duplices  suut 
apud  Graecos  i  ^  ip]  x  y  z  B  23  -V  (^nte  nuUo  et  post  per  om.  B  24  scri- 
bamns]  scribimus  B 


DE  ORTHOGRAPHIA  157 

p.  2289  P. 

bamus.  haec  in  ceteris  casibus  aut  in  bis  exeunt  aut  in  pis^  ut  caeleps 
caelibiSy  auceps  aucupis,  Cinyps  Cinypis.  divisionem  praeterea  syllabarum 
ad  bs  et  ps  pertinentem  hinc  observabis^  quod,  ubicumque  ps  erunt,  dividi 
non  possunt,  sed  ad  sequentem  aut  antecedentem  syllabam  applicabuntur, 

5  tamquam  unius  litterae  potestatem  habeant,  ut  apstinui,  aps  et  tinui,  aps- 
cessi,  aps  et  cessi,  apscondo^  aps  et  condo.  at  ubi  bs  fuerint,  dividantur 
necesse  est,  ut  obstipui  obstupeo  obsum  obstrepo.  praeterea  bs  numquam 
coniunctas  invenies:  non  enim  possunt  facere  syllabam.  et  si  primam  qui- 
dem  vocalem  habeant;  fallunt   quasi   ipsae  consonent,  ut  trabs^  quia  dici- 

10  mus  trabem;  ceterum  si  ante  vocalem  ponantur,  nullo  modo  enuntiationem 
capiunt.  contra  ps  etiam  praepositae  sic  sonant,  ut  apud  Graecos  ^.  ean- 
dem  rationem  pulo  observandam  et  in  verbis,  quae  praeterito  tempore  et 
futuro  incertum  est  p  an  b  habere  debeant.  nam  sicut  in  casibus  nomi- 
num  p  littera  in  b  commutatur,  ut  est  caeleps  caelibis,  ita  in  temporibus 

15  quoque  verborum.  e  contrario  b  in  p  commutatum  videmus^  ut  scribo 
scripsi  scripturuSy  labor  lapsus  lapsurus^  nubo  nupsi  nuptura.  z  in  anti- 
quis  libris  Latinoi*um  scriptum  non  est^  sed  pro  illo  duo  s  ponebantur, 
crotalizare  crotalissare.  sed  viderint  illi  qui^  cum  verbis  quibusdam  integris 
Graecorum  uti  iu  latina  Hngua  non  erubuerunt^  erubescendum  crediderunt 

so  litteras  graecas  intermiscere.  nam  satius  est  alienis  bene  uti  quam  nostra 
ineleganter  apponere. 

Praesto   nos   per   o   scribimus,   veteres  per   u   scripserunt.     sed  sic 
praesto  dicendum  est^  ut  sedulo  et  optato  et  sortito.    inde  et  praestolari, 

16  z  in  antiqais  libris  Comut  154,  7 


1  haec  in  ceteris  A  h.  in  ceteris  C  in  ceteris  {om.  haec)  'B      exeunt  om.  C 

2  ancceps  aucipis  B        cynjps  cynipia  A  cynyps  cynycypis  B  cinips  cinibis  C 

3  hinc  observabis  quod  B  hanc  obsemabimus  quia  AC  4  possent  C  5  tam- 
quam]  tamq.  A  ut  om,  ABC  apstinui  aps  et  tinui  (corr,  tenui)  apscessi  aps  et 
cesd  abscondo  aps  et  condo  B  abstinui  abs  et  tenui  abscessi  abs  et  cessi  abscondo 
abs  et  condo  A  abstinui  abs  et  tinui  similiter  abs  et  cessi  et  abs  et  condo  C 

6  fuerunt  C  diuiduntur  necesse  esse  ut  obstipui  A  diuiduntur  (diuidantur  ?) 
necesse  est  nt  obstupui  Bs  diuidunt  necesse  est  obstipui  C  7  praeterea  B 
propterea  AC  8  etsi  si  primam  Schneiderus  gramm,  lat  I  p,  222  9  quia 
dicimus  A  quam  dicimus  B  quae  dicimus  C  10  ponatur  C  11  contra  ps] 
cum  traps  C  apud  grecos  .1.  tandem  rationem  hanc  puto  B  14  coramutat  AC 
ut  estj  id  est  C  celebs  celibis  AB  16  labor  lapsus  lapsurus  g  labo  iapsus 
lapsurus  AC  labo  labsus  labsurus  B  nuptura]  nupsura  AC  17  libris  lati- 
uorum  librum  scriptum  A  scripta  non  est  sed  pro  illa  C  18  crotalissare]  crota- 
lisse  B  uiderintj  uider  AC  diuiderint  B  19  eruberunt  A  nec  erubesceudum 
crediderint  C  an  erubescendum  crediderint  Carrio  20  nobis  batius  est  alieno 
bene  uti  quam  nostro  ineleganter  excerpta  Cornuti  nostra  ineliganter  appo- 
nere  C  nram  eliganter  apponere  A  n^m  iueliganter  {corr.  ineleg.)  apponere  B 
22  praestolor  A  veteres]  antiqui  C  sed  sic  presto  A  sed  si  praesto  C 
sed  pracsto  B  23  ut  sedulo  et  optato  et  sortito  g  ut  sednlo  et  obtato  sortito  B 
ut  sedulo  et  optato  scriptato  A  et  sedulo  et  abtato  {corr.  optato  c)  scriptito  C 


168  CASSIODOBn 

p.  nm.  90  V. 

non  praeslulari.    nec  mirutn  est  veteres  u   littera  pro  o  usos:  nam  et  o 

pro  u  usi  9unt:  poblicum  |  enim,  quod  nos  publicum,  et  quod  nos  cul- 

pam;  illi  colpam  dixerunt. 

Bupter  per  p  scribendum,  non  per  b. 

Neglegere  pcr  g^  non  pcr  c  scribendum.  & 

f  Eutalium  Eupolim  et  alia  liuius  modi  qnidam  per  y  litteram  scri- 

I 

hcnda  putaverunt^  eo  quod  graeca  esse  dicerent;  sed  apud  nos  y  littera 
numquam  vocali  coniungitur. 

IIII  EX  PAPIRIANO  ISTA  COLLECTA  SVNT 

Ae  syllaba;  quam  nunc  in   fine  sermonis  per  diphthongon  scribimus,  lo 
ut  ^'ogltationls  magnae',  apud  antiquos  per  a  et  i  scribebatur^  ut  esset 
dl9tanlla  giuiolivorum  n  dativis.    nam  genetivo  hanc  divisionem  dabant^  ut 
nnn  cHHct  dlRyllabus  similis  dativo,  sed   trisyilabus  inveniretur^  ut  magnai 
Anlal  auial  rrugirerai. 

licliclno  et  rclicui  per  c  scribebantur,  ut  sit  relicuus  ut  vacuus,  sic  i5 
rclioui  ct  vacuiy  sicut  mortuus  mortui;  streuuus  strenuL    at  nunc  reliquiae 
ut  cxequinc  per  q  scribuntur. 

(iOtidic  per  c  cl  [o|   dicitur  et  scribitur^  non   per   q,   quod   non  a 
quoto  die,  scd  a  contincnti  dic  diclum  est. 

iinudy  (|uaudo  advorbium  cst  negandi,  d  littera  terminatur  et  adspira-  20 
lur  in  capito;  quaudo  autcm  coniunctio  disiunctiva  est,  per  t  litteram  sine 
ad^pirationo  scribilur. 

10  Ao  8ylUl>A  Vtl  l.cng,  HT,  ^O      18  Cotidie  Vcl  Ixmg,  79,16  ComuL  149,6 

\   u  litt(>.rAm  AC         2  poblicum  enim  qoae  nos  publicmn  dixerunt  quae 
uo«  cul(VAin  ilH  co1(>am.   (iiipter  C.   i>oblicum  pro  publicum,  quod  testatur  IHipi- 
ruuiufl  d«  orthographia ,  i>olchrum  pro  pulchrum,  colpam  pro  culpam  Ptisdamus 
t.  i  p.  ^r«  11        quod  no$]  quao  no8  utroqHf  Joeo  B        et  anU  quod  om.  A 
4  «cribendum  om.  C  6  Kutalium  eupoiim  BC  yljum  ejpolim  Ai  fortasse 

K^iryaium  Ku|>oUn  0  «oribonaa  om.  ABC  9  PAPERIANO  C  10  per 
^ntt  diphthon)^>n  om,  ABC  11  ut  oogitationis  A  ut  c<^tationes  BC  per 
ai  l^  14  aulai]   rof>7.  Am,  III  :i.U  aulai  modio  frmlerai  C  friigai  ferai 

i\M.:  K«tH.  «tnfi^.  479  <vi.  TrtW.  torrai  fugiforai  15  Reliquiae  et  reliqui  per  c 
«criWbantur  ut  »iont  roliquu^  ot  uacuns  <dc  relicui  et  uacui  eic  et  ^et  raiL  J^, 
om,  Bfrn.  .^4S)  mortnu^i  ot  mortni  «^t^t^nuus  $tx>enui  B  Keliquo  et  relinqui  per  c 
«crtbebant^ir  ot  ^iout  rolious  it  mortnxis  sic  rolicui  ot  mort%ii  sic  et  Tacnos  yacm 
«irennnfl  str^nni  .4  K^^liqno  ot  relinqni  per  c  scribobantur  nt  «i  reliqnQfi  «t  mor> 
tnn«  i^ic  t^lioni  ot  moHtti  mo  ot  naonnii  tvicni  f^rennun^  strennni  t^  16  reliqniae 
nel  oxAqni<io  .4  roliqniao  nol  exaeqniao  B  rriiqniao  nel  oxoqiiae  C  leliqniae 
nolnt  owieqniae  ('WmVx  exoqniao,  non  oxociae  iW».  app,  f.  197^  ^7  18  non 
antt  per  om^  C  qno«i  non  a  qnotidio  C  qnae  non  a  qnotidie  B  qnod  non  a 
qnot  dio\>n4:  A  qnoniam  n«^n  a  qnota  dio  Pm.y  qnia  non  a  qnoto  die  ^.  non 
onim  eiit  n  qnot<^  dto  ^a  qxtotidio  cod,^  qnolidio  dictnm^  sod  a  contiiienti  dio 
eotidio  tTactnm  VehffH  l.onfTus^  «ciont  qnotidio  trftct^m  o»to  a  qnot  diebns,  boc 
<^t  cmnihn^  diebnn  ca^crrj*^  C-oimmti  tO  qnando  .4  qno  K  q«n  C  qnod  > 
d  litt^TJi  tonminatwl  por  d  litton»  «wihitnT  C        t\  qnando  ?  .4  qwo  B  qin  C 


DE  ORTHOGRAPHIA  159 

p.  2290.  91  P. 

Malo  per  unum  1,  quod  est  magis  volo;  malle  per  duo  1,  quod  est 
magis  velle:  nolo  per  unum  1,  est  enim  non  volo,  noUe  per  duo  1,  quod 
esl  non  velle. 

Querella  apud  antiquos  per  unum  I  scribebatur,  sicut  suadela  tutela 
5  candela  corruptela,  quamvis  usus  sibi  etiam  apud  eos  vindicaret  ut  ali- 
qua  in  figura  deminutivorum  per  duo  i  scriberentur^  ut  capella  fabella 
tabella.    nunc  autem  etiam  querella  per  duo  I  scribitur. 

Narare  per  unum  r  scribitur,  ut  Varroni  placet.  secutus  est  enim  ety- 
mologiam  nominis  f  eius  qua  gnarus  dicitur  qui  scit  et  accipit,  quod  loqui 
10  debeat.  deuique  compositio  verbi  |  ita  scribitur^  ignorare,  quod  non  per 
duo  r^  sed  per  unum  scribitur.    ideo  et  naratio  unum  r  habere  debet. 

Quot,  quando  numerus  est^  per  t,  quando  pronomen,  per  d  scriben- 
dum  est.    [nam]  totidem  per  t  scribitur,  quia  numerus  est. 

Quaecumque  verba  ab  s  littera  incipiunt^  si  sic  composita  sunt,  ut 
i^  ex  praepositionem  accipiant,  servata  s  littera  scribuntnr,  ut  specto  exspecto, 
salio  exsilio.  cetera  verba,  quae  s  in  principio  non  habent,  onerari  non 
debent^  ut  aestimo  existimo^  acuo  exacuo,  agito  exagito. 

Prendo  dicimus  et  prehendo,  ut  hercle  et  hercule^  nil  et  nihil.  sed 
in  his  verbis,  quae  adspirationem  habere  debent^  haec  observari  eatenus 
20  poterunt,  quatenus  consuetudo  permiserit.  sed  tamen  libellus  nos  evidenter 
docet,  qui  inferius  de  adspiratione  scriptus  est. 

Traps  [ab  eo  quod  dicitur  trabis]  et  urps  per  p  debent  scribi,  licet 
Varro  per  b  scribenda  putet,  quia  in  reliquis  casibus  b  habent.    sed  tamen, 


1  Malo  ComiU.  149,  19  8  Narare  Vd.  Long.  80,  8  14  QQaecumque 
verba  ab  s  Caesell  2314  18  Prendo  Comut  153,  7  22  Trapa  Curt.  Vdler. 
156,  22  Scaur.  27,  11 


4  Qaerella  apud  antiqaos  A  C  Primo  qnerella  {corr.  qnerela)  apnd  latinoB  B 
5  sibi  et  aput  eos  uindicaret  et  aliqua  A  sibi  et  apud  iUos  uindicaret  et 
aliqua  C  6  scriberent  AC  7  tabella  scribitnr  Nunc  autem  etiam  quaerella 
per  duo  II  Bcribitur  B  tabella  nunc  autem  etiam  (etiam  om.  Par.)  querela  per 
unum  I  scribitur  Par.  ?  nunc  autem  etiam]  Na  C  8  scribitur  post  unum  r 
om.  B  9  fortasse  nominis,  eo  quod  gnarus  dicitur  qui  scit  et  accepit  dicitur 
qnis  qui  scit  quid  loqui  debeat  <5,  dicitur  qui  scit  qui  loqui  debeat  Par.  quid 
loqui  B  10  quod  non  B<5  que  non  AC  11  narratio  corr.  naratio  B 

12  quando  posteriore  loco  om.  A  13  est  om.  C         nam  tot  itidem  vd  item 

contect^  Commelinus.   fortasse  item  tot  per  t  scribitur:  cf  Isidor.  I  26,  22 
quia  numerus  C  quae  numerus  B  quando  numerus  A  14  sij  sic  corr.  si  B 

sic  om.  AC      15  specto  expecto  B      16  exsilio  et  cetera  AC       honorari  non 
debent  ea  ut  aestimo  Par.        17  ut  arUe  aeetimo  om.  ABC       existimo  om.  B 
18  prendo  et  prehendo  dicimus  C        erclae  et  erculae  B        nil  et  nihil  Carrio 
et  excerpta  Comuti,  nihil  et  nihili  A  et  nihil  et  nihili  BC         19  obseruari  C 
obeeruare  AB      21  docet  corr,  edocet  B      inferiu8]\p.  2311      22  nrps]  turps  C 

23  scribendum  putet  ABC<5        quia  in  reliquis  casibus  b  habent  B  quod  in 
reliquis  casibus  habent  b  .^C  quod  in  reliquis  casibus  b  habeant  C^rrto 


160  CASSIODORn 

p.  tt»i.  n  p. 

cam  if  Uttera  graeca  nallo  modo  transrerri  potaerit  io  asam  nostram  et 

vis  eins  per  p  et  s  litleras  scribatur,  necessarium  est  ut,  ubi  ^  graecnm 

sonat,  apud  nos  qnod  vitari  non  potest  per  has    litteras  scribatur^  id  est 

per  p  et  s,  licet  in  obliquis  casibus  b  habeant^  ut  caeleps  caelibis,  urps 

urbiSy  item  in  aliis  ipsam  retineant^  ut  auceps  aucupis.    unde  apparet  in  s 

his  casibus  mutare  nos  debere  p  in  b^  in  quibus  -|-  se  non  ambae  con* 

secuntur  interposita  Tocali.    hanc  eUam  regulam  sequitur  in  ip,  quae  et 

ipsa  per  p  et  h  constat^  ut  Cinyps  Cinjphis,  quod  in  nominatifo  casu  per 

p  et  Sy  in  aliis  casibus  per  p  et  h  scribitur. 

Quicquam  iii  medio  per  c,  non  per  d  scribi  debet.    in  compositione  lo 
enim  plerumque  d  in  c  commutatury  ut  in  praepositionibus,  accedo  accumulo. 

Formosus  sine  n  secunda  syllaba  scribendum  est^  ut  arenosus  fron- 
dosus  aqiiosns  herbosus.  participia  vero  habent  n^  ut  tonsus  lunsus  mensus 
pcnsiis.  antiquorum  nulla  observantia  fuit,  cum  n  an  sine  n  scriberent: 
illi  enim  tosus  tusus  prasus  plerumque  scribebanL  15 

Y  graecuin  nos  in  quibusdam  |  in  u  convertimus,  ut  Cymas  Cumas, 
cyminum  cuminum;  in  quibusdam  non  convertimus^  ul  Syria  Syracusae 
symbolum  sycophanla. 

Forftces  forpices  forcipes  secundum  etymologiam  debcmus  dicere  et 
scribere:  [ut]  si  a  filo  dicamus^  f  debcmus  ponere,  ut  forfices^  quae  sunt  20 


10  Qaicqoam  exc.  Priscian,  2319      16  Y  graecum  Camut,  153,  11      19  For- 
fice«  Charis.  94,  21  Vel  Long,  71,  12 


1  W  littera  Cg  y  littera  A  i  littera  B  potQeriDt  corr.  -rit  C  2  per  p 
et  8  littera  scribebatur  B  ubi  W  graecum  Bonat  (7?  ubi  i  {superscr.  y)  grae- 
cum  Bonat  B  ubi  y  graecum  sonet  A  3  quod  uitari  g  quod  uitare  AC  qui 
(corr.  quia)  uitari  B  per  priore  loco  om.  J.,  posteriore  loco  om.  B  4  ut 
celebs  A  urps]  urbs  B  5  retinent  A  6  mutare  nos  debere  p  et  h  B^ 
no8  mutare  debere  per  p  et  b  ^C  8e  non  ambae  AB^  sen  ambae  C  se  etiam 
ambae  Carrio.  se  non  ambae  si  scripsit  grammaticus ,  hoc  voluit^  in  iis  casibus, 
in  quibus  p  et  s  interposita  vocali  non  coeant,  p  in  b  mutari  debere.  rectius  tamen 
erat  in  quibu8  8  eandem  non  sequitur  {vel  s  non  statim  sequitur)  nulla  inter- 
posita  vocali  7  Bequitur  in  (p  add.  C)  ^  AC  sequitur  in  i  B  seqnitur  et  i 

et  in  marg.  *  Tar.y  sequitur  et  *  5,  sequimur  in  <p  Carrio.  sequitur  in  9  vide- 
tur  tribuendum  esse  neglegentiae  grammatici  minm  accurate  referentis  regulam 
Varronis,  a  quo  W  et  q>  Utterae  compositae  erant  in  excerptis  Cornuti  p.  153,  6 
8  cynyps  cynyphis  B  cynips  cynipys  AC  qnod]  quae  ABC  9  per  ante  p 
utroqtie  loco  om.  C  10  Quicquam  et  quicquid  in  medio  per  c,  non  per  d  scribi 
debetit  de  orthogr.  p.  2343  11  aut  corr.  ui  B  12  8cribenda  est  C  13  uero 
quc  habent  A  ut  consus  tonsu8  ut  meuBUs  pensus  C,  ut  tonsus  tunsus  pran- 
8U8  pensuB  de  orthogr.  p.  2335  14  penaus]  pransus  Carrio  et  margo  editionis 

Parisinae  quamuis  antiquorum  Carrio  15  prasus]  fortasse  poBus  17  syria 
cyriacus  Bymbolum  AC  syrias  cyriacus  simbolum  JB,  Syria  Syriacus  sjmbolum 
Garrio.  Syracusae  restiiui  ex  excerptis  Cornuti  18  cycopanta  C  19  Forfices 
forpices  om.  ABC.  Forfices  secundum  etymologiam  g  20  8i  a  filo  f  forfices  C 
debeamuB  <5 


DE  ORTHOGRAPHIA  161 

p.  2892.  9S  P. 

sartorum;  [et]  si  a  pilo,  p,  ut  forpices^  quae  sunt  tonsorum;  si  a  capiendo^ 
Cy  ut  forcipes^  eo  quod  formum  capiant,  quae  sunt  fabrorum.  formum 
enim  dixerunt  antiqui  calidum,  undc  est  formosus. 

Vulgus  vultum  parvum  torvum  sunt  qui  putant  per  duo  u  scribi  non 

5  debere,  quod  similis  vocalis  vocali  adiuncta  non  solum  non  cohaereat^  sed 
etiam  syllabam  augeat^  ut  est  vacuus  ingenuus  occiduus  exiguus  perspicuus,  . 
et  in  verbis  metuunt  tribuunt   statuunt    sed  Velius  Longus  per  rationem 
praesumptam  decipi  eos  putat^  qui  primitivus  et  adoptivus  et  nominativus 
et  talia  per  u  et  o  scribant.    nam  aliter  scribere^  aliter  pronuntiare  vecordis 

10  est  cum  enim  per  o  scribant,  per  u  enuntianl.  praeterea  qui  contra 
sentiunty  non  respexerunt  [unum]  u  totiens  consonantis  vim  habere,  quo- 
tiens  pro  consonante  ponitur,  quae  apud  Graecos  digammon  vocatur;  ac 
sic  fieri  ut  nominativus  duas  quidem  u  litteras  habeat,  sed  priorem  pro 
consonante^  posteriorem  pro  vocali  scilicet  positam.    sic  et  Donatus   dicit, 

ii>  quotiens  u  et  i  seu  sibi  seu  aliis  vocalibus  praeponuntur,  loco  habendas 
esse  consonantium. 

HiempSy  ut  Caesellio  videtur,  p  haliere  post  m  iitteram  non  debet, 
quod  satis  sine  ea  littera-  [non]  sonet^  vel  quod  per  omnes  casus  ne  vesti- 
gium  quidem   illius  appareat    sumpsi  autem  quaeritur  an    possit  sine  p 

20  littera  sonare,  ut  hiems;  sed  quod  et  in  alia  declinatione  p  respondet,  cum 
dicimus  sumptus  sumpturus,  necessario  per  p  scribi  debet 

A  et  ab  et  abs  et  au  praepositiones  unius  generis  sunt,  ut  cum  dici- 
mus  a  mc^  ab  illo,  abstuli^  aufugi.  sed  observandum  ut  tunc  ab  praepo- 
sitio  scribatur,  quotiens  parti  cuilibet  orationis  coniungitur,  quae  a  vocali 

25  incipiat,  ne  diclio  multis  consonantibus  onerelur:  si  vero  a  |  consonante 
pars  aliqua  cui  praeponitur  incipiat,   non  est  ponenda  ab  praepositio,  sed 


4  Vulgua  Vel  Long,  58,  4  Comut.  150,  5      17  Hiemps  Scaur.  21,  6.  27,  3 
22  A  et  ab  Vel  Long.  60,  6 


1  nt  ante  forpices  et  ante  forcipes  om.  C     2  capiant  B  capiont  AC     5  qnod]  ^ 
qnia  B      8  et  ante  nominativns  om.  B      9  et  alia  ABC      scribant]  scribnnt  A 
scribebantnr  corr.  scribebant  B  scribantnr  C        et  aliter  pronuntiare  g(7 
10  per  u  pronuntient  C        11  non  aspexemnt  A        unum  deest  apud  Velium 
Longum      12  quae  B  qnod  AC      13  priore  pro  consonante  posteriorem  pro  nocali 
scilicet  posita  A  prior  e  pro  consonante  posteriore  pro  uocali  scilicet  posita  C 
14  Donatus]  p.  367, 12        17  ut  cesellio  B^s  nttesellio  A  nt  esilio  ut  videtur  C, 
corr.  ut  cesilli  c,  nt  Caecilio  Carrio         post  m  B^  propter  m  AC         18  quod 
satis]  quia  satis  B         sine  ea  littera  consonet  <5  sine  ea  littera  m  sonet  Carrio 
ne  nestiginm  Carrio,  nec  nestiginm  ABC        20  sonare  nt  hiemps  A  sonare 
nt  hims  C  ut  hiemps  sonare  B<5         sed  quia  et  in  alia  ^  scd  qnia  et  in  aliqua 
B  sed  quod  in  aliqua  A  sed  in  aliqua  C      respondet  A  respondit  BC?      22  A  et 
abs  et  ab  et  an  ^C        nnins  om.  C       nt  cnm]  nel  (1  ras.  B)  cum  ABC  uelut 
cum  Par.  ?  et  codex  Bemensis  243        23  ab  praepositio  scribatur  B  praepositio 
ab  scribatur  C  praepositio  adscribatur  A        25  ne]  nec  A 

GBAIIVATICI  LA.TTXt    Tn.  11 


162  CASSIODORH 

p.  2203  P. 

a  soliiin^  nt  a  fratrc,  a  vicino^  ab  homine,  ah  urbe.  ahs  vero  apud  nos 
uomjnihus,  cum  quiluis  in  conrusionem  non  venit,  respuenda  est^  ut  cst 
^ih  uri»e  venio',  uon  ^abs  urbe  venio'.  nam  in  compositione  non  est  evi- 
tanda,  ut  abscondo  ahslineo.  au  quoque  his  praeponenda  est,  quae  a  con- 
sonantil)us  incipiunt.  5 

lu  praepositio^  si  composita  sit  et  p  aut  h  yel  m  sequatur,  n  in  m 
convertit,  ut  improhus  imhuit  immutat;  quotiens  vero  g  illam  sequitur^ 
n  amittit,  ut  ignarus  ignolus:  nam  gnarus  et  gnotus  simplices  snnt 

Ad  praepositio  interdum  retinet  d  litteram,  ut  adfert  adfuit;  interdum 
variat^  ut  ammonet  amminiculum.  plerumque  evenit  ut  consonantes  quae- 10 
dam  verborum  aut  vocahulorum  coniunctae  huic  praepositioni  mutentur. 
quando  autem  fiat,  quando  non,  sono  internoscemus:  accedo  duo  c,  attuli 
duo  t,  assiduus  duo  s,  appareo  duo  p,  aunuo  duo  n^  alligo  duo  I.  esl 
etiam  uhi  uecesse  est  hanc  litteram  interire  [id  est  d],  ut  aspiro  aspicio: 
uulla  cnim  consonaus  pro  d  intercedit^  sed  omnino  d  deperit.  15 

Ex  praepositio  sequentihus  h  d  g  I  m  n  litteris  et  u  et  i,  cum  pro 
cousouantihus  sunt,  x  litteram  amittit,  ut  ebihit  edidit  egessit  elusit  emi< 
ouit  enervavit;  sequente  vero  f  nostra  consuetudine  in  eandem  litteram 
mutat,  ut  efTuudo. 

Ob  praeposilio  interdum  ponitur  plena,  ut  est  ohire  oberrare:  inter-  se 
dum  in  eandem  litteram  transit^  a  qua  sequens  sermo  incipit,  ut  offulsit 
ommutuit  opposuit;  sequente  vero  v  ioco  consouaiitis  posita  integra  custo- 
ditur^  ut  ohversus  ohvius. 

Suh  praepositiOy  ut  superior,  interdum  h  litteram  servat,  ut  suhire 


9   Ad  praepositio  Vel  Long,  €1^  10  Comut  251.  7  Caecih  Vind,  :231S 
16  Kx  praepo:>itio   IV/.  Lomg.  (»;>,  4  20  Ob  praepoaitio   !>/.  Long.  64,  5 

24  Sub  praepositio   TW.  Long.  6*4,  11 


2  in  confusionem  non  venit   Vtiius  Ixmg%i$^  in  condiisione.aenit  A  in  (con 
SHperscr.  c^  clusione  neninnt  C  in  con)K>6itione  nenit  B        4  a  consonantibas]  a 
consonantis  C        6  In  praepositio  sibi  oonposita  ait  et  p  C  In  praepodtionis  ita 
compotita  sit  ut  p  Jl :  cf.  Prisciam.  l.  I  p.  31,  1  n  —  transit  in  m  seqoentibas 
b  vel  m  vel  p  auctore  Plinio  et  Papiriano  et  Probo«  ut  imbibo  imbellit  sqq. 
7  inprobos  AC        inboit  inmutat  C        8  m  amittit  ^4  n  amittis  corr.  >it  C 
et  pofi  gnarus  om.  C        10  plemmqae  uenit  C         11  matentor  mcgiepemiime  rr- 
ctrpioris  riMmr  tribmendmm  essez  cf.  Commi,  exc.  p.  151,  S.  reciius  rmf  eam  matent 
12  intemoscimus  B        13  duo  tt  ut  assidaos  B        appar^bo  C         «st  etiam 
nbi  Vtiiuf  lA-maus,  est  et  ubi  C  est  enim  ubi  £  est  obi  .4        U  ^id  est  <i  ridc- 
tmr  t  muu^me  imtrmtHm  etsft'  Scmlcrms        a&spiro  aspicio  yCorr.  asspicio  <^  C 
15  pTX>  d  intercedit  corr.  pro  d  intercidit  B  per  d   inien^edit  AC  omr.iiK^  d 

l^erit  ^cai/mu:        16  b  d  g  l  m  n  litteris  c  b  g  l  J^  k.e.  uel  (^)  m  n  ^1  aaa.  A 
litteris  ABC  17  ebibit]  obibit  B  IS  enervavitj  er.arrauit  ?,  eBniiti;.\it 

Vriims  Ijomcm.<        in  eadcm  liti<i:ra  mntat  C  in  eandem  litteram  mutA::tur  .{ 
tl  offiilsit^  effulsit  A 


DE  ORTHOGRAPHIA  1G3 

p.  2293.  M  P.  ' 

subesse  subaiiscultare :  interdum  uuitat  in  candem  lilteram  a  qua  scquens 
inchoat  verbum,  ut  surficit  sufTudit  summovit  sumministrat  supponit  sup- 
primit  suggerit:  sequeute  r  littera  iutegra  manet,  ut  subrado  subremigo 
subrideo,  nec  umquam  sequente  r  littera  corrumpitur.  b  iu  s  mutatur 
^  5  sequenlibus  t  et  c,  ut  suslulit  suscepit.  | 

De  praepositio  aut  plena  iu  compositionibus  pouitur,  ut  deducere 
demonstrare  detrudere;  aut  correptione  e  litterae  corrumpitur,  ut  deorsum. 
nam  quai^do  in  i  litteram  transit,  ut  est 

aera  dimovit  lenebrosum  et  dispulit  umbras, 
10  non  est  a  praeposilione  de^  sed  dis^  ut  distrabo  dispereo. 

Dis  praepositio  s  sequente  lilteram  s  non  amittit,  ut  disspicio;  sequenti- 

bus    vero   b  d  g  I  ni  n  r    amittit,    ut    dibucinat  diducit  digerit  dilacerat 

dimovet  dinoscit  diripit  (interdum   s  liltera   sequente   r  in   eandem   litte- 

ram  mutatur,   ut  dirrumpo);  sequente   f  nostra  consuetudine   in   eandem 

15  mutat  litteram,  ut  difTundo. 

Re  praepositio  non  tantum  plena  praepouilur  quibusdam  partibus  oratio- 

nis^  ut  removet  refricat  respirat,  sed  et  d  litteram  assumit,  ut  est  redire 

redolere.    sed  interdum  d  liaec  littera  geminntur,  quotiens  ab  eadem  Uttera 

sequens  incipit  syllaba  et  una  pars  orationis  expletur/  ut  reddere  dicimus 

20  geminata  d;  rcduccre  autem  simpUci  utimur. 

Trans  praepositio  interdum  pleua  est,  ut  transtulit  transactum  transeo 
transitus,  interdum  miuuitur,  iit  traicit  traducit 

Se  praepositio  interdum  assumptione  litterae  d  rorrumpitur^ut  seditio  sedulo. 

G  De  praepositio  Vel.  Ixmg.  h%  19        11  Dis  praepk)8itio  VeL  L<mg.  6.'*,  /5 
16  Re  praepositio  Vel.  Ix>ng.  65,  20        21  Trans  praepositio  Vel.  Ijong.  00,  9 

1  Bubatiscultare  corr,  subabscultare  B  subabscultare  A  C  mutat  g  C  muta- 
iur  AB  2  fiuffudit]  8uffidit-4BC  suffigit  5,  suffodit  Velius  Longus,  snffundit 
Marius  Victorinus  p.  19,  3  subministrat  C         6  c  et  t  C         7  correptione 

c  littcrae  A  corruptione  {corr.  correptione  B)  e  littera  BC  ut  dorsum  C 
9  a5ra]  Verg.  Aen,  V  839  10  ut  distraho  dispertior  de  orihogr.  p.  2333.  duo 
exempla  praepositionis  dis  neglegentia  grammatici  huc  videntur  translata  esse,  cum 
in  iis  quae  postea  de  hac  praepositione  adtiotata  sunt  scripta  essent,  ut  eam  sequenti- 
bus  t  ei  p  lHteram  s  non  amittere  proharetur:  cf.  Prisc.  l.  XIV  j^-  oO,  IS 
disperio  B  11  Dis  praepositio  8  sequente  litteram  s  non  amittit  ut  di^picio  A  Dis 
praepositio  sequente  8  littera  non  amittit  ut  dispicio  (corr.  disspicio  c)  C  Dis  praepo* 
sitio  8equentem  litteram  8  nou  amittit  ut  dispicio  (corr.  disspicio)  -B :  cf.  exc.  CaeseUii 

p.  2310  13  dimovetj  dinouit  C  dinouit  A  14  in  eandem  litteram  mutatur  ut 
disrumpo  A  iu  eandcm  {corr.  in  eadem)  littcra  mutatur  ut  dirrumpo  C  in  eandem 
litteram  mutatur  ut  dirumpo  Bg  sequente  f  nam   (nam  om.  ?)  consnetudine 

ABCis,  nam  sequcnte  f  consuetudine  Carrio:  cf.  supra  p.  102,  IS  15  mutat] 
niutatur  A  16  quibusdamj  quidani  C  18  haec  d  littcra  Velius  lAmgus^ 
d  littera  de  orthogr.  p.  2344  21  Trans  interdum  praepositio  plena  -.1 C 
23  Se  praepositio  A  Sine  praepositio  BC^,  S;  praepositio  Par.  corrunipilur 
om.  C  8cdulo,  (juod  sine  dolo  essc  volucruni  grammatici ,  pro  exemplo  praipo- 
sitionis  non  mutatae  posuisse  videtur  Pajurianus 

11* 


1G4  CASSIODORII 

p.  2294.  95  P. 

Pro  praepositio  interdum  in  compositione  corrumpitur  partim  cor- 
reptione,  cum  sit  naturaliter  longa,  ut  proavus,  partim  adsumptione  litterae 
d^  ut  prodest  prodit  prodigus:  interdum  integra  est  et  ipsa  et  pars  cui 
coniungitur,  ut  procuro:  sequentibus  i  et  v^  cum  pro  consonantibus  sunt, 
non  numquam  o  litteram  perdit  aut  mutat^  ut  providens  prudens,  aut  ad-  5 
sumit  i  et  corrumpitur^  ut  proiiectus. 

Circum  praepositio  sequentibus  vocalibus  m  litteram  in  enuntiatione 
amittit,  in  scriptura  servat;  sed  cum  et  u  vocales  loco  consonantium 
positae  secuntur,  et  scribitur  et  enuntiatur^  ut  circumvenit  circumiacet. 

Ante  praepositio  interdum  integra  manet,  ut  anteactum  antevenit  ante-  lo 
cedit,  interdum  mutatione  in  i  litteram  corrumpitur,  ut  antistat  anticipat. 

Inter  praepositio  in  una  voce  sequente  I  littera  r  in  eandem  mutat, 
ut  intellego:  ceteris  litteris  sequentibus  consonaniibus  vel  vocalibus  per 
omnes  voces  integra  manet^  ut  interitus.  | 

Cuius  et  cui  pronomina  per  q  scribebantur:   nos  autem  et  ad  brevi-  i5 
tatem  festinavimus  scribendi  et  iilam  pinguedinem  limare  maluimus. 

Accerso  per  c  et  arcesso  per  r;  sed  accerso  significat  advoco^  arcesso 
repello  prohibeo. 

Coqui  f  Gratus  artigraphus  per  c  primam  syllabam^  secundam  per  q 
scribendam  putavit.    non  enim  dicimus  cocere,  sed   coquere,   ut  Vergilius  ^ 
^apricis  coquitur  vindemia  saxis'. 

V  littera  in   quibusdam   partibus  orationis  vitiose  inseritur^  ut  in  eo 


16  CniuB  Vel.  Long.  70,  18         17  Accerso  Vel.  Long.  71,  16         19  Coqoi 
Vel.  Lon§.  79,  7        22  V  littera  Vel  Long.  59,  8 


1  Pro  praepositio  (positio  B)  cum  sit  nataraliter  longa  interdam  in  compositione 
corrumpitur  partim  correptione  ut  proauus  ABC<5        3  proditj  proditus  Bg 
5  nonnumquam  litteram  perdit  aut  mutat  ut  prouidens  aut  adsumit  aut  corripitur 

ut  profectus  (proiectus  ?,  profertur  Carrio)  B<5  Numquam  litteram  perdit  aut 
mutat  ut  prouidens  aut  assumit  aut  corruipitur  ut  profertus  C  nonnumquam  litte- 
ram  perdit  aut  mutat  aut  prouidens  prudens  {reU.  om.)  A.  nonnumquam  litteram 
perdit  et  mutat,  ut  proyidens  prudens^  aut  assumit  et  corrumpitur,  ut  proiiectus 
coniecit  Schneideriis  gramm.  lat.  L  p.  647  coll.  de  orthogr.  p.  2242.  proiiecit  ^et/it- 
nata  i  littera  legitur  apud  Marium  Victorinum  p.  35,  25        9  et  pronunciatur  C 

13  ceteris  (ceteris  om.  A)  litteris  sequentibus  uocalibus  per  uoces  (pro  uoce  s) 
integra  manet  ABCg^  in  aliis  integra  manet  de  orthogr.  p.  2337.  an  in  ceteris 
litteris  sequentibus  vocalibus  vel  consonantibus  integra  manet?  14  interitas] 

interit  corr.  ut  videtur  interii  C,  interit  Carrio  15  scribebant  C:  fortasse  scribe- 
bant  antiqui      16  pinguidinem  J.0,  pinguitudinem  Velius  Longus      17  et  om.  C 

arcerso  per  r  A  ai-cerso  repello  C  18  prohibeo  om.  A  19  Gratus] 
•"Gnatus  vetus  liher,  fortasse  Donatus'  Carrio.  scrihi  poterat  Probua  coU.  Proh. 
inst.  art.  p.  126,  29.  182,  21,  nisi  potius  Longum  conira  Nis^m  graimmaticum 
disputantem  p.  79,  7  hoc  quoque  loco  Papirianus  secutus  erat  per  c  primara  sylla- 
bara  secundum  {corr.  -dam  h)  per  q  scribendam  B  per  c  primam  syllabam  secundam 
per  q  scribendum  C  per  c  prima  syllaba  secanda  per  q  scribendam  A  20  sed 
coquere  f^A  sed  quoquere  BC      21  apricis]  Verg.  georg.  LI  522      22  insertur  A 


DE  ORTHOGEAPHIA  165 

p.  2895  P. 

quod  est  urguere.    urgere  enim  dicimus,  non  urguere:  Vergilius  ^urgeo- 
tur  poenis'.    siue  u  positum  est  et  illud, 

ungere  tela  manu  ferrumque  armare  veneno. 

nam  quominus  unguo  debeat  dici  evidenter  apparet,  quod  nulium  yerbum 

5  est  uo   terminatum  sive  iunctim  sive  solute^  ut  non  eandem  u  servet  in 

praeterito,    ut  volvo  volvi,   eruo  erui.     ungo  vero  non  ungui,   sed  unxi 


1  quod  eet  urgnere  B  quod  est  urgere  A  quae  est  urguere  C  urgenti 
poenis  C:  Verg.  Aen.  VI  561  2  sine  u]  sic  enim  A  3  ungere  <iA  urgere 
B  C:  Verg.  Aen.  VI III  770  4  unguo]  ungo  C  quod  nuUum  A  quia  nullnm  C 
quae  (carr.  quia)  nullnm  B  5  Biue  iunctim  siue  solute  C  sine  iuncti  siue 

solute  A  siue  iunctum  eiue  solutum  carr.  sine  iunctim  sine  solute  B  siue  iunctim 
sine  Bolutim  ?  et  codex  Bernensis  243  6  ungo  uero  B  unguo  uero  AC:   cf. 

Priscian.  l.  X  p.  503,  16.    nam  unguo  Nisus  quidem  et  Papirianus  et   Probns 
tam  nngui  quam  unxi  dicunt  facere  praeterito,  Cbansius  vero  unxi  tantum 


ADAMANTII  SIVE  MARTYRII 

DE  B  MVTA  ET  V  VOCALI 

Artem  quidem  grammaticam  nostris  auctoribus  recte  scribendi  loquen- 
dique.gratia  visum  fuit  insistere  et  illustrissimis  suis  nos  conlucere  sudori- 

5  bus,  ut  manifesta  luce  per  eorum  regulas  gradientes  sine  quodam  errore 
signa  viamque  iitterarum  sequamur.  b  autem  litteram^  quam  ipsi  mutam 
nominare  maluerunt^  et  v  vocalem,  quam  poni  saepe  pro  eius  potestate 
cognoscimuSy  non  diligentius  exercitatas  dedere^  quo  modo  cunctis  dictioni- 
bus  insei*i  debeant^  nescio  qua  de  causa.    aut  enim  huiusce  operis  aucto- 

10  res  latuity  aut  eas  contempsere  quasi  leves  aut  ut  certas  ipsis  neglexere 
nimium.  sed  quoniam  nec  tale  studium  cuiusquam  inspexisse  cognoscimus, 
et  quae  apud  Uios  humilia  manifestaque  sunt,  apud  nos  magna  et  obscura 
consistunt,  piacet  hoc  commcntario  nostro  acceptis  seminibus  ab  Adamantio 
meo  patre^  qui  sanctissimo  gravissimoque  iudicio  auctor  doctorque  clocu-. 


N  codex  Keapolitanus  IV  A  11 

P  codex  Politiani,  nunc  Monacensis  766 

1  ADAMANTU  SIVE  MARTYRII  DE  PRIMA  NOMINIS  SYLLABA  P 
Adamanti  N  3  quidem  P  quibusdam  N  recte  scribendique  gratia  suum 
fuit  P  .  9  debeant  P  debent  N  aut  enim  huinsce  operis  autores  latuit  P  an 
enim  huius  operis  auctor  nos  latnit  N  11  cuiusdam  NP  14  patre  sanctissimo 
qni  gravi  summoque  iudicio  autor  ductorque  elocutionis  latinae  viBus  est  non 
futtiliB  qui  facundiae  plenus  nuUi  paene  veterum  elocntioniB  latinae  partes  primas 
visnB  est  conceBBisse  quantum  natura  P        elocutioni  N 


166  CASSIODORU 

p.  2205  P. 

facity  quo  niodo  pingo  ])inxi.  H  tamen  nomini  quod  liinc  Gngitur  sic  iu- 
sertam  videnuis  u  litterani,  ut  evelli  non  possit,  sicut  apud  eundcm  Vcr- 
gilium  ^et  pinguis  unguine  ceras';  et  in  consuetudine  usurpatuoi 
unguentum  dicitur^  quod  tamen  sine  u  debet  scribi. 

Leprosi  a  pruritu  nimio  ipsius  scabiei  dicti  sunt,  et  ideo  pcr  p  scribi  5 
debent. 

Milie  numerus  a  quibusdam  per  unum  i  scril)itur,  quia  milia  dicimus, 
non  millia;  alii  meiius  per  duo  i  existimant  scribendum. 

1  et  tamen  nomina  quae  (in  manj,  V  qood)  binc  fingitur  B  et  tamen  non 
utique  nomini  quod  (quae  C)  hinc  fingitur  A  C,  et  tamen  in  nomine  quod  hinc 
fingitur   VeUm  Longus  2  uidemus  ^A  uidimus  BC  3  et  pinguis]    Verg. 

georg.  III  450  ungui  neceras  A  ungi  necedas  C  unguino  tedas  B^         in 

consuetudinem  Par.  ?  et  deleta  m  B      4  ungentum  corr.  unguentum  B        quod 
tamen  ?  Par.  quae  tamen  B  C  qu&am  A      debent  A      5  a  proritu  ?      scabiae  C 
7  quia]  qu . .  corr.  quia  B,  quod  codex  Bernensis  243 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

tionis  latinae  visus  est  non  futilis,  quantum  natura  ministravit,  exponerc 
duorum  gratia.  ex  Iioc  enim  prodesse  quidem  licet  parva  legentibus  atque 
scribentibus,  aeternam  vero  gloriam  nostro  labori  parare  sine  dubio  credi- 
mus.  syllabas  igitur  unius  cuiusque  dictionis  supra  didis  litteris  accommo- 
datas  sive  capite  fulgentes  sive  medio  vallatas  seu  fmem  observantes^  quan-  5 
tum  ratio  exposcit,  traclabimus  inspectis  praecipue  diligenter  antiquis 
exemplariis,  quae  sunt  a  nostris  iam  dudum  probata  maioribus.  et  quia 
sine  vocaiium  ordine  syllabas  posse  nuUo  modq  consistere  ipsa  primum 
natura^  institutionibus  deinde  praeceptisque  doctorum  instructi  cognosci- 
mus  [tum  vocalium];  ])ro  earum  dignitate  inceptum  operis  huiusce  pro-  lo 
l)onemus.  summa  itaque  et  generalis  nostra  divisio  in  nomine  verboque 
spectabitur.  sed  hae  quoque  partes  dividentur  trifnriam,  id  est  in  primam 
mediam  atque  ultimam  syllabam ,  haec  distributio  quamvis  apud  Gpae- 
cos  llerodiano  displicuit.  et  ]>rimum  inripiamus  de  nominc  ac  de  prima 
nominis  syllaha,  exercentes  uhique  scilicet  nominativum,  quod  alii  casus  i5 
uotabuntur  similiter.  et  quoniam  in  quibusdam  istum  deficere  novi- 
nuis,  ])er  quoscumque  casus  inveniemus^  illa  quoque  nomina  tractarc 
temptabimus. 


2  enim|   ein  Ny  om.  P         parva  P  pura  N         9  praeceptis  quae  NP 

10    tum    vocalium    om.   P  iuceptuni    operis    huiusce   proponemus  P  in 

optimo  operis  huiusce   propouimus  JV  12  spectabitur  sed  haec  quoque  par- 

tes  dividentur  P  sectabitur  sed  hacc  quoque  partes  dividentes  N        15  quod  P 

quo  N 


DE  ORTHOGRAPHIA  167 

p.  2295  P. 

V  EX  ADAMANTIO  MARTYRIO  DE  B  ET  V 

Va  syllaba  praefulgens  in  c^pite  nominis  per  v  vocalem  loco  positam 
consonantis  scribetur, ,  quoniam  haec  apud  Latinos  littera  plus  valet  quam 
b  mulu^  quia  et  vocalis  est  et,  dum  crassiorem  exprimit  sonum^  transit  in 
consonantium  potestatem,  ut  vates  vanus  vagus  vaiidus  vacuus,  exceplis 
basio  balineo  et  baculo^  a  quo  baciilus  nascitur  deminutivum.  illa  quoquc 
nomina,  quorum  secunda  syllaba  in  a  litteram  desiuit^  per  b  mutam  scri- 
bentur,  ut  balatro  aacorog,  balatus^  barathrum  [barbarus]  ac  talia. 


1  EX  ADAMANTIO  MARTIRIO  DE  B  ET  U  (U  ET  B  A)  AC  ADAMANTIl 
MARTYRII  DE  B  ET  U  J?  2  loco  positam  consonantis  om,  B  3  scribitur  AC 
haec]  h  B  6  bassio  balaeo  A  bassio  balne  C  deminutiuus  ABC  7  per 
b  mutam  scribentur  ut  balatro  ilCCOTOC  balatuc  baratrum  J?  per  b  mutam  scri- 
bnntur  ut  balatro.  acuit.  de  {vel  dc)  balat  baratrura  C  per  b  mutam  scribuntur 
ut  balat  baratrum  A^  per  b  mntam  scribentur,  ut  bambalo  tlfMiaxriq^  bacca, 
balathro  aaoixog^  balatus  ^XTi%rfiyiXiq,  barathrum  s  et  Carrio  antiq.  lect.  II  2  ^ex 
fragmento  libri  Gemblacemis  in  paucis  pagellis  reliquo^,  h.  e.  ex  Martyrii  libro, 
ex  quo  et  hoc  loco  et  infra  p.  174,  5  excerpta  Cassiodorii  primus  Carrio  auxerat 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

DE  NOMINE  AC  DE  PRIMA  NOMINIS  SYLLABA 

Va  syllaba  praefulgens  in  capite  nominis  per  v  vocalcm  loco  positam 
consonantis  scribetur,  quoniam  haec  apud  Latiuos  littera  plus  valet  quam 
b  muta^  eo  quod  ct  vocalis  habetur  et  consonans^  quando  usus  poposcerit, 

5  ut  vates  vagus  vanus  validus  vacuus  vagina^  excepto  basio.  balineum  enim 
et  baculum^  a  quo  etiam  bacillum  nascitur  diminutivum;  ex  graeca  clocu- 
tione  transfigurata  consistunt.  practerea  excipi  cognovimus  haec  quae  sub- 
iecta  sua  cum  interpretatione  reddemus^  quae  nusquam  nisi  iu  diversis 
cottidianis    glossematibus    repperi,    batiola    TtorrJQioVj    basus    (paXXog^   ro 

10  aCdotov  rcov  ^LoXoyov^  batulus  ^oyiXaXog.  haec  nos,  quoniam  lecfa  non 
invenimus,  inscrutata  relinquimus.  iila  quoque  nomina^  quorum  secunda 
syllaba  in  a  litteram  desinet^  per  b  mutam  scribentur^  ut  [bambalo  il^ek- 
Xi6ri^g]  baca  xo^xxo^,  balatro  aoorog^  balatus  /3Ai^;i;i^0"fidg,  barathrum  ac  talia. 

2  preflugens  N  3  scribitur  N  4  b  om.  NP  usu  poscente  ut  vates  vanus 
vagus  validus  vacuus  vagina  excepto  basio  quia  per  detractionem  litterae  facit  ver- 
bum  cuiuB  imperatibus  enbasa  {leg.  est  basa)  mutauit  ergo  scripturam  ne  putetur 
'  nomen  quod  signiflcat  ayisvrj  balineum  P  7  consistunt  quod  enim  illi  balanion 
nos  balnenm  et  quod  illi  §ayilov  nos  baculum  dicimus  his  praeterea  P  8  quae 
nusquam  nisi  P  uenus  quamuis  N  9  glosemmatibus  N  basus  (pallog  x6  aldoiov 
xmv  liioXoyoav  et  in  marg.  V fiiiioXofav  V fivd^oXoycav  N  babus  q^aXXog  {rell.  om.)  P 
12  in  a  littera  iV"  bambalo  %lfsXXiax7ig  om.  P  13  baca  xonnog  balathro 
aaojxog  balatus  pXrjxri^iJ^og  ac  talia  P  baca  paqa^QOv  aaoixog  balteua  barathrum 
ac  tali  N 


168  CASSIODORn 

p.  8896  P. 

Ve  correpta  nominis  principium  obsidens  v  digammon  similiter  habe- 
bil  in  scriptura;  ut  Venus  venia  verecundus  venerabilis  vetus  venenum 
vchemens  vehiculum,  ita  tamen,  si  non  ab  adverbio  quod  est  bene  com- 
positionem  habuerint  nomina.  haec  namque  per  b  mutam  notabuntur,  eo 
quod  adverbium  bene  per  b  mutam  scribi  ratio  regularum  compellit  hac  5 
(le  causa.  constat  quaedam  adverbia  a  nomine  venife^  et  si  nominis  dati- 
vus  casus  singularis  in  o  desinat^  ultima  o  Uttera  in  e  tam  brevem  quam 
iongam  conversa  facit  adverbium^  ut  doctus  docti  docto  docte,  malus  mali 
malo  male.  ergo  et  bonus  boni  bono  bone  debuit  facere.  sed  ne  voca- 
tivus  casuS;  non  adverbium  putetur,  ut  est  ^o  bone  vir',  visum  est  etiam  lo 
pacnultimam  o  litteram  in  c  converlere^  ut  hoc  adverbium,  illud  nomen 
iudicetur.  igitur  a  bono  factum  est  adverbium  bene.  bonum  vero  per 
hanc  litteram  signiGcari  monstrabunt  sequentia.  itaque  si  ab  adverbio  quod 
est  bene  composita  fuerint  nomina,  per  b  mutam  scribuntur^  ut  benignus 

1  (ligammon  om,  B      2  veoia]  uena  B       5  hac  de  causa  quod  constat  B 
11  i^acnultimam  om,  B        12  iadicet  C  indicet  Carrio 


MARTYRn  DE  B  ET  V 

Ve  correpta  nominis  principium  obsidens  v  digammon  similiter  babeat 
in  scriplura,  ut  Veuus  venia  verecundus  veuerabilis  vetus  venenum  vehe- 
niens  vchiculum,  ila  (amen  $i  non  ab  adverbio  beue  compositionem  habuerint 
nomina.  haec  namque  per  b  mutam  notabuutur,  eo  quod  adverbium  bene 
per  b  mutam  scribi  ratio  regulanira  compellit  hac  de  causa.  quaedaro  5 
adverbionim  a  nomine  venire  non  dubium  est,  et  si  nominls  dativus  casus 
singtilaris  in  o  desinat,  ultima  o  littera  in  e  tam  brevem  quam  longam 
conversa  facit  adverbium,  ut  doctus  docti  docto  docte,  maliis  malt  malo 
male.  ergo  et  bonus  boni  bono  bone  debebat  facere.  sed  ne  vocativiis 
casus,  non  adverbiuro  putetur,  ut  ^o  bone  vir',  visum  est  etiam  paen-  lo 
ultimaro  o  litteraro  in  e  convertere,  ut  hoc  adverbiuro,  illud  nomen  iudice- 
tur.  igitur  a  boiio  factum  est  adverlHuro  bene.  bonum  vero  per  hanc 
litteraro  siguari  roonstrabunt  sequentia.  sic  itaque  si  ab  adverbio  bene 
coroposila  fuerint  uoroina,  per  b  routaro  scribentur,  ut  benigiius  benivoleDs 


1  Ve  com»pta  nominis  constitnta  a  prindpio  t  litteram  simOiter  in  «rip- 
ttiTa  t^nebit  nt  venns  venia  verKTindns  veneravilis  vetns  Teternns  TMMmn  Tera- 
trnm  Tehemens  Tehicnlum  P  3  habuennt  nomina  haec  namqne  P  habnexint 
nanque  haec  nomina  ^T  4  mntam  owu  X^  ad^i,  P  6  Tenire  n^in  dnbinm  est 
si  P  Tenire  et  fd  A",  m  gmo  Tenire  —  desinat  owijiM  ti  post/^  impcn>erif4a  f^nt 
$  l>one  debebal  facere  P  bene  debebai  facere  bone  A*  10  pQtetor  P  pntai^e- 
tar  A^*  ut  in  terentio  bonc  Tir  P  i^nultimam  o  Httieram  P  nt  pesmltimain 
Utteram  A"        ll  iudicetnr'  nnncnpetnr  P        IS  signahj  significari  A*P 


DE  ORTHOGRAPfflA  169 

p.  n96.  97  P. 

bcnivolus  benificus,  dumtaxat  a  benefaciendo:  nam  a  veneno  per  v  scribi 
nullus  ignorat.  meminerimus  tamen  beatum  a  superiore  abhorrere  regula^ 
quod  primam  syllabam  nulla  sequitur  consonans.  et  quoniam  huic  opponi- 
tur  regulae   vehemens  et  vehiculum^  ammonemus  h  facere  adspirationem 

5  (ut  in  multis^  hic  quoque  v  praelatam  videmus),  quam  poni  pro  conso- 
nante  possibile  est.  ve  producta  similiter  in  capite  constituta,  siquidem 
masculini  vel  neutri  generis  erunt  nomina^  in  quibus  haec  fnerit  prae- 
posita  syllaba,  per  v  vocalem  pro  consonante  signabitur,  ut  venator  velum 
veratrum  venabulum.     si  vero  erunt  feminina  tantummodo,  quorum  origo 

10  a  masculino  venire  non  cernitur^  per  b  mutam  scribentur,  ut  besica  belua 
bestia,  ita  tamen  si  non  duarum  fuerint  syllabarum:  |  nam  mutabunt  scrip- 
turam,  ut  vena  vespa  et  his  similia.    his  quoque  opponitur  beta^  quam 

1  benificQs  C,  carr.  beneficus  B,  beneficus  A  3  quod]  quae  B  4  ammone- 
muB  hoc  facere  adspirationem ,  ut  in  multie  ita  hic  quoque  v  praelatam  yideamus 
Carrio  h]  hoc  ABC  6  possibile  est.  vae  diphthongus  sive  sola  est,  ut  vae 
misero  mihi,  sive  cum  nomine  componit  uhus,  ut  vaesanus  (si  uero  minime  con- 
ponit  U8U8  ut  uesanus  C  si  ue  minime  ut  uesanus  A)  per  u  digammon  scribitur, 
ve  producta  AC  et  Carrio  7  fuerit  om.  ABC  9  veratrum]  uerum  BC  VLeru  A 
ueretrum  (ioqiov  ?        12  quam  graeci  AC  quae  g^ce  B 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

benificus.  meminerimus  tamen  beatum  a  superius  dicta  abhorrere  regula, 
quod  primam  syllabam  nulia  sequitur  consonans.  et  quoniam  huic  eliam 
opponitur  regulae  vehemens  et  vehiculum,  admonemus  adspirationem^  ut 
in  muItiSy  hic  quoque  inseri  pro  consonante    possibile.    ve   producta    in 

5  eadem  sede  conlocata,  siquidem  masculini  vel  neutri  generis  erunt  nomina, 
quibus  haec  fuerit  praeposita  syllaba,  per  v  vocalem  pro  consonante  signa- 
bitur,  ut  venator  velum  [veretrum  ro  hoqiov]  veratrum  venabulum.  si 
erunt  vero  feminina  tantummodo^  quorum  origo  a  masculino  venire  non 
cernitur,  per  b  mutam  scribentur,  besica  fj  q)v6a,  belua^  bestia^  ita  tamen 

10  si  non  duarum  fuerint  syllabarum:  nam  mutabunt  scripturam,  ut  vena, 
vespa  av^ridmv  et  similia.  his  quoque  opponitur  beta^  quae  graece  6evxXov 
ri  xara  ^Amxovs  xsvxXov  vocatur,  quoniam  in  graeco  idem  genus  obser- 
vare  non  potuit.    praeterea   quaerimus,  cur  veritas   et   feminini   generis 

1  beneficus  P  a  om.  N;  a  superius  dicta  regula  discrepare  P  2  et  ar^ 
quoniam  et  deinde  etiam  om.  P  3  ammonemns  h  aspirationem  P  4  possi- 
vile  et  yae  diptbongus  sive  sola  est  ut  ve  misero  mihi  sive  nomini  componitur 
ut  yaesanus  pcr  v  digammon  scribitur.    ve  producta  P       6  quibus  P  quorum  iV 

e 

7  velum  veratrum  venabulum  P  velum  veratrum  to,  iioqiov  venabulum  ct  in 
marg.  veratrum  N  11  quae  graece  P  quod  graece  N  12  nata  *Am%ovs 
om,  P       obseruare  non  potuit  P  n5  obeeruat^re  non  potuit  N 


170  CASSIODORIl 

p.  2297  P. 

Graeci  6svrXov  appellatit,  quoiiiam  in  graeco  idem  geiius  observari  nou 
potuit.  praeterea  quaerimus,  cur  veritas  et  femtnini  generis  existens  et 
superans  disyliaborum  mensuram  per  v^  non  per  b  scribatur;  et  dicimus, 
quia  non  est  primae  nomen  positionis,  sed  descendit  a  mobili  genere.  est 
enim  verus  vera  verum,  ex  quo  nascitur  appellatio  veritas^  et  ideo  primi-  5 
formis  sui  reguiam  necessario  defendit.  simili  modo  et  venatrix  masculint 
sui  originem  sequitur. 

Vi  longa  vel  brevis  nomini  praebens  initium^  si  a  numero  bis^  id 
est  secundOy  composita  fuerit,  per  b  mutam  scribetur.  discretionis  eiiim 
gratia  bis  numerus  per  hanc  litteram  scribitur^  ut  separetur  a  nomine  lo 
monosyllabo,  quod  vim  et  necessitatem  significat;  veluti  biceps  bilinguts 
biformis  bipatens  biennium  bimum  biga  biduum  bicoior  bipennis  biiugum 
ac  talia.  si  autem  pura  remaneant  numero^  v  traductam  in  consonantiuin 
potestatem    habebunt    positam,    ut   victor    vinum    vitis    victus  vinitor   vita 


1  seutlon  B  sedutlon  AC  obseraaxi  dod  potuit  idem  genus  AC  3  dis- 
syllabarum  C  desyllabarum  A  sed  dicimus  ABC  4  descendat  B  5  apellatio  A 
appellatiuo  B  appellatiuum  C  9  compoBita  fuerit  per  b  mutam  scribuntur  B  com- 
posita  fueriut  per  b  mutam  scribuutur  Par.  ?  10  separet  B  11  quod  uim  A 
quod  ui  C  quia  uim  B  quod  est  uis  Carrio  12  bitmtens]  bipartenis  B 

14  victns]  uetuB  ABC  Par.    an  vitus?,  quod  est  apud  Probum  inst.  p.  116,  22 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

existens  et  superans  disyUal)orum  mensuram  per  v^  non  per  b  scribilur; 
et  dicimus,  quod  non  est  primae  positionis  nomen^  sed  descendit  a  mobili 
generc.  est  enim  verus  vera  verum,  ex  quo  nascitur  appellatio  veritas, 
et  ideo  primiformis  sui  regulam  necessario  defendit.  simili  modo  et  veiiatrix 
masculini  sui  originem  sequitur.  5 

Vi  longa  vel  brevis  nomini  praebens  initium,  si  a  numero  bis,  id  est 
secundo,  composita  fuerit,  per  b  mutam  scribetur.  discretionis  enim  gratia 
bis  numerus  per  hanc  litteram  scribitur,  ut  separetur  a  nomine  mono- 
syllabo,  quod  vim  et  necessitatem  signiOcat,  veluti  biceps  bilinguis  biformis 
bipatens  biennium  bimum  biga  biduum  bicolor  bipinnis  biiuguin  ac  talia.  lu 
si  hoc  autem  pura  remaneat  numero,  v  traducta  in  consonantium  potesta- 
tem  fuerit  posita,  ut  victor  vinum  vitis  victus  vinitor  vita  via  vidua  vipera 
viator  vitisator,  praeter  bitumen,  quia  neutri  generis  consistens  numerum 
disyllaborum  excessit;  bilem  etiam  discretionis  causa:  nam  si  fellem  signi- 


1  ditfyllaborum  personam  P  syllabarum  mensuram  N      3  appellatio  om.  N, 
add.  P  7  composita  fuerint  per  b  mutam  scribeutur  N  composita  fuerit  per 

b  mutam  formabitur  P        10  bis  patens  N       bigae  P        bipeuDis  P        11  v 
traductam  in  consoDaDtium  potestatem  habebit  ut  victor  viscum  viuum  P 
potestate  N 


DE  ORTHOGRAPHIA  171 

p.  2S97.  98  P. 

ridua  vipera  vialor  vitisator,  praeter  bitumen^  quia  neutri  generis  cou- 
sistens  numerum  disyilaborum  excessit;  bilem  etiam  discretionis  causa: 
nam  si  feliem  signiOcat^  per  b  mutam^  si  abiectum  aliquid  ac  parvi  |)retii, 
per  V  scril>etur.    bibula   autem   a  verbo  quod   est  bibo- traducitur,  cuius 

5  postea  regulas  dabimus. 

Vo  brevis  vel  producta  servans  principium  nominis  per  v  litteram 
vocalis  amissa  potestate  scribetury  ut  voluntas  voluptas  vorago  vocabulum 
vomitus  votum;  bono  tantumqoodo  regulam  superante,  eo  quod  in  tria 
genera  dispertitum  sit^  cum  praedictorum  niliil  figuram  mobilium  recipiat. 

10  Bu  seu  producta  seu  correpta  fuerit  praeposita,  b  mutam  habebit,  ut 

luixus  bufo  bustum  bucina  bucula  et  huiusce  modi  omnia.  nullo  enim  modo 
poterat  ipsa  sibi  v  Httera  praeponi  non  coniuncta  etiam  alia  conson<uiti  in 
priroa  syllaba.  cum  tamen  dissimilis  continuo  littera  fuerit  subsecuta,  ut 
vultus  vulgus  VuIcanuS;  per  v  digammon  scribetur.  |  nam  si  prima  syllaba 


1  quia]  quod  AC        2  numenis  B        dissyllabarnm  BC        bile  ABC 
discretionis  cansa  dicitnr  nam  B         3  fe\  ?A         4  autem  om,  A         9  mobi- 
linm  fignram  B         11  buffo  AC         12  poterat  ipsa  sibi  u  littera  praeponi  B 
poterat   ipsi    sibi  ^  praeponi  A    potevit   ipse  sibi    praeponi   C  non  coniuncta 

etiam  aliae  ^  uod  coniuncta  ee  alia  0  non  coninncta  esse  aliae  A        14  scri- 
bentur  ABC 


MARTYRU  DE  B  ET  V 

ficet,  per  b  mutam  scribetur;  si  breve  aliquod,  per  v  diganmion  scribelur. 
bibula  enim  a  bibo  verbo  traducitur^  cuius  postea  regulas  meditemur. 

Vo  brevis  vel  producta  observans  priucipium  per  v  iitteram  vocalis 
amissa  potestate  scribetur,  ut  voluntas  voluptas  vorago  vocabulum  vomis 
^  votum,  bono  tantummodo  regulam  spernente,  eo  quod  in  tria  genera 
dispertitin*,  cum  praedictorum  nihil  Oguram  mobilium  recipit. 

Bu  sive  producta  seu  correpta  fuerit  praeposita^  b  mutam  habcbit  in 
scriptura,  ut  buxus,  bufo  fpvcCyva^og^  bustum,  bucina,  bucula  et  huiiisce 
modi  omnia.  nullo  enun  modo  poterat  ipsa  sibi  v  littera  praeponi  alia 
10  etiam  consonante  in  prima  non  coniiincta  syllaba.  cum  tamen  dissimilis 
continuo  littera  fuerit  subsecuta,  ut  vultus  vulgus  Vulcanus  ac  talia,  per  v 
digammon  scribetur.  nam  si  prima  syllaba  desinat  in  consonantem,  ex 
qua  etiam  serunda  incipiat,  b  mutam  repetit  in  scriptura,  ut  bucca  bulla 
et  similia. 


3  observans  punctum  principium,  sed  punctum  subducta  Uneola  notatum  N, 
in  principio  nominis  posita  P        4  ut  ante  voluntas  otn.  Xj  add.   P        vomis 
et  votum  bono  tantummodo  regulam  spernente  P  vomis  votum  bonus  tantum- 
modo  regulam  snperant  X         6  praedictarum  nil  X  praedicatornm  nibil  P 
7  b  mutam  habebit  P  b  mutam  habuerint  N       9  y  om.  XP 


172  CASSIODORH 

p.  2298  P. 

desinat  in  consonantem^  ex  qua  etiam  secunda  incipiat,  b  mutam  retinet 
scriptura,  ut  bucca  bulla  et  similia. 

Vac  syllaba^  quotiens  praeposita  fuerit,  v  vocalem  habet  pro  conso- 
nante^  ut  vacca  [id  est  iumentum]  vaccinium  [scilicet  flos].  nam  Bacchus 
et  Baccha  et  baccar  per  b  scribenda  sunt.  bec  et  bic  syilabas  inveni  de  5 
Gcere.  boc  unum  barbarum  didici^  id  est  Bocchus^  quod  b  mutam  habere 
cognovimus  in  scriptura.  et  sciendum  quod  nomina  peregrina,  si  trahan- 
tur  ad  latinum  sermonem,  b  mutam  sibi  plerumque  defendunt.  ideo  autem 
diximus  plerumque^  quia  sunt  quae  latinis  regulis  serviunt;  ut  Massiva. 
hoc  enim  nomen  Ucet  barbarum  constat^  tamen  regulam  latinam  scriptura  lo 
conservat^  quam  suus  locus  monstrabit.  buc  syllabam  in  uno  repperi 
solummodo  nomine^  hoc  est  bucca^  quod  per  b  mutam  scribitur. 

3  proposita  B  4  uaccinum  C  bacchus  et  baccha  et  bachar  A  baccus 
et  baccba  bacchar  B  baccus  et  bacha  bacbar  C  Bacchus  et  Baccha  bacchari 
bacbar  Carrio         6  bocchos  AB  bochos  C         10  barbarum  esBe  constet  Carrio 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

Bab  vei  alia  intercedente  vocali  nullam  repperi  nominis  incipientem 
syllabam.  Vac  syllaba  quotiens  praeposita  fuerit,  v  vocalem  habeat  pro 
consonante^  ut  vacca  vaccinium.  nam  Bacchus  et  baccar  sibi  graeca  vindi- 
cavit  prudentia.  vec  vic  syliabas  invei^  deOcere.  boc  unum  barbarum 
didici,  id  est  Bocchus^  quod  b  mutam  habere  cognovimus  in  scriptura.  et  5 
sciendum  quod  nomina  peregrina,  si  trahuntur  ad  iatinum  sermonem,  b 
mutam  sibi  plerumque  defendunt.  ideo  autem  diximus  plerumque,  quia 
sunt  quae  latinis  serviunt  reguUs^  ut'Massiva.  hoc  enim  nomen  licet  bar- 
barum  consistat^  tamen  regulam  in  scriptura  conservat,  quam  suus  locus 
monstrabit.  buc  primam  syiiabam  in  uno  repperi  solummodo  nomine,  hoc  lo 
est  bucca^  quod  per  b  mutam  scribitur,  ceu  paulo  ante  rationem  reddi- 
dimus.  bad  baf  bag  bak  syllabas  vei  intercedentibus  aliis  vocalibus  latina 
minus  connumeravit  facundia. 

Val  prima  syUaba,  siquidcm  I  fuerit   Uttera   subsecuta,  per  v  scribe- 

2  habeat]  habebit  P        3  et  baccar  om.  P       4  defecere  N       6  traheren- 

tur  —  defenderunt  P  8  Massiva  P  Massiba  N  barbarum  consistit  P  bar- 
bariem  consistat  N  10  in  uno  reperis  solummodo  nomine  hoc  est  bucca  P  in 
unum  repperi  solum  nomen  boc  buccam  N  11  reddimus  NP  14  Bal  prima 
sjUaba  siquidem  1  fuerit  littera  subsecuta  per  v  digammon  Bcribetur  ut  vallis 
et  vallum  nam  vaUenam  ac  vaUistam  a  graeco  dici  mea  putavit  sententia  hanc 
Ttaga  to  §aXXiv  xort  atQoavvvvai  tovtsativ  avaiQSiv  si  vero  haec  non  sequeretur 
ut  balvus  balteus  balneae  et  balvae  ^v^ai  nisi  a  vestibulo  alno  nomen  hoc  arui- 
tremur  compositum.  mihi  tamen  hoc  etiam  graecum  videtur  ezistere  namque 
apud  illos  §aX§ideg  oi  %a(intrjQeg  et  balbis  ai  toav  dQOfjLaimv  atpaitrjtfiai  nomi- 
nantur.   Excipitur  adverbium  viflde  P      subsecuta  per  v  scribetur]  subscribetur  N 


DE  ORTHOGRAPHIA  173 

p.  SSdSP: 

Val  prima  syllaba,  siquidem  1  fuerit  litlera  consecuta^  per  ?  scribe- 
iur,  ut  vallis  et  vallum:  nam  bailena  et  ballistra  per  b  scribenda  sunU 
si  vero  i  non  sequatur  litlera^  per  b  mutam  signabitur,  ut  balvus/ balteus, 
balbae^  id  est  ianuae;  praeter  adverbium  valde^  eo  quod  per  detractionem 

5  1  litterae  diclum  esse  non  dubium  est  valide  enim  integra  dictio  con- 
sistity  ut  arbitror^  et  hoc  namque  venit  de  nomine:  facit  enim  validus 
validi  valido.  ergo  valide  adverbium  facere  debebat,  unde  si  voluerimus  in- 
corruptam  emittere  dictionem^  primae  syllabarum  subiaceat  regulae.  vel 
syllaba^   siquidem  sola  permaneat^  erit  coniunctio  disiunctiva,  quae  per  v 

10  omnifariam  scribetur.  si  vero  caput  fuerit  nominis,  b  mutam  babeat  in 
scriplura^  ut  bellum  bellissimum  et  bellaria;  praeter  vellus  discretionis 
gratia.    nam  si  per  v  vellus  scribalur;  genere  neutro  ac  declinatione  terlia 


11  littera  fuerit  consecuta  B        2  vallis]  ualles  ABC       nam  ballena  et 

balisira  B  nam  aballena  balistra  C  natabalena  balista  A  3   balbus  balteus 

balbe  C  balbus  baltens  baluae  A  balteus  balbus  balbuae  B        4  eo  om,  B 
5  est  om.  B        6  namque  euenit  ABC         7  inde  si  uoluerimus  incorreptam  B 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

tur,  ut  [Valentinianus]  vailis  et  vallum.     nam  ballaenam   et  ballistrani   a 

graeco  sermone  dici  mea  putavit  sententia,  hanc  TtaQcc  ro  ^aXksvv  iami^v 

xal  QinxBLV^  illam  naQO,  ro  fiakkeiv  xal  6XQC3VVVvai^  xovxi^ziv  dvaiQstv. 

si  vero  haec  non   sequelur  littera,   per  b  mutam  signabitur,  ut  balvus  o 

5  tt^sXXog^  balteus  et  balbae    dijQai^    nisi    a  vestibulo  et  albo  nomen   hoc 

arbitremur  conipositum:  praeter  adverbium  valde,  eo  quod  per  detractioneni 

i  litterae  dictum  esse  non  dubium  est.    valide  enim  integra  dictio  consistit^ 

ut  arbitror,  et  hoc  namque   venit   de   nomine:    facit    enim  validus  validi 

-    valido.     ergo  valide   adverbium   faccre  debebat^  unde  si  voluerimus  incor- 

10  ruptam  emittere  dictionem^  primae  syllabarum  subiaceat  regulae.  vel  syllaba, 

siquidem  sola  permaneat,  erit  coniunctio  disiunctiva,  quae  per  v  digammon 

omnifariam'  sciibetur.    si  vero  caput  fueril  nominis,   b  mutam  habebit  in 

scriptura,  ut  bellum  bellissimun^  et  bellaria  xa  XQayi^^axa:  praeter  velius 

discretionis  gratia.    nam  si  per  v  digammon  scribatur  vellus^  gcnere  neutro 

15  ac  decHnatione  tertia  nuncupetur^  ut  villum  significet:  hoc  vellus   enim 

huius  velleris  dicitur.    si  autem  per  b  mutam  notetur^  genere  masculiuo 

ac  declinatione  secunda  decUuabitur,  ut  scitum  denuntiet:  hic  enim  bellus 


1  ballaena  et  ballistram  N    '     2  lavrrjv]  aidvtriv  N         4  sive  bec  non 
sequeretur  littera  N       balvus]  biilbus  X       5  uertibulo  K       G  arbitretur  X 
8  et  hoc  om,  X,  add.  P        10  syllabarum  subiaceat  P  gyllabae  subiectae  N 
1 1  premaneat  X  permansit  P         12  habebit  P  babeat  X         14  nam  —  tertia 
01».  P        16  ac]  a  X       17  ac  P  et  iV 


174  CASSIODORn 

p.  2298.  99  P. 

nuncupeliir^  ul  lanDm  significet:  hoc  vellus  enim  huius  velleris  faciL  si 
aulem  pcr  h  mutam  notetur,  genere  masculino  ac  declinatione  secunda 
declinahitur,  ut  scitum  denuntiet:  hic  enim  helhis  huius  helli,  scitus  vel 
iocosus,  per  casus  declinahitur.  |  vii  syllaha  si  fuerit  antecedens^  v  vocaiem 
hahehit  pro  consonantc,  ut  villus  vestimenti,  villa  possessio.  5 

Van  et  ven  et  vin  syllahae  v  vocalem  hahehunt  pro  consonante^  ut 
vannus  ventus  vindicta. 

Vap  praefinita  syllaha  v  vocalem  hahebit  pro  consonante^  ut  vappa 
vdttQT^g.    alias  vocales  inter  v  et  p  collocatas  inveni  deficere. 


1  uuucupatur  A  3  declinabitur]  declarabitur  B  5  possessio  A  C  possio  B 
possessio.  Bam  etiam  vocalibus  aliis  iutervenieDtibuB  in  prima  syllaba  nullius 
nominis  ennntiari  cognovi,  nisi  in  glossematibus,  Bammum  o^vxaQiov  atque  bam- 
balo  ipslliaTTig:  quae  per  b  mutam  scribuntur  g  et  Carno  antiq.  lect.  II 2icf.p.l67,  7 


MARTYEn  DE  B  ET  V 

huius  helli,  scitus  vel  iocosus,  per  casus  declinatur.  vil  syllaha  si  fuerit 
antecedens,  v  vocalem  habehit  pro  cousonanle,  ut  villus  6  fiaAAog,  villa 
6  ayQoq.  vol  primam  nominis  syllaham  neque  hrevem  inveni  neque  longani, 
nisi  antiquitus  pro  vul  figuratam^  ut  voltus  pro  eo  quod  est  vultus,  volnus 
pro  vulnus  et  similia.  quac  si  lihido  fuerit  a4hihere^  iuxta  rationem  vul  5 
syllahae  necessario  scribentur,  per  v  digammon  scilicet,  ut  vultus  vulgus 
'  vulpes  vultur  Vulcanus;  hulla  quippe  notata  solummodo  iuxta  quam  superius 
dedimus  rationem. 

Bam  et  vocalihus  aliis  intcrvenientihus  in  prima  syllaha  nullius  nomiois 
enuntiari  cognovi^  nisi  in  glossematibus  hamma  o^vyaQov  atque   hamhalo  10 
6  ^fAAt^yriJff,  quae  per  h  mutam  scrihuntur.    van  veh  viu  syllahae  v  voca- 
lem  hahehunt  pro  consonante,   ut  vannus  vcntus  vindicta.     hon  hun  syila- 
has  non  inveni  praepositas. 

Vap  praeOnita   syllaba   v  vocalem  hahehit  pro   consonante^   ut  vappa 

1  scitus  vel  iocosus  P  scitus  an  locus  N  2  habebit  P  habuerit  N  ut 
villa  villus  et  quia  {Jeg.  quae)  ex  eo  traducuntur  villatum  et  villosum  sed  inter 
haec  illa  est  differentia  quod  arte  villatum  efficitur  natura  vero  exomatum  villo- 
sum  ideo  et  Vergilius  {Aen.  VIII  177)  dixit  villosi  pelle  konis.  Vol  P 
4  antiquitus  pro  vul  figuratum  ut  voltum  pro  vultu  et  volnus  pro  eo  quod  est 
vulnus  P  antiquitas  pro  vul  figuratum  ut  quod  est  voltus  volnus  pro  vulnus  N 
6  libitum  fuerit  adhiberi  P  7  vulpes  P  vulpis  N  10  glosemmatibus  N 
bammnn  P  11  scribuntur  qu  graeca  esse  pleraqne  intellegpmns  bammum 

enim  ccno  xov  ffi§l7ifiaTog  dictum  esse  aruitror  bambalo  vero  nominatus  est  ano 
tov  ^afipccXv^siv  quod  illi  Qsnsiv  interpretantur  §afi§axBVTQiav  xrpf  QanGTiav  r^v 
xrti  tpaQiiayihvTQittv  nominant.  Van  P  14  Vap  praeposita  syllaba  v  vocalcm 
habebit  pro  consonante  ut  vappa  vdaQrig  alias  inter  vocales  v  et  p  collocatus 
invenire  non  potui  in  q  syllaba  terminata  nostiam  efiPugit  scicntiam  ei  in  marginc 
I^ersius  vappa  lippus  et  in  tcnui  f.  m.  P;  cf.  Pers.  5,  77        Vap]  BAR  N 


DE  ORTHOGRAPHIA  175 

p.  2299  P. 

Bar  cum  incipit  syllaba,  h  miitam  liabebil  positaro^  ul  barrus  ikitpag^ 
bardus  avaC^^rixog^  bargus  aq)vi\g^  barba.  excipilur  nomen  proprium 
Varro  tantummodo.  ver  et  vir  syllabae  lougae  vel  breves  v  vocalem  loco 
positam  consonantis  habebunt,  ut  vertex,  vergiliac  TtkBtaSBg^  verbum^  vir 
5  virga  virgo  virtus  Virbius.  excipitur  ab  hac  regula  tantummodo  berna^ 
quod  nomen  iicct  ego  invenerim  per  v  scriptum,  tamen^  quia  inlustris 
niemoriae  audivi  Memnonium,  hominem  omnis  facundiae  iudicem^  se  dicen- 
tem  de  hoc  reprehensum  a  Romano  quodam  disertissimo,  quod  per  hanc 
enuntiaverit  lilteram^  nos  quoque  notamus  ac  temptamus  rationem  reddere 

2  excipit  B  4  nAldA6C  A   TTA0ldA6C  B,  om,   C  vir]    uirus  A 

uiram  BC  6  tantum  {corr.  tam)  quia  (a  ras.)  inhistris  memoriae  audiui  mem- 
nonium  B  ^ntuq;  uia  inlustris  memoriae  audiui  meinonium  A  tamen  illustris 
memoriae  uirum  memnonium  C  tamen  Mennam  inlustris  memoriae  audiui  Men- 
nonium  ?  9  notamus  ac  temptamus  A  et  codex  Bernensis  243,  notamus  accep- 
tamus  {corr,  acceptam)  B^  notauimus  ac  temptauimus  C 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

vdaQfig  oivog.  alias  vocales  inter  v  et  p  conlocatas  inveni  deGcere.  in  q 
syllabam  defuutam  similiter  invenire  non  potui. 

Bar  cum  incipit  syllaba^   b  mutam  habuerit  positam,   ut  barrus  iki- 
(pag^  bardus  dvaiad-rirog  ^  bargus  dipvrjg^  barba  et  quod  in  glossematibus 

5  inveni  bargina  ^  7CQ06(pcivrj6ig  ^aQ^aQixri.  excipitur  nomen  proprium 
Varro  tantummodo  a  regula.  ver  vir  syllabae  longae  vel  breves  v  vocalem 
loco.positam  consonantis  habebunt,  ut  vertex,  vergiliae  nXeiddsg^  verbum^ 
vir  virga  virgo  virlus  Virbius.  excipitur  a  reguia  tantummodo  berna,  quod 
nomen   licet   ego   inveni  per  v  digammon   scriptum,  tameu,  quia  iilustris 

10  memoriae  audivi  Memnonium,  omnis  hominem  facundiae  iudicera^  se  dicen- 
tem  de  hoc  reprehensum  a  Romano  quodam  disertissimo^  ut  per  hanc 
enuntiaverit  litteram^  nos  quoque  notamus  ac  temptamus  rationem  reddere 
quasi  diversitatis  causa.  si  enim  berna  domi  genitum  siguificaty  id  est 
o  olxoysvT^gj  conHiuine  est  duum  generum  secundum  veteres,  trium  vero 

1  inter  b  et  p  X        2  inveniri  nou  potuit  X        3  cum  incipit  P  cum  inci- 
piat  X       4  bargus  acpavrjg  P  bargus  acprjg  X       barba  ct  barginna  quod  signi- 
ficat  jcQoaqxovriaLv   §aQ§aQi%riV  ut  in   glossematibns  reperi.   excipiuntur  nomina 
propria  ut  Varro  et  Vargunteius  tantummodo  regula  P        glosemmatibus  X 
7  ut   vertex]   ver  vervex  P  9  scriptum  in  exemplariis  plurimis  tamen  P 

12  ac  temtamus  P  et  temptamus  X  14  tov  oiMyfvrj  commune  est  duum  gene- 
nmi  secundum  quosdara  cum  in  prima  declinatione  neutmm  genus  inveniri  non 
volunt  trium  vero  eecundum  alios  ac  meam  opinionem  quia  hoc  expetit  et  natura 
et  apud  Sallustium  nomen  fluminis  neatro  genere  lectum  est  Tliuria  et  Mulucha 
usque  ad  flumen  Mulucha  sub  lugurta  erant  {Sall.  lug,  c.  19).  igitur  sive  duum 
sive  trium  generum  est  communc  est  et  per  b  mutam  scribitur  P 


176  CASSIODORn 

p.  2299.  8300  P. 

qiiasi  diversitatis  causa.  si  enim  berna  domi  genitum  significet^  id  est 
oixoysvrjg,  commune  est  duum  generum  secuudum  veteres,  trium  vero 
secundum  meam  sentenMam,  et  per  b  mutam  scribitur.  si  vero  temporale 
quoddam  denuntiet^  erit  mobile:  a  vere  namque  vernus  verna  vernum  fit, 
ut  siquis  dicat  vernus  sol^  verna  hirundo^  vernum  tempus,  et  v  sicut  & 
prototypon  eius  in  scriptura  tenebit.  his  ita  se  habentibus  possumus  etiam 
intellegere  bernam  dictum  esse  eum  qui  in  bonis  hereditariis  natus  est: 
bona  vero  per  b  literam  scribi  supra  dicta  demonstrant.  vor  syllabam 
neque  brevem  neque  longam  in  latino  sermone  uUi  inveni  praepositam 
nomini,  nisi  vortex  pro  eo  quod  est  vertex,  sicuti  volnus  pro  eo  quod  lo 
dicitur  vulnus  antiquos  figurasse  |  meminimus.  bur  similiter  cognovi  deG- 
cere  praeter  hoc  quod  in  proprio  didicimus  nomine,  id  est  Burria,  quod 
etiam  per  b  mulam  scriptum  esse  secundum  regulam  novimus  in  supra 
dictis  expositam. 

3  meam]  eam  C  4  a  nere  Damqne  A  C  Qaare  namque  B  6  prototypon] 
primitinnm  B  ii&  seAC  itaque  aeB  8  supra  dicta  demonstrant  A  C  snpra  dicta 
ratio  demonstrat  B       10  pro  eo  quod  dicitur  vnlnns  om.  ABC       12  dicimns  ABC 


MARTYRn  DE  B  ET  V 

secundum  meam  sententiam,  et  per  b  mutam  scribitur .  si  vero  temporale 
quoddam  denuntiet,  erit  mobile:  a  vere  namque  vernus  verna  vernum  fit, 
ut  siquis  dicat  vernus  soi,  verna  hirundo,  vernum  tempus,  et  v  digammon 
sicut  TCQoytotvnov  eius  in  scriptura  tenebit.  his  ita  se  habentibus  possu- 
mus  etiam  intellegere  bernam  dictum  esse  eum  qui  in  bonis  hereditariis  & 
natus  est:  bona  vero  per  hanc  litteram  scribi  supra  dicta  demonstranU 
vor  syllabam  neque  brevem  neque  longam  in  latino  sermone  ulli  inveni 
praepositam  nomini,  nisi  vortex  pro  eo  quod  est  vertex,  sicuti  volnus  pro 
eo  quod  dicitur  vulnus  antiquos  figurasse  meminimus.  vur  similiter  cognovi 
deficere  praeter  hoc  quod  in  proprio  didicimus  nomine,  id  est  Burria,  quod  lo 
eliam  per  b  mutam  scriptum  esse  secundum  regulam  novimus  in  supra 
dictis  expositam. 

Vas  monosyllabum  recognovi  solum,  quod  per  v  lilteram  loco  scribi- 
tur  consonantis,  ut  vas.  bassus  etiam^  id  est  grassus,  iu  glossematibus 
repperi  et  per  b  mutam  scribi  cognovi.  15 


1  meam]  eam  X  2  a  vere  om,  N,  add.  P  4  his  ita  P  ista  N 
5  bemam]  benam  N  vemam  P  6  bona]  ema  P  demonstrant  P  demon- 
btrat  X  7  ullins  inveni  suprapositara  nominis  KP  10  dedicimns  NP 
12  expositum  N  expositnm  ubi  fecimus  mentionem  bu  syllabam  noroinis  qnidem 
incipientem  desinentem  vero  in  consonantem  ex  qua  etiam  secnnda  incipit  b 
mutam  repetere  in  scripturam  P  14  glosemmatibns  N  15  per  b  mntam  sicnt 
et  proprio  nomine  scribi  cognovi  P 


DE  ORTHOGEAPHU  177 

p.  2300  P. 

Bes  longam  simiiiter  nomen  monosyUabum  reppcri;  signiOcat  autem 
uncias  octo,  quod  b  mutam  tenere  consuetudo  tradidit  in  scriptura.  brevem 
invenire  non  potui.  nam  vesper  vestis  ac  similia^  licet  per  v  vocaiem  pro 
consonante   scribantur^  tamen  iuxta  rationem  supra  dictam,   ubi   fecimus 

5  mentionem  ve  correptam  debere  per  v  scribi,  quoniam  s  littera  sequenti 
syllabae  sine  dubio  iungitur.  vos^  si  pronomen  fuerit,  in  monosyliabo  per  v 
Ittteram  scribetur;  cum  vero  disyiiabum  fuerit,  id  est  vobis^  prima  syllaba 
per  Vy  secunda  pcr  b  scribetur.  quando  autem  iumenti  nomen  invenitur, 
ut  est  ^procumbit  humi  bos',  b  mutam   liabebit  in  montffeyllabo  nomi- 

10  nativi    et    vocativi    casus ;    cum   vero    per    alios    casus  •  coeperit   geminari, 


1  bes  Bimilitor  loDgam  nomen  B  2  b  mutam]  bene  mutam  B  4  ubi 
fecimuB  bes  correptam  debere  per  u  scribi  ABC  ubi  fecimus  bes  correptam  per 
b  mutam  debere  scribi,  debent  per  v  scribi  Camo  6  sequenti  syllabae  s-4 

seqnentis  Byllabae  BC  8  secunda  per  b  scribetur  ?  Tar.,  secunda  (secundum  A) 
per  b  scribitur  ABC  9  id  est  procumbit  humi  bos  AB  xii  est  bos  C:  Verg. 
Aen.  V  481        nominatiuus  et  uocatiuus  AC 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

Bes  longam  similiter  nomen  monosyllabum  repperi;  significat  autem 
uncias  octo,  quod  [per]  b  mutam  tenere  consuetudo  tradidit  in  scriptura. 
brevem  non  invenire  potui.  nam  vesper  vestis  ac  similia^  licet  per  v  voca- 
lem  pro  consonante  ^cribantur,  tamen  iuxta  rationem  supra  dictam,  ubi 
fecimus  mentionem  ve  correptam  debere  per  v  digammon  scribi,  quoniam 

5  s  littera  sequenti  syllabae  sine  dubio  iungitur.  vis  nomen  monosyllabum 
numero  non  subiacens,  sed  quod  interpretatur  violentia  vel  potestas,  v 
digammon  tenebit  in  scriptura.  nam  quod  significat  numcrum  propter 
discretionem  per  b  mutam  scribitur,  ceu  superius  fecimus  mentionem. 
bissum  etiam,  quod  integrum  siguificat  aTtiQaiov^  per  b  mutam  in  glosse- 

10  matibus  repperi.  vos  longa,  si  pronomen  fuerit,  per  v  vocalem  pro  con- 
sonante  positam,  si  nomen,  per  b  mutam  scribetur,  aliis  scilicet  casibus 
in  utroque  numero  hanc  quae  est  in  priore  syllaba  scripturam  sequentibus. 
sed  quoniam  in  genetivo  et  in  aliis  casibus  praeter  vocativum  hoc  nomen 
crescere  cognovimus  et  per  v  litteram  posteriorem  quoque  syllabam  enun- 

15  tiari  (bos  enim  bovis,  licet  similem  genetivo  nominativum  quidam  decer- 
nant,  et  bovi  dativo  et  accusativo  bovem  facit),  evenit  etiam  quibusdam 
nominibus  in  casu  nominativo  v  litteram  penitus  non  habere,  iu  aliis  vero 


2  quod  b  mutam  consuetudo  tradidit  in  scriptura  P  4  fecimus  mentio- 
nem]  meminimus  P  deberi  NP  6  sequentis  P  9  bissum  etiam  aya^aiov 
per  b  mutam  in  glossematibus  reperi  P  a%Bi^aiov\  aeaBQSov  N  glosemmati- 
bu8  N  11  positam  om,  Nj  add.  P  14  per  b  litteram  et  deinde  bobis  bobi 
bobem  P        15  decernat  N  decreverint  P  • 

QBAMMATICI   LATIKI   YII.  .  12 


178  CASSIODORII 

p.  2300  P. 

in   prima  syllaba  b  continet^  in  secunda  v,  ut  bovis  bovi  bovem  a  bove, 
sicut  in  supra  dicto  pronomine  variatis  contrario  litteris  constat  efTectum. 

Bat  in  uno  tantum  repperi  nomine  generis  neutri  pluraliter  enuiitiato, 
id  est  battualia,  quae  vulgo  battalia  dicuntur,  quae  b  mutam  habere  cogno- 
vimus.    exercitationes  autem  militum  vel  gladiatorum  significat.    inde  etiam  & 
battuatores  tovg  Pa6avi6r<ig  dici  puto.    vit  per  v  scribitur,  ut  vitta. 

Vix  et  vox  monosyllaba  didici  tantummodo,  quae  per  v  litteram 
scribentur.  alias  vocales  x  quidem  litterae  antepositas,  b  autem  litterae 
cohaerentes  fatina  nescit  omnino  facundia. 

VI  DE  MEDIIS  SYLLABIS  EIVSDEM  ADAMANTH  MARTYRri  lo 
De  syllabis  in  capitibus   nominum  positis,  quantum  potuimus,  |  sine 


4  id  est  battualia  Carrio,  id  est  battulia  ABC         dicuntur  B  dicnnt  AC 
cognoBcimus  A        5  autem]  at  2?        6  battiatores  C        10  MARTIEII  AC 
11  nominnm  B  nominis  AC 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

eandem  litteram  inveniri,  ut  luppiter  lovis,  notandum  quod  etiam  illa  per 
V  vbcalem  pro  consonante  scribeiitur  ultimae  vis  syllabae  servantia  regu- 
lam,  quam  paulo  post  suus  locus  monstrabit  bus  syllabam  in  capite  nomi- 
nis  positam  nuiio  modo  invenire  potui. 

Bat  in  uno  tantum  repperi  nomine  genere  neutro  pluraliter  enuntiato,  ^ 
id  est  battualia,   quod  b  mutam  habere  cognovimus.    exercitationes  autem 
militum  vel  gladiatorum  significat.    inde  etiam  battuatores  rovg  fia0avi6rag 
dici  puto.    bet  deficere  comperi.    vit  per  v  digammou  scribitur,  ut  vitta. 
i)ot  but  syllabas  romanum  penitus  non  admittit  eloquium. 

Vix  vox  monosyllaba  didici  tantummodo,  quae  per  v  litteram  vocalem  lo 
in  consonantium  potestatem  traductam  scribcntur.    alias  vocales  x  quidem 
autepositas,  b  autem '  iitterae   cohaerentes  per  articulatas  voces  consistere 
latina  nimium  ignoravit  facundia. 

ADAMANTII  SIVE  MARTYRII  SARDIANI  GRAMMATICI 
EXPLICIT  DE  PRIMA  NOMINLS  SYLLABA  INCIPIT  DE  MEDIIS  i5 

SYLLABIS  FELICITER 

-.  De  syllabis  in  capite  nomiiuim  positis,  quantum  potuimus,  sine  praeler- 


2  servantia  P  servandam  K       4  inveniri  N       6  batalia  et  in  marg,  bat- 
tualia  P,  batualia  N        7  vel  orn.  N,  add.  P       batuatores  N,  carr.  battua- 
tores  P       8  scribetur  P      ut  vitta  ow.  N^  add.  P       9  admittit]  ammisit  P 
12  coherente  particulatas  voces  N  coherentes  coherentes  articulatas  voces  P 
U   ADAMANTII   SIVE  MARTYRII  SARDIANI  GRAMMATICI   et  SYLLABIS 
FELICITER  om.  N^  add.  P    *  17  sine  quadam  ut  puto  praetermissione  P 


DE  ORTHOGRAPHIA  •  179 

p.  2801  P. 

praetermissione  tractavimiis.  iiotiim  enim  omnibus  esse  credo  quod  necesse 
est,  b  litteram  nostro  labori  propositam  si  consonans  fuerit  consecuta,  in 
quacumque  dictione  eam  sine  dubio  scribi,  ut  blandus,  gibbus  xvQtog, 
bratteum,  latebrae,  tenebrae  atque  omnia  talia.    nunc  rationabiliter  raediae 

5  syllabae  nostrum  sortientur  laborem. 

Va  syllaba  in  medio  nominis  posita  per  v  scribetur,  ut  avarus  cal- 
Tare,  praeter  carbasum,  quod  nomen  graecum  magis  quam  latinum  arbitror. 
ambages  euim  per  b  mutam  notatur^  aut  quod  praeposita  est  m  littera, 
aut  quod  ex  duobus  corruptis  nomen  arbitramur  compositum,  quasi  ambo 

10  actae:  unde  dicitur  et  ambire.  ergo  composita  vel  appellativa  vel  traducticia 
sive  facticia,  id  est  quae  ex  aliis  facta  sunt,  notare  debemus  sequentes 
prototypa,    id  est  primas  positiones,   ut    novus  novalis,    rivus  rivalis,   et 


1  quia  necesse  ABC  2  DOstrG  labori  p/opositam  Carrio^  n  labori  pro- 
posita  C  non  labari  praepositam  A  labori  propositam  B  3  gilbus  KIPTOC  bra- 
teom  AC  4  bratteum]  bractea  vel  bracchium  canieciLSemJertis  5  sortien- 
tor  B  Bortinntur  C  sorciantur  A        8  notatur  B  notantur  AC       m  litteram  B 

m 

10  tradncticia  B  ductitia  AC        11  siue  factitia  id  est  primas  possiones  ut 
nouus  C  siue  facticia  primitiua  sua  sequuntur  ut  nouus  A  sequente  proto- 

tipa  B  ut  sequantur  prototypa  Carrio        12  noualis  et  riuus  B 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

missione  tractavimus.  notum  enim  omnibus  credo  consistere  quod  necesse 
^st^  litteram  nostro  labori  propositam  si  consonans  fuerit  consecula,  in 
quacumque  dictione  b  mutam  sine  dubio  scribi,  ut  blandus,  gibbus  xvgtog, 
bratteum,  latebrae,  tenebrae  atque  omnia  talia.    nunc  rationabiliter  mediae 

5  syllabae  nostrum  sortientur  laborem. 

Va  syliaba  in  medio  nominis  posita  per  v  digammon  scribetur,  ut 
avarus  calvari^,  praeter  carbasum,  quod  nomen  graecum  magis  quam  lati- 
num  arbitror.  ambages  enim  per  b  mutam  notatur,  aut  quia  praeposita 
est  m  littera,  aut  quod  ex   duobus  corruptis  nomen  arbitramur  composi- 

10  tum,  quasi  ambo  actae:  unde  dicitur  et  ambir^  ergo  composita  vel  appella- 
tiones  vel  traducticia  sive  facticia,  id  est  quae  ex  aliis  facta  sunt,  notare 
debemus  sequentes  TtQororvna,  ut  novus  novalis,  et  derivativa,  ut  Alba 
Albanus,  silva  Silvanus,  privo  privatum,  libo  libatum  vel   inlibatum.    quo- 


2  nostro  praepositam  operi  P  in  quacumque  parte.  cuiuscumque  dictio- 
nis  P  3  b  muta  N  4  bratteum  P  bratteam  N  tenebrae  imbrifer  umbra- 
culnm  libripens  librarius  nubtiae  scribtum  labrum  flabrum  librum  atqne  omnia 
talia  P  atque]  aeque  N  5  sortientur  P  sortietur  N  7  caluara  N  cal- 
naro  P  8  aut  utroque  loco  P  an  iV  9  nomen  hoc  arbitramur  P  10  et 
om,  P  11  vel  traducticia  P  an  tradncticia  N  12  ut  rivus  rivalis  et  deriva- 
tnm  alva  alvanus  silva  silvanus  novns  novale  privo  P       derivativu  Alba  N 

12* 


180  •  CASSIODORU 

p.  2801  P. 

derivaliva,  ab  Aiba  Aibanus,   a  silva   SilvanuS;  a   privo  privalum,  a   libo 
lil)atum  vel  inlibatum. 

Ve  correpta  sive  sola  fuerit  sive  adiecta  consonanti,  per  v  vocalem 
loco  positam  consonantis  notetur,  ut  iuvenis  alveus  fovea  advena  iuvencus 
caverna  noverca  et  adversus  praepositio,  praeter  trabeam.  gubernator  enim  ^ 
licet  per  b  mutam  scribatur,  tamen  lioc  nomen  arbitror  a  guberno  verbo 
figuratum  consistere,  cuius  regulas  postea  meditabimur,  cum  ad  tractatum 
b  litterae  trifariam  in  nomine  positae  venerimus.  ita  tamen,  si  non  demi- 
nutiva  nomina  vel  derivativa  fuerint:  iila  enim,  sicut  superius  diximus, 
prototypa  sua  sequentur,  ut  liber  libertus  libellus,  hiems  vel  imber  hiber-  w 
nus,  flabrum  flabelium,  tabula  tabelia  taberna  tabernaculum,  bellator  im- 
beliis  vel  imbecillus,  fabula  fabella,  quae  omnia  per  b  mutam  ceu  primi- 
formia  scribentur  certissime.  be  producta  per  b  mutam  omnifariam  scribetur, 


1  diriuatum  B       4  notetur  BC  notatur  A       5  noyerca]  cavea  A       7  ad 

tractatum  per  b  litterae  .B  ad  tractatum  b  litteram  C  ad  tractandum  b  litteram  A 

10  ut  liber  libertus  ubellus  uel  imber  hibernus  (ymber  hybemus  B)  AB  ni  bip 

{corr.  lib)  lipt'  libellus  V  iber  ibemus  C      11  fabmm  fabellum  B       inbellis  uel 

inbecillus  B  inbellis  uel  inbecillis  AC        13  scribentur  AC 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

rum   quia   alia  ex  posteritatis  syllaba  nominum,  alia  ex  verbis  composita 
vel  derivata  sunt,  suis  locis  rationem  festinabimus  reddere. 

Ve  correpta  sive  sola  fuerit  sive  adiecta  consonante,  per  v  vocalem 
loco  positam  consonantis  notetur,  ut  iuvenis  alveus  fovea  advena  iuvencus 
caverna  noverca  et  adversus  pracpositio,  praeter  trabeam.  gubernator  enim  ^ 
licet  per  b  mutam  scribatur,  tamen  hoc  nomen  arbitror  a  guberno  verbo 
figuratum  consistere,  cuius  regulas  postea  meditabimur.  ita  tamen,  si  non 
diminutiva  nomina  vel  derivativa  fuerint.  ilia  enim,  sicut  superius  diximus, 
protot}^a  sua  sequentur,  ut  liber  libertus  libellus,  labrum  labellum,  hiems 
vel  imber  hibernus,  flabrum  flabellum,  tabula  taberna,  bellator  imbellis  lo 
vel  imbecilluSy  quae  omnia  per  b  mutam  ceu  primiformia  scribentur  cer- 
tissime.  be  producta  per  b  mutam  omnifariam  scribetur,  ut  verbena, 
rubeta  6  g)Qvvog^  ambesum,  habena.    excipitur  avena,  quae  signiflcat  tibiam 


1   aliae  ex  posteritate  syllabae  nominum  N  alia  ex  posteritate  nomiuum 
syllaba  P       2  vel  derivata  F  an  derivata  N      festinavimuB  N      4  notentur  N 
notabitur  P        6  scribatur  P  scribitur  N        7  meditabimur  P  meditemur  N 
8  vel  derivativa  P  an  defectiva  N         superius  dixi  protoiypa  ut  liber  libellus 
labram  labellum  fabram  flabellum  P  9  prototypa  sua  om.  N  libellus] 

libellum  N  hiems  an  imber  N  10  inbellis  et  inbecillus  P  11  primi- 
formia  P  primae  formae  N  12  be  producta  per  b  mutam  scribetur  omni- 
fariam  P  In  be  ~  scribentur  N'     13  avena  om,  N,  add,  P     tibiam  an  stipulam  N 


DE  ORTHOGRAPHIA  181 

p    2901.  2  P. 

ut  vcrbena  rubeta  ambesum  habena.  excipitur  avena,  quae  significat  tibiam 
vel  stipulam,  discrctionis  gratia.  nam  severus  [quae]  a  saevo  vcuiens  posteri- 
tatis  [causa]  vus  syllabae  consequitur  regulam. 

Vi  brevis  per  v  vocalem  habentem  vim  consonantis  |  scribetur,    ut 

5  Favius  Flavius  avidus  fluvius  civitas  favilla  provincia  exuviae  manuviae 
oblivium  diluvium  savium  lividum,  simpuvium  siSog  axevovg  CsQarixov: 
praeter  obitum  nomen  et  subito  atque  obiter  adverbia,  quia  ob  et  sub 
utpote  praepositiones  antiquos  puto  in  scriptura  servasse,   b  litteram  nou 

.  mediae  sed  primae  adiungentes  syllabae.    Virbius  etiam  abstractus  a  regula^ 

10  quoniam  virum  bis  factum  esse  memorant^  quem  numerum  per  b  mutam 

scribi  ante  dicta  declarant:  quidam  virum  bonum,  alii  herobium,  tamquam 

sit  rjgog  ava^B^ioxdg  ^  alii  deum  esse  qui  Viribus  praeest  interpretantur. 

his  praeterea  notatur  ambiguus.    namque   m  scmivocali  praeposita  in  una 


1  berbena  AB  berbana  C  2  seuer  quae  a  seuo  ueniens  BC  seuer  ase  uo 
ueniens  A  seuerus,  quia  a  saeuo  uenit  ?  •  5  Flavins]  fluuius  A  fluvius] 
flouius  A  6   simpuuium  eiAOAKYC   I6PATIK0Y   €IA€AK6Y0YC   I€PATIK0Y 

propter  B  subsiciuum  €AAOCCKYOYC  ICPATIKOY  €IA0CCK€Y0YC  ICPKCOY  prae- 
ter  A  simpuuium  grecum  praeter  C         7  quia]  quae  B  C  quibus  A         8  prae- 
positiones  ?0  praepositionem  AB        11  declarent  corr.  -ant  B         herobium  B 
uerobium  AC,  carr,  erobium  A        12  sit  om.  B        €POC  dNdBCBIKQC  ABC 
uiribus  AC  uiridibus  B        interpretant  C        13  semiuocalis  C 


MARTYRU  DE  B  ET  V 

vel  stipulam,  discretionis  causa.    nam  severus  a  saevo  veniens  posteritatis 

vus  syllabae  consequitur   regulam,  cuius  rationem  suus   locus  monstrabit. 

Vi   brevis    pcr   v    vocalem   habentem   vim   consonantis    scribetur,    ut 

Favius  avidus  Flavius   favilla   provincia  exuviae  oblivium  diluvium  savium 

5  lividum,  simpuviAn  slSog  cxevovg  UQatixov:  praeter  obitum  nomen  et 
siibito  atqiie  obitcr  xara  ravrov  adverbia,  quia  ob  et  sub  utpote  prae- 
positiones  antiquos  puto  in  scriptura  servasse,  b  litteram  non  mediae  sed 
primac  adiungcntes  syllabae.  Virbius  etiam  abstractus  a  regula,  quoniam 
virum   bis  faclum   esse   memorant^  quem   numerum   per  b   mutam   scribi 

10  ante  lata  dcclarant:  quidam  virum  bonum^  alii  herobium,  tamquam  sit 
fJQcog  avapepioxcigj  alii  deum  esse  qui  Viribus  praeest  interpretantur 
fipsum  nomen]:  et  adverbium,  quod  verbum  habet  TtQanorvTCov^  cuius 
regulam  monstrabimt  quae  fuerint  exposita  postea.    his  praeterea  notatur 


1   discretionis  gratia  ut  separetur  ab  habena  quam  lorum  interpretantur  P 

3   ut  favius  flavidus  avidus  flnvius  civitas  favilla  provincia  exuviae  manuviae 

oblivium  diluvium  P       4  deluvium  N       6  tsQatixov  N       6  xara  ra  avtov  N, 

om.  P      8  Verbius  N      9  scribi  ante  lata  declarant  P  scribunt  elata  declarat  N 

11  avafifPTiKcog  P        viridibns  P        interpretantur  et  adverbium  ipsum  ver- 

bum  P        13  regulam  P  regulas  N       notantur  ambitos  et  ambiguus  P 


182  CASSIODORII 

p.  2S02  P. 

eademquc  dictione  numqiiaiii  v  liltera  pro  consonante  sequitnr.  huic  opponi- 
tur  quamvis;  sed  hoc  videlur  esse  compositum,  cum  posterior  vis  syllaba 
subiungitur  plurimis,  ul  abs  quovis  quorumvis  utrumvis  ac  talia.  obser- 
vandum  tamen  ne  es  pura  syllaba  terminaverit  nomina:  si  enim  fuerint 
ita  enuntiata,  per  b  mutam  mediae  syllabae  sine  dubio  scribentur,  ut  5 
ables  scabies  rabies.  at  haec  quoque  species  bipertita  consistit.  nam  si 
trisyllaborum  maiorem  habuerit  numerum,  per  v  necessario  notabitury  ut 
illuvies  proluvies  ingluvies  subluvics.  lis  etiam  syllaba  terminata  per  b 
nuitam  scribi  compulit  nomina,  ut  nobilis  mobilis  laudabilis  mirabihs  debilis 
habilis  affabilis,  exceptis  servili  civili  et  ovili,  quae  a  servo  a  cive  atque  lo 
ovc,  a  vis  syllaba  postcritatis  deducunt  originem,  cuius  postea  regulas 
medilabimur.    licet  enim  habitus  excubiac  probitas  arbitrium    dubium   ac 


3  ut  abs  quoais]  ut  qnouis  ubiuis  C  uerbis  quouis  A      5  mediae  syllabae  B 
media  syllaba  AC      6  at]  aut  C,  om,  A       9  nobilis]  nobis  B        10  effabilis  B 
cxccptis  seruili  cinili  et  ouile  B  exceptis  seruilis  ciuilis  et  ouile  A  exceptis 
seruilis  ciuilis  onilis  C         11  a  vis]  a,  ui  A  regulas  AC  rcgulam  B 

12  habitus  AC  abitus  B 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

amhiguus.  namquc  m  semivocali  pracposita  in  una  eademquc  dictionc  num- 
quam  v  Utlera  pro  consonanle  sequilur.  huic  opponitur  quamvis;  sed  hoc 
videtur  esse  compositum,  cum  postcrior  vis  syllaba  suhiungitur  plurimis^ 
ut  abs  quovis  quorumvis  utrumvis  ac  talia.  observandum  tamen  ne  es 
pura  syllaba  terminaverit  nomina:  si  enim  ita  fuerint  cnuntjata,  pcr  b  5 
mutam  sinc  dubio  mediae  syllabae  scribentur,  ut  abics  scabics  rabies. 
atque  haec  quoque  specics  bipartita  consistit.  nam  si  Irisyliaborum  maio- 
rcm  habucrint  numerum,  per  v  digammon  nccessario  no^ntur,  ut  inluvics. 
lis  etiam  syllaba  terminata  per  b  mutam  scribi  compulerit  nomina,  ut  iiobiUs 
mobilis  laudabilis  mirabilis,  excepto  [servili]  civili  ct  ovili,  quod  a  [scrvo  lo 
servilis]  cive  civilis  atque  ove  ovilis  vis  syllaba  posteritatis  deducunt  ori- 
gincm,  cuius  postea  regulas  mcditabimur.  licet  enim  habitus  excubiae  pro- 
bitas  arbitrinm  d(fbium  ac   talia  per  b  mutam  scribuntur,  tamen   hac  de 

1  semivocali  P  semivocalis  N  numquam  P  nam  quae  N  2  sed  hoc 
am.  N,  add.  P  6  sine  dubio  medias  syllabas  scribentnr  N  media  syllaba  sine 
dubio  Bcribitur  P  7  atque  P  at  N  si  trisyllaborum  maiorem  habuerint 
numemm  per  v  digammon  necessario  notatnr  ut  inluvies  proluvies  inglnvies  P 
si  trisyllabomm  digammum  necessario  notentur  nt  inluvies  N  9  scribi  acnto 
antepenultimo  enuntiata  quando  adhuc  de  brevi  testamur  compnlerit  nomina  nt 
nobilis  abilis  affabilis  atquc  omnia  talia  excepto  civilis  ovili  quod  a  cive  atqne 
ove  syllaba  posteritatis  deducunt  originem  P  10  ovili]  vili  N  11  vi  sylla- 
bae  N  12  meditabimur  P  meditemnr  N  habitns  excubiae  probitas  ambitns 
arbitrium  P  abitus  excubiae  probitas  arbitrium  N      13  scribuntur  P  scribentur  N 


DE  OKTHOGRAPHIA  183 

p.  2302.  3  P. 

talia  per  b  mutam  scribantur,  tamen  hac  dc  causa,  quoniam  a  verbis 
figurata  consistunt^  et  sciendum  quod  quaecumque  nomina  cum  vcrbis 
liabent  societatem,  verborum  regulis,  quas  postea  [cum]  Joco  suo  dederi- 
inus,  ipsa  quoque  necessario  subiacebunt. 

5  Bi   longa,   si   paenultima   fuerit,    per   b   mutam   scribetur,    ut  libido 

rubigo  tibicen  ambitus  conculuna  cubile.  sed  hoc  etiam  manifestamus^  quod 
horum  quaedam  |  in  transGguratione  corripiuntur,  ut  tibicen  tibia,  cubile 
cubitus  vel  conubium^  quae  Hcet  vim  longarum  amiserint,  tamen  eandem 
scripturam  et  in  derivationibus  desiderant  custodire.    sciendum  praeterea 

10  quod,  si  in  compositis  nominibus  vel  in  antepaenultima  sede  vi  longa  in- 
ciderit  syllaba,  per  v  vocalem  pro  consonante  scribentur^  ut  invitus  divi- 
genus  Lavinia  privilegium  ac  talia.  privignum  etiam  huic  regulae  inservire 
non  dubito,  quod  per  detraclionem  e  litterae  dici  puto:  privigenum  enim 


3  qua.s  postea  cum  loco  buo,  sed  postea  raa.  B,  quae  postea  cum  loco  suo 
codex  Bernensis  243 ,  quas  propterea  cum  loco  suo  AG  6  sed  hoc  etiam  A 
scd  hec  etiam  B  sed  haec  et  C         quod  harum  B  qua  horum  A  quae  hanun  C 

7  corrumpitur  corr,  corripiuntur  B  8  amiserunt  AC  9  et  in  corr, 

etiam  in  .B  10  quod  si  C  quia  ai  J?  q  si  J.  vel  in  antepenultima  sedem  B 
ucl  in  antepenultimis  sede  C  in  penultima  ante  penultima  sedc  A      12  lauina  AC 

deseruire  C        13  quod  per  A  quae  per  BC 


%        MARTYRII  DE  B  ET  V 

causa,  quoniam  a  verbis  figurata  consistunt,  et  sciendum  quod  quaecum- 
(|uc  nomina  cum  verbis  habent  societatem,  verborum  regulis^  quas  postea 
loco  suo  dederimus,  ipsa  quoque  necesse  subiaceant. 

Bi  longa^  si  paenultima  fuerit,  per  b  mutam  scribetur,  ut  libido  rubigo 

5  tibicen  ambitus  concubina  cubile.  sed  hoc  etiam  manifestamus^  quod  horum 
quaedam  in  Iransfiguratione  corripiuntur,  ut  tibiccn  tibia,  cubile  cubitus 
vci  concubium,  quae  licet  vim  longarum  amiserint,  tamen  eandem  scriptu- 
ram  etiam  in  remutatione  servare  desiderant.  sciendum  praeterea  quod, 
si    in    compositis    nominibus    vel    antepaenultima    sede    vi    longa    inciderit 

10  syllaha^  per  v  vocalem  pro  consonante  scribetur,  ut  invitus  divigcnus 
Lavinia  privilegium  ac  talia.  privignum  etiam  huic  rcgulae  inservire  non 
dubitOy  quia  per  detractionem  e  litterac  dici  puto:  privigenum  enim  inte- 
gram  magis  esse  dictionem  noster  animus  arbitratur.  admonemus  quoque 
quod  in  derivativis    hic   etiam,    sicut    ubique,    spectabimus   primiformium 


2  a  verbis  habent  P  verbis  habeant  N      4  robigo  P      5  manifestamus  P 
maDifestavimus  N        6  cubile  om,  N,  add.  P        7  vel  connubium  Nj  om,  P 
8  etiam  om.  N,  add.^P        in  remotione  P         9  vel  et  sede  om.  N,  add,  P 
10  scribetur  P  scribentur  N        12  enim  om,  N,  add,  P        14  spectavimuB  NP 


184  CASSIODORU 

p.  2303  P. 

integram  magis  esse  dictionen]  noster  animus  arbitratur.  ammonemus  quo- 
que  quod  in  derivativis  hic  etiam^  sicut  ubique,  spectabimus  primiformium 
regulas,  ut  cervix  cervicale^  pulvis  pulvinarium,  quas  a  posteritate  syllabae 
venientes  paulo  post  retegemus.  hanc  regularum  divisionem  confirmat 
scriptura  convivii :  nam  dissimili  tempore  vivi  syllabae  constitutae  notan-  ^ 
tur  similiter,  quod  prior,  id  est  antepaenultima,  longa  est  et  speciem 
regulae  meruit  paulo  ante  memoratae,  ubi  meminimus  vi  longam  in  ante- 
paenultima  sede  constitutam  pcr  v  vocalem  habentem  vim  consonantis 
necessario  scribi;  manens  altera  brevis  supra  dictae  servivit  regulae,  ubi 
diximus  vi  brevem  in  medio  nominis  positam  per  v  notari.  regulam  ergo  lo 
absurde  non  arbitror  esse  divisam. 

Vo  syllaba  longa  vel  brevis  in  medio  nominis  posita  per  v  scribetur, 

1  ammonemaB  qnoque  in  derivativiB  hic  esse  sicnt  ubiqne  tractavimus  primi- 
formium  regulas  Carrio  2  bic  etiam  Par.  g,  hic  esset  B  hic  esse  C  his  esse  A 
spectauimus  AB  tractauimus  C  primiformum  B  3  ceruical  G  pulvi- 
nare  Carrio  5  uiui  syllabae  ?  uiuii  syllabae  ABC  6  quae  prior  ABC 
7  in  antepeneultima  sede  constitutam  A  in  antepeneultima  sede  constituta  B  in 
antepenultimam  sed  constitutam  C        9  seruit  A 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

regiilas,  ut  cervix  cervical,  pulvis  pulvinarium,  quas  a  posteritatis  syllaba 
venientes  paulo  post  retegemus.  et  conubium  vel  ex§nubtiis  vel  ex  nubo 
verbo  compositum  esse  quis  abneget?  sive  igitur  a  nubtiis,  b  mutam  Kabe- 
bit  secundum  regulam  quam  ante  posuimus^  ubi  diximus  numquam  v  di- 
gammon  consonanti  praeponi,  sive  de  nubo  verbo  factum  esse  dicamus,  5 
candem  scripturam  tenebit  secundum  rationem  quam  in  verbis  festinabimus 
reddere.  hanc  regularum  divisionem  confirmat  scriptura  couvivii:  nani 
dissimili  tempore  vivi  syllabae  constitutae  notantur  similiter,  quod  prior, 
id  est  antepacnultima,  longa  est  et  speciem  regulae  meruit  paulo  ante 
memoratae,  ubi  meminimus  vi  longam  in  antepaenultima  sede  constitutam  10 
pcr  V  vocalem  liabentcm  vim  consonantis  necessario  scribi;  manens  altera 
brevis  supra  dictae  servivil  regulae,  ubi  diximus  vi  brevem  in  mcdio 
nominis  positam  per  v  digammon  nolari.  ergo  regulam  absurde  essc  divi- 
sam  non  arbitror. 

1  cervix  cervical  vel  cervicale  pulvis  pulvinar  vel  pulvinare  P  a  poste- 
riore  syllaba  N  a  posteritate  syllabae  P  2  retegemus  et  conubium  —  8  notan- 
tur  similiter  P  retegimus  xridvB  regularum  divisionem  confirmat  scriptura  et 
connubium  an  ex  nuptiis  vel  ex  nubo  —  7  reddere  vivi  syllabae  convivii  nam 
dissimili  tempore  constitutae  notantur  similiter  N  10  memoratas  N  ia  ante- 
penultima  sedem  N  in  antepenultimam  sedem   P  11  necessarium  N P 

12  supra  dictae  servivit  ubi  P  supra  dictae  servavit  scriptor  tam  ubi  N        vi 
om.  Nf  add.  P        14  non  oni.  N,  add.  P 


DE  ORTHOGRAPHIA  185 

p.  SS03.  4  P. 

iit  advocatus  frivolum  devotus  favonius  divortium^  abortu  et  subolc  regu- 
lam  propter  praepositiones,  ut  puto,  negantibus. 

Bu   syllaba   per   b   mutam   notetur   ccrtissime,    ut   tribunal   robustus 

Yocabulum  stabulum  ebulum  veslibulum  cunabulum  moribundus  furibundus 

5  atquc  omnia  talia,  avunculo  tantum  minus  regulae  connumerato,  ideo  quod 

formam  deminutivi  vel  derivativi  servare  minimc  dulntatur  et  quasi  venire 

ab  avo  demonstratur.  avum  vero  per  v  digammon  scribi  suus  locns  monstrabil. 

Ilaec  de  mediis  syllabis. 


VU  ITEM  EIVSDEM  MARTYRII  DE  VLTIMIS  SYLLABIS 

10  Reliquum  est  ultimis  nominum  syllabis  imponere  studium. 

Va  syllaba  nominis  terminata,  siquidem  1  antelata  littera  vel  vocalis 
natura  longa  in  paenultima  fuerit^  per  v  scribetur,  ut  silva  malva  ulva 
vulva  calva  uva  stiva  oliva  saliva,  praeter  balbas,   si  tamen   prior  syllaba 


1  friuolum  B  friuolus  C  friuolu  A       fauonius  diuortium  abortiuum  et  sub- 
olem  A  fauoniu  diuortiu  abortiuu  et  subole  C  fauonium  abortum  et  subolem  B 
2  propter  propositionis  B  5  auumculo  tam  minus  A  auunculus  tantum 

minuB  C  auunculo  tt  nomine  minus  B        ideo  quod]  ideoque  ABC        7  mon- 
Btrauit  ABC        9  MARTIRII  AC        DE  ULTLMA  SYLLABA  A        13   calua 
uiia  stiua  A  calua  uastiua  C  claua  uua  stiua  B        saliua  praetcr  discrctionis 
*  gratia  (halua  add.  A)  ideo  ne  non  fores  A  C 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

Vo  syllaba  longa  vel  brevis  in  medio  nominis  posita  per  v  digammon 
scribetur,  ut  advocatus  frivolum  divortium  devotus  favonius^  abortu  ct 
sobole  regulam  propter  praepositiones,  ut  puto,  negantibus.  bu  syllaba 
per  b  mutam  notctur  certissime,  ut  tribunal  robustus  vocabulum  ebuluni 
5  cunabulum  moribundns  furibundus  atque  omnia  talia,  avunculo  tantum 
minus  regulae  connumcrato^  ideo  quod  formam  diminutivi  vel  derivativi 
servare  minimc  dubitatur  et  quasi  venirc  ab  avo  demonstratur,  ut  avus 
avunculus.    avum  vcro  per  v  digammon  scribi  suus  locus  monstrabit. 

DE  MEDIIS  SYLLABIS  EXPLICIT  INCIPIT  DE  VLTIMIS 
10  FELICITER 

Flaec  de   mediis   syllabis.    reliquum  est  ultimis  nominum  syllabis  im- 
ponere  studium. 

Va  syllaba  nominis  terminatay  siquidem  1   antelata   iittera   vel   vocalis 


1  vo  syllaba  longa  vel  brevis  P  vo  longa  an  brevis  N  2  abortus  et 
Boboles  N  avorto  et  subole  P  3  ut  puto  P  ut  pote  N  4  vocabulum  pabu- 
lum  ebulum  vestibulum  cunabulum  B  6  cunabulum]  cenabulum  N  6  ideo 
om.  Ny  add.  P  7  minime  P  memini  me  N  8  monstravit  N  9  DE 
MEDIIS  —  FELICITER  om.  N,  add.  P 


186  CASSIODORII 

p.  2304  P. 

per  b  miitam  scrihetur,  discrctionis  gratia,  ideo  iie  non  fores^  sed  ineiTa- 
biles  voces  denuntiet.  nam  si  per  b  mutam  enuntiatur^  d^Qag  fiyow  TtvkAva 
laiiTtQov^  per  v  digammon  ultima  scilicet  syllaba,  de  qua  etianmunc  loqui- 
mur,  rag  ifeXXdg  significat:  Persius  ^balva  de  nare  iocutus'.  si  vero 
haec,  id  est  1,  non  praefulgeat  littera  vel  ex  una  vocali  natura  longa  non  5 
erit  paenultima,  b  mutam  decenter  in  scriptura  tenebit,  ita  tamen  si  non 
a  masculino  genere  nomina  fuerint  Qgurata^  ut  herba  tuba  turba  iuba  larba 
barba^  obba  TCOf^Qiov,  glaeba^  pronuba,  orba.  excipiuntur  caterva  Mlnerva^ 
quae  disyllaborum  huius  regulae  superantia  numerum  habent  longam  posi- 
tione  paennitimam.  lo 


1  ineffabiles  uoces  A  ineffabile  uoces  C  iueffabile  uocis  B  2  nam  si  per  b 
mutam  enuntiat  GYPdCHTOYNITYAONililMTIPON  per  u  digammon  ultimam  scili- 
cet  syllabam  de  qua  et  nunc  loquimur  T&CYellas  significat  Persius  ualba  locutus 
de  nare  si  uero  B  nam  per  b  mutam  enuntiatur  €YP(!lCNTOYN  PYACONAAdMnPON 
per  u  uocalem  loco  consonantis  ultima  syllaba  de  qua  et  nunc  loquimur  TAC 
Vellas  significat  Persius  ualba  de  nare  loquutus  si  uero  A  Nam  per  b  mutam 
enuntiat.  Si  uero  C,  nam  si  dvQag  ^  rov  niXmva  d(iq>i^QOv  significabit,  per  v 
digammon  ultimam  scilicet  syllabam,  de  qua  et  nunc  loquimur  scribetur.  Per- 
sius  balva  de  uare  locutus.    si  vero  Carrio  5  haec]  .h.  B  littera  per  b 

mutam  scribentur  uel  ex  una  B         6  tenebit  locum  u  ita  tamen  B         7  iuba 
larba]  iubal  arba  BC  iuba  arba  Ay  larba  daiiioviov  editores  8  barba  obba 

TIOTHPION  gleba  B  barba  abba  HOINPION  gelba  A  barba  abba  gelba  C 
9  quae]  quod  C        superant  numerum  ABC        habentque  A 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

natura  ionga.  in  paenultima  fucrit,  per  v  digammon  scribctur,  ut  silva 
malva  calva  uva  oliva,  praeter  balbas,  si  tamen  prior  syllaba  pcr  b  mutam 
scribetur,  discretionis  gratia^  ideo  ne  non  tam  forcs  quam  ineiTabiles  voces 
denuntient.  nam  per  b  mutam  enuntiatac  d^vQag  ijyow  TCvkoiva  kaiiTCQov^ 
per  V  digammon  ultima  scilicct  syllaba,  de  qua  etiam  nunc  loquimur^  ro:^  5 
il^ekXdg  significant:  Persius  *balva  de  nare  locutus'.  si  vero  haec,  id 
est  \f  non  pracfulgeat  littera  vcl  ex  una  vocali  natura  longa  non  erit  paen- 
ultima,  b  mutam  decentcr  in  scriptura  tenebit,  ita  tamen  si  non  a  mascu- 
lino  generc  nomina  fuerint  figurata,  ut  herba  tuba  turba  iuba,  larba  dai- 
liovLOVy  barba,  obba  TtorrJQLOv,  glaeba,  pronuba.  excipiuntur  caterva  Minerva,  lo 
quia  disyllaborum  huius  regulae  superantia  numerum  habuere  longam  posi- 
tione  paenultimam. 

Ve  syllaba  correpta  per  v  digammon  sine  dubio  scribetur,   sive  a  se 

1   ut  sunt  silva  malva  valva  calva  uva  stiva  oliva  saliva  P  2  calva] 

clava  N  3  ne  non  fores  quam  ineffabilis  vocis  denuntient  N  ne  non  fores 
qnam  ineffiEkvile  vocis  denuntiet  P  5  ultimam  scilicet  syllabam  NP  6  signi- 
ficat  P  balva]  Pers.  sat.  1,  33  7  vel  ex  una  P  an  ex  una  N  12  pen- 
ultimae  N        13  scribentur  NP 


DE  ORTHOGRAPHIA  187 

p.  2304  P. 

Ve  syllaha  correpla  per  ?  sine  dubio  scrii^etur,  sive  a  se  oiiantur 
nomina,  seu  ab  aliis  veuiant,  ut  conclave  suave  sive  quidve  atque  Iiis  simiiia. 

Bi  non  inveni  terminatam  nisi  in  pronominibus  dativi  casus  et  in 
adverbio^  quae  per  b  mutam  omnifariam  scribentur,  ut  tibi  sibi  tibi  ibi, 
5  et  in  pluralibus  nobis  vobis.  et  semel  sciendum  quod  quaecumque  nomina 
sive  pronomina  in  dativo  casu  singulari  vei  piurali  b  litteram  habeant  in 
alio  casu  penitus  eadem  non  fulgente  littera,  per  b  mutam  scribentur,  ut 
omnibus  similibus  plurilms  ac  taiia. 

Bo  syllaba  definita  per  b  mutam  scribetur^  ut  turbo  bubo  et  tabo, 
10  licet  per  ablativum  casum  enuntietur^  excepto  pavone  solummodo. 

Bal  syllaba  terminata  per  b  mutam  scribentur,  quae  in  barbaris  nomini- 
bas  aut  latinis  nos  novimus  invenisse^  ut  Hannibal  Uasdrubal.  |  alias  voca- 
les  inter  b  et  I  conlocatas  reperire  non  potuL 

1   Bcribetur  AC  scribentur  B         sive  posteriare  loco  om,  C        3  termioa- 

tam  <5  terminatum  ABC        in  adverbiis  ?        5   in  pronominibuB  pluralibuB  AC 

sciendum  (^  (quia  C)  quodcumque  A  C  sciendum  est  QQodcumqQe  B      8  pluri- 

bu8  B  pluralibus  AC        9  ut  turbo.  et  orbo  bubo  et  abo  A  ut  turba  (corr.  -bo) 

ct  turbo  bubo  et  tabo  B  turbo  abo  bubo  abo  C  ut  turbo  et  orbo  bubo  et  tabo  ? 

12  aut  latinis  B  at  latinis  A  alatinis  C  haud  latinis  SemJerus 


MARTYRU  DE  B  ET  V 

# 

oriantur  nomina,  sive  ab  aliis  veniant^  ut  conclave  suave  sive  quidvc  at- 
que  his  similia.    ve  productam  invenire  non  potui. 

Bi  non  inveni  terminatam  nisi  in  pronominibus  dativi  casus  et  in 
adverbiis,  quae  per  b  mutam  omnifariam  scribentur,  ut  tibi  sibi  ubi  ibi, 
5  et  in  pluralibus  nobis  vobis.  et  semel  sciendum  quod  quaecumquc  sive 
nomina  sive  pronomina  in  dativo  casu  singidari  vel  plurali  b  litteram 
habeant  in  alio  casu  penitus  eadem  non  fiUgente  littera,  per  b  mutam  scri- 
bentur,  ul  omnibus  similibus  pluribus  ac  talia. 

Bo  syllaba  definita  per  b  mutam  scribetur,  ut  Jturbo  bubo  et  tabo, 

10  licet  per  ablativum  casum  enuntiatur,  solummodo  excepto  pavone.    bu  sylla- 

bam   ac  mutas  omnes    atque   f  semivocalem   va    syllabae   cohaerentes    vel 

intercedentibus  aliis  vocalibus.  cognovi  deficere.    unde  suscepto  rcliquarum 

semivocalium  numero  regulas^  quantum  vires  surficiunt,  meditemur.'* 

Bal  syllaba  tcrminata  per  b  mutam  scribetur,  quam  in  barbaris  nomini- 
15  bus  [aut  latinisj  novimus  invenisse,  ut  Hannibal  Hasdrubal  Adherbal.  alias 
vocales  inter  b  et  I  conlocatas  reperire  non  potui. 

1  sive  om.  N,  add.  P  2  inveniri  non  potui  N  4  adverbio  NP  scri- 
bentur  P  scribuntur  N  7  per  b  mutam  P  per  b  litteram  N  8  pluribus  P 
pluvialibus  N  9  finita  P  ut  tarbo  et  torbo  bubo  et  tabo  P  14  quam] 
quia  NP        14  aderbal  NP 


188  CASSlODOmi 

p.  005  P. 

Bam  et  bao  svUabas  cum  aliis  vocalibus  in  nomioalivo  casu  a  latino 
sermone  abborrere  cognovimus^  excepto  novem:  significat  autem  indeclina- 
bilem  numerum,  qui  per  v  scribitur:  notatis  etiam  quilnisdam  neutralibuSy 
quae  fiostmodum  aliis  subiciemus  generibus. 

Bar  et  ber  syllabae  terminatae  per  b  mutam  scribentur,  si  disyllabo-  5 
rum  non  egrediautur  numerum,  quonim  naturaliter  longa  minime  carebit 
paenultima^  id  est  si  non  fuerint  trisyllaba,  quae  naturalem  longam  non 
liabebunt  pacnultimam,  ut  iubar  liber  imber  uber  faber  suber  coluber 
Mulciber.  si  enim  trisyllaba  fuerint  neutri  generis,  quae  longam  paen- 
ultimam  naturaliter  habebunt,  per  v  vocalem  loco  positani  consonanUs  lo 
fiotentur,  ut  cadaver  papaver  ct  similia.  nam  pulver,  licet  sit  disyllabum, 
(amen^  qu6niam  antiqui  dupliccm  nominativum  enuntiari  maluerunt  (non 
solum  enim  pulver  sed  etiam  pulvis  dixerunt),  hac  de  causa  per  v  scribi- 
tur.    vir  per  v  vocalem  vim   consondntis   habentem  scribitur,  uf    semivir 

1  Bem  et  bam  syllabas  ABC  2  excepto  nno  nom  Significat  B  4  quem 
postmodnm  aliis  Bubiciemns  generibus  B  qnod  postmodum  aliis  snbicimus  generi- 
bu8  AC  8  habebunt  B  habent  A  habet  C  coluber]  Calaber  g  12  tamen 
(tm  A)  antiqui  quoniam  duplicem  AB  tamen  antiqui  duplicem  C  enuntiari  B 
cnuntiare  AC      13  sed  et  puluis  dixemnt  AC  sed  etiam  puluis  {otn.  dixerunt)  B 


MAttTYRII  DE  B  ET  V 

Bam  ban  syllabas  cum  aliis  vocalibus  in  nominalivo  casu  a  latino  ser- 
mone  abhorrcre  cognovimus^  excepto  novem:  significat  autem  indeclinabilem 
niimcrum,  qui  per  v  digammon  scribitur:  notatis  etiam  quibnsdam  neutrali- 
bus,  quae  postmodo  aliis  subiciemus  generibus. 

Bar  ber  syllabae  terminatae  per  b  mutam  scribentur,  si  disyllaborum  5 
non   egredierint  numcrum,    quorum   naturali  longa  minime  carebit   paen- 
ultima,  id  est  si  non  fuerint  trisyllaba^  quae  naturalem  longam  non  habc- 
bunt   paenultimam,    ut    iubar    imber    faber  uber   suber    coluber  Mulciber 
liber  et  per  analogiam  verber.    si  enim  trisyllaba   fuerint  neutri   generis, 
quae  longam  paenultimam  naturaliter  habebunt,  per  v  vocalem  loco   posi-  lo 
tam  consonantis  notentur,  ut  cadaver  papaver  et  similia.    nam  pulver,  licet 
cst  disyllabum,  tamen,  quoniam   antiqui  duplicem   nominativum  emmtiari 
malucrunt  (non   solum   enim  pulver    sed  etiam  pulvis  dixerunt),    hac  de 
causa  per  v  digammon  scribitur,  vis  syllabae  posteritatis,  cuius   rationem 
suo  loco  monslrabimus,  arripiens  rcgulam.    vir  per  v  vocalem  vim  conso-  i5 
nantis  hahentem  scribclur,  ut  semivir  triumvir,  licet  composita,   non  sunt 

1  a  om.  iV,  add.  P        3  scribetur  P         4  postmodo  P  postmodum  N 

8  iubar  livor  faver  uver  suver  coluver  mulciver  et  per  analogiam  verver  P 

9  verber  —   10  longam  om.  N,  add.  P        12  quoniam  om.  P        16  monstravi- 
mu8  NP        16  licet  composita  et  non  consistunt  simplicia  P 


DE  ORTHOGRAPHIA  189 

p.  2305.  6  P. 

triuinvir^  licet  composita^  non  simplicia  sint.  vor  per  v  notetur,  ut  livor 
et  Mavors,  si  hoc  nomen  in  hac  parte  poni  necessarium  dicimus:  quidam 
enim  non  solum  Mars,  sed  etiam  Mavors,  unde  et  Mavortia^  dici  volunt: 
exccpto  arbore^  quoniam  nuncupatur  et  arbos,   quod   per  b  mutam  scribi 

6  docuit  consuetudo.  nam  labor  favor  fervor  pavor  ex  verbo  figurata  verbi 
quoque  non  abnegant  regulam.  bur  syllaba  terminata  b  mutam  in  scriptura 
tenebit,  ut  ebur  robur. 

Ves  brevis  definita  [quae]  syllaba  per  v  vocalem  pro  consonante  scribe- 
tur^  ut  dives.    bes  longa  cum  fuerit  terminata,  b  mutam  tenebit  in  scrip- 

10  tura,  ut  labes  tabes  pubes  nubes,  quamvis  nubis  quidam  nominativum 
enuntiare  maluerunt.  vis  per  v  vocalem  loco  positam  consonantis^  ut  civis 
nivis  navis  clavis  gravis  pulvis  suavis.  licet  enim  scrobis  et  orbis  per  b  | 
mutam  scribantur^  tamen  hac  de  causa,  quoniam  quidam  nominativum 
singularem  sine  i  littera  enuntiare  voluerunt.    bos  per  b  mutam,  ut  arbos, 

1  sint  B  sunt  AC  2  si  hoc  noxDen  C  si  tamen  hoc  nomen  ^  si  et  hoc 
nomen  A  dicimus  AC  ducimns  B  4  quoniam  nuncupatur  AC  qnod  nun- 
cupatur  B  quod]  quae  ABC  5  favor]  fabor  B  6  Bur  syllaba  terminata 
b  muta  Bcriptura  tenebit  C  Bur  syllaba  b  mutam  scriptura  tenebit  A  7  tene- 
bunt  B  8  uea  breui  finata  syllaba  per  u  uocalem  pro  consonante  scribitur  ut 
diues  b  mutam  u  tenebit  bes  longa  cum  fuerit  terminata  in  scriptura  C 
9  fuerit  A  fuerint  B        b  mutam  tenebunt  B,  am,  A        12  nivis  om,  A 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

simplicia.  vor  per  v  digammon  notetur,  ut  livor  et  Mavors,  si  hoc  nomen 
in  hac  parte  poni  necessarium  dicimus:  quidam  enim  non  solum  Mars  sed 
etiam  Mavors,  unde  et  Mavortia,  dici  volunt:  excepto  arbore,  quoniam 
nuncupatur  et  arbos,   quod   per  b  mutam  scribi   docuit  consuetudo.    nam 

5  labor    favor    fervor    pavor  ex  verbo  figurata   verbi  quoque  non  abnegant 

regulam.   bur  syllaba  terminata  b  mutam  in  scriptura  tenebit,  ut  ebur  robur. 

Bas  syllabam   terminari  in  latino  sermone   parum  invenire  potuimus. 

ves  brevis  deHnita  syllaba  per  v  vocalem  pro  consonante  scribetur,  ut  dives. 

bes  longa  cum  fuerit  terminata,  b   mutam  tenebit  in  scriptura,   ut  labes 

10  labes  pubes  nubes,  quamvis  nubis  quidam  nominativum  enuntiari  maluerunt. 
vis  per  v  vocalcm  loco  positam  consonantis,  ut  civis  nivis  navis  clavis 
gravis  pulvis  suavis.  licet  enim  scrobis  et  orbis  per  b  mutam  scribantur, 
tamen  Iiac  de  causa,  quoniam  quidam  nominativum  singularem  sine  i  littera 
enuntiari  volueruut.    bos  per  b  mutam^  ut  arbos^  ceu  superius  meminisse 

15  cognoscimus.  bus,  siquidem  masculini  generls  tantum  nomina  fuerint,  per 
b  mutam  scribetur,  ut  cibus  naebus  morbus  rubus  globus  nimbus  lembus 


4  uam  lavor  favor  N  nam  labor  fabor  P      5  abnegat  N      16  Bcribentnr  N 


190  CASSIODORII 

p.  2306  P. 

sicut  superiiis  meminisse  cognoscimus.  bus  siquidem  masculini  generis 
tantum  nomina  fuerint,  per  b  mutam  scribentur,  ut  cibus  nebus  morbus 
rubus  globus  nimbus  lembus  lumbus,  nervo  notato  solummodo,  quod,  si 
illi  e  longa  fuerit  praeposita^  faciet  verbum:  enervo  enim  ixvevpt^c} 
positio  verbi  dicitur^  cuius  rationem,  cum  de  verbo  locuti  fuerimus,  matu-  5 
rabimus  reddere.  observabimus  tamen,  si  disyllaborum  non  egressa  fuerint 
numerum  aut  paenultimam  ex  una  vocali  naturaliter  longam  minus  habeant: 
nam  mutabunt  scripturam,  ut  rivus  clivus  acervus  nominativus  et  cetera. 
sed  quia  Goroebus  supergreditur  numerum  disyllaborum,  per  b  mutam 
notatur,  sciendum  quod  ideo  hanc  litteram  tenuit  in  scriptura^  vel  quia  lo 
peregrinum  nomen  minimeque  laUnum  existit,  vel  quia  paenuIUmam  longam 
non  ex  una  vocali,  sed  ex  diphthongo  meruit.  si  vero  mobilia  vel  pro- 
miscua   fuerint,   per   v  vocalem   loco   positam   consonanUs   scribentur,    ut 


1  cognoscimus  C  cognoscimur  AB         3  quod  (quae  O)  si  illi  e  louga  BC 
cui  si  e  looga  A  7  aut  penultimam  B  a  paenultima  AC  longa  A 

8  cetera  A  ceteri  B  ceterii  C        9  sed  q.uia  coroebus  A  sed  quae  coroebus  C 
sed  quod  caroebus  B  10  Sciendum  autem  quia  ideo  B         uel  quia  —  uel 

quod  A  uel  quae  —  uel  quod  C  uel  qua.  carr.  uel  quia  utrogue  loco  B        12  ex 
diptongon  ABC 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

lumbus,  nervo  notato  solummodo,  quia,  si  e  longa  fuerit  praeposita,  faciet 
verbum:  enervo  enim  ixvsvQi^o  positio  verbi  dicitur,  cuius  rationem,  cum 
de  verbo  locuti  fuerimus,  maturabimus  reddere.  observabimus  tamen  disylla- 
borum  ut  non  egredierint  numerum  aut  paenultimam  longam  ex  una  vocali 
minus  naturaliter  habeant:  nam  mutabunt  scripturam^  ut  rivus  clivus  acervus  & 
genetivus  nominativus  et  cetera..  sed  quia  Coroebus  supergrediens  nume- 
rum  disyllaborum  per  b  mutam  notatur,  sciendum  quod  ideo  hanc  litte- 
ram  tenuit  in  scriptura,  vel  quia  peregrinum  nomen,  haut  latinum  existit, 
vel  quia  paenultimam  longam  non  ex  una  vocali,  sed  ex  diphthongo  meruit. 
si  vero  mobilia  vel  ex  parte  mobilia  vel  promiscua  fuerint,  per  v  voca-  lo 
lem  loco  positam  consonantis,  ut  novus  nova  novum^  saevus  sacva  saevum, 
curvus  curva  curvum,  balvus  balva  balvum,  torvus  torva  torvum  et  clavus 
clava  clavum,  licet  aliam  per  genera  sigtiificationem  suscipiunt;  avus  avia, 

1  facit  et  verbum  enerbo  —  de  verbo  P  faciet  et  verbum  enervo  iiivevQii<o 
enervo  positio  verbi  dicitur  cuius  rationem  .  n  .  cum  de  verbo  N  3  observamus 
tamen  disyllaborum  ut  non  egredierint  N  observabimus  autem  ei  disyllaborum 
non  egredierint  P  5  ut  trivus  clivus  acervus  nominativus  et  genetibus  et 
cetera  P  ut  trivus  clivus  cervus  genetivus  nominativus  et  ceteri  N  7  quod  otn,  P 
8  haud]  aut  P  10  vel  promiscna  P  an  promiscua  N  12  yalvus  valva  val- 
vum  P  et  clavus  clava  clavum  si  et  aliam  P  et  glavus  va  glavum  licet  .  n  . 
aliam  N 


DE  ORTHOGRAPHIA  191 

p.  2306.  7  P. 

noviis  nova  novum,  saevus  saeva  saevum,  curvus  curva  curvum,  balvus 
balva  balvum,  torvus  torva  tonum,  clavus  clava  clavum,  licet  aliam  pcr 
geuera  significationem  suscipiunt;  avus  avia,  cervus  cerva,  favus  fava, 
quam  similiter  alter  intellectus  sequitur,    nisi  femininum  discretionis  gra- 

&  tia  per  b  mutam  voluerimus  scribere;  calvus  calvarium  et  corvus  pro- 
miscuum  et  hic  et  haec  clavus  alterum  per  genus  significans:  orbo  gibbo 
prolM)  subductis  a  regula^  albo  etiam  discretionis  gratia.  nam  Cum  veiitreni 
significat,  per  digammon  v,  cum  colorem,  per  b  mutam  scribetur  cer- 
tissime.    sciendum  similiter  quod  hic  quoque  disyliaborum  superantia  nume- 

10  rum  eandem  scripturam  non  retineant,  ut  superbus  superba  superbum, 
acerbus  accrba  acerbum  et  palumbus  promiscue,  licet  Vergilius  fcroinino 
genere  extulerit, 

nec  tamen  interea  raucae,  tua  cura,  palumbae. 
excipitur  protervus :  |  nam  lascivus  per  v  scribitur^  quoniam  longam  natura- 


1  seuus  seua  seuum  ceruns  cerna  ceruum  ualuus  ualua  -ualuum  toruus  torua 
toruum  (et  add.  B)  clauus  clana  clauum  ABC  seuus  seua  seuum  ceruus  cerua 
curuus  curua  curuum  toruus  torua  toruum  et  clauus  claua  clauum  ?  et  codex 
Bemensis  243  2  alia  A  alia  BC^  3  auus  aua  curuus  cuma  flauns  flaua 
quam  A  auus  auia  ceruus  ceruia  flauus  flauia  quam  B  auus  aua  ceruus  cerua 
flauus  flaua  quam  C  5  caluus  caluarum  B  clauus  caluarium  A  clauus  claua- 
rium  C  corr.  caluus  caluarium  c,  caluus  calua  ?  6  clauus  B  C  clabus  A  aluus 
c  et  Carrio  gibbo]  gillo  B  8  significat  C  significant  A  significet  B 
9  quod]  que  B  10  scripturam  retineant  B  scripturam  teneant  AC  11  palum- 
bes  promiscue  Carrio  13  rauc&  uacuare  palumbae  A  raucae  tua  cauere  palum- 
bae  C        palumbes  Carrio 


MARTYRH  DE  B  ET  V 

cervus  cerva,  favus  fava,  quam  similiter  alter  intellectus  sequitur,  nisi 
femininum  discretionis  gratia  per  b  mutam  voluerimus  scribere;  caWus 
calvarium  et  corvus  promiscue  et  hic  et  haec  clavus  alterum  per  genus 
signiGcans:  orbo  gibbo  probo  subductis  a  regula,  albo  etiam   discretionis 

s  gratia.  nam  cum  ventrem  signiGcat,  per  digammon  v,  cum  colorem,  per  b 
mutam  scribetur  certissime.  sciendum  similiter  quod  hic  quoque  disylla- 
borum  superantia  numerum  eandem  scripturam  non  retinent^  ut  superbus 
superba  superbum,  acerbus  acerba  acerbum  et  palumbus  promiscue^  licet 
Vergilius  feminino  genere  extulit 

10  nec  tamen  interea  raucae,  tua  cura^  palumbes. 

excipitur  protervus:  nam  lascivus  per  v  digammon  scribitur;  quoniam  longam 


1  favus  fava  quam  similiter  alterum  alter  intellectuB  sequitnr  P  Flavus 
Flavia  quamvis  similiter  alter  intellectus  seqnitur  N        3  clavus  P  lavns  N 
7  uon  retinent  P  nonne  retinent  N     10  nec  tamen]  Verg.  bucoh  1,56      11  digam- 
nion  om.  N,  add.  P 


192  CASSIODORII 

p.  2507  P. 

liter  paeniillimam  tenuit^  et  sciendum  quod,  sive  erunt  disyllaba^  sive 
hunc  ampliaverint  numerum,  sive  unius  seu  trium  generum  fuerint,  si 
secundam  ab  ullima  longam  habeant,  omnia  per  v  vocalem  pro  consonaute 
scribentur,  ut  rivus  cUvus  flavus  positivus  comparativus  et  talia.  menune- 
rimus  tamen  quod  mobilium  nominum  feminina  neutraque  genera  similem  5 
masculinorum  suorum  scripturam  suscipiunt,  ut  flavus  flava  flavum,  albus 
alba  album  ^c  taha.  sed  quia  non  omnia  in  bus  desinentia  existunt  mobilia^ 
sicut  in  principio  huius  regulae  genera  dividentes  nos  disseruisse  memini- 
mus  (quaedam  enim  masculini  generis  inveniuntur  solummodo,  ut  cibus 
nimbus,  quaedam  masculini  et  feminini^  ut  cervus  cerva,  quaedam  neutra,  lo 
ut  aevum)  sciendum  quod  etiam  neutra^  quae  a  posteritate  bus  syllabae 
non  veniunt,  per  v  digammon  scribuntur,  ut  ovum  arvum  hervum,  excepto 
libo,  id  est  TCOJtavo).  verbi  enim  ultima  syllaba  per  b  mutam  scribitur 
hac  de  causa,  quod  a  verbere  dictum  esse  veteres  existimaverunt,  cuius 
rationem  in  ante  latis  tradidisse  cognoscimus.  i5 


3  pro  BonaDte  B  4  riyus]  trinus  A  comparatiuus  et  talia  Carrio,  com- 
positiuus  et  alia  ABC  6  nt  flauins  fiauia  flaninm  C  7  sed  quia  non  omnia  B 
sed  qnae  omnia  AC  11  sciendnmqne  etiam  nentra  B  sciendumque  e  nentra  AC 
sciendum  est  quod  nentra  Carrio  sy llab§  corr.  -ba  B  12  scribnntur  B  scri- 
bentur  AC        15  cognoscimns  C,  corr.  -ur  B  cognoscimur  A 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

naturaliter  paenultimam  tenuit,  et  sciendum  quod,  sive  erunt  disyllaba,  sive 
hunc  ampiiaverint  numerum,  sive  unius  seu  trium  generum  fuerint,  si 
secundam  ab  ultima  longam  habeant,  omnia  per  v  vocalem  pro  conso- 
nante  scribentur,  ut  rivus  clivus  flavus  positivus  comparativus  et  talia. 
meminerimus  tamen  quod  mobiUum  nominum  ieminina  neutraque  genera  & 
similem  masculinorum  suorum  scripturam  suscipiunt,  ut  flavus  flava  flavum, 
albus  alba  album  ac  talia.  sed  quia  non  omnia  in  bus  desinentia  existunt 
mobilia,  sicut  in  principio  huius  regulae  genera  dividentes  disseruisse 
meminimus  (quaedam  enim  masculini  generis  inveniuntur  solummodo,  ut 
cibus  nimbus,  quaedam  masculini  et  feminini,  ut  cervus  cerva,  quacdam  lo 
neutra,  ut  aevum),  sciendum  quod  etiam  neutra  quae  a  posteritate  bus 
syllabae  non  veniunt  per  v  digammon  scribuntur,  ut  ovum  arvum  ervum, 
excepto  libo  Ttonavfp.  verbi  enim  ultima  syllaba  per  b  mutam  scribilur 
hac  de  causa,  quod  a  verbere  dictum  esse  veteres  existimaverunt,  cuius 
rationem  in  ante  latis  tradidisse  cognoscimus.  i^ 


1  penultima  P  3  omnia]  nomina  NP  4  nt  trivus  P  et  alia  N  7  sed 
qn  n  omnia  P  sed  qnia  nomina  N  12  ervnm  arvnm  N  13  libo  nonavo  a 
verbi  N  Ubro  n(anoLvov  verbi  P       14  a  verbere  dictum  P  a  verbo  dednctum  N 


DE  ORTHOGRAPHIA  193 

p.  2307.  8  P. 

Vax  et  vex  el  vix:  nnum  tantummodo  nomen  per  unam  quamque 
syllabam  repperj  terminatum,  ut  vivax  vibex  verhex  cervix,  quorum  media 
per  b  mutam,  quae  vero  utrimque  vel  extrinsecus  sunt  per  v  significari 
cognovimus.  reliquas  ab  his  consonantibus  insertas  vocales  latinum  minus 
5  adscivit  eloquium.  ea  vero  quorum  solutio  superius  compromissa  est  in 
tractatu  sequenti  b  litterae  trifariam  in  nomine  constitutae  congrua  decla- 
ratione  patefient. 

Vm  EIVSDEM  ADAMANTII  MAETYRII  DE  B  LITTERA 

TRIFARIAM  IN  NOMINE  POSITA 

10  De   b   littera   trifariam   in  nomine  posita,  quantum  possibilitatis  fnit, 

sufficienter,  |  ut  puto^  tractavimus.  ab  expositis  enim  recte  iam  intellegere 
possumus,  siquid  eveniet  dictorum  contrarium.  ibi  namque  considcrare 
debebimus,  ne  aliquid  dissimile   fuerit  vel  genere  vel  numero  syllabarum. 


2  ninax  uibex  uerbex  B  uinax  uiuex  uerbex  C  uiuax  uiuex  ueruex  A  uiuax 
uibex  ueruex  Carrio  mediam  ABC  medium  Carrio  3  utrimque  A  utrum- 
que  BC  5  adscivit]  adscribit  B  abscidit  AC  in  tractatu  sequenti  de  b 
littera  trifariam  in  nomine  posita  congrua  declinatione  patefient  ?  6  sequen- 
ii^  ABC  declaratione  B  declinatione  AC  8  ADAMANTH  MARTYRIS  A 
ADAMATII  MARTIRII  C       9  positam  utroque  loco  ABC       10  quantuna  possi- 

bilitatis  fuerit  B  quantum  possibilitaB  fuerit  AC       13  debemus  C      sjllabarum 
u  tempore  A  syllabarum  uel  temporum  ^ 


MARTYRU  DE  B  ET  V 

Vax  vex  vix:  unum  tantummodo  nomen  per  unam  quamque  syllabam 

repperi   terminatum,    ut   vivax,   vibex   6   /xcoAoV^,    verbex   ro   TCQo^atov, 

cervix^  quorum  media  per  b  mutam^   quae  utrimque  vel  extrinsecus  sunt 

per  V  digammon  signari  cognovimus.    reliquas  [ab]  his  consonantibus  inser- 

5  tas  vocales  latinum  minus  adscivit  eloquium. 

ADAMANTII  SIVE  MARTYRII  DE  VLTIMA  NOMINIS  SYLLABA 

EXPLICIT  FELICITER 

De  b  littera  trifariam  in  nomine  posita^  quantum  natura  valuit  mini- 
strare^  sufficienter,  ut  puto,  tractavimus.  ab  expositis  enim  recte  iam  in- 
10  tellegere  possumus,  siquid  eveniet  dictorum  contrarium.  ibi  namque  con- 
siderare  debebimus  ne  aliquid  dissimile  fuerit  vel  genere  vel  numero 
syllabarum,  tempore,  significatione,  vel  si  ex  alia  parte  orationis  descenderit. 
quae   observantes  minus,  ut  reor,  errabimus.    restat  nobis  de  b   littera^ 


2  ut  vivax  vivex  vervex  cervix  P        vivex  oficoZoi/;  vervex  N        4  signifi- 
cari  NP       G  Adamantis  sive  Martyrii  N        7  FELICITER  om.  N,  add.  P 
11  debemus  P      13  minus  longins  ut  reor  erramns  recte  nos  de  b  littera  P 

ORAMMATICI   LATIXI  VII.  13 


194  CASSIODORII 

•p.  2308  P. 

tempore^  signiflcatione^  vel  si  ex  alia  parte  orationis  descenderint^  quae 
observantes  miniis,  ut  reor^  errabimus.  restat  nos  de  b  littera^  quae  simi- 
liter  in  verbis  etiam  invenitur^  tractarc  plenam  imponentes,  ut  puto^  labo- 
ris  rationem.  nam  si  ex  nomine  verboque  oratio  perfecta  componitur, 
hanc  quoque  partem  et  immeditatam  reiinquere  non  necessarium  et  supra  r> 
eam  laborare  supervacuum  iudico.  de  hac  igitur  parte  regulas^  quantum 
possumus^  breviter  meditemur^  indicativi  modi  primam  inspicientes  perso- 
nam^  verbi  scilicet  activi  vel  etiam  neulri.  sicut  enim  activum^  sic  et  passi- 
vum  scribetur:  nam  in  communibus  et  deponentibus  nullam  invenire  potui 
quaestionem.  ex  datis  enim  in  nomine  regulis  exponendisque  in  verbo  quae  lo 
inveniuntur  iudicabuntur  facilius.  primae  autem  personae  similem  formam 
sequentcs  retinere  non  dubium  est.  et  quia  omnis  prima  syllaba  verbo- 
rum,  in  communibus  aut  deponentibus  media  quoque  per  v  vocalcm  loco 
positam  consonantis  scribitur^  excepto  baiulo^   bullio  etiam  iuxta  quam  in 


2  crrauimus  ABC  restat  ut  nos  —  tractemus  Carrio  3  puto]  pote  B 
laboribus  Carrio  5  ct  inmeditatam  relinquere  necessarium  et  supra  eam  laborare 
non  superuacuum  B  et  inmeditatam  relinquere  non  necessarium  et  supra  eam  labo- 
rare  non  superuacuum  A  et  inmeditatam  relinquere  non  necessarinm  est  super  eam 
laborare  snperuacuum  C  et  immeditatam  relinquere  non  necessarium  est,  et 
super  ea  valde  laborarc  superuacuum  Carrio  6  regulas]  restat  ut  C,  om.  A 
10  exponendisque  in  uerbo  quae  in  uerbo  inueniuntur  B  exponendis  quae  in  uerbo- 
que  inueniuntur  A  exponendisque  in  uerbis  inueniuntur  G  12  et  quia  omnis] 
et  quae  omnia  ABC  et  quia  omnia  prima  syllaba  uerborum  in  communibus 
aut  deponentibus  ueniunt,  media  quoque  Carrio       13  aut]  at  ^  ac  C 


MARTYRU  DE  B  ET  V 

quae  similiter  in  verbis  etiani  invenitur^  tractare  plenam  imponentes,  ut 
puto^  labori  rationem.  nam  si  ex  nomine  verboque  oratio  perfecta  com- 
ponitur,  hanc  quoque  partem  et  immeditatam  relinquere  non  necessarium 
et  supra  eam  laborare  supervacaneum  iudico.  de  hac  igitur  parte  regulas, 
quantum  possumus^  breviter  meditemur^  indicativi  modi  primam  inspicientes  5 
personam^  verbi  scilicet  activi  vel  etiam  neutri.  sicut  enim  activum,  sic 
ct  passivum  scribetur:  nam  in  communibus  et  deponentibus  nullam  inve- 
nire  potui  quaestionem  [recipiens].  ex  datis  enim  in  nomine  regulis  ex- 
poncndisque  in  verbo  quae  inveniuntur  iudicabuutur  facilius.  primae  autcm 
personae  similem  formam  sequentes  personas  etiam  [reliquas]  relinere  non  io 
dubium  est.  et  quia  omnis  prima  syllaba  verborum^  in  communibus  autem 
et  deponentibus  media   quoque   per  v   vocalem   loco   positam  consonantis 

3  paHem  immeditatam  relinquerc  non  necessarium  eat  snper  eam  laborare 
soperuacuum  iudico  P        8  recipiens  P  Recipi  '^n  N        9  indicabuntur  NP 
10  sequentes  etiam  rctinere  P        11  autem  om.  P 


DE  OBTHOGEAPHTA  195 

p.  2308.  9  P. 

prima  nominum  syllaha  dedimus  rationem  (bibo  quoque  propter  discretio- 
nem  a  vita  per  v,  a  potu  per  b  scribendum  est;  et  al)eo^  id  est  discedo, 
obeo  circumeOy  subeo  succedo  ac  similia  praepositionum  gratia  per  b  arbi- 
tror  scribenda^    etiam  deponentia  b  mutam   in   scriptura   tenere^usus   et 

5  consuetudo  antiquitus  tradidit);  reliquas,  ut  vires  sufTiciunty  una  regula 
generali  tractare  temptabimus^  quippe  regulis  in  nominibus  datis  firmis  ac 
manentibus^  etiam  si  in  verba  figurentur.  ut  enim  verba  in  nomen  ducla 
verborum  regulas  non  amittunt,  ita  nomina  loco  posita  verlmrum  ongine 
regularum  carere  non  possunt 

10  Ergo  si   tempus   praeteritum  modi  indicativi  in  vi  terminaverit  sylla- 

bam^  media  atque  ultima  syllaba  |  personae  primae  temporis  praeseAtis 
per  V  vocalem  loco  positam  consonantis  scribetur^  eo  quod  omne  praeter- 
itum  perfectum  vi  syllaba  terminatum  praeter  bibi  per  v  scribitur^  foveo 
fovi,  faveo  favi,   moveo  movi,  paveo  pavi  vel  [expaveo]  expavi,  lavo   lavi, 

15  iuvo  iuvi,  servio  servivi;  exceptis  lambo  lambivi,  ambio  ambivi  ac  talibus, 

1  dedimus  AB  didicimus  C  2  diBcedo  ^A  discendo  C  descendo  B  3  obeo 
circameo  Carrid,  abeo  circumeo  ABC  arbitror  scribenda etiam  deponenda  b  mutam 
B  arbitror  scribenda  et  deponentia  mutam  A  arbitror  scribenda  esse  deputantum 
(oorr.* -andum  c)  muta  C  8  quippe  regulis  C  qp  regulis  A  quapropter  regulis  B 
7  etsi  (corr.  etiamsi)  in  uerba  (a  ras.)  B  etsi  in  uerbis  A  ee  in  uerbis  C  in  nomine 
ducta  C  8  ammittunt  B  14^expayeo  am.  B  15  lambo  lambi  ambio  ambibi  A  lam- 
bio  lambibi  ambio  ambibi  B  lambo  lambibi  ambio  ambibi  C.  ^forte  cambio'  Carrio 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

scribitur,  exccpto  baiulo,  buliio  avanridoi  etiam  iuxta  quam  in  prima 
nominum  bu  syllaba  dedimus  rationem,  bibo  quoque  propter  discretionem, 
et  abeo  obeo  subeo  ac  similia  praepositionum  gratia,  arbitror  etiam  depo- 
nens  b  mutam  in  scriptura  tenere  usus  et  consuetudo  antiquitus  tradidit; 

5  reiiquas,'  ut  vires  sufQciunt,  una  regula  generaliter  tractare  temptabimus, 

quippe  regulis  in   nominibus  datis  firmis  manentibus,  etiam   si  in  verba 

Ggurantnr.    ut  enim  vcrba  in  nomeu  ducta  verborum  regulas  non  amittuut, 

ita  nomina   loco  posita  verborum  origine  regularum  carere  non  poterunt. 

Ergo  si  tempus  praeteritum  modi  indicalivi  in  vi  terminaverit  syllaba, 

10  media  atque  ultima  syllaba  personae  primae  temporis  instantis  per  v  voca- 
lem  loco  positam  consonantis  scribentur,  co  quod  omne  praeteritum  per- 
fectum  vi  syllaba  terminatum  praeter  bibi  per  v  digammon  scribitur^  foveo 
fovi,  faveo  favi,  moveo  movi,  paveo  pavi  vel  expavi,  lavo  lavi,  iuvo  iuvi, 


1  baiulo  P  baiolo  N       avanrfim  om.  P       3  et  abeo  obeo  —  b  mutam  P 
tabeo  obeo  subeo  et  similia  prepositionum  gratia  dia  evvafpai  arbitror:    etiam 
deponens  per  b  mutam  N      6  temptayimus  NP      7  deducta  P     8  potuenmt  P 
9  in  om.  P        12  scribitar]  scribuntijar  N^  om,  P 

13* 


196  CASSIODORIl 

p    2S09  P. 

quia  m  littera  praeposita  srripturam  mutavit:  ferveo  etiamy  $i  in  praeter- 
ilo  perfecto  fervi  facit;  per  v^  cui  etiam  ego  magis  adsentior,  si  ferbui, 
per  b  mutam  scriheturj  ita  tamen,  si  primae  coniugationis  ac  primae  speclei 
verba  n8n  fuerint.  illa  enim  per  b  mutam  scrit>entury  ut  libero  liberas 
liberavi,  guberno  gubernas  gubernavi,  exubero  exuberas  exuberavi,  sibilo  s 
sibilas  sibilavi^  dubito  dnbitas  dubitavi^  bebeto  hebetas  hebetavi,  titubo 
titubas  titubavi^  liabito  habitas  habitavi.  excipiuntur  invito  et  derivo  iuxta 
rationem  quam  superius  diximus,  omnem  primam  verborum  syllabam  praeter 
haec  quae  paulo  ante  numeravimus  per  v  scribi,  quoniam  in  et  de  prae- 
positiones  esse  nemo  dubitat.  navigo  enim  et  acervo  ijcl  tov  tfiOQevc}  ac  lo 
talia  in  nomine  datis  subserviunt  regulis.  et  baec  quoque  species  in  duas 
partes  dividitur.  nam  si  disyllaba  fuerint,  scripturam  mutabunt,  ut  levo 
levas  levavi,  servo  servas  servavi,  curvo  curvas  curvavi,  novo  novas  novavi, 
ovo  ovas  ovavi,  excepto  orbo.    nam   turbo  a  turba  nomine  descendens  ba 

1  quam  litteram  praeposita  scriptara  matamt  ABC      etiam  si].  etei  ABC 

2  cui  esset  corr.  cni  etiam  B  coins  AC      si  ferboi  B  fieri  ferbai  A  ferbai  {pm. 

si)  C  ferbui  tamen  Carrio        9  numerauimus  AB  memoranimus  C        10  nemo 

dnbitat  B  non  dubitant  A  C      €niTOTIG)P€Y(0  B  em  TOnG)n€l(0  A,om,C,  UitiI^ 

aaQSvca  editores      14  ba  sjllabae  Carrio,  ba  syllabfi  A  ba  syllaba  B  ba  sylRkba  C 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

servio  servivi;  exceptis  lambo  lambivi  ac  talibus,  quia  m  littera  praeposita 
scripturam  mutavit:  ferveo  etiam^  perfectum  si  fervi  facit,  per  v  digammony 
cui  etiam  ego  magis  adsentio,  si  ferbui  facit,  per  b  mutam  scribetur:  ita 
tamen,  si  primae  coniugationis  ac  primae  speciei  verba  non  fuerint.  illa 
enim  per  b  mutam  scribentur,  ut  libero  liberas  liberavi,  guberno  guber-  5 
nas  gubernavi,  sibilo  sibilas  sibilavi,  dubito  dubitas  dubitavi,  hebeto  hebetas 
hebetavi,  titubo  titubas  titubavi,  habito  habitas  habitavi.  excipiuntur  invito 
et  derivo  iuxta  ralionem  quam  superius  diximus,  omnem  primam  verborum 
syllabam  praeter  haec  quae  paulo  ante  enumeravimus  per  v  digammon 
scribi,  quoniam  in  et  de  praepositiones  esse  a  nemine  dubitatur.  navigo  lo 
enim  et  acervo  iitl  rov  acDQSVG)  ac  talia  in  nomine  datis  subserviunt 
regulis.  et  haec  quoque  species  in  duas  partes  dividitur.  nnm  si  disyllaba 
fuerint,  scripturam  mutabunt,  ut  levo  levas  levavi,  servo  servas  servavi, 
curvo  curvas  curvavi,  novo  novas  novavi,  ovo  ovaS  ovavi,  excepto  orbo. 
nam    lurbo  a   turba   nomine  descendens   ba  syllabae    posteritatis    detinuit  ir» 


1  cxceptis  lambo  lambi  K  lambeo  lambui  exceptis  P      qnia  otn.  N,  add,  P 
3  facit  post  ferbni  om.  P         5  gubemo  as  avi  exnbero  as  avi  sibilo  P 
8  fortasse  invito  ct  dcvito         9  ennmeravimns  P  nnmeravimus  A"         10  a  ne- 
mine]  nemini  P        13  fuerint  P  fuerit  K 


DE  ORTHOGRAPfflA  197 

p.  2309.  10  P. 

syllabae  posleritalis  iure  detinuit  regulam.  probo  enim  puto  dici  per 
detractionem  r  litterae^  cum  contrarium  eius  exprobro  nuncupatur,  et  idco 
b  mutam  arbitror  apponendam  iuxta  regulam  quam  in  nominibus  nos 
dedisse  meminimus.    et  libo  a  graeco   translatum   esse  confldimus,  ut  cst 

5  inl  d'  atd^OTta  olvov  letps.  praeterea  quaerimus^  quare  verbum  enervo 
disyllaborum  supergrediens  numerum  et  coniugationis  primae  ac  primae 
speciei  consistens  non  per  b  mutam  sed  per  v  scribitur^  et  dicimus  quaestio- 
nem  solventes^  quia  e  longa  praepositio  est^  et  ideo  disyllaborum  arripuit 
regulam. 

10  Sed   quia   evenit  |  quaedam   verba  in  nltiraa  quidem  aut  antecedente 

syllaba  primae  personae  v  litteram  non  habere,  in  secunda  vero  continere 
persona^  ut  volo  vis,  malo  mavis,  quaedam  in  praeterito  tantum  perfectOj^ 
non  tamcn  in  positione  sua^  ut  gaudeo  gavisus  sum,  et  rursus  in  praeterito 
perfecto  v  litteram  penitus  non  habente  alias  personas  in  temporibus  aliis 

1  detenuit  AC  retinuit  B        2  exprobo  B         3  in  hominibus  A  in  omni- 
bu8  J5(7  4  ut  —  Xsips]  ut  e  eni  do  €OTTJlOINOilB€  codcx  Bernensis  243, 

€niA€eondOINOAB€  B  M€TIA€0nilOINONB€  A,  om.  C<s  8  quia  (quae  corr. 
quia  e  C)  est  longa  praepositio  et  ideo  AC  10  sed  que  {corr.  qnia)  euenit 
(t  ras.)  B  sed  euenit  A  sed  quae  euenire  C        12  quidam  in  praeterito  B 

MARTYRn  DE  B  ET  V 

regulam.  probo  enim  puto  dici  per  detractionem  r  litterae,  cum  contra- 
rium  eius  exprobro  nuncupatur,  et  ideo  b  mutam  arbitror  in  scriptura 
tenere  iuxta  regulam  quam  in  nominibus  dedisse  meminimus.  et  libo  a 
graeco  translatum   esse  conGdimus,    ut  est  hcl  S*  at^ona  olvov  kst^s. 

5  praeterea  quacrimus,  quare  verbum  enervo  disyllaborum  supergrediens 
numerum  et  coniugationis  primae  ac  primae  speciei  consistens  non  per  b 
mntam  sed  per  v  digammon  scribitur,  et  dicimus  quaestionem  solventes, 
quod  e  longa  prnepositio  cst,  et  ideo  disyllaborum  arripuit  regulam. 

Sed    quia   evenit  quaedam   verba   in  ultima   quidem  aut   antecedente 

10  syllaba  primae  personae  v  litteram  non  habere,  in  secunda  vero  continere 
persona,  ut  volo  vis,  malo  mavis,  quaedam  in  praeterito  tantum  perfecto^ 
non  tamen  in  positionc  sua^  ut  gaudeo  gavisus  sum,  et  rursus  [inj  praeter- 
ito  perrecto  v  litteram  penitus  non  habente,  alias  personas  in  temporibus 
aliis   eandem   tenere   litteram,  ut  vivo   vixi,    sciendum   quod   etiani   illa   v 

15  litteram  vocalem  |>ro  consonante  habeant  in  scriptura.  si  vero  praeteritum 
supra  dictuni  in  bui  aut  in  si  aut  in  psi  syllabas  dcsinat,  per  b  mutam 
sine  dubio  scribentur,  ut  praebeo  praebui^  iubeo  iussi,  scribo  scripsi  ac  talia. 

4  inC]  Hotn.  II.  A  462  7  solventes  quod  longa  2V  solventes  e  longa  P 
10  contingere  persona  ut  volo  P  continere  ut  volo  N  13  non  habentem  NP 
14  quod  etiam  illam  P  quoque  etiam  illam  N      16  in  si  aut  in  bsi  P  in  si  aut  psi  N 


198  CASSIODORII 

p.  2310  P. 

eandem  lcnere  litteram^  ut  vivo  vixi,  sciendum  qiiod  etiam  illam.  v  litte- 
ram  vocalem  pro  consonante  habeant  in  scriptura.  si  vero  praetcritum 
supra  dictum  in  bui  aut  in  si  aut  in  psi  syllabas  desinat^  per  b  mutam 
sine  dubio  scribentur^  ut  praebeo  praebui^  iubeo  iussi,  scribo  scripsi  ac  talia. 

Credo   etiam   de  verbis   hanc  regulam  nos  dedisse  plenissimam^  cum  5 
temporis  omnis  praeteriti  imperfjecti  ultimam  syllabam^   modi  scilicet  indi- 
cativi,  per  b  mutam^  ut  amabam  volvebam^  et  praeteriti  perfecti  eandem 
ultimam  et  plusquamperfecti  paenultimam  per  v  voealem  loco  positam  conso- 
nantis^  ut  amavi  amaveram^  volvi  volveram   (futuri  quoque  eiusdem  modi 
terminus^  si  primae  et  secundae  tertiaeque  productae  coniugationis  verba  10 
fuerint^  per  b  mutam  scribetur^  ut  amo  amabo,  voco  vocabo^  doceo  docebo, 
^oneo  monebo^  nutrio   nutribo^    audio  audibo);    et  subiunctivi  seu   con- 
iunctivi  ultimas  per  v  vocalem  pro  consonante  scribi  debere  antiquos  tradi- 
disse  cognoscimus^  ut  volvam  volvcrem  volverim  volvissem  volvero  ac  talia, 
eorum  scilicet  verborum,  quorum  prima  persona  aut  v  vocalem  habueril  15 
pro  consonante  in  ultima  syllaba^  ut  levo  privo^  aut  penilus  eadem  littera 
non  apparente,  eodem  loco  scilicet   cadenique  persona,  ut  habito  hibcrno 
amo  doceo  ac  talia.    nam  quae  habebunt  b  mutam  in  prima  persona  prac- 


1  sciendamque  etiam  illam  B  sciendam  quod  illam  A  sciendumque  est  illam  C 
2  haberi  B  6  imperfecti  —  7  praeteriti  om.AC  7  volvebam]  uolebam  ?B 
9  eiusdem  terminus  <5B  eiusdem  terminos  AC  11  per  b  mutam  scribetur  B 
per  b  mutam  scribentur  <5A  per  b  mutam  uerba  scribentur  C  14  volvam  vol- 
verem]  uolebam  uolueram  ?B  uolebo  uoluerani  AC  volvissem]  uoluisse  B 
16  ut  leuo  friuo  aut  penitus  eadem  littera  ?J3  ut  priuo  an  penitus  eandem  littc- 
ram  A  priuo.  a.  penitus  eandem  litteram  C       17  eodem  scilicet  loco  AC 


MARTYRII  DE  B  ET  V 

Credo  etiam  de  verbis  hanc  regulam  dedisse  plenissimam^  cum  tcm- 
poris  omnis  praeterili  imperfecti  ullimam  syllabam  modi  scilicet  indicativt 
per  b  mutam  [scrihi],  ut  amabam  volvebam,  et  praeteriti  perfecti  candeni 
ultimam  et  plusquamperfecli  paenultimam  per  v  vocalcm  loco  positam  conso- 
nantiSy  ut  amavi  amaveram^  volvi  volveram,  futuri  quoque  eiusdem  niodi  5 
terminum^  si  in  bo  desinat,  per  b  mutam,  ut  amabo  docebo^  et  subiunctivi 
seu  coniunclivi  ultimas  et  paenultimas  per  v  vocalem  pro  consonante  anli- 
quos  scribi  tradidisse  cognoscimus,  ut  volvam  volverem  volverim  volvissem 
volvero  ac  talia^  eorum  scilicet  verborum,  quorum  prima  persona  aut  v 
vocalem  habuerit  pro  consonanle  in  ultima  syllaba,  ut  levo  privo,  aul  10 
pcnitus  eadem  littera  in  eodem  loco  eiusdem  non   fulgente  personae,  ut 


2  imperfecti  om.  N,  add.  P      3  scribi  om.  P      6  terminantis  in  bo  desinant  P 
docebo]  dabo  P      9  quorum  prima  P  quo  ex  prima  N     10  aut  penitus  eadem 
littera  in  eundem  locum  P  an  penitus  eandem  litteram  in  cundem  locum  N 


DE  ORTHOGRAPHIA  199 

p.  2310.  11  P. 

sentis^  ul  (licUim  esl^  temporis^  quoriim  praeteritum  in  bui  aut  in  psi 
syllabas  desinet,  eandem  b  mutam  in  omnibus  temporibus  modorum  omnium^ 
ubicumque  inciderit^  servare  desiderant.  | 

.  IX  EVTYCHIS  DE  ADSPIRATIONE 

5  Quamquam  altas  quoque  voces  ad  adspirationem  pertinentes  non  pau- 

cas^  quae  non  erant  ab  idoneis  auctoribus  frequentalae^  sciens  praeterii^ 
ne  nimia  longitudine  voluminis  essem  molestus,  tameu^  quoniam  plerosque 
legentium  plus  f  licet  slerilis  brevitas  quam  utilis  commentariorum  pro- 
lixitas^  quasi  per  epitomam  eadem  mihi   repetere  pl^icuit  et  omnibus  tam 

10  vetefum  testimoniis  quam  redditis  ubique  rationibus  praetermissis  ipsas 
tantummodo  meras  rursus  exponere  regulas^  ut  ante  dicta  sludiosioribus 
et  posteriora  satisfacerc  videantur  his  qui  longiora  fastidiunt. 

Omnis  vox  graeca  vel  barbara  suum  servat  apud  Romanos  tam  in 
vocalibus  quani  in  consonantibus  spiritum^  ul  llalys  Hecuba  Uegio  Hieron 

15  Homerus  hymen,  hora  diei,  Thybris  Phoebus  chorus  Rhenus  Hannibal. 

Omnes  articuli  a  vocali  incipientes  cum  adspiratione  proferuntur,  ut 
hic  haec  hoc^  hi  liae  haec,  absque  vocativo  o.  et  adverbiis  tamen  locali- 
bus  adsptratur^  ut  hic  huc  hinc  hac,  nisi  cum  pronominibus  componunlur^ 


2  desinit  ?A      4  EUTICHIS  AC  et  deleta  S  B  EDticetis  Far,      7  esse  AC 
qaoniam  ow.  B,  add.  b       8  plus  licct  sterilis  breuitas  quam  utilis  commentario- 
rum  delectat  prolixitas  Carrio       licet  ABC^  placet  6,  libet  cod4:x  Bernensis  243. 
fortasse  iuvat      quam]  que  AC      9  quasi  per  ythomam  ABC:  epytomam  m  fnar- 
gine  b      omnibus]  omnium  ABC       10  praetermissis  Carrio,  praemisBis  ABC 
14  halis  ABC  Hegio  B  heio  AC  15  hymen  A  humen  B  himen  C 

hora  dierum  A        thibris  AB        hrenus  AC        17  fortasse  in  adverbiis  etiam 
vocalibus  adspiratur        localibus  ?A  uocalibus  BC 


MARTYRH  DE  B  ET  V 

habito  hiberno  aino  doceo  ac  talia.  nam  quac  habebunt  b  mutam  in  prima 
persona^  quorum  praeteiitum  in  bui  aut  in  psi  syllabas  desinet^  candem 
b  mutam  in  omni  tempore  modorum  omnium,  ubicumquc  inciderit,  ser- 
vare  desiderant. 

5  ADAMANTII  SIVE  MARTYRII 

DE   B   MVTA   ET   V  VOCALI    TRADVCTA   IN   CONSONANTIS 
POTESTATEM  LIBER  SINGVLARIS  EXPLICIT  FELICITER. 


2  quorum  praeteritus  P  quarum  praeteritus  N        3  in  omnia  tempora  NP 
5  Adamantis  siue  Martyri  N        6  DE  B  LITTERA  MVTA  P        in  cons.  pote- 
statem  P  in  cons.  poteste  N        7  FELICITER  oni.  N 


200  CA8SI0D0RII 

p.  mi.  12  p. 

ul    illic   istic    isliic   istinc  istac.     lunc   enim  amilliint  collisione   vocalium 

spiritiim^  qiiem  aliae  compositiones  etiam  in  mediis  semper  vocalibus  ser- 

vanl,  nt  adliuc  proliibeo,  exceptis  paucis  corruptis,  quae  excludunt  penitus 

spiritum^   siciit  superius  dictum  est^   ut  postumus  post  humatum^  id  est 

post  sepultum^    patrem   natus^   bimus  trimus  quadrimus   quasi  a   bis  ter  5 

quater  et  hieme  dicta^  manubrium  manuhaberium,  peteredium  a  petendis 

hereditatibus:  cum   hoc  ipsum  etiam  quibusdam  solet  evenire  simpiicibuSy 

ut  veho  traho  vexi  traxi^  mihi  mi,  nihil  nil^   prehendo  prendo^  vehemens 

vemens  et  similia^  sicut  ante  relatum  est 

Omnis  vocalis  vpcali  illata^  seu  divisa  seu  in  diphthongo  copulata,  lo 
caret  adspiratione^  |  ut  aenus  aeneus  aedes  aedilis  aeger  Aelius  Aemilius 
acquus  aequor  aes  aestimo  aestas  aevum  auceps  audeo  audax  ausus  audio 
augurium  augeo  aufero  aulacum  aura  auris  aurum  ausculto  autumo  et  aut 
coniunctiOy  exceptis  hacdus  haereo  haiid  haurio  hio  hisco  et  quicquid  ab 
his  componitur  vel  derivatur.  nam  haec  ut  articulo  adspiratur^  heu  et  hei  ih 
ut  intericctionibus  et  verbo  heiulo^  quod  ab  hei  vel  heu  traductum  est, 
heiis  et  heia  iit  adverbiis  vel  interiectionibus. 

Omnis  vocalis  b  sequente  leviter  enuntiatur^  ut  abies  ebur  ibi  ob 
ubcr,  notatis  habeo  hebes  hibiscus  et  quicquid  ab  uno  quoque  eorum  flt. 

Omnis  vocaUs  c  scquente  leviter  profertur,  ut  acies  ecce  oculus  ocior,  20 
absque  articulis  et  adverbiis,  f  cum  mutatur  vocalera  adspiratam  sequitur. 
iii  pronominibus  modo  adspiratur,  ut  hic  et  haec  et  hoc. 

Omnis  vocalis  d  sequente  leviter  enuntiatur,  ut  ador  edax  odor  iidus. 
notatur  Hadria  hedera.  hodie  enim  ex  hoc  die  compositum  servavit  arti- 
cuii  adspirati  scripturam.  25 

1  ut  ante  illic  om.  ABC      istic  istec  istuc  istac  A  istic  istec  istic  istac  B 
istic  istec  istac  istuc  C     amittit  ABC      2  quam  (a  ras.)  B      etiam]  et  A  ce  C 
4  ut  postumus  A  ut  posthumus  B  ut  postumor  C      5  quasi  ab  hieme  A  quasi  quater 
ab  isto  hieme  C        6  manubrium  quasi  manuhaberium  C       pieteredium  B 
a]  en  AC        7  etiam]   et  AC        solet  aedium  euenire  B        8  mi  otn.  A 
10  seu  in  diphtliongo  om.  AC        11  ut  aenus  aeneus  B  ut  aenus  naeus  AC,  ut 
aenuB  aereus  Carrio        Aemilius  B  aemulus  AC        12  aequor]  aequorum  B 

13  auleum  Carrio,  alueum  ABC  auris]  auriu  C,  om.  A  ausculto  autumo  C 
ausculta  actfio  ^4  nuscultata  auttumno  corr.  ansculta  autumno  B  14  haedus  haereo 
haud  baurio  B  haed  (he  A)  haereo  hau  baurio  AC  15  haec  aut  articulo  B 
ut  heu  et  hei  interiectionibus  A  ut  heu  et  hei  ut  interiectionibus  C  16  quod]  qui  C 
quae  A  ei  uel  haeu  B  17  heia  ut  aduerbiis  C  beia  et  aduerbiis  B  hei  ut 
aduerbiis  A  18  ut  abies  ebur  B  ut  hebies  hebur  A  ut  hobies  hebur  C 

19  hebes]  babes  ABC  hibiscus  B  abisc  A  habis  C  20  omnes  uocales  c 
sequente  leuit^jr  proferuiitur  (profertur  A)  AC  ut  acies  ecce  oculus  ocior  B 
ut  aties  (ut  oties  C)  ocub'i  sotior  AC      21  cum  mutator  —  adspiratur  om.  Carrio 

T 

cum  mutatur  uocalem  jB  commutatur  uocale  A  comitatur  nocale  C.  fortas^ 
oum  c  muta  vocalem  adspiratam  sequitur  22  in  pronominibos  modo  adspiratur 
om.  C     23  d  littera  sequente  A  C     edax]  adax  A  adax  edaz  C  audaz  edax  Carrio 


DE  ORTHOGRAPHIA  201 

p.  2312.  13  P. 

Omnis  vocalis  f  g  h  p  q  t  v  pro  consonante  sequentibus  caret  ad- 
spiratione,  ut  Afer  ager  aba  apis  aqua  ater  avusy^  efrero  egeo  ebem  epulae 
equus^  et  coniunctiOy  ignis  iler,  opus  otiuii>>  ovis^  uter  uva.  de  agni  enim 
bapsOy  id  est  vellere^  in  superioribus  diclum  est. 

5  Omnis  vocalis  1  sequente  absque  e   leviter  enuntiatur,  ut   ala^  ales, 

alo  id  est  nutriOy  albus  id   est  color,  alga,  almus,  alnus^  altuSy  alvus  id 
est  venter,  ilex,  Ilerda,  ilico,  ille,  olor  id  est  cygnus,  oleum,  ulcus,  ulciscor,  - 
ulmuSy  ulna.    notantur  balo  verbum,  bilum   bilaris  bolus  nomina.    e  enim 
sequente  I  pierumque  graviler  efTertur^  ut  helluo  helvus  beiucus  belops  et 

10  quicquid  ab  uno  quoque  eorum  fit. 

Omnis  vocalis  m  sequente  leviter  enuntiatur,  ut  amor  amicus  amoenus 
amans  amictus  amurca  emo  emax  imus  immo  omen  omasum  omentum 
umor  umerus  umidus^  notatis  bamus  Ilammon  bomo  bumus  et  quicquid 
ab  bis  fit. 

15  Omnis  vocalis  n  sequente  leviler  efTertur^  ut  aimus  anulus  ensis  inanis 

initium  inulae  onus  onustus  unus  unicus,  notatis  bonor  honestas  ct  lobannesj 
vel  peregrinis  et  punicis  vocibus^  ut  Hannibal  Hanno  Henna',  et  binnulus 
vel  binnus  et  quicquid  ab  bis  Ot. 

A  vel  u  vocales  r  sequente  leviter  enuntiantur,  ut  area  aries  aranea 

20  arcus  arma  arduus  artus  aro  urtica  urna^  notatis  bara  barena  barundo: 
nam  barmonia  barpyiae  harpalice  graeca  sunt  et  ob  boc  adspirantur.  e 
vocalis  r  sequente  leviter  elTertur,  ut  erus  error  ervum  ergo,  nisi  post 
r  b  sequalur  vel  n  vel  s  vel  e  longa:  tunc  enim  graviter  enuntiatur^  ut 
berba  berbidus  berbilis  berbosus^  proprium  Ilernae^  unde  est  Mlernica 

25saxa  colunt'^  Hersilia  beres  beredium  Herennius  proprium;  et  Herculcs 
a  graeco  per  syncopam  faclum  iure  babet  adspirationem  ^  beri  etiam  ad- 
verbium  temporis  dilTerentiae  causa,  ne  genetivus  putetur  ab  eo  quod  est 
erus  eri.    i  vocalis  ante  r  semper  adspiratur,  ut  bircus    birquitallus  Hir- 


1   omnis  uocalis  f  c  n  p  q  t  u  pro  consODante  sequentibus  caret  B  omnis 
uocalis  fghlpqtu  sequente  caret  A  omnis  uocalis  ante  f  g  1  p  q  t  u  carct  C  * 

2  ager  ala  apis  AB  eger  alapis  C  effero]  affero  B  afferre  A  affere  C 
ehem]  hem  corr.  ehem  A  enim  BC  3  de  agni  enim  hapso  B  de  agni  enim 
apso  A  de  agno  enim  apso  C  4  in  superioribus  dictum  est  om,  AC  5  ut 
alia  ales  alo  B  ut  ala  alas  alo  C  ut  alo  alis  A  7  oleum]  oleo  AC  8  holus 
nomina  AB  olus  nomina  C  9  grauiter  effertur  plerumque  ut  elluo  C  helvua] 
helnus  A  elnus  C  helucus]  hellus  AC  11  omnes  uocales  m  sequente  leuiter 
enuntiantur  C  12  amans  amictus  amurca  B  amans  amat  amurca  C  amat 
amurga  A  13  umerus]  umerum  AB  humerum  C         Hammon]    hamon  C 

hamen  ?  15  anulus  B  annulus  AC  inannis  A  iannia  B  17  Henna]  haenna  B 
18  uel  hinnuuB  B  uel  innuus  C,  otn.  A  19  sequentes  B  21  harpige  A 
harpie  BC  22  ergoni  Si  post  r  b  aequatur  uel  n  uel  a  e  longa  B  ergoni  p  t  r  b 
aequatur  1  (sequuntur  T  C)  n  T  s  e  longa  AC  24  haernae  B  heme  A  haeme  C 
unde]  ut  B  Hernica]  Verg.  Aen.  VII  694  26  per  syncopam  A  per  syn- 
copae  C  per  sincope  B        etiam]  et  AB  est  C       27  quod]  que  A 


202  CASSIODORII 

p.  ^313.  II  P. 

piiius  hirsutiis  liirtus  IlirtuleiiiSy  Ilirrus  proprium;  iiisi  aut  moiiosyllabuDi 
sit,  ut  ir,  aut  cx  motu  verbi,  ut  ^o  is  irem  ires  ire,  iris  id  esl  arcus, 
aut  oisi  a  post  r  seqiiatur:  tiinc  eiiim  adspiratione  caret,  iit  ira  iratus 
iracundus  irascor  et  qiiicquid  ab  uno  quoque  eonim  i\{.  o  vocalis  r  sequente 
leviter  eflertur,  ut  orbus  Orcus  ordior  orsus  orior  oriens  ortus,  id  est  5 
natus.  si  vero  alia  r  sequatur  aut  t  quae  non  sit  ex  declinatione  verbi 
nata,  tunc  ei  adspiratur,  iit  horreo,  horror,  horreum,  hortus  holerum,  Ilor- 
tensius.    notatur  hordeum. 

A  vel  e  vel  ii  vocales  s  litlera  sequente  carent  adspiratione,  iit  as 
assis  astutus  ascendo  aspicio  esca  est  essem  essemus  usus  usura:  notantur  lo 
hasta  hastile  f  hastinu  hesternus  (est  enim  ab  heri  adverbio)  et  Ilesperia 
graeciim.  i  vero  vel  o  sequente  s,  post  quam  erit  p  vel  t,  cum  adspira- 
tione  proferuntur,  ut  lllspania  Ilispo  hispldus  hisloria  histrio  Ilister,  seu 
proprium  seu  numinis  sit  seu  geutis  vocabulum,  hospes  hospita  hospttium 
Ilostilius  hostia.  nolantiir  pronomen  iste  et  ab  eo  composita,  os  oris,  ex  i& 
quo  ostendo  ostentum,  leviter  prolata,  sicut  alia  quae  post  s  carent  p 
vel  t,  ut  isdem  oscitans.  f 

« 

X  EX  ORTHOGRAPHO  (^VESELLIO  ISTA  COLLECTA  SVNT 

(^on  praepositio,  si  ad  verba  a  vocaKbus  iiicipientia  accedat,  n  coiiso- 
nantem  perdit,  ut  aequo  coaequo,  eo  coeo,  ortus  coortus:  sin  aiitem  ad  ^^<> 
verba  accedat  a  digamma  incipientia,  id  est  quae  v  loco  consonanlis  posi- 
tam  retinent,  non  perdit  n  litteram,  ut  volvo  convolvo,  vinco  convinco. 
coiitra  evenit  iii  re  praepositionc:  d  enim  litteram  accipit  extrinsecus,  cum 
ad  vocalem  incipientem  verbi  alicuius  accessit,  quam  d  litteram  non  accipit, 
si  ad  digamma,  id  est  v  positam  loco  consonantis,  accedat,  ul  ulcero  red-  ^'> 
iilcero,  ago  redigo,  eo  redeo,  voco  revoco,  vinco  revinco. 

Qui,  si  una  syllaba  est,  per  q  litteram  scribendum  est,  ut  qui  homo; 
si  duae,  per  c,  ut  cui   homini.    aliquonde  per  quon  debet  scribi:  divisio 

1  Hirnis]  hirrus  (rua  ras.)  B,  hirtas  codex  Bemensis  243      proprium  at;i.  A 
2  aut  ex  motu  uerbi  ut  co  B  aut  ex  mutuu  b  nerbi  ut  eo  C  aut  s  mutat  in  r  ut 
eo  A      ires  ire  om,  A      iris  om.  BC      artns  B      3  a  post  r  ?  x  post  x  ABC 
5  orsusj  ores  C,  om.  A      6  aut  t  hoc  fit  (hoc  fit  om.  A  C)  non  ex  declinatioDe  uerbi 
nam  tunc  ei  (tunc  et  A)  aspiratur  ABC      7  hortus  holemm  hortentius  {corr.  hor- 
tensius  b)  B  hortus  bolerum  olemm  hortentius  A  ortus  (corr.  hortus  c)  olerum  bor- 
tentiu  C      8  hordeum  A  ofdeum  BC      10  est  esse  eBsem  essemusC      11  hastimi 
om.  A :  liastula  Semkrus     12  o]  u  ABC    poat  qnam  erit  p  uel  t  B  postq ;  erit  p  uel  t  ( ' 
post  Q  erit  p  b  t  -4       13  Hispania]  bispina  BC      16  notatur  ABC      17  ut  isdeni 
OBcitana  B  et  idem  conscitans  C\  om.  A         18  CESELLIO  B  CESSELLIO  AC 
22  retinent  non  petdit  B  retinent  non  perdunt  A  retinet  non  perdit  C     2.3  accipit 
cxtrinsecus  B  extrinsecus  accipit  A  cxtrinBicus  accepit  C        24  ad  uocalem  in- 
cipientem  uerbi  B  ad  uocale  incipientem  ubi  A  ad  uocalem  incipiente  ubi  C 
quam  d  litteram  B  quo  d  litteram  A  quae  d  littera  C       27  litteram  Ofti.  A 
bomo]  horum  AC        28  aliquondc  (aliquando  carr.  aliquonde  C)  per  quon  BC 
aliquando  per  q  A  aliquunde  per  quun  9 


DE  ORTHOGRAPHIA  203 

p.  2314.  15  P. 

enim  illius  est  aliquo  et  unde^  hoc  est  ex  aliquo  loco.  sed  certe  ii^  non 
m  erity  quia  ^unde'  ita  scribitur.  et  aliquobi  aeque:  ex  aliquo  enim  et  ubi 
est^  hoc  est  in  aliquo  loco.  sed  hae  syllabae^  quae  litteris  q  u  o  constant, 
non  exaudiuntur,  perscribi  lamen  debebunt. 

5  Re   praepositio  non  numquam,  cum  ad  consonantcs  accedit,  geminat 

illas^  quod  plerumque  apud  antiquos  est^  ut  duco  redduco^  cado  reccido, 
tuli  rettuli,  pello  reppello,  do  reddo^  lego  rellego;  unde  relliquias  et  rel- 
ligionem  scribunt.  quod  apud  poetas  ita  oportere  scribi  concesserim,  tam- 
elsi  apud  oratores  quoque  antiquos  est;  nobis  iam  decor  et  levitas  obtinenda 

10  esty  qui  maximus  fnictus  est  latinitatis. 

Tamtus  et  quamtus   in  medio  m   habere  debent:  quam  enim  et  tam 

est,  unde  quamtitas  quamtus  tamtus.    nec  qdosdam  moveat,   si  n  sonat: 

ita  enim  supra  docui,  n  sonare  debere,  tametsi  in  scriptura  m  positum  sit. 

Quaecumque  verba  primo  loco  ab  s  littera  incipient^  ea  cum  praepo- 

15  sitione  ex  composita  litteram  eandem  s  habere  debebunt,  cetera  minime 
onerari  oportet^  ut  salio  exsilio^  specto  exspecto.  |  aestimo  existimo  s  non 
habent,  sicut  aequo  exaequo,  peto  expeto  aeque  non  babent.  quo  dis- 
crimine  facile  intellegitur  aiiud  esse  pecto,  aliud  specto;  et  ideo  ab  eo 
quod  cst  pecto,  id  est  pectino^  cum  compositum  fuerit  expccfo^  s  litteram 

80  non  habet;  ab  eo  vero  quod  est  specto^  id  est  rei  alicnius  spectaculo  utor, 
cum  compositum  fuerit  exspecto,  s  litteramy  sicut  supra  diximus,  necessario 
retinet.    item  exscreo  cum   s  screare  significat^  sine  s  creare.    cxsilium 


11  Tamtas  Comut.  loS,  3  14  Qaaecnmqne  verba  Papirian.  159 ^  14 

22  exsilium  Cornut.  152,  G 


1  aUqaon  et  onde  C  ex  alico  loco  AC  n  non  m  erit  qnon  nnde  ita  scribi- 
tnr  B  n  m  erit  q  ande  ita  scribitnr  ^  n  m  erit  qnia  ande  per  n  scribitnr  C  2  et 
aliqaobi  aeqae  aliqao  AC  ei  aliqaobi  ex  aliqao  B  3  constat  A  4  debebnnt  B 
debent  A  debet  C  5  non  nanqaam  B  nnmqaam  AC  6  at  <m.  BC  reddaco  B 
redaco  AC  recido  ABC  7  retali  pello  repello  ABC  do  om.  B  rellego  B 
relego  A  C  relliqaias  et  relligionem  A  reliqaias  et  religionem  C  reliqnias  {corr. 
relliqoias  6)  etiam  religionem  B  8  qnod  apad  B  qaae  aput  AC  concesser  ita 
etsi  AC  9  decor  et  B  deceret  C,  om.  A  10  qoae  C,  corr.  qai  B^  qaa  A  11  Tan- 
to8  et  qaantas  in  medio  m  habere  debent  qnam  et  tam  ande  qnantitas  qnantns  tan- 
tos  nec  qaosdam  moaeat  B  Tantas  et  qaantns  tatns  nec  qaosdam  moaeat  C 
Tantns  et  quatas  per  m  a  tam  et  qaam  nec  qnosdam  moaeat  A.  emendationem 
praebuerunt  excerpta  Comuti  12  n]  non  utroque  loco  A  18  tametsi  B 

tam  AC  15  littera  eandem  s  habere  debebont  B  litteram  eandem  habcre 

debt  A  littera  eandem  habere  debet  C  16  exilio  specto  expecto  AB  s  non 
babent]  si  non  habent  C  17  quod  discrimine  B  18  aliud  specto]  aliud  ex- 
specto  A  19  cum  om.  A  C  expecto]  evpecto  C  20  non  habet  —  21  s  litte- 
ram  om.  A  C  non  habent  B  21  exspecto]  expecto  B  22  retinet]  non  tenet  A 
exscreo  cum  s  screare  fit  si  sine  8  creare  B  exscreo  cum  8  creare  fit  n  sine  8  A 
exsecro  cum  s  screare  fit  sic  sene  8  creare  C  exscreo  cum  s  a  screare  fit,  8i  sine 
s,  a  creare  Carrio        exilium  B 


204  CASSIODORn 

p.  2315.  16  P. 

qiioquc  cum  s  scrihi  debet  (ex  solo  enim  ire  esl  exsolare),  qnasi  exsolium, 
quod  Graeci  i^oQLa^ov  dicunt;  et  antiqui  exsoles  dicebant,  quos  nos  ex- 
sules  dicimus.  exlorrem  vero  sine  s:  ex  terra  enim  eiectum  signiGcat. 
exsui  babet  s:  sui  enim  est  et  insui^  quasi  alicui  rei  immitli^  unde  exsui, 
quasi  iam  emitti  et  nudari.  inde  exsuviae^  unde  exsuti^  id  est  spoliati.  5 
exire  sine  s  (ire  enim  simplex  est)^  et  quaecumque  ex  hoc  rormabuntur^ 
ut  exitus  exitium  exitiale.  exercitns  et  exercere  non  habent  s  in  com- 
positione,  quia  simplicia  quoque  s  similiter  non  habcnt.  etenim  exercere 
est  ex  ex  et  arcere^  ut  exercitus  qui  sub  disciplina  certa  arcetur^  tfnde 
exercitatio.  exscindo  s  habere  debet:  scindo  enim  est  simplex.  similiter  10 
exscuipo  et  exsisto:  sculpere  enim  et  sistere  simpliciter  dicilur.  expurgo 
autem  eodemque  modo  excedo  s  non  desiderat.  eximo  similiter:  nam  et 
in  aliis  praepositionibus  sine  hac  littera  est^  ut  redimo  interimo  dirimo. 
itaque  exemptus  ita  scribitur  et  eximius,  qui  est  quasi  exemptus  et  extra 
ceteros  positus.  extremus  quoque  stne  s:  ex  enim  est,  unde  extra  et  15 
extremus^  unde  extrinsecus  e^ter  extrarium,  et  siqua  alia  binc  trahi  possunt. 
exsequiae  vero  habent  s:  sequi  enim  est  in  simplici.  at  exiguae  non  habent  s, 
sicut  indiguae^  quae  egeant^  unde  exiguitas.  similiter  exoletus,  quod  ex 
alterius  partis  praepositione  manifestum  (it:  adolevit  enim  est.  obsolevit 
autem  s  quidem  habet,  sed  non  ipsius  verbi^^verum  pracpositioniSy  quae  20 
est  obs^  sicut  ab  abs^  quasi  abolevit;  id  est  inveteravit  et  obsorduitj 
diuturnitate.  hacc  et  quae  his  similia  sunt  hoc  modo  animadvertentur.  cetera^ 
quae.  simplicia  sunt  et  non  compouuntur^  sine  ulla  dubitatione  x  tantum 
babebunty  ut  vixi  dixi  vexavi  faxo  uxor  auxilium  examen   axis  exemplum. 


1  exBolium]  extra  solura  C  2  quod]  quae  AG  6  emitti  et  nudari  A  C 
einitti  enudari  B  inde  exuuiae  unde  exuti  C  7  exitiale,  exercere  non  habent 
B  in  compositione ,  quia  in  simplici  quoque  s  similiter  non  hal>ent  Carrio  - 
excrcitus  om,  ABC  non  habet  8  in  compositio  quia  in  simplici  quoque  8  simi- 
liter  non  habet  C  8  quia]  quae  AB  9  est  ex  ex  et  arcere  C  est  ex  ct 
arcere  A  est  et  ex  arcere  B  est  ab  ex  et  arcere  Carrio  fortasse  et  exercitus 
disciplinam  B  10  similiter  exsculpo  et  exsisto  per  8,  quia  ab  ex  et  sculpere  est: 
item  ab  ex  et  sistere.  Bculpere  enim  et  sistere  simpliciter  dicitur.  expurgo  eodcm- 
que  modo  excedo  s  non  desidcrant  CarriOy  exsculpo  exsisto  per  s  quia  ex  ex  et 
sculpere  est  et  ex  ex  et  sistere  i  expurgo  et  excedo  fi  desiderant  C  11  ex- 
culpo  et  exsisto  B  exsculpo  existo  A  sculpere]  exculpere  A  12  autem] 
ctiam  B  13  interimo]  intimo  AC  14  ut  eximus  quod  est  quasi  exemptus  A 
ut  eximus  quasi  exemtus  C  15  fortasse  exter  cnim  est,  undc  extra  ct  extre- 

mus  extrinsecus  externus  extrarius         17  exscquie  uero  habent  s  B  exseque  ucro 
habent  s  A  exseqiii  uero  habet  s  C        est  ofn.  B        exigue  non  habet  s  C 
18  unde  om,  ABC<5       exiguitas  similiter,  ut  et  exoletus  Carrio       exsoletus  quod 
cx  B  exoletus  quae  ex  C  exsolet  ex  J.        19  est  om.  A        20  autem  om.  A 
8  quidem  AC  %  siquidem  B  sed]   si  A  praepositiones  AC         21  sicut] 

sic  A  et  absorduit  ^jB  et  obsurduit  C         22  d^uinitate  AB         cetera     - 

componuntur  om,  AC        23  tantum]  autem  C        24  fuo]  faxi  ABC      axis  et 
exemplum  B 


DE  ORTHOGRAPHIA  205 

p.  1316.  17  P. 

De  diTisione  syllabarum.  duae  [suot]  cousonaiites  impares,  quae  tamen 
haerere  possunt,  si  hinc  inde  vocalem  accipiant,  posterioreni  sjllabam  sequun- 
tnr;  pares  vel  impares,  singulae  scilicety  et  in  priorem  et  in  posteriorem 
dividnntur:  potestas,  novissima  syllaba  stas   erity  noster  ster,  capto  pto, 

s  aut  ubi  tres  sunt,  ut  plostrum  strum^  histrant  strant,  capistrum  stnim, 
aeque  claustnim  rastrum  campestre.  fere  autem  tres  hae  consonantes  tertio 
loco  r  habenty  et  aliae  1  litteram,  ut  astula  et  in  eHsione  astla^  pestuhim 
pesttum:  aliter  nullo  modo  tribus  consonantibus  unitas  syllabae  datur.  cuni 
pares  sunt,   singulae  ad  singulas  syllabas  ibunt:  duae  enim  pares   litterae, 

10  seu  Yocales  sint  seu  consonantes^  non  coeunt:  similiter  quae  syllabam  non 
faciunty  si  vocalem  accipiant,  tametsi  impares  sunt^  ut  carpo  dorsum  Por- 
cius.  una  consonans  inter  duas  vocales  posita  posteriorem  sequitury  ut 
Paris  lapis  tutus.  at  si  intcr  vocales  consonans  fuerit  et  digamma  posterius, 
vocali  digamma  adhaerebit.    iam  enim  dixi  excepta  q  littera   et  g  nullam 

i&  aiiam  consonantem  cum  eius  modi  syllabis  consistere^  ut  solvo  nervus 
Tolvo  larva  pulvis.  itaque  tenuis  si  trisyllabum  est^  n  consonans  ad  u 
accedit,  si  disyllabum,  ad  e:  aeqiie  behia  malva. 

Dispicio^  verbum  compositum^  quaeritur  utrum  per  duo  s  an  per 
unum  scribi  debeat^  et   utrum  ita  dividi^  dis  et  spicio,  an  di  et  spicio, 

so  et  divisionis  quidem  eius  facilis  ratio  est,  quoniam  omnes  praepositiones 
integrae  separandae  sunt,  ut  est  abstulit  abs  et  tuHt^  transtulit  trans  et 
tulit,  abscondit  abs  ct  condit  et  cetera  his  similia.  per  duo  autem  s  scri- 
bendum  |  est,  non  per  unum^  quoniam  ex  praepositione  et  verbo  constat 
esse  compositum^  quem  ad  modum  est  conspicio  aspicio  despicio;  ac  per 

25  hoc  per  duo  s  disspicio  scribi  debet  et  ita  dividi,  dis  et  spicio.  non  nulli 
vero  dispicio  per  unum  s  scribendum  putant^  quod  praepositio  interdum 
Htteram  perdat,  ut  est  diduco  divido  duudico.  sed  meUus  est  per  duo  s 
scribi  disspicio. 

1  DE  DIXnSIONE  SYLLABARUM  tiUdi  loco  praescripta  sunt  in  ABC. 
fortasse  in  divisione  syllabarani  duae  consonantes  impares]  in  partes  priore 

loco  B,  tUroque  loco  A  6  ant]  dX  ABC         plostrQm]  planstmm  C         7  et 

alia  1  litteram  ut  astula  et  in  eliBione  ascra  pestolnm  aliter  A  et  alia  1  litteram 
nt  castula  et  in  elisione  ascla  pestnlnm  aliter  B  et  alia  1  littera  ut  astula  et  in 
lisione  ascla  pestulnm  aliter  C  et  aliae  1  Utteram  ut  aetcla  (assula  Carrio)  et  in 
elisione  ascla  pestulum  (pessulum  Carrio)  aliter  g  9  syllaba»  om.  B  enim 
ow.  AC      paresj  partes  A       11  impares]  in  partes  A      dorsum  AB  deorsum  C 

13  tntus]  turus  BC  tirus  A  si  om.  A.  14  digamma  adhaerebit  A  digam- 
mae  adhaerebit  BC       excepto  q  littera  g  C        16  consistere  AC  consentire  B 

soluo  neruo  uoluo  laruos  pulnis  B  soluo  uemo  nolo  lama  pnlnis  A  soluo  uemo 
uolbo  larbuos  pulnis  C         16  n  om.  A  17  ad  e  aeque  bellua  A  adaeque 

belua  BC      18  an]  aut  B      19  ita  dividi  —  ^O  facilis  om.  AC     dis  et  picio  B 

an  di  et  spicio  om.  B  20  omnes  praepositiones  integrae  separ^ndae  snnt  BC 
oms  praepositio  integra  separanda  est  A  24  conspicio]  compositio  C  2C  vero] 
et  A        quod]  quae  B  (i  A        27  divido  om.  C 


206  CASSIODORII 

p.  2317.  18  P. 

Obliviscor  compositumne  an  simplex  est?  compositum^  scilicet  luiius 
simplex  latet  in  antiquis  [nominibus  et]  monumentis:  livisci  enim  [obli- 
visci]  est  et  livitus,  qiiod  nos  hodie  per  elisionem  oblilus.  quod  cum 
manifestum  fuerit,  planissime  quivis  intelleget  in  scriptura  vcrbi  buius 
divisionem^  ob  et  liviscor.  & 

Pompeiius  Tarpeiius  et  eiius  per  duo  i  scribenda  sunt  et  propter 
sonum  (plenius  enim  sonant)  et  propter  metra:  numquam  enim  longa  fiet 
syllaba,  nisi  per  i  geminum  scribatur.  hanc  scripturam  Ita  dividimus^  ut 
praedixi.  nunc  illud^  genetivi  eorum  et  nominativi  plurales  et  dativi  quem 
ad  modnm  scribantur  videamus.  quidam  huius  Pompei  Tarpei,  hi  Pompei  lo 
Tarpeiy  his  Pompeis  Tarpeis  per  unum  i  scribunt:  non  nulli  pusillo  dili- 
gentiores  alterum  i  his  addunt:  ego  quoque  tertium  addendum  praecipio. 
si  enim^  ut  docui,  nominativus  duo  i  habet  pro  duabus  consonantibus, 
haec  perire  nulla  declinatione  possunt,  quae  tamen  omnimodis  modernus 
usus  excludit.  i^ 

XI  EX   LVCIO  CAECILIO  VINDICE  ISTA  DEFLORATA  SVNT 

M  litteram^  ad  vocales  primo  loco  in  verbis  positas  si  accesserit,  non 
enuntiabimus;  cum  autem  ad  consonantes  aut  digammon  aeolicum,  pro  quo 
nos  v  loco  consonantis  posila  utimur,  tunc  pro  m  litlera  n  litterae  sonum 
deccntius  |  elTeremus.  20 

Luci  magni  magi  cum  in  genelivis  singularibus  dicimus^  interest  quos 
nominativos  habeant:  proinde  enim  intererit,  utrum  per  duo  i  an  per  unum 
debeant  scribi.  si  lucus  magnus  magus  sunt  nominativi  eorum,  unum  i 
in  genetivo  habebunt:  plurali  quoque  nominativo  et  vocativo^  sed  et  dativo 
et  ablativo  similiter  scribentur.  si  autem  Lucius  Magnius  magius  proreran-  ^'^ 
tur^  duo  i  in  genetivo  habebunt,  Lucii  Magnii  magii,  quod  ipsum^Lucilius 
adnotavit;  cum  a  uumero  Numerius  discernerct. 

1  obliuiscor  composituiDne  am  simplex  est  compoBitnm  scilicet  haius  enim 

simplex  latet  A  obliuiscor  non  simplex  coDpositom  est  conpositum  {corr.  obli- 

uiscor  conpositum  est  non  aimplex  conpodti)  scilicet  hnius  simplex  latet  C  obli- 

uiBCor  compodtum  ne  an  simplex  latet;  B      2  nominibus  et  om.  B      3  leuitus  B 

quae  n08  C      4  planiBsime  A  C  plenisaime  B      intellegit  AC     in  scripturam  B 

6  tarpeius  A  trapeii  B        eius  A        9  illum  B        10  hi  pompei  et  tarpei  B 

11  hifl  pompeis  his  tarpeis  AB         pusillo]  plus  illo  A         12  alteram  ABC 

tertiam  addendam  AB  tertiam  addeda  C        13  duo  om.  AC        14  haec]  hae 

ABC       16  DEFLORATA  AC  COLLECTA  B        SUNT  om.  A        17  M  litte- 

ram  cum  ad  vocales  —  positas  accesserit  AC         18  cum  autem  consonantes  C 

cum  aut  consonantes  A      j  19  posita  om.  B       21  Luci  magni  magicum  in  geni- 

tiuis  B  Luci  magni  (magi  add,  c)  cum  genetiuis  AC         23  magnus  et  deinde 

Magnius  et  Magnii  sedusit  MueUerus  in  LucU.  fragm.  p.  141  unum  i  B  i 

unum  AC        25  similiter  scribentur  B  scribitnr  similiter  AC       26  ut  lucji  JB  et 

lucii  A       quod  ipflum  C  q;  ipsum  A  quae  ipsius  B       Lucilius]  Charis.  p.  78,  H. 

CaeseUium  non  reeie  interprelatum  esse  LucQii  venum  adnotavit  Ladmannus  in 

Lucret.  p.  329        27  Numerius]  numeroB  B 


DE  ORTHOGRAPHIA  207 

p.  2318.  19  P. 

Ciim  praepositio  per  c  scribenda  est;  qiiiim  adverbium  teniporis^  qiiod 

significat  quando,  per  q  scribenduni  est  discretionis  causa^  ut  apud  Eniiium 

cum  legionibus  quum  proficiscitur  induperator. 

Cuiusque  non  per  c  scribitur,  sed  per  q,  quia  sensiim  quoque  alium 

5  babet.  nam  buiusce  bominis  buius  bominis  est;  at  cuiusque  bominis  et  cuiiis- 

que  ordinis  uniuscuiusque  bominis  et  uniuscuiusque  ordinis  significat. 

Accedo  per  duo  c,  attuli  per  duo  t^  assiduus  per  duo  s,  apparo  per 
duo  p^  .anniio  per  duo  n,  alligo  per  duo  l.  in  bis  non  solum  propter 
soni  levitatem  consonantes  mutantur^  sed  et  quod  nullo  modo  in  eis  sonare 
10  d  liltera  polesL  sonat  autem  d  littera  et  scribitur,  cum  f  consonanti 
adiuncta  est,  ut  adfluo  adfari  adfuturum  adfatus  adfero.  contra  b  non 
sonat^  ut  oITui  offero  offendo. 

Xn   EX   PRISCIANO  GRAMMATICO,   QVI   NOSTRO   TEMPORE 
CONSTANTINOPOLI  DOCTOR  F^T,  DE  LIBRO  PRIMO  IPSIVS 
15  ISTA  COLLECTA  SVNT 

Notandum  igitur  quod  hamus,  qui  a  Graecis  ancistrus  appellatur,  cum 
adspiratione  debet  scribi. 

Sciendum  et  boc,  pro  (p  graeco  a  Latinis  in  scribendo  pb  poni  debere 

in   graecis  dumtaxat  nominibus^  ut  Orpbeus  Pbaetbon.    in   ceteris  autem 

20  latinis  nominibus  f  ponendum^  [  ut  fama  filius  facio.    Pboebus^  quo  nomine 

Apollo  significatur^  ita  scribendum  est,   ut  post  p  b  ponatur:  similiter  et 

Ericbthonius. 

Hiulcus  pcr  adspirationem  debet  scribi.  i  enim  consonans  ante  se 
adspiiationem  non  recipit  nisi  tantum  vocalis.  [beatus  per  adspirationem 
25  scribendum  non  est]. 


1  Cum  praepositio  Curt.  Vaier.  156,  3       7  Accedo  Camut.  151,  7  Papirian. 
162,  9  16  Priscian.  hamua  7,  i4  18  pro  9  graeco  11,  18         22  Erich- 

thonius  13,  6        23  hiulcos  14,  20 


1  quumj  cum  B  quod]  quae  C,  om.  B  3  quum]  cum  B  indupera- 
tor  g  imperator  ABC  4  Cuiusque]  quuiusque  A  quu.usque  B  quiuque  C,  corr. 
quiusque  c  quia  scnsum  quoque  om.  AC,  add,  B  5  at  quuiusque  hominis  et 
cuiusque  ordinis  B  ad  quuiusque  hominis  quuiusqne  ordinis  A  at  quiusque  hominis 
quiusque  ordinis  C      7  appareo  g  et  excerpta  Papiriani  et  Comuti      9  et]  etiam  B 

10  et  Bcribitur  A  et  ascribitur  B  et  aut  ecribitar  C      14  Constantinopoli  Bomae 
Carrio      15  ista  om.  B      16  quod]  quia  AC       hamus  AC  hec  amus  B  corr,  hic 
hamus  b      quia  grecis  hancistorug  B     18  a  latinis  in  C  latinis  in  B  in  latinis  A 
p  et  h  C     19  pheton  ABC    20  facioB  faciam -4C,  {suAes Carrio     21  aimiliter  et  heric- 
thonius  hiulcus  B  similiter  et  (et  om.  C)  hiericthonis  hiulchus  AC      23  debent  ? 

b  enim  consonans  —  scribendum  non  est  B  b  enim  consonans  ante  se  aspira- 
tionem  scribendum  est  {relL  om.)  AC  24  beatus  per  aspirationem  gcribendam 
est  Par.  ?,  om.  Carrio.  fortasse  hiatus  per  adspirationem  scribendum  est.  nam 
hoc  adnotare  poterat  Cassiodorius  addttctus  iis  quae  de  hicUu  scripta  invenit  apud 
Priscianum  p.  17,  10 


208  CASSIODORII 

p.  2319  P. 

Caelebs  ante  terminalein  s  litteram  b  scribi  debet^  non  v,  qiioniam 
V  vocalis^  cum  in  consonantis  transierit  potestatem^  non  potest  aliam  prae- 
cedere  consonantcm. 

Adspiratio  ante  vocales  omnes  poni  potest;   post  consonantes  aulem 
quattnor  tantummodo  ponitur,  c  t  p  r^  ut    habeo  Herennius  heros  hiems  5 
homo   humus  Chremes  Thraso  Phihppus  Rhodus.    ideo  autem  h  vocalibns 
extrinsecus  adscribitur^  ut  minus  sonent^  consonantibus  autem  intrinsecus, 
ut  phirimum  sonent. 

Gnatus  per  g  et  n  scribendum  est,  sicnt  gnavus^  quia  in  composi- 
tione  ipsam  retinent  g,  ut  agnatus  et  ignavus.  lo 

Ecquid  per  c  scribendum  in  prima  syllaba^  quoniam  enquid  significat 
n  Httera  consonante  in  c  conversa. 

Samguis  in  prima  syllaba  per  m  scribendum  in  nominativo  dumlaxat 
casu,  in  ceteris  autem  casibus  per  n,  quoniam  m  Uttera  in  n  convertitur. 

Bs  latinae  Htterae  pro  tl;  graeca  Httera  non  aliter  poni  debent  in  una  i^> 
eademque  syllaba  coniunctae  nisi  fn  Hne  nominativi,  cuius  genctivus  in  l>is 
desinit/ut  urbs  urbis,  caelebs  caelibis,  Arabs  Arabis. 

Sciendum  autem  surripio  per  r  geminum,  non  per  b  et  r  scriben- 
dum:  simiiiter  et  [corripio]  arripio,  quoniam  b  in  r  quoque  commutatur. 

Suspicor  et  suspicio,  verba  composita  ab  adverbiis  sursum  vcl  susum,  20 
in  prima  syllaba  per  unum  s,  non  per  duo  scribenda  sunt,  quoniam  dupU- 
cari  consonans  subseqiiente  alia  consonante  non  potest,    sicut  nec  ante- 
cedente,  nisi  fuerit  muta  ante  liquidam,  ut  supplex  suffragor  sufHo  efHuo 
efTringo. 

Quicquam  in  prima  syllaba  per  c  scribendum,  quod  d  littera  in   c  25 
litteram  commutatur. 

Aggero  per  g  scribendum  et  aggregalus,  non  per  d. 


1  Priscian.  caelebs  18,  10        4  adspiratio  18,  15         9  gnatns  30^  10 
11  ecquid  31,  10        13  samgais  3^,  9        15  bs  latinae  litterae  33,  7       18  sur- 
ripio  54,  10        20  suspicor  34,  13         26  quicquam  35,  1  Papirian.  160,  10 
27  aggero  35,  1 

1  8  om.  AC      b  scribi  debet  non  u  J5  b  scribi  debet  non  per  u  AC  per  b 
Bcribi  debet  et  non  per  v  Carrio        2  consonantis]  consonantes  A  conBonante  C 
non  ante  potest  om.  ABC       4  autem]  ut  ^       6  cbremens  AC       h  om.  AC, 
add.  B  7  minus  sonent  B  minus  sonet  AC         9  quia]  quae  C  que  A 

10  retinent  Carrio,  retinet  ABC  ut  agnatus  B  ut  gnatus  AC  13  Samguis  C 
Sanguis  AB  dumtaxat  om.  C  14  qin  m  littera  Bc  qm  littera  0  qu  co 

littera  A.  JPrisciant  praeceptum,  in  n  mutatur  s,  sanguis  sanguinis^  ipse  Cassia- 
dorii^s  videtur  perturbavisse  15  pro  tp  graeca  littera  <5  per  i  greca  littera  B 

per  y  graeca  littera  C  per  v  graecam  Hta  A  19  timiliter  et  corripio  arripio  B 
simiHter  arripio  et  corripio  C  arripio  simiHter  et  corripio  A  in  r  quoquc  com- 
mutat  ^  in  r  commutat  C      23  suffrago  C  suffragio  A      25  quod]  quia  C  q.  A 

2G  mntatur   AC       27  aggero  per  g  B  aggero  per  d  A  adgero  per  g  C 
scribendum  om.  C        adgregatns  C 


DE  ORTHOGRAPfflA  209 

p.  2320  P. 

Harpyia,  quod  graecum  nomen  est,  per  y  graecum  sequente  i  latino 
scribendum  est,  |  quoniam  apud  eos  vc  diphthongon  est. 

Ara,  cum  altare  signiGcat,  sine  adspiratione,  cum  vero  cubile  por- 
corum,  cum  adspiratione  scribendum. 


5  CONCLVSIO 

Congregatis  igitur,  quae  per  supra  dictos  orthographos  necessario 
repperi  fuisse  conscripta^  nunc  finem  libri  domino  iuvante  faciamus.  datur 
enim  intellegi  rem  nimis  utilem  fuisse,  quae  tot  ac  lantis  auctoribus  cog- 
noscitur  esse  tractata,  quoniam,  siquid  a   prioribus  praetermissum  est,  a 

10  sequentibus  constat  impletum.  meminisse  autem  debemus  frequenter  arti- 
graphos  de  orthographia  tractasse  et  iterum  orthographos  de  partium  decli- 
natione  disseruisse,  cum  tamen  res  sibi  repugnare  videantur.  ars  euim 
tractat  de  partium  declinatione ,  orthographia  vero  quem  ad  modum  scribi 
debeat  designat,  quod  partium  declinatio  decora  repperit.  hoc  si  in  auctori- 

15  bus  semper  intenderiS;  ut  pro  locis  suis  posita  diligenter  accipias,  nuUo 
errore  fatigaberis.  nunc  animos  legentes  erigite  et  gaudete  tantos  ad  vos 
priscos  pervenisse  auctores,  ut  eis  credere  indubitata  mente  debeatis.  possem 
quidem  Aquilam  et  Quinti[ianum,  sed  et  Avitum,  quos  non  nulli  in  ortho- 
graphiae  peritia  laudandos  esse  putaverunt,  quos  tamen  venturos  in  Christi 

20  nomine  celerrime  sustinemus,  superioribus  auctoribus  addere.  sed  necessa- 
rium  non  est  multiplici  numero  dare  licentiam;  cum  non  sint  omnino  defi- 
niti  quanti  de  eadem  re  scribere  maluerunt.  nam  si  duodecim  horarum 
spatia  diem  protinus  complere  noscuntur^  si  duodecim  quoque  menses 
annum  volubili  varietate  restituunt,  si  duodecim  signa  caelestia  totius  nobis 

2^  circuli  campos  solida  rotunditate  concludunt;  debet  nobis  omnino  sufGcere, 
quod  exduodecim  orthographorum  libris  rectitudinem  scripturae  docentium 
defloratas  regulas  posteris  legendas  exhibui. 

ValetC;  fratres^  atque  in  oiationibus  vestris  |  mei  memores  esse  digna- 
mini,  qui  vos  inter  cetera  et  de  orthographiae  virtute  et  de  distinctione 

1  Priscian,  Harpyia  37,  12        3  ara  55,  20 


1  arpyia  qaod  B  harpygia  qnae  C  arpygia  qne  A         seqnente  i  latino  B 
seqnenti  in  latino  A  seqnenti  i  latinu  C  2  ji  B  iy  AC  4  cnm  vero  <— 

adspiratione  om.  A  C       scribendnm  est  C       6  Congregatis  igitnr  qnae  per  supra- 
dictos  B  Congretis  .(Cum  grecis  C)  igitnr  qnod  snpra  dictos  AC       per]  apnd  ? 
7  libri  B  libro  AC       8  intellegi  rem]  intellegerem  corr.  -re  B        12  disse- 
rere  AC  13   partinm]  artinm  ABC  nominnm  Carrio  14  qnod  partinm 

declinatio  B  qui  partinm  declinatio  A  qni  partinm  declinatione  C  qnae  in  par- 
tinm  declinatione  Carrio  repperit  AC  reppererit  B  16  fiatigaberis  B  fati- 
garis  AC  erigere  A  17  possim  qnidem  C  possim  qni  A  possemqne  .  .  sed 
qne  ras.  B  18  orthographia  AC         20  necessarinm  non  est  B  necessarinm 

est  AC       23  protinus  om,  C       25  campnm  AC        26  artigraphorum  AC 
27  regnlas  om,  A      posteras  legendas  A  posteros  legenda  C      28  atque  om,  AC 
29  qui  nos  in  cetera  AC  qnos  inter  cetera  B         et  priore  loco  om,  B 

QKAKMATICI  LATIHI    YU.  14 


210  CASSIODORII 

p.  2821  P. 

ponenda;  quae  nimis  pretiosa  cognoscitur^  sub  brevitate  commonui;  et  quem 
ad  modum  scripturae  divinae  intellegi  debeant^  copiosissime  legenda  prae- 
paravi.  quatenus  sicut  et  ego  vos  ab  imperitorum  numero  sequestratos 
esse  volui^  ita  nos  virtus  divina  non  patiatur  cum  nequissimis  poenali 
societate  coniungi.  5 

EXCERPTA  EX  DVOBVS  LIBRIS  INSTITVTIONVM 

CASSIODORH 

Toi.  n  p.  509  ed.  Gar.  ^    ^^  praefatiotie 

Reliquos  vero  codices,  qui  non  sunt  tali  distinctione  signati,  notariis 
diligenti  tamen   cura   sollicitis  relegendos  atque   emendandos  reliqui.     qui  10 
etsi   non  potuerint  in  totum  orthographiae  minutias  custodire,  emendatio- 
nem   tamen   codicum   antiquorum,    ut  opinor^    adimplere   modis   omnibus 
festinabunt.   habent  enim  scientiam  notarum  suarum,  quae  ex  maxima  parte 
hanc  peritiam   tangere  atque  admonere  noscuntur.    sed  ut  error   inolitus 
aliquatenus  de  medio  tolleretur,  factum  est  ut  in  sequenti  libro  de  ortho-  15 
graphiae  regulis  perstrictim  pro  captu  ingenii  non   nulla  poneremus,   ne 
praecipitanter  emendantium  impolita  praesumptio  posteris  carpenda  tradere- 
tur.    paravi  quoque  quantos  potui  priscos  orthographos  invenire,  per  quos 
etsi  non  omnino  correcti,  tamen  ex  magna  parte  meliorati  esse  videantur: 
orthographia  siquidem  apud  Graecos  plerumque  sine  ambiguitate  probatur  20 
expressa,  inter  Latinos  vero  sub  ardua  diiYicultate  relicta  monstratur,  unde 
etiam  modo  studium  magnum  lectoris  inquirit 

p.  517  ed.  G»r.    ^^   ^^  instUutionum  Wvinarum  lectionum  c,  XV 

Et  quoniam  interdum  casus  generaque  nominum  vel  tempora  verborum 
humanis  regulis  nequeunt  convenire^  sed  tamen  eorum  usum  ecjclesiasticus  25 
consensus  amplectitur,  duorum  vel  trium  priscorum  emendatorumque  codi- 
cum  auctoritas  inquiratur.  scriptum  est  enim  Mn  ore  duorum  vel  trium 
stabit  omne  verbum',  et  praesumi  non  liceat  quod  divino  vindicatur  elo- 
quiO;  ut  est  in  psalmo  vigesimo  primo  ^popuio  qui  nascetur,  quem  fecit 
dominus',   et  illud  evangelii  ^euntes  docete  omnes  gentes  baptizantes  eos  30 

1  quae  nimis  B  quae  minas  C  qne  inis  A  8  sicat  ego  B  5  coninngi.  hunc 
cassiodori  senatoris  de  orthographia  librum  ex  daodecim  auctoram  opusculis  de- 
floratum.  n.  EXPLICIT  B  coniunctL  bnnc  cassiodoris  senatoris  de  ortbographia 
libru  ex  XII  auctorum  opasculis  defloratu  AMNN  EXPLIC  LIB  DE  ORTOGRA- 
PHIA  ADIUUANTE  DNO  A  coniungi.  hunc  casiodori  senatoris  de  ortograpbia 
librum  ex  XII  auctorum  opusculia  defloratum  EXPLICIT  AMEN  AMHN  C 

B  codex  Bawbergenm 
h  eiusdem  codicis  corrector 
?  editiones  Cassiodorii 

13  scientia  B  18  quantos]  quantum  g  24  tempora  verborum]  tem- 
porum  Bq        26  ecclesiasticum  B        27  daorum  vel  triam  testiam  Garetius 


EXCERPTA  211 

p.  517.  18  G. 

in  nomine  patris  et  filii  et  spiritus  sancti',  similiter  et  in  centesimo  quadra- 
gesimo  tertio  psalmo  ^beatus  populus^  cuius  est  dominus  deus  eorum'  et 
his  similia.  regulas  igitur  elocutionum  latinarum,  id  est  quadrigam  Messii, 
omnimodis  non  sequaris^  ubi  tamen  priscorum  codicum  auctoritate  con* 

&  vinceris.  expedit  enim  interdum  praetermittere  humanarum  formulas  dictio- 
num  et  divini  magis  eloquii  custodire  mensuram.  in  prosa  caput  versus 
heroici  finemque  non  corrigas,  quinque  iongas  totidemque  breves  non  audeas 
improbare,  |  trochaeum  triplicem  laudabilis  neglectus  abscondat^  miotacismos 
et  hiatus  vocalium  omnino  derelinque^    quoniam  hic    locum    habere    non 

^o  possunt  quae  doctores  iitterarum  liberalium  regulariter  custodire  noscun- 
tur.  istud  enini  inter  humanas  dictiones  convenit  praecaveri,  in  divinis 
autem  eloquiis  tales  compositiones  nuUatenus  accusantur.  maneat  ubique 
incorrupta  locutio,  quae  deo  placuisse  cognoscitur,  ita  ut  fulgore  suo 
niteat,  non  humano  desiderio  carpenda  subiaceat.    haec  enim  et  simplices 

15  suaviter  instruit  et  doctos  pro  sua  reverentia  decenter  oblectat. 

Post  superiorem  igitur  divisionem,  ubi  dixunus  idiomata  legis  divinae 
non  essc  tangenda,  vel  cetera  quae  secuntur  locus  ammonet  more  maiorum 
hanc  quoque  ponere  subdivisionem^  ut  ad  particulas  partium  distinctius 
venire  debeamus.    unde  enun  doctissimus   Aristoteies  perihermenias   suas 

20  ad  liquidum  perducere  potuisset,  nisi  divisionum  et  subdivisionum  iterum- 
que  particularium  divisionum  ordine  custodito  cuncta  tractasset?  quem 
secuti  nuHc  dicimus^  in  quibus  litterijs  sunt  librariorum  vitia  corrigenda. 
in  verbis  quae  accusativis  et  ablativis  praepositionibus  serviunt  situm 
motumque  diligenter  observa^  quoniam  librarii  granunaticae  artis  expertes 

2^  ibi  maxime  probantur  errare.  nam  si  m  litteram.  inconvenienter  addas  aut 
demas,  dictio  tota  confusa  est  casus  vero  nominum  exceptis  monoptotis 
declinationesque  verborum  quae  defectiva  non  sunt  totasque  partes  oratio- 
nis,  ubi  tamen  sacra  non  impugnat  auctoritaS;  considera  diligenter  suis- 
que  locis  aptata  custodi,  ne  locutionis  ordine  permixto  totum^  quod  absit; 

30  possideat  indecora  confusio. 

B  pro  V,  V  pro  b,  o  pro  u,  n  pro  m  contra  orthographiae  praecepta 
vitiose  positas  non  relinquas.  aspirationem  vero  superfluam  deme  aut  adice 
competenter.  casus  nominum  t^mporaque  verborum,  ubi  tamen  permitteris^ 
custodi  diligenter.    reperies    enun   frequenter   in   auctoritate   consuetudini 

35  dissona^  quae  tibi  non  liceat  immutare;  sed  in  his  emendatorum  codicum 
servetur  exemplum.  cetera  vero  quae  sunt  male  praesumpta  recorrige^ 
quoniam  antiquarii  exinde  potius  comprobantur  offendere,  dum  elocutioni 


3  latinoram  B       quadrigam]  qnadrica  B  quadriga  b       8  meotacismoB  B 
9  derelinqne  b  relinque  B      14  carpienda  B      15  inBtmi  B      18  hanc]  hac  B 
33  permitteris]  premitteris  B      34  reperiens  B      consaetDdini  dissona  g  consni- 
tadinis  Bona  B  consnetadinis  sonTim  b        37  probantnr  g 

14* 


212  CASSIODORII 

p.  518.  525  G. 

latinac  linguae  nesciunt  servire  disposite.    a  in  fine  adverbii  non  relinquas^ 
a  iterum  casui  genetivo  non  subtrahas.    multa  etiam   respectu  euphoniae 
propter  subsequentes  litteras  probabiliter  immutamus,  ut  illuminatio  Irrisio 
immutabilis  impius  improbus.    r  litteram  narrationi  tolle  superfluam:  a  gnaro 
enim^  id  est  scito  seu  perito,  venit  nominis  ista  compositio.    quod^  cum  5 
pronomen  est,  per  d,  non  per  t  litteram;  cum  vero  adverbium   numeri 
est,  per  t^  non  per  d  litteram  scribendum  est.    quicquam  c  magis  in  prima 
syllaba  ponendum  est  quam  d  propter  euphoniam^  quam  praecipimus  sequi. 
quid  plura?  secundom  regulas  artigraphorum  quae  tamen  sunt  emendanda 
percurre,  ne  .articulatac  vocis  pulchra  modulatio  peregrinis  litteris  macu- lo 
lata  absona  potius  et  indecora  reddatur.    orthographos  priscos  frequenter 
relege;   quos   ego   inferius   titulo    tricensimo,    ubi   de   antiquariis    legitur^ 
propter  notitiam  librariorum  utiliter  instruendam  deflorandos  esse  iudicavi^  et 
extrinsecus  huic  libro  de  orthographia  titulum  dedi.  ita  contingit  ut  et  istud 
studioso  prosit  legere^  ubi  cognoscit  quae  in  scripturis  sanctis  minime  debeat  i5 
vviolare  et  illud  necessario  latius  discatur,  ubi  generaliter  praesumpta  vitia 
corrigantur. 
p  525  ed.  G»r.  ^'^  ^^  eiusdem  lihri  c.  XXX 

Accedit  etiam  laudibus  eorum  qui  factum  domini  aliquo  modo  viden- 
tur   imitari;   qui    legem   suam,   licet   flguraliter   sit    dictum^    omnipotentis  ^o 
digiti  operatione  conscripsit.    multa  sunt  quidem  quae  de  tam  insigni  arte 
referantur,   sed   sulYicit   eos   dici  librarios   qui  librae  domini   iustitiaeque 
deserviunt.    sed  nc  tanto  bono  mutatis  litteris  scriptores  verba  vitiosa  per- 
misceant  aut  ineruditus  emendator  nesciat  errata  corrigere^  orthographos 
antiquos  legant,  id  est  Velium  Longum,  Curtium  Valerianum^  Papirianum,  25 
Adamantium  Martyrium  de  v  et  b,  eiusdem  de  primis   mediis  atque  ulti- 
mis  syllabiS;  eiusdem  de  b  littera  trifariam  in  nomine  posita,  et  Eutychen 
de  aspiratione,    sed   et  Focam  de  difTerentia   generiS;  quos  ego^   quantos 
potui;  studiosa  curiositate  collegi.    et  ne  quempiam  memoratorum  codicum 
obscuritas  derelicta   turbaret^  quoniam  antiquarum  declinationum   permix-  30 
tione  pro  maxima  parte  confusi  sunt,  magno  studio  laboris  incubui;  ut  in 
libro  sequestrato  atque  composito^  qui  inscribitur  de  orthographia  ad  vos 
defloratae  regulae  pervenirent  et  dubietate  sublata   liberior  animus  viani 

1  a]  ae  utroque  loco  ?        4  r  litteram  Darrationi  tolle  saperflna  B  6  litte- 
ram  a  narratione  toUe  snperflnam  <5       8  qnam  praecipimns  ?  qna  precipimnr  B 
13  notitiam]  notiam  B        15  debeat  diniolare  B        16  discitnr  B^ 

InstitutiOnum  divinarum  caput  XXX  e  duobus  codicibus  Bemensibus  171  (C) 
et  225  (B)  emendatum  edidit  Hagenus  anecd.  Hdvet.  praef.  p.  CXXXXI 
19  accidit  BC  22  refernntnr  D  set  snfficite  hos.dicit  librarioB  B  librae 
domini  BC  libere  domino  D  25  papiriannm  D?  papnriannm  (7,  om.  B  27  de 
b  littera.  C  trifaria  CD  tripharia  B  entichen  JBs  enticen  D  28  1  qnantos 
potni  B  qnanto  poini  C  qnanta  potni  D  qnantnm  potni  ?  30  declinationnm] 
declinatione  B        31  pro  maxima  parte  confnBi]  propria  parte  confnsa  C 


EXCERPTA  213 

p.  585.  528  6. 

emendationis  incederet.  Diomedem  quoque  et  Theoctistum  aliqua  de  tali 
arte  scripsisse  comperimus.  qui  si  inventi  fuerint,  vos  quoque  eorum  de- 
florata  colligite.  forte  et  alios  invenire  possitis,  per  quos  notitia  vestra 
potius  instruatur.  isti  tamen  qui  memorati  sunt,  si  assiduo  studio  rele- 
5  gantur,  omnem  vobis  caliginem  ignorationis  abscidunt,  ut  quod  hactenus 
ignoratum  est  habeatur  ex  maxima  parte  notissimum. 

^   ,  ^  IIII  Praefatio  secundi  iibri  • 

p.  528  ed.  0»r.  ' 

Intentus  nobis  est  de  arte  grammatica  sive  rhetorica  vel  de  discipU- 
nis   aliqua   breviter   velle   conscribere.      quarum   rerum   principia    necesse 

10  nobis  est  inchoarC;  dicendumque  prius  est  de  arte  graromaiica,  quae  est 
videlicet  origo  et  fundamentum  liberalium  Utterarum.  Uber  autem  dictus 
est  a  Ubro^  id  est  arboris  cortice  dempto  atque  Uberato,  ubi  ante  copiam 
chartarum  antiqui  carmina  describebant.  scire  autem  debemus,  sicut  Varro 
dicit;  utiUtatis  aUcuius  causa  omnium  artium  extitisse  principia.    ars  vero 

15  dicta  est,  quod  nos  suis  reguUs  artct  atque  constringat.  aUi  dicunt  a 
Graecis  hoc  tractum  esse  vocabulum/a:nro  trjg  aQet^gj  id  est  a  virtute 
doctrinae^  quam  diserti  viri  unius  cuiusque  bonae  rei  scientiam  vocant. 
secundo  de  arte  rhetorica^  quae  propter  nitorem  et  copiam  eioquentiae 
suae  maxime  in  civUibus  quaestionibus  necessaria  nimis  et  honorabUis  aesti- 

^  matur.  tertio  de  logica,  quae  dialectica  nuncupatur:  haec,  quantum  magistri 
saeculares  dicunt^  disputationibus  subtiUssimis  ac  brevibus  vera  sequestrat  a 
falsis.  quarto  de  mathematica,  quae  quattuor  complectitur  discipUnas^  id 
est  arithmeticam  geometricam  musicam  et  astronomiam,  quam  mathemati- 
cam   latino   sermone   doctrinalem  possumus   appeUare.     quo   nomine   licet 

25  omnia  doctrinaUa  dicere  valeamus,  quaecumque  docent,  haec  sibi  tamen 
commune  vocabulum  propter  suam  exceUentiam  proprie  vindicavit,  ut  poeta 


1  incideret  B    2  scripsisse  BD  conscripsiBse  0?     6  forte  set  B     5  abscindont  ? 

In  excerptis  lihri  secundi  adscriptae  sunt  lectiones  codicis  Wircehurgensis 
f  5  (A)  cum  emend€Uionibu8  veteris  correctoris  (a)  et  lectiones  codicis  Sanger- 
manensisJ82  (S)  CASSIODORI  SENATORIS  INSTITUTIONU  DIUINARU 
LITTERU  EXPL  LIBER  PRIMVS  INCIP  EIUSDE  SECULARIUM  LITTERU 
LIBER  SECUNDUS  DEO  GRATIAS  prefatio  Ubri  II  B,  in  quo  primum  praefatio 
iUa  qiMm  dedit  Garetius  p.  528  scripta  est,  sicut  indicavit  Haasius,  deinde  sequun- 
tur  haec,  In  qno  libro  primnm  nobis  dicendnm  est  de  arte  grammatica  qnae  est 
uideUcet  sqq.  DE  GRAMMATICA  ARTE  /Si.  inscriptio  omissa  est  in  A  9  ne- 
cesBe  no8  est  inchoare  S  11  UberaUnm]  Uberarinm  A  12  copiam]  innen- 
tionem  B  13  discribebant  A  describebant  Ideoqne  Ucentia  est  nnnc  et  brenes 
Ubros  facere  et  proliziores  extendere;  qnoniam  sicnt  cortex  et  virgnlta  com- 
plectitur  et  uastas  arbores  clandit,  ita  pro  remm  quaUtate  permiBSum  est  modum 
Ubris  inponere  B  17  doctrinae  om,  B  bonae  om.  B  bonae  (re  superscr.) 
scientiam  A  20  quantum]  qua  tum  A  qua  tum  a  23  astronomicam  {corr. 
astronomiam)  mathematicam  uero  latino  B  25  valeamus]  possimus  B 

26  ut>  poeta  dictuB   intellegitur   apud  grecos   homerus   apud   latinos  uergiUns 
orator  enuntiatus  apud  grecoB  demosthenes  apnd  latinos  cicero  declaratnr  qnam- 


2T4  CASSIODORII 

p.  528.  529  6. 

dictiis  intellegitur  Virgilius,  orator  enuntiatus  advertitur  Cicero,  quamvis 
multi  et  poetae  et  oralores  in  latina  lingua  esse  doceantur,  quod  etiam  de 
Homero  atque  Demosthene  graeca  facundia  concelebrat.  mathematica  vero 
est  scicntia  quae  abstractam  considerat  quantitatem.  abstracta  enim  quanti- 
tas  dicitur,  quam  intellectu  a  materia  separantes  vel  ab  aliis-  accidentibus  5 
sola  ratiocinatione  tractamus.  |  sic  totius  vohiminis  ordo  quasi  quodam  vade 
pr^missus  est.  nunc  quem  ad  modum  poHicita  sunt,  per  divisiones  defini- 
tionesque  suas  domino  iuvante  reddamus,  quia  duplex  quodam  modo  dis- 
cendi  genjis  est,  quando  et  linealis  descriptio  imbuit  diligenter  aspectum, 
et  per  aurium  praeparatus  intrat  auditus.  nec  illud  quoque  tacebimus,  lo 
quibus  auctoribus  tam  graecis  quam  latinis  quae  dicimus  exposita  clarue- 
runt,  ut  qui  studiose  legere  voluerit  quibusdam  compendiis  introductus 
iucidius  maiorum  dicta  pcrcipiat. 

p  2321  ed.  Puuch.  INSTITVTIO  DE  ARTE  GRAMMATICA 

Grammatica  a  litteris  nomen  accepit,  sicut  vocabuli  ipsius  derivatus  is 
sonus  ostendit,  quas  primus  omnium  Cadmus  sedecim  tantum  legitur  in- 
venisse  eas  Graecis  studiosissimis  tradens.  reliquas  ipsi  vivacitate  animi 
suppleverunt.  de  quarum  formulis  atque  virtutibus  Helenus  et  Priscianus 
suptiliter  attico  s^mone  locuti  sunt.  grammatica  vero  est  peritia  pulchre 
loquendi  ex  poet^s  illustribus  oratoribusque  coUecta.  officium  eius  est  sine  20 
vitio  dictionem  prosalem  metricamque  componere;  finis  vero  elimatae  iocu- 
tionis  vel  scripturae  inculpabili  placere  peritia. 

Sed  quamvis  auctores  temporum  superiorum  de  arte  grammatica  ordine 
diverso  tractaverint  suisque  saecuUs  honoris  decus  habuerint,  ut  Palaemon, 
Phocas,  Probus  et  Censorinus,  nobis  tamen  placet  in  medium  Donatum  25 
deducere,   qui  et  pucris  specialiter  aptus  et  tironibus  probatur  accommo- 
dus,  cuius  gemina  commenta  reliquimus,  ut  supra  quod  ipse  planus  est 


uis  multi  et  poetae  et  oratores  in  utraque  lingua  esse  doceantnr.  mathematica 

ueroJ?    3  graeca]  graecia  ^5     5quam]quacr     accedentibus /Si      6uade^.Buate5& 

7  quemammodum  AB       10  pcr  aurium  praeparatum  intrat  auditum  Garetius 

per  aurium  S  post  aurium  AB        12  voluennt  —  introducti  —  percipiant  B 

compenduB]  conpetentiis  S        14  EXP.  PRAEFATIO.  INCP  INSTITVTIO  DE 

ARTE    GRAMATICA   Grammatica   a   litteris   AS  CASSIODORII   SENATORIS 

EXPL.  SECUNDI  LIBRI  PREFATIO  et  interpositis  iUulis  eiusdem  libri  Gram- 

matica  a  litteris  B       17  easque  Graecis  stndiosissimis  tradidisse  ?      reliquas  B 

reliqua  AS       18  dc  quarum  positionibus  atque  uirtutibus  grece  ellenus  (allenus 

ut  videtur  h)  latine  priscianus  suppliciter  (sufficienter  b)  tractauerunt  grammatica 

uero  B  Helenus  atque  Priscianus  Garetius.    Helenum  quem  dixerit  Cassio- 

doriuSy  non  constat.  si  graecum  esse  voluit,  sicut  videtur,  de  Apollonio  vel  Herodiano, 

quos  apud  Priscicmum  nominatos  invenerat,  cogitari  potest        19  attico]  antiqno  <5 

20  oratoribusque  ?  auctoribusque  ABS         sine  vitio  dictionem  A  sine  uitio 

distinctionem  B  sine  dictione  S       21  elimatae  BSa  elimata  A       24  suisque  — 

Iiabuerint  in  marg.  add.  A       27  rehnquimus  S       planus  B  latinus  AS 


EXCERPTA  215 

p.  5«9  G.  p.  2321-28  P. 

fiat  clarior  diipUciter  explanatus.  Donatus  igitur  in  secunda  parte  ita  dis- 
ceptat  [de  voce  articulata,  de  littera,  de  syllaba,  de  pedibus,  de  accenti* 
bus,  de  posituris  seu  distinctionibus,  et  iterum  de  partibus  orationis  Vllly 
de  schematibus,  |]  de  etoemologiis,  de  orthographia].    ?ox  articulata  est  aer 

5  percussus  sensibilis  auditu ,  quantum  in  ipso  est.  iittera  est  pars  minima 
vocis  articulatae.  syllaba  est  comprehensio  litterarum  vel  unius  vocalis 
enuntiatio  temporum  capax.  pes  est  syllabarum  et  temporum  certa  dinume- 
ratio.  accentus  est  vitio  carens  artificiosa  pronuntiatio.  positura  sive 
distinctio  est  moderatae  pronuntiationis  apta  repausatio.    partes  autem  ora- 

10  tionis  sunt  octo,  nomen,  pronomen^  verbum,  adverbium,  participium,  con- 
iunctio,  praepositio,  interiectio.  nomen  est  pars  orationis  cum  casu  corpus 
aut  rem  proprie  communiterve  significans^  proprie,  ut  Roma  Tiberis,  com- 
muniter,  ut  urbs  flumen.  pronomen  est  pars  orationis  quae  pro  nomine 
posita  tantundum  paene  significat   personamque  interdum  recipit.    verbum 

15  est  pars  orationis  cum  tempore  et  persona  sine  casu.  adverbium  est  pars 
orationis  quae  adiecta  verbo  significationem  eius  explanat  atque  implet^  ut 
Mam  faciam'  vel  ^non  faciam'.  participium  est  pars  orationis  dicta,  quod 
partem  capiat  nominis^  partem  verbi:  recipit  enim  a  nomine  genera  et 
casus,  a  verbo  tempora  et  significationes,  ab  utroque  numeros  ct  figuras. 

20  coniunctio  est  pars  orationis  adnectens  ordinansque  sententiam.  praepositio 
est  pars  orationis  quae  praeposita  aliis  partibus  orationis  significationem 
earum  aut  mutat  ||  aut  complet  aut  minuit  interiectio  est  pars  orationis 
significans  mentis  affectum  voce  incondita.  schemata  sunt  transformationes 
sermonum   vel   sententiarum   ornatus   causa  posita,  ^quae  a  quodam   arti- 

25  grapho  nominc  Sacerdote  collecta  fiunt  numero  nonaginta  et  octo,  ita  tamen 
ut  quae  a  Donato  inter  vitia  posita  sunt  in  ipso  numero  collecta  •  claudan- 
tur^  quod  et  mihi  quoque  durum  videtur^  vitia  dicere  quae  auctorum 
exemplis  et  maxime  legis  divinae  auctoritate  firmantur.  haec  granunaticis 
oratoribusque  communia  sunt^  quae  tamen  in  utraque   parte  probabiliter 

30  reperiuntur  aptata.  addendum  est  etiam  de  etymologia  et  orthographia^  de 
quibus  alios  scripsisse  certissimum  est.  etymologia  est  aut  vera  aut  veri  simi- 
lis  demonstratio  declarans,  ex  qua  origine  verba  descendant  orthographia 
est  rectitudo  scribendi  nuUo  errore  vitiata^  quae  manum  con^)onit  et  Unguam. 

1  explanatus.  sed  et  sanctam  Aagastiniun  propter  simpUcitatem  fratrnm  breni- 
ter  instmendam  aUqna  de  eodem  titnlo  BcripBisse  reperimns,  qnae  vobis  lectitanda 
reUqnimns,  nequid  rudibns  deesse  videatnr,  qni  ad  tantae  scientiae  cnlmina  prae> 
parantnr.  Donatns  igitnr  B  et  GareHus.  eadem  legunittr  in  codice  Parisino  8679 
2  de  voce  —  4  orthographia,  q%ae  hoe  loco  in  BS?  interposita  simt,  tn 
media  parte  paginae  acripta  et  figttra  adpicta  quasi  tituli  notata  stmt  in  A 
18  partem  uerbi  ABS  partemqne  nerbi  ah  22  eamm  Sh  eins  AB  24  posi- 
tae  Garetius  a  qnodam]  ab  B  25  coUecta  snnt  ?  29  oratoribusqne]  ora- 
toribns  S  in  om.  S  30  de  etymologia  A  de  etoemolog^  B  de  ethimologiifl  S 
31  aUos]  nonnnUos  B       etoemologia  nero  est  ant  nera  B 


216  CASSIODORn  EXCEBPTA 

p.  88SS  P. 

Haec  breviter  dicta  sufQciant.  ceteniin  qui  ea  voluerit  latius  plenius- 
que  cognoscerC;  cum  praefatione  sua  codicem  legat^  quem  nostra  curiosi- 
tate  formavimus^  id  est  artem  Donati^  cui  de  orthographia  librum  et  alium 
de  etymologiis  inseruimus,  qnartum  quoque  de  schematibus  Sacerdotis 
adiunximuS;  quatenus  diligens  lector  in  uno  codice  reperire  possit^  quod  5 
arti  grammaticae  deputatum  esse  cognoscit 


Q.  PAPmn  DE  ORTHOGRAPHIA 

lustitia  cum  scribitur,  tertia  syllaba  sic  sonat^  quasi  constet  ex  tri* 
bus  iitteris  t  z  et  i,  cum  habeat  duas^  t  et  i.  sed  notandum  quia  in  his 
syilabis  iste  sonus  litterae  z  inmixtus  inveniri  tantiun  potest ,  quae  constant  10 
ex  t  et  i  et  eas  sequitur  vocalis  quaelibet^  ut  Tatius  et  otia  iustitia  et 
talia.  excipiuntur  quaedam  nomina  propria,  quae  peregrina  sunt.  sed  ab  his 
syllabis  excluditur  sonus  z  iitterae,  quas  sequitur  littera  i,  ut  otii  iustitii. 
item  non  sonat  z,  cum  syllabam  ti  antecedit  littera  s^  ut  iustius  castius. 

1  haec  breuiter  (de  cidd.  b)  definitionibas  tantiunmodo  dicta  sufficiant  B 
2  codicem  legat  qaem  de  grammatica  feci  arte  conscripBi  {carr.  conscribi  h) 
qnatenns  diligens  lector  innenire  poBsit  quod  illi  proposito  depntatum  esBe 
cognoscit.  Nunc  ad  artiB  rhetoricae  diviBiones  definitioneBque  neniamuB.  quae 
sicut  ezteuBa  atque  copiosa  est  ita  multis  et  claris  BcriptoribuB  tractata  dila- 
tatur.     De    rethorica  B  6    cognoscit.    Sed   quia    continentia   magis   artis 

grammaticae  dicta  eBt,  curauimuB  aliqua  de  nominis  uerbique  reguliB  pro 
parte  subicere,  quaB  recte  tantum  AriBtoteles  (ariBtotelis  S  arestothelis  A  corr. 
-les  a)  orationiB  partes  adseruit  AS^.  sequitur  deinde  in  A  uherior  commen- 
tarius  de  declinatione  nominum  et  de  coniugatione  verhorum,  Graeca  nomina 
quae  apud  nos  in  as  exeunt  trcB  BpecieB  habent  —  fungor  hanc  rem  et  illa  re. 
Haec  satis  ad  ezempla  analogiae  dixisse  Bufficiat.  nunc  ad  artis  rhetoricae  deui- 
sioneB  definitionesque  ueniamus  sqq.  sed  haec  omnia,  quorum  pars  in  editiones 
Cassiodorii  recepta  est,  ex  Martiani  Capellae  lihro  tertio  p.  82 ^  6  —  95, 33  ed.  Eys. 
descripta  sunt.  in  S  autem  omissa  hac  parte  pro  ea  scripta  sunt  haec,  reliqua  qui 
uoluerit  in  alio  quaerat  uolumine.  nam  ego  describtor  ad  potiora  discurrenB  reli- 
quorum  oblitus  Bum  aut  forB  neglexi.  Inter  rationeB  rethoricas  obseruandum:  cf. 
rhet.  lat.  ed,  Ualvi  %}.  501.  interpositis  definitionibtM  ad  artem  rhetoricam  pertinenti- 
htis  sequitur  deinde  expositio  artis  rhetoricae. 

7  Papirii  fragftientum  in  codice  Palatino  1753  scriptum  est  f.  75  incip  p 
quinti  papirii  ortografia  feliciter  lectori  et  scriptori:  cf.  gramm.  lat.  v.  VI  praef. 
p.  VII.  ex  eodem  codice  primum  editum  est  ah  loanne  Sichardo  in  editione  Basi- 
leensi  a.  1527  f  106,  'Q.  PAPYRII  DE  ORTHOGRAPHIA  FRAGMENTDM.  Si 
diuinare  licet,  eum  existimaverim  Papyrium,  qui  a  Prisciano  toties  Papyriani 
fumine  dtatur  de  re  grammatica,  cuius  exemplar  exusque  Hassia  iam  iam  ex- 
pectamus,  donaturi  aliquando  puhlico\  in  titulo  editionis  didtur  Papyrii  Prae- 
textati  fragmentum  de  orthographia:  cf.  gramm.  lat.  l.  c.  p.  IX.  ex  Basileensi 
editione  Papirii  fragmentum  repetivit  Lipsius  de  rect.  pronunt.  lat.  ling.  c.  14,  cx 
Pdlatino  codice  Augustus  Wilmannsiu^  mus.  Bfien.  v.  XXIII  a.  1868  p.  401 
9  couBtant  ex  t  Wilmannsius,  constat  t  codex 


BEDAE 


DE   ARTE   METRICA 

ET 

DE    ORTHOGRAPHIA 

LIBBI 

ALBINI  ORTHOGRAPHIA 


Ex  Bedae  libris  duos  recepi,  alterum  de  arte  metrica^  alterum  de 
orthographia.  terlium  enim  de  schematibus  et  tropis,  quem  libello  de  metrica 
arte  Beda  adiunxerat,  postquam  nuper  Halmius  cum  rhetoribus  edidit,  non 
.  puta?i  denuo  grammaticis  addendum  esse.  liber  de  metrica  arte  autem 
inde  a  nono  saeculo  in  multis  codicibus  scriptus  est^  quorum  phu*imi  eum 
^una  cum  libro  de  schematibus  et  tropis^  non  nulli  etiam  per  se  scriptum 
exhibent  ex  his  codicibus  in  no?a  editione  tres  mihi  parati  erant^  quos 
cum  Putschii  editione  contuleram^  Monacensis  6399^  Leidensis  122^  Sanger- 
manensis  1180. 

Codex  Monacensis  6399,  olim  Frisingensis  199  saec.  IX  duos  Bedae 
libros  de  arte  metrica  et  de  schematibus  continet,  quibus  duo  commen- 
tarii  Audacis  de  accentibus  subiecti  sunt,  f.  1  —  30  De  Httera  —  XXV 
quod  tria  sint  genera  poematis,  expliciunt  capitula  incipit  liher  de  arte 
grammatica  De  littera  —  sempitemam,  explicit  de  arte  metrica  liher 
(unus  superscr.^  incipit  liher  secundus  de  scematihus  et  tropis  Solet  ali- 
quoties  —  uxoris  loth,  f.  30 — 32  De  accentihus  Accentus  quid  est  — 
etsi  adposita  non  erit.  Recapitulatio  de  accentihus  Accentus  quid  est  — 
syllaharum  in  unum  redactarum  repperitur:  Audac.  exc.  p.  9,  10  —  10,  20 
et  p.  37,  1  —  40,  16.  eodem  codice  in  libro  de  schematibus  usus  est 
Halmius  rhet.  lat.  p.  607. 

Codex  Leidensis  bibl.  publ.  122  s.  X  post  Donati  aliorumque  gram- 
maticorum  libros,  quos  indicavi  gramm.  lat.  v.  IV  p.  XXXI,  Bedae  libros 
de  metrica  arte,  de  schematibus,  de  orthographia  continct,  f.  62  sqq.  /  De 
littera  —  XXV  quod  tria  sunt  genera  poematos,  Ueda  gutherto  leuite 
salutem  De  littera  —  sempiternam,  explicit  de  arte  metrica  liher  unus 
incipit  de  schemgitihus  et  tropis  liher  II  Solet  aliquoties  —  uxoris  loth. 
Ortografia  Uedae  preshyteri  A  littera  —  sermo  peruenit. 

Codex  Sangermanensis  1180  s.  IX  librum  de  metrica  arte  habet 
ita,  f.  65 — 73  in  nomine  indiuidue  trinitatis  De  lit.  —  quod  tria  sint 
genera  poematos.  De  literis  Qui  notitiam  —  sempiternam.  interposito 
fragmento  de  schematibus,  $oiet  aliquoties  —  quam  terrihilia  sunt  opera 


220  BEDAE 

(ua  (p.  611,  17  ed.  Halm),  sequitur  Pompeii  commentarius  in  Donatum: 
cf.  gramm.  lat.  v.  IV  p.  XXXIII  et  V  p.  84. 

Lectiones  trium  codicum  cum  iis  quae  in  priorc  scriptura  non  multo 
post;  ut  videtur,  mutata  sunt  integram  indicavi,  omissis  quidem  ievioribus 
siiripturae  discrepantiis,  quae  nullius  momenti  in  hoc  praesertim  scriptore 
sunt.  de  ceteris  codicibus^  quorum  magnus  superest  numerus,  non  quae- 
sivi,  neque  certiorem  eorum  fidem  esse  puto  quam  eorum  quos  adhibui.  e\ 
his  autem  in  primis  Monacensem  secutus  sum,  quem  et  diligentius  quam 
reliquos  duos  scriptum  esse  inveni  et  ab  Halmio  ad  me  missum  in  ipso 
opere  faciendo  excussi.  quare  huius  potissimum  scriptura  accurate  indicata 
est.  editorum  exemplorum  lectiones  paucis  locis  adnotavi.  editus  autem 
est  hic  liber  primum  cum  aliis  grammaticis  Mediolani  a.  1473,  deinde  a 
lano  Parrhasio  Mediolani  a.  1504:  cf.  gramm.  lat.  v.  IV  p.  IX  el  XLIV. 
Parrhasii  editionem  secuti  sunt  qui  postea  vel  cum  aUis  grammaticis  vel 
cum  reliquis  Bedae  libris  hunc  iibrum  ediderunt.  neque  is  quis  novissime 
eum  edidit,  Gilesius  Bedae  op.  v.  VI  p.  40  sqq.,  manu  scriptos  libros  ad-  ' 
hibuit  vel  ad  emendationem  quidquam  contulit. 

Inscriptionem  Ubri  de  arte  metrica  pro  ea  quae  adhuc  ex  Parrhasii 
editione  propagata  ferebatur,  de  metrica  ratione,  restitui.  nam  et  in  anti- 
quissimis  codicibus  ita  inscriptus  legitur  et  ipse  Beda  hoc  nomine  librum  signi- 
ficavit  p.  2364,  sed  hoc  interim  nostro  operi,  quod  de  arte  metrica  cudi- 
mus,  satis  esse  putamus,  eodemque  modo  in  indice  librorum  a  sc  editorum 
post  historiam  ecclesiasticam  v.  III  p.  316  ed.  GU.,  librum  de  orthographia 
alphabeti  ordine  distinctum,  item  librum  de  metrica  arte  et  huic  adiunctum 
de  schematibus  sive  de  tropis  libellum.  alterum  iUud,  quod  nunc  vulgo 
receptum  est,  in  duobus  veteribus  libris  inveni,  codice  Parisino  4841 
decimo  saeculo  scripto,  Sedae  presbyteri  de  metrica  ratione,  et  codice 
Bononiensi  undecimo  saeculo  scripto,  incipit  congregatio  Baedae  presbyteri 
de  metrica  ratione  inprimis  de  litteris. 

Restat  ut  de  ratione  libri  et  de  auctoribus  quos  Beda  secntus  est 
pauca  dicam.  incipit  igitur  institutionem  a  mensura  syUabarum,  de  qua 
post  disputationem  de  litteris  prooemn  loco  huic  parti  praepositam  septem 
capitibus  disseruit.  deinde  de  ipsis  metris  praecipiens  uberrime  hexametrum 
dactyUcum  et  coniunctum  cum  eo  pentametrum  versum  tractavit.  ad  hos 
enim  versus  omnia  quac  post  brevem  expositionem  pedum  metricorum  item 
septem  capitibus  scripta  suut  c.  10 — 16  pertinent.  sequunlpr  septem  capita 
de  quibusdam  metrorum  generibus,  quibus  recentiores  poetae  in  canticis 
et  hymnis  usi  sunt.  postremo  de  discrimine  rhytluni  et  metri  et  de  generi- 
bus  carminum  in  One  libri  duobus  capitibus  breviter  disputavit.  ex  anti- 
quioribus  autem  grammaticis  quos  secutus  est  ipse  nominavit  hos,  Donatum 
quater^  p.  2350  de  v  littera,  p.  2354  de  liquentibus  litteris  et  de  vocaU 


DE  ARTE  METR.  ET  DE  ORTHOGR.  221 

producta  antc  vocalem,  p.  2373  de  genetivo  nomifium  in  ius  vel  ium  Gni- 
torum;  commentatores  Donati  Pompeium  et  Sergium  bis,  p.  2350  de  v 
littera  et  p.  2353  de  communibus  syllabis,  Audacem  vel  Audacium^  quem 
dicity  p.  2363  de  accentu  interiectionum,  Victortuum,  h.  e.  libellum  de 
ratione  metrorum  Maximo  Victorino  tributum^  p.  2371  de  synalipha^  Mallium 
Theodorum  p.  2379  de  iambico  metro.  ad  Servii  centimetrum  pertinent 
haec  p.  2380,  praeterea  sunt  metra  alia  perpiura,  quae  in  libris  cenfi- 
metrorum  simplicibus  monstrata  exemplis  quisque  reperiet.  ab  iisdem 
auctoribus  ctiam  non  adscriptis  nominibus  multa  recepta  sunt,  e  quibus  ea 
quae  maxime  consentiunt  indicatis  locis  veterum  auctorum,  quos  Beda  secu- 
tus  est,  in  marginibus  editionis  adnotavi.  arte  autem  Donati  cum  com- 
mentariis  Sergii  et  Pompeii  et  in  prima  parte  libri  de  syllabis  et  in  altera 
quae  est  de  hexametro  saepe  usus  est.  ex  Mallii  Theodori  libro  de  metris 
cum  quaedam  de  communibus  syllabis  p.  2354  et  de  hexametro  et  penta- 
metro  p.  2365  tum  plurima  quae  in  tertia  parte  p.  2376  sqq.  de  variis 
metrorum  generibus  leguntur  petita  sunt.  Audacem  de  scansionibus  hexa- 
metri  p.  2368,  de  mensura  v.  reice  p.  2372  et  v.  aqua  p^  2375,  de 
rhythmo  et  metro  p.  2380  secutus  est  praeter  lios  dc  mensura  syjlaba- 
rum  in  primis  usus  est  libellis  de  syllabis  finalibus,  qui  Servii  et  Victo- 
rini  nominibus  inscripti  feruntur,  denique  ex  Charisii  quoque  et  Diomedis 
libris  pauca  recepit.  Charisium  enim  in  iis  quae  de  v.  torcular  et  pulvi- 
nar  p.  2759  et  de  regula  Lucilii  in  nominibus  in  ius  vel  ium  finitis  scripta 
sunt  p.  2373  secutus  est.  a  Diomede  autem  commentariolum  de  generibus 
carminum  in  fine  libri  scriptum  recepit. 

Alios  veterum  grammaticorum  libros  praeter  eos  quos  dixi  a  Beda  ad- 
hibitos  esse  non  inveni,  neque  quidquam  omnino,  quod  quidem  ex  anti- 
quiore  doctrina  petitum  sit,  apud  eum  legitur,  quod  non  in  his  libris  qui 
nunc  extant  inveniatui;^  itaque  cum  ad  supplenda  veterum  grammaticorum 
praecepta  nihil  novi  hic  liber  afferat,  in  arte  recentiorum  poetarum  vel 
modernorum  versificatorum,  quos  ipse  dicit  p.  2354,  cognoscenda  omnis 
fere  eius  utilitas  posita  est.  nam  ad  horum  usum  ea  quae  ab  antiquiori- 
bus  acceperat  accommodavit  eorumque  versus  adscripsit.  ex  his  nomina- 
tim  appellavit  hos,  luvencum,  Ambrosium,  Prudentium,  Paulinum,  Pro- 
sperum,  Sedulium,  Venantium  Fortunatum,  Aratorem.  semel  p.  2380 
Porfirium  nominavit,  sed  eius  tamquam  pagani  se  rationem  non  habuisse 
dicit.  in  plurimis  tamen  exemplis  quibus  usus  est,  nomina  poetarum  omisit. 
sed  haec  omnia  indagare  et  ex  quibus  locis  quidque  petitum  sit  indicare 
ut  longum  et  molcstum  erat,  ila  in  hoc  genere  scriptorum  parum  utile 
esse  videbatur.  quare  nolui  in  his  eandem  operam,  quam  antiquioribus 
scriptoribus  praestiti,  collocare,  sed  pleraque  non  indicatis  auctoribus  vel 
locis  e  quibus  petita  sunt  exhibui. 


222  BEDAE 

Libri  de  orthographia  quattuor  vidi  codices  manu  scriptos^  Pari- 
siuum  7530;  Moutepessulanum  306,  Leidensem  122^  Sangallensem  249. 
quorum  antiquissimus  est  Parisinus  7530  octavo  saeculo  scriptus,  quem 
descripsi  gramm.  lat.  v.  IV  p.  XLL  Bedae  liber  legitur  in  eo  f.  290* — 301* 
incip.  libellus  beia  (corr.  al.  m.  bede)  presbyteri  de  orto  A  littera  —  perue- 
nit*).  in  codice  Montepessulano  306  saec.  IX,  cuius  supra  p.  85  in 
Capri  et  Agroecii  libris  mentionem  feci,  hic  liber  omisso  Bedae  nomine 
cum  aliis  de  orthographia  libris  scriptus  est  ita,  f.  102* — 107*  Me  legat 
antiquas  —  sabbati  p.  2327  —  2350  P.,  f.  107*— 109  De  ortographia 
Ortographia  grece  latine  recta  scriptura  (Isidor.  I,  26)  —  per  a  et  i 
scribendum  est,  f.  109* — 116  incipit  liber  de  ortographia  A  littera  etiam 
nota  —  sermo  peruenit.  codicem  Leidensem  bibl.  publ.  122  tres  Bedae 
libros  contiuentem  modo  commemoravi.  codex  Sangallensis  249  ex  dua- 
bus  partibus  compositus  est^  quarum  prior  octavo,  posterior  nono  saeculo 
scripta  esse  dicitur  in  indice  codicum  Sangallensium  (Verzeichniss  der 
Handschriften  der  Stiftsbibiiothek  von  St.  Gallen)  p.  92.  In  priore  parte 
Bedae  liber  scriptus  est  p.  1 — 41,  Liber  Bedae  famuli  Christi  de  ortho- 
grafia  A  littera  —  peruenit:  sequuntur  Capri  et  Agroecii  libri.  in  altera 
partc  primum  orthographia  Albiui  scripta  est  p.  62 — 91,  Aetemus  aetas 
aeuum  per  duo  u  —  sabbati  XPC  per  X  et  Xrisma  finit  amen,  deinde 
excerpta  Terentii  Scauri,  cf.  supra  p.  4.  praeterea  in  codice  Parisino  4841 
decimo  saeculo  scripto  pauca  ex  initio  libri  leguntur,  incipit  liber  de  ortho- 
graphia  Bedae  presbyleri  A  littera  etiam  nota  praenominis  est  sqq.  duos 
codices  Harleianos  3826  et  3969  commemoravit  Gilesius  Bedae  op.  v.  VI 
praef.  p.  II.-  deniquc  manu  scripto  codice  usus  est  Caspar  Barthius.  nam 
ex  hoc  libro  petita  sunt  quae  ille  tamquam  inedita  posuit  advers.  I.  XXXVII 
c.  14  p.  1693. 

Horum  codicum  tres  quos  primo  ioco  posui,  Parisinum  et  Lcidensem 
a  me  olim  cum  Putschii  editione  collatos  et  Montepessuianum  a  Duebnero 
excussum,  ad  editionem  adhibui.  e  quibus  Parisinus  codex  quamvis  negle- 
genter  scriptus  tamen,  quoniam  diversa  a  reliquis  duobus  origine  est,  non 
nullis  locis  veram  scripturam  solus  servavit.  Montepessulanus  et  Leidensis 
cx  uno  archetypo  videntur  descripti  esse.  quare  ea  quae  in  alterutro  ex 
his  solo  leguntur  altero  cum  scriptura  Parisini  codicis  consentiente  auctori- 
tatem  non  habent,  sed  errori  vel  arbitrio  scribentis  tribuenda  sunt.  Leidensi 
codici,  qui  maxime  hoc  genere  mutationum  et  interpolationum  corruptus 
est,  similis  fuit  is  ex  quo  olim  cum  reliquis  Bedae  scriptis  hic  liber  editus 


*)  De  origine  codicis  memorabile  est  qnod  post  y.  dtcutole  graece  latine 
interdictum  p.  2784  eadem  manu  scripta  est  germanica  interpretatio  forhoten.  ex 
qao  apparet  vel  ipsum  codicem  vel  eum  ex  quo  haec  pars  descripta  est  in  Ger- 
mania  scriptum  esse. 


DE  ARTE  METR.  ET  DE  ORTHOGR.  223 

est,  eandemque  forinam  repelivit  Gilesius  Bedae  op.  v.  VI  p.  1  sqq.  nam 
quamquam  codicem  Harleianum  3826  nono  saeculo,  ut  ait,  scriplum  ad- 
hibuerat;  tamen  pauca  ei  eo  codice  emendavit,  reliqua  ex  editione  Basi- 
leensi  a.  1563  expressit;  codicis  autem  scripturam  paucis  locis  in  fme 
editionis  adnotavit.  inter  grammaticos  autem  hunc  Bedae  librum  non  inveni 
receptum  ante  Putschium^  qui  eum  tamquam  incerti  scriptoris  librum,  sed 
Bedae  vulgo  tributum  in  One  operis  p.  2775  sqq.  collocavit.  mihi  vero 
propositum  fuit  ut  remota  prava  et  saepe  manca  scriptura  editorum  exem- 
plarium  ad  fidem  manu  scriptorum  librorum  lectionem  revocarem.  in  quo 
maxime  Parisinum  et  Montepessulanum  codicem  secutus  sum;  rarius  Leiden- 
sis  codicis  scriptura  cum  vulgata  consentiens  recipienda  fuit.  lectiones 
autem  codicum  accuratius,  quam  per  se  in  hoc  scriptore  desiderabatur, 
indicandae  erant^  propterea  quod  raulta  a  Beda  ex  antiquioribus  auctoribus 
deprompta  sunt,  quae  siquis  cum  iis  quae  nunc  apud  illos  feruntur  com- 
parare  vult,  sciendum  est,  quid  in  libris  manu  scriptis  fegatur. 

Antiquae  autem  eruditionis  reliquias  apud  Bedam  inventas  in  primis 
Charisio  et  Diomedi  deberi  dixi  gramm.  lat.  v.  I  p.  XXHI.  a  Charisio  enim 
et  nomina  grammaticorum,  quaecumque  in  hoc  libro  leguntur^  et  plurima 
veterum  scriptorum  excmpla  petita  sunt.  quamquam  copiae  veteris  gram- 
matici  a  Beda  ita  circumcisae  sunt,  ut  pauca  in  liis  excerptls  relicta  sint, 
quae  ad  corruptam  in  codice  Charisii  scripturam  emendandam  aliquani 
utiiitatem  habeant.  sed  praeter  ipsius  Charisii  librum  Beda  adhibuit  ex- 
cerpta  similia  Bobiensibus  illis  quae  post  Charisium  edidi.  nam  et  voca- 
bula  quaedam  quae  in  his  solis  leguntur  recepit,  ut  p.  2790  iufer,  p.  2795 
proverbhim,  et  exempla  quae  a  Charisio  omissa^  in  excerptis  addita  sunt 
exhibuit,  p.  2788  iuffa  versum  Vergilii,  p.  2794  pax  exemplum  Salluslii: 
cf.  Charis.  p.  33,  30.  32,  6  et  exc.  p.  550,  5.  548,  8.  semel  p.  2799 
in  V.  sulphur  et  scntpulus  ipse  addidit  exempla  Vergilii  et  Terentii,  quae 
nequc  apud  Charisium  neque  in  excerptis  leguntur^  sed  saepius  ab  aliis 
grammaticis  adhibita  sunt.  cum  Diomede  praeter  ea  quae  in  initio  libri 
de  notis  Utterarum  scripta  sunt  maxime  consentiunt  adnotationes  de  prae- 
positionibus  ah  et  ex  p.  2776,  m  p.  2788,-  pro  p.  2794,  super  p.  2798, 
suh  p.  2799  et  de  adverbio  ut  p.  2803:  cf.  Diom.  p.  411  sqq.  et  p.  408,  10. 
nam  quae  praeterea  ad  eundem  auctorem  referri  possunt  de  nominibus  et 
constructione  verborum  leviora  sunt  et  ab  aliis  etiam  peti  poterant.  illa 
vero  de  litteris  et  de  praepositionibus  etiam  in  arte  Dosithei  p.  13  sqq. 
et  p.  42  sqq.  scripta  sunt,  et  non  nulla  ex  his  accuratius  quam  ea  quae 
apud  Diomedem  leguntur  cum  excerptis  Bedae  consentiunt.  quare  haud 
scio  an  haec  vel  ex  ipso  Dosithei  vel  ex  simili  libro  potius  quam  a  Dio- 
mede  repetenda  sint.  deinde  vero  Capri  et  Agroecii  libri  de  orthographia 
saepissime  a  Beda  usurpati  sunt.     nam  et  ex  orthographia  Capri,  quem 


224  BEDAE 

librum  eodem  modo^  quo  nunc  in  manu  scriptis  codicibus  ferlur^  scriptum 
habebat;  phirima  recepit  et  Agroecii  praecepta  ordine  litterarum  disposita 
fere  omnia  in  suum  Ubrum  transtulit.  huc  accedit  magnus  numerus  ad- 
notationum  quae  in  deHniendis  differentiis  yocabulorum  vel  elocutionum 
similia  signiOcantium  versantur^  quarum  adnotationum  pars  nunc  etiam  in 
libris  de  differentiis  qui  manu  scriptis  libris  traditi  sunt  invenitur.  ea  quae 
de  diversis  signiftcationibus  verbi  sero  scripta  sunt  p.  2801  leguntur  in 
explanationibus  Donati  gramm.  lat.  v.  IV  p.  542^  24,  quamquam  eum  libriim 
aliis  locis  a  Beda  adhibitum  csse  non  inveni.  sed  illi  in  hac  parte  praeterea 
parata  fuerunt  glossaria,  in  quibus  cum  latinis  verbis  composita  erant 
graeca,  e  quibus  eas  potissimum  adnotationes  recepit,  quibus  comphira 
verba  latina,  ut  ea  non  diversa  esse  signiHcatione  doceret,  uno  graeco 
reddi  docuit.  num  orthographos  a  Cassiodorio  excerptos  habuerit  dubito. 
nam  et  pauca  sunt  quae  huc  referri  possint  et  ita  comparata,  ut  ex  alio 
potius  fonte  videantur  petita  esse,  p.  2797  praestolari  coll.  exc.  Curt. 
Valer.  p.  157,  22,  p.  2804  urgeo  coU.  exc.  Papir.  p.  164,  22  et  de  b 
et  V  Htteris  in  v.  halvae  p.  2779,  excuhiae  et  exuviae  p.  2785,  lihidi- 
710SUS,  lividus,  larha  p.  2789,  verhex  p.  2804,  quae  in  Martyrii  excerptis 
tractata  sunt.  restant  pauca  quac,  cum  ab  antiquioribus  auctoribus  petita 
sint,  nunc  apud  alios  grammaticos,  quod  sciam,  non  leguntur,  in  primis 
haec,  p.  2780  cupio  ct  p.  2782  clamo  cum  exemplis  Ciceronis  et  p.  2802 
torques  cum  exemplis  Livii  et  Ciceronis.  ea  vero  quae  ipse  fieda  his  quae 
ab  antiquioribus  acceperat  addidit  in  sermone  librorum  sacrorum  et  scrip- 
torum  ecclesiasticorum,  quorum  exempla  apposuit,  versantur.  haec  de 
auctoribus  quibus  Beda  usus  est  breviter  dixisse  nunc  sufOciat.  nam  accura- 
tius  ea  de  re  quaerere  et  unde  quidqile  petitum  sit  indicare,  ad  historiam 
quidem  veterum  grammaticorum  per  infimam  aetatem  latinarum  litterarum 
persequendam  haud  inutile  est,  ceterum  ad  res  quae  tractantur  explicandas 
opus  esse  non  videbatur. 

Alium  de  orthographia  librum  Putschius  p.  2327  sqq.  e  codice 
fiongarsii,  qui  nunc  est  Bernensis  338,  primus  edidit  et  pro  eo  de  quo 
modo  dixi  Bedae  nomiqe  inscripsit.  nam  cum  iilius  codicis  scriptura  Putschii 
cditio  ita  consentit,  ut  dubitari  nequeat  quin  ex  eo  expressa  sit  eundem 
librum  postea  Probenius  non  cognita  Putschii  editione  ex  codice  Salisbur- 
gensi  edidit  in  Alcuini  operibus  v.  11  p.  301  sqq.  qua  de  re  in  praefatione 
1.  c.  scribit  haec,  ^fieatum  Alcuinum  de  Orthographia  scripsisse  disertc 
testatur  vitae  illius  scriptor.  similiter  Trithemius  libr.  XI  de  viris  illustri- 
bus  0.  S.  Ben.  cap.  XXVI.  et  loannes  Baleus  Anglus  cent.  XI.  script.  Brit. 
inter  opera  Alcuini  recensent  librum  unum  de  Orthographia.  Laluit  vero 
hoc  scriptum  omnes  etiam  solertissimos  bibliothecarum  veterum  scrutatores 
ad  hoc  usque  tempus;  nec  quae  illius  forma,  methodus  aut  conditio  esset, 


DE  ARTE  METB.  ET  DE  OBTHOGR.  225 

quisquani  novit  vel  prodidit;  adeo^  ut  celeberrimus  Cave  illud  inter  de- 
perdita  recensere  non  dubitaverit.  Nos,  cum  vetustissimum  codicem  ms. 
bibliothecae  lllustrissimV  Metropolitani  Capituli  Salisburgensis,  numero  71 
subnotatum,  et  circa  initium  sec.  IX.  exaratum  evolventes  incideremus  iii 
opusculum  orthographicum,  inter  genuinas  epistolas  Alcuini  ibi  descriptas 
comprehensum^  opinari  cepimus^  id  ipsum  esse  opusculum  B.  Alcuini  hucus- 
que  desideratum.  Nec  opinio^  ut  confidimus^  nos  fefellit;  idem  namque 
opusculum  aeque  vetusta  manu  scriptum  sub  nomine  Albini  Magistri  ab 
amicis  ac  sodalibus  nostris  San-Maurianis  repertum  fuit  in  bibliotheca  Regia 
Parisiensi;  in  cod.  numero  4841  notato,  cui  cnr  fides  non  adhibeatnr^ 
nuUa  plane  causa  aut  ratio  succurrit'.  in  Parisino  codice,  cuius  Frobeoius 
mentionem  fecit^  praeter  fragmentum  Bedae  supra  commemoratum  hic 
liber  legitur  ita,  incipit  orlographia  albini  magistri  Me  legat  antiquas  — 
hirrus  proprium  p.  2344.  eadem  inscriptio  est  etiam  in  codice  Laudu- 
nensi  448  saec.  IX^  in  quo  post  Alcuinl  librum  de  arte  grammatica  hic 
liber  scriptus  est^  incipit  orthographia  albini  magistri  Me  legat  sqq.:  cf. 
catalogue  gen^ral  des  manuscrits  des  bibliotli^ques  publiques  des  departe- 
ments  v.  I  p.  237.  in  rel^quis  codicibus  quos  vidi  nomen  scriptoris  addi- 
tum  non  est.  sunt  autem  hi^  Montepessulanus  306  et  Sangallensis  249, 
quos  modo  in  orthographia  Bedae  commemoravi,  Bernenses  tres,  330  ab 
Usenero  mus.  Rhen.  v.  XXII  (a.  1867)  p.  416  descriptus,  338,  ex  qno 
Putschius,  ut  dixi,  librum*  edidit,  243,  Parisini  7521  et  7553,  Sanger- 
manensis  1447.  atque  ex  his  quoque  Sangermanensis  con(irmat  nomen 
Albini  praescriptis  versibus  duobus  et  viginti  ad  Karolum  regem,  splendida 
dum  rutilat  roseis  Aurora  quadrigis  sqq.:  cf.  de  gramm.  quibusd.  inf.  aet. 
p.  8,  Alcuini  op.  v.  II  p.  238  ed.  Frob. 

Ex  his  quae  dixi  satis  apparet  Bedae  nomen,  quod  Putschius  huic 
libro  praescripsit,  a  libris  manu  scriptis  nullam  auctoritatem  habere*), 
sed  quoniam  multa  quae  in  illius  libro  leguntur  repetita  sunt  in  hoc, 
Putschius  hunc  breviorem  potius,  quem  sine  nomine  auctoris  in  uno  codice 
scriptum  invenerat,  quam  illum  ampliorem,  cuius  codicem  manu  scriptum 
non  habebat,  Bedae  tribuendum  esse  putavit.  praeter  orthographiam  Bedae 
autem  Albinus  excerptis  Cassiodorii  (isus  est.  ab  his  duobus  auctoribus 
enim  longe  maxima  huius  libri  pars  repetita  est;  pauca  quae  apud  illos 
non  inveniuntur,  in  primis  in  One  unius  cuiusque  litterae,  ipse  Albinus 
addidit.  in  quibus  Priscianum  nominavit  p.  2347.  ab  eodem  1.  XIIII  p.  49,  5 
excerpta  de  praepositionibus  p/'0  et  prae  p.  2342  petivit.  ex  Capri  ortho- 
graphia  p.  100,  5  adnotationem  de  adverbiis  protenus  et  protinus  recepit. 

—      ■  • 

*)  In  uno  codice  ReginenBi  1687  decimo  saecnlo  scripto,  'qni  olim  Nicolai 
Heinsii  fiiit,  excerptis  Albini,  ut  videtur,  Bedae  nomen  praescriptum  est,  orthO' 
graphia  Bedae  recte  scribendi  Me  legat  amHquas  sqq. 

ORAMMATICI  LATIKI    VIX.  *  15 


226  BEDAE  DE  ARTE  METR.  ET  DE  ORTHOGR. 

grammaticiim  de  cacosyntheto  appellavit  p.  2347.  verum  ne  in  his  quidem 
quidquam  reperitur  quod  dignum  esse  memoria  videatur.  atque  omnino 
omitti  hic  Albini  liber  in  nova  editione  grammaticorum  poterat^  sicut  reli- 
qua  quae  ab  illo  et  aeqnalibus  eius  de  arte  grammatica  scripta  sunt,  nisi 
Putschii  instituto  factum  esset  ut  una  cum  antiquorum  orthographorum 
libris  vulgo  usurparetur.  quare^  ne  quid  desideraretur  quod  olim  recep- 
tum  esset;  nunc  quoque  denuo  edendum  esse  librum  putavi^  praeserthn 
cum  multa  quae  adhuc  corrupta  in  his  excerptis  ferebantur  ex  manu 
scriptis  codicibus  corrigenda  essent  duos  autem  codices  ad  eam  rem  ad- 
hibuiy  Sangailensem;  quem  cum  Putschii  editione  ipse  contuleram,  et  Monte- 
pessulanum,  cuius  scripturam  a  Duebnero  adnotatam  habebam.  e  quibus 
Sangallensis  cum  Putschii  editione  plerumque  consentit,  multis  tamen  locis^ 
in  quibus  Bernensis  codex  vel  corruptus  vel  neglegentius  a  Putschio  ex- 
pressus  erat^  emendatam  lectionem  praebuit.  in  Montepessulano  codice 
non  solum  excerpta  alio  ordine  disposita  sed  etiam  verba  scriptoris  saepe 
temere  mutata  sunt.  cum  hoc  consentiebat  Salisburgensis,  quem  Frobenius 
expressit.  ego  Sangallensem  codicem  maxime  secutus  sum,  cuius  scriptu- 
ram  ita  repraesentavi^  ut,  ubi  ab  ea  recedendi^m  esset^  discrepantiam  in 
adnotatione  exhiberem.  ex  Montepessulano  codice.  quocum  Frobenii  editio 
sicut  dixi^  consentit,  ea  quae  rectius  in  eo  quam  in  Sangallensi  libro  scripta 
sunt  vel  memorabilia  esse  videbantur  adnotavi:  nam  omnem  lectionis  dis- 
crepantiam  et  mutatum  excerptorum  ordinem  ihdicare  inutile  fuit.  eadem 
ratione  in  Putschii  editione  usus  sum,  ex  qua  ea  quae  vel  auctoritate 
codicis  vel  emendatione  editoris  rectius  in  ea  quam  in  manu  scriptis  libris 
leguntur  vel  propter  aliam  causam  hanc  curam  requirebant  indicata  sunt. 


BEDAE  PRESBYTERI  LIBER  DE  ARTE  METRICA 


I  De   littera.    II  De   syllaba.    III    De  commuDibus  syllabis.    IIII  De 

•primis  syllabis.     V  De   mediis  syllabis.     VI  De  ultimis  syllabis  nominum 

pronominum  participiorum.    VII  De  ultimis  syllabis  verborum  et  adverbio- 

5  rum.  VIII  De  ultimis  syllabis  coniunctionum  praepositionum  interiectionum. 
VIIII  De  pedibus.  X  De  metro  dactylico  hexametro  vel  pentametro.  XI  Quae 
sit  optima  carminis  forma.  XII  De  scansionibus  sive  caesuris  versus  heroici. 
XIII  De  synah'pha.  XIIII  De  episynaiipha  vel  diaeresi.  XV  Quod  et  auc- 
toritas  saepe  et  necessitas  metricorum  decreta  violet.    XVI  Vt  pinsci  poetde 

10  quaedam  aliter  quam  moderni  posuerint.   XVII  De  metro  phalaecio.  XVIII  De 

metro   sapphico.    XVIIII  De  metro   tetrametro  catalectico.    XX  De  metro 

Jambico  hexametro.    XXI  De  metro  iambico  tetrametro.    XXII  De  metro 

anacreontio.    XXIII  Dc  metro  trochaico   tetrametro.     XXIIII  De  rhythmo. 

XXV  Quod  tria  sint  genera  poematos. 


15  DE  LITTERA 

p.  2349  P. 

Qui  notitiam  metricae  artis  habere  desiderat,  primo  necesse  est  distan- 

tiam  Htterarum  syllabarumque  sedulus  discat.    sunt  autem  latinae  litterae 

omnes  XXI,  e  quibus  quinque  vocales  appellantur,  a  e  i  o  u,  ceterae  omnes 

consonantes.    at  de   isdeni  consonantibus  septem  dicuntur  semivocales,  f  1 

30  m  n  r  s  X,  ceterae  novem  mutae,  bcdghkpqt    y  autem  sextam 


F  codex  Frisingensis  199,  nunc  Monacensis  6399 

L  codex  Leidensis  bibliothecae  publicae  122 

P  codex  Parisinus  Sangermanensis  1180 

flp  codicum  FLP  manus  secunda 

?  lectio  vulgata  ex  editione  Parrhasii  a.  1504 

4  VII  De  uerborum  et  (et  om,  L)  adnerbioruin  YIII  Dc  coniunctionnm  prae- 
positionum  interiectionum  FL  VII  De  uerb.  et  aduerb.  VIII  De  coniunc.  ppos. 
interiect.  P  8  de  synaliphi  F  de  synalyphiB  L  10  falleutio  F  falleacio  L 
falleuco  P  13  anacreuntio  FLP  de  rythimo  F  14  sint  FP  sunt  L 
poematis  EXPLICIUNT  CAPITULA  INCIPIT  LIBER  DE  ARTE  GRAMMATICA 
DE  LITTERA  F  poematoa  BEDA  GUTBERTO  LEUITE  8ALUTEM  DE  LIT- 
TERA  L  Bedae  Sacerdotis  de  metrica  ratione  liber  unicus  ?  17  sedulo  ? 
19  at  de]  et  de  P 

16* 


228  BEDAE 

p.  2349—51  P. 

vocalem  et  z  septimam   decimam  consonantem  propter  gracca  verba^  qui- 
bus  consuete  utuntur^  adsumpsere  Latini.    neque  enim   aliter  typum  vel 
zelum  vel  cetera  huius  modi  quo   modo  scriberent  habebant.    qui  etiam 
post  perceptionem  domiuicae  fidei  H  et  X  et  P  et  Q  graecas  litteras^   ctsi 
non  in  alphabeti  ordinem  recipiunt,  divinis  tamen  paginis  inditas  contiuent,  5 
H  videHcet,  quae  dupHci  apud  eos  scribitur  Ogura,  quo  modo  apud  Latiuos 
Httera  H,  intromittentes  propter  auctoritatem  nominis  lesu^  X  ct  P  propter 
nomen  Christi;  Q  propter  auctoritatem  dominici  sermonis  ^ego  sum'A  et  Q\ 
alpha   etenim   tantum   nomine  discrepat,    ceterum   et   Ogura  et    poteslate 
nostram  A  aequiparat    nam  P  Graecorum  ab  R  nostra  et  flgura  distat  et  10 
nomine.    porro  {  H  et  Q   hoc  a  uostris  E  et  0  diiTerunty   quod   semper^ 
longae  sunt.    nostrae  autem  omnes  vocales  sunt  dichronaC;  hoc  est  et  brevi- 
bus  syllabis  habiles  et  longis,  quo  modo  et  iUoiiim  a  ei  t  ei  v,    namquc 
£  et  o  semper  apud  illos  breves  natura  permanent.    itaque  omnes  litterae 
quibus  utimur  sunt  XXVII^    vocales  videlicet  VIII  et  consonantes   unde-  i& 
viginti.    sed  et  de  ipsis  vocaHbus  i  et  u  plerumque  in  consonantium  pote- 
statem  transeunt^  cum  aut  ipsae  inter  se  geminantur^  ut  iumentum  vinum, 
aut  cum  aHis  vocalibus  iunguntur,  ut  ianua   iecur  iocus,  vanitas  veritas 
volatus.    u  quoque  non  numquam  sibi  ipsa  praeponitur,  ut  vultus;  sed  et 
alterum  consonantis   locum   tenet^   cum  vel  latine  avum  vel    evangeHum  20 
graece  nominamus.    mirum  autem^  quare  dixerit  Donatus  eam  interdum 
uec  vocalem  nec  consonantem  haberi,  cum  inter  q  litteram  consonautera 
et  alteram  vocalem  constituitur^  ut  quoniam  quidem;  nisi  forte^  quia  tam 
leviter  tum  effertur/ut  vix  sentiri   queat.    videtur  autem   non  esse  firma 
ratio^  qua  eius   sententiam  expouentes  Pompeius  vel  Sergius  dicunt   eam  25 
consonantem  esse  non  posse^    quia  ante  se    habet  alteram  consonantem, 
id  est  q;  vocal^m  esse  non   posse,  quia  sequitur  iUam  vocaHs,   ut  quare 
quomodOy  |  et  ob  id  eam  tunc   non   esse  Htteram   scribunt     quid  enim? 
numquidy  quando  scribimus  statum^  dicendum  est  t  consonantem  esse  non 
posse,  quod  ante  se  habeat  alteram  consonantem,  id  est  s?  immo  et  cum  so 


2  utimur  L        4  H  ET  X  ET  P  ET  CO  cnm  a  grecas  F  H  et  X  et  P  cum 

itA  et  chi     oiun 

A  et  CO  grecas  PHXetPetCOetA  grecas  L  7  lesu]  ihu  FL  nam  gP 
8  Q  propter  P  A  CO  propter  X  A  et  (0  propter  g  P  10  Dostram  A  F  nostnim 
k  LP  nostra  F  L  nostro  P  14  natnraliter  gP  16  eed  de  P  17  gemi- 
natur  F  18  iecur]  iecor  F  20  avum]  anmm  FLP  21  dixit  P  Dona- 
tns]  p,  367^  16  22  nec  vocalem]  neccalem  JP  24  tnm]  tnnc  L  25  qua 
eini  F  qnk  eins  P  qnam  eins  L  qnia  eins  ?  pompeins  nel  serginB  P  ponpeius 
nel  BcrgiBB  L  pompeins  nel  sereins  F:  Pomp.  p.  103,  26  Serg,  de  Utt  p.  470,  8 
in  Don,  p,  421,  33  26  habeat  L  27  nt  qnare  nt  qnomodo  P  29  statum 
Flp  statim  L  faium  P  astnm  g  30  id  est  s  (nocalem  et  esee  non  posse  quia 
iUam  nocalis  seqnitnr  in  marg.  cM.  T)  immo  et  eum  dicimns  Z  id  est  s  immo 
(et  uocalem  eese  non  posse  qnia  illi^iu  nocalis  seqnitnr  add.  ?  et  in  marg.  p)  et 
cum  dicimus  P? 


DE  ARTE  METRICA  229 

p.  2351.  52  P. 

dicimus  slraliim,  r  esse  litterain  fatendiim  est^  cum  et  vocalis  sequatur 
et  duae  praecedant  consonantes,  t  quoque  nihilo  minus  consonantem,  cum 
eam  et  praecedat  alia  consonans  et  sequatur.  i  autem  hoc  habet  proprium 
inter  vocales^  ut,  quotiens  locum  tenens  consouantis  alteram   ante  se  in 

5  eadem  parte  orationis  habet  vocalem,  hanc^  etsi  natura  brevis  erat^  sem- 
per  positione  faciat  longam^  ut  maius  peiurium:  unde  et  duplex  appeilatur. 
X  quoque  litlera  consonans  eiusdem  potestatis  gratia  duplex  nuncupatur, 
ut  axis.  sunt  et  liquentes  litterae  quattuor,  I  m  n  r^  quae  diverso  quidem 
modo,   sed  certa  ratione  plerumque  in   melro  soiitam  consonantibus  vim 

10  amitlerC;  non  numquam  breves  nalura  syllabas  inveniuiitur  reddere  longas. 

DE  SYLLABA 

Syllaba  est  compVehensio  litterarum  vel  unius  vocalis  enuntiatio  tem- 
porum  capax,  quia  omnis  syllaba  aut  brevis  est  et  tempus  recipit  iihuid, 
quod  atomum  metrici  vocant,  ut  pater^  aut  longa  est  et  duo  recipit  tem- 

15  pora^  ut  mater.  hic  enim  ma,  cum  dicitur  mater,  longitudine  sui  circum- 
ilexus  tantum  temporis  bis  occupat^  quantum  pa  semel^  cum  acute  dicitur 
pater.  sunt  igitur  longae  syllabae,  sunt  breves,  sunt  communes.  sed  iongae 
duobus  modis  fmnt,  natura  et  positione.  natura  quidem  bifarie,  aut  pro- 
duclione  videlicet  singularuni  vocalium,  ut  navis  sedes  Onis  omen  unus,  aut 

20  duaruni  coniunctione,  quod  diphthongon  vocant^  iit  aevum  poena  Augustus 
Eurus  ei^  ut  Arator 

ei  mihi  iam  video  subitis  lapsura  ruinis 
condita  fana  diu,  templi  quoque  nobilis  aedem; 
vel  cum  dicimus  Tyde^s  .Tydei,  ubi  e  et  i  noii  separamus^  sed  coniunctim 

25  proferimus^  ne  quintam  potius  quam  secundam  {  declinationem  significet. 
et  hoc  graeca  nomina  sortiuntur;  in  iatinis  non  invenitur  haec  diphthongus. 
positione  autem  longae  fiunt  syliabae  modis  sex:  cum  correpta  vocalis  aut 
in  duas  desinit  consonantes,  ut  ast;  aut  in  unam  duplicem^  ut  dux;  aut 
desinit  iu  unam  consonantem  et  excipitur  ab  altera;  ut  arca;  aut  excipitur 

30  ab  X  duplici  consonante,  ut  axis;  aut  ab  i  loco  consoi^ntis  posita,  ut 
Troia,  quae  positio  non  numquam  in  metris  in  tres  dividitur  syllabas, 
ut  est  illud; 

1  r  non  esse  L  Beqoitar  corr,  sequatnr  F  2  t  quoque  nihil  ominiis 
consonantem  cum  eam  et  praecedat  alia  consonans  et  sequatur  L  t  consooantem 
cum  eam  et  praedat  alia  consooans  et  sequatur  F  s.t.  coxuionantem  cum  eam 
praecedat  alia  consonans  et  sequatur  P  b  et  t  {rdiquis^omissis)  ?  5  semper 

ea  positione  F  semper  eam  podtione  LP  7  gratia  om.  L,  add,  l  9  conso- 
nantibus  FL  consonantium  Pl  10  amittere  nonnumquam  FL  amittere  solent 
(et  add.  P)  nonnumquam  P/g  14  atomum  P/^g-atonum  FL  18  fiunt  L 
Bunt  FP  bifarie  LP  bifariae  F  bifariam  g  20  poene  F  21  aratur  F 
23  diu]  dium\F  24  coniunctum  corr,  -im  F  27  fiunt  FL  aunt  ^P  28  aut 
unam  duplicem  L        30  duplici]  dupli  F 


230  BEDAE 

p.  2358.  53  P. 

arma  virum  tabulacqiic  et  Troia  gaza  per  undas; 
aut  desinit  in  consonantem  et  excipitur  ab  i  vel  u  positis  in  loco  conso- 
nantium^   ut  advena   adiumenta.     breves  vero  sunt  syllabae    quae   horum 
nihil  habuerint.     quod  vero   quidam   inter   longas  syllabas  adnumerandum 
autumant,  cum  correpta  vocalis  excipitur  a  duplici  littera  i,  ut  Mezentius^  5 
aut  a  duabus  consonantibus,    ut  agri    [vel  acresj,    falluntur.    nam   et  z, 
quotiens  in  eadem  parte  orationis  brevem  sequilur   vocalcm^  polest  eam 
producere,  si  sic  poeta  voluerit^  ut  gaza;  cum  vero  parte  aliqua  orationis 
in  brevem  vocalem   terminata   sequens  sermo  a  littera  z  incipit^    nullam 
producendi   habet  potestatem,   unde   est   ^neraorosa   Zacynthos':   et  rio 
littera  liquens  eodem   modo^   sicut  et  1,  cum   in  medio  sermone  brevcm 
sequitur   vocalem    praecedente   qualibet    consonante^   potest   hanc   licentia 
poctica  facere  longam;  cum  vero  utralibet  liquida  sequens  consonantem  in 
capite  fuerit  sermonis,    non  potest  longam  faccre  vocalem   quae  in    fine 
verbi  praecedentis  naturaliter  brevis  extiterat.     sunt    item   syllabae   quae  15 
utroque  modo,  et  natura  videlicet  et  positione^  longae  sunt^  ut  dens  gens 
mens  mons  frons. 

DE  COMMVNIBVS  SYLLABIS 

Communes  autem  syllabae  modis  Gunt  novem,  quibus  aut  naturaliter 
longae  poctica  licenlia  in  breves  aut  naturaliter  brevcs  transferuntur  in  20 
iongas.  brevis  quippe  transferlur  in  longam,  cum  {  correpta  vocalis  in 
eodem  verbo  a  duabus  excipitur  consonantibus^  quaruni  poslerior  est  liquida: 
est  enim  brevis  natura  iu  hoc^  ^mens  tenebris  obscura  suis';  est 
longa  positione  in  hoc^  ^inortisque  tenebras.'  in  quo  Sergius  modo 
iniusto  utitur  excmplo^  ^ueve  flagella':  flagellum  enim  in  capilc  verbi  25 
habet  liquidam  litteram  consonanti  subiectam,  quae  positio  numquam  bre- 
vem  natura  syllabam  verbi  praecedentis  potest  facere  longam.  item  natura 
brevis  syllaba  ad  votum  poetarum  transferri  potest  in  longam^  cuni  corrcpta 
vocalis  in  consonantem  desinit  et  excipitur  ab  h  littera:  est  enim  natura 
brevis  in  hoc,  #  30 

porcinum  tcnuere  grcgem,  niger,  hispidus,  horrens; 
est  voluntate  poelae  longa  in  hoc, 

vir  humilis  maesto  deiectus  lumine  terram, 


1  arma]  Verg,  Aen.  I  119  3  adiatnenta  FF  adiumeotnm  L  6   ut 

agri  uel  acres  FP  ut  acri  uel  acres  L:  cf.  MaXl.  Theod.  p.  587, 10  6  nam  z  1j 
10  unde  eat  et  ncmorosa  L:  Verg.  Aen.  III  270  16  sunt  item  FP  sunt 
autem  L  16  uidelicet  FF  scilicet  L  17  mons  fons  frons  g  20  poetica  L 
poetali  FP  23  obscura  FP  opcrta  L  24  sergius  LP  sercgius  F:  Seig.  de 
syll.  p.  478,  20  25  neue  flagella  sP:  neue  flagello  FL:  Verg.  georg.  II  290 
29  enim  om.  F       30  brenes  F 


DE  ARTE  METBICA  231 

p.  23M.  54  P.   ^ 

et  item 

mors  fera  per  hominem  miserum  sibi  subdidit  orbem. 
ubi  item  quidam  grammaticorum  dubium  ponunt  exemplum^  ^terga  fatiga- 
mus  hasta'.     nam  etsi  non  h  sequeretur^  mus  tamen  esse  posset  ionga 
5  poetica  licentia,  quia  plenis  pedibus  superfuit,  sicut  hoc  quod  itcm  ponunt, 
omnia  vincit  amor,  et  nos  cedamus  amori, 
ubi  mor  ideo  potuit  produci,  quia  post  emensos  pedes  integros  partem 
terrninat  orationis^   tametsi  vocalis  sequatur.     tertius  modus  est   syllabae 
communis,  cum  verbum  aUquod  in  vocaiem  desinens  correptam  excipftur 
10  a  duabus  consonantibus,  quarnm  prior  sit  s:  asi  enim  natura   brevis  in 
hoc  Fortunati; 

ordinibus  variis  alba  smaragdus  inest; 
est  positione  longa  in  hoc  Sedulii, 

adveniat  regnum  iam  iamque  scilicet  illud. 
15  cum   vero   s   in   capite   verbi   fuerit  consonanti  alii   subiecta,   nequaquam 
potest  ultimam  vcrbi  prioris  syllabam  producere^  quae  in  brevem  desierat 
vocalem,  ut  Sedulius  # 

stare  choro  et  placidis  caelestia  psallere  verbis, 
et  Fortunatus 
^  vocibus  alternis  divina  poemata  psallunt; 

falsoque  defmit  Pompeius  s  non   posse  liquescere,  nisi  ipsa  antecedat,  ut 
^ponite  spes  sibi  quisque'.    hanc  Virgilius  et  in   medio  verl>o  alteri 
consonanli  praepositam,  ubi  commodum  duxit,  liquentium  |  more  transiliit^ 
hortatur  Mnestheus  nunc  nunc  insurgite  remis; 
25  nisi  forte  hunc  versum  ita  scandendum  putamus,  ut  sit  horta  spondeus, 
tur  mnc   spondeus,  stheus   nunc   spondeus^   coniunctis   scilicet  vocalibus, 
quod  diphlhongon  vocant    unde  bene  Donatus^  cum  de  liquentibus  loque- 
retur  litteris^   dixit  specialiter  de  Jiac  ^et  s  littera  suae  cuiusdam  potesta- 
tis  est,  quae  in  metris  pterumque  vim  consonantis  amittit'.  est  enim  modus 
30  quartus  syllabae  communis,  cum  post  pedem  quemlibet  una  syllaba  brevis 
remanserit  de  verbo^  quae  vel  in  vocalem  desinens  excipiatur  a  consonante 
verbi   scquentis  vel  in  consonantem  desinens  excipiatur  a  littera  vocali: 
est  enim  natura  brevis  in  hoc, 

cuius  onus  leve  est,  cuius  iuga  ferre  suave  est; 

3  exemplam  pODunt  P  terga]  Verg.  Aen,  VII II  610:  cf.  Serv.  in  Don. 
p.  424,  15  6  omnia]  Verg.  hucol.  10,  69  7  integpros  pedes  L  16  desierat 
LPf  deserat  F  deslDerit  g  19  furtunatns  F  21  definit  P  di,.nit  F  diffi- 
niuit  f  definiuit  L  propeius  F  corr.  pompeius  /*:  Pomp.  p.  117,  23  ipsa  LPf 
ipsi  F  22  ponite]  Verg.  Aen.  XI  309  23  transiliit  ut  est  hortatur  gP; 
Verg.  Aen.  V  189  24  nunc  semel  scriptutn  Jiabet  F,  bis  LPf  25  ut  sit 
L  Pf  nt  F        27  Donatus]  p.  368,  2        29  fortasae  est  item  modus  quartus 

in  hoo 

30  quartus  syllabae  P 


232  BEDAE 

p.  2354.  55  P. 

est  longa  permissu  poetico  in  hoc, 

frondea  ficus  erat  cuius  in  robore  nullum^ 
quod  genus  syllabae  inter  longas  vel  omnino  refugiendum  vei  parcissime 
usurpandum  est    unde  et  in  recentioribus  poetis  non  facile  eius  invcnies 
exempium^  quamvis  et  apud   Virgilium  non  rarissimum^.  apud   Homerum  5 
vero  frequentissimum  reperiatur.    item  modus  est  quintus^  cum  pars  ora- 
tionis  desinit  in  diphthongon  sequente  statim  altera  vocali:   est  enim  per 
naturam  longa  in  lioc,  ^Musae  Aonides';  est  per  licentiam  brevis  in  hoc^ 
Mnsulae  lonio  in  magno'^  quod  posteriores  poetae  magis  in  una  parte 
orationis  fieri  voluerunt.    unde   nec  huius  exemplum  facile  iu  nostratibus  ^o 
poematibus  invenies.    at  cum  diphthongus  a  vocali  alterius  verbi  excipitur^ 
tum  hanc  per  synalipham  transiliendam  esse  dicebant,  ut  Prosper  in  prae- 
fatione  epigrammatum 

nec  nostrae  hoc  opis  est,  sed  ab  illo  sumitur  hic  ros^ 
qui  siccam  rupem  fundere  iussit  aquas.  i^ 

sextus  modus  est^  ut  Donatus  ait,  cum  producta  vocalis  est  vocali  altera 
consequenle:  #6t  enim  ionga  in  hoc^ 

0  utinam  in  thalamos  invisi  Caesaris  issem; 
brevis  in  lioc^ 

te  Corydon^  o  Alexi^  trahit  sua  quemque  voiuptas.  20 

quod  moderni  versiflcatores  in  eadem  potius  parte  orationis  facere  consue- 
runt,  ut  ^Eoi  venere  magi'  et 

splendidus  auctoris  de  vertice  fulget  Eous.  | 
et  rursus  longa  est  per  naturam  ita, 

angelus  iutactae  cecinit  properata  Mariae,  ^^ 

brevis  per  iicentiam  ita, 

exultat  Mariae  cum  prima  adfamina  sensit. 
at  cum  ionga  vocalis  vel  eliam  brevis,  qUf\p  partem  terminat  oralionis,  excipi- 
tur  a  vocali,  allerius  verbi  priorem  per  synalipham  absumunt;  ut  Prosper 

nam  si  te  virtute  tua  ad  caeiestia  credas  ^o 

scandere,  de  superis  pulsus  in  ima  cadis; 
quamvis  et  Arator  imitatus  veteres  dixerit 

0  utinam  nostris  voluisses  fida  iuventus 


3  Quod  genus  —  6  reperiatur  Mall.  Theod.  587,  14 


1  permissu  (pcrmiBso  F  corr.  -su  f)  poetico  in  hoc  LF  in.  hoc  permisso 
poetico  P  6  reperiatur  quintus  modns  esi  L  8  Mnsaej  cf.  [Max.  Vict]  dc 
findl.  p.  230,  18        9  insulae]  Verg.  Aen.  III  211        10  nnde  nec  huius  eiem- 

non 

plum  facile  (facile  mn.  P,  add.  p)  FP  unde  hmus  ezemplnm  facile  L  11  at 
cum  F  ut  cum  L  aut  cum  P  16  DoDatns]  p.  369, 11  18  0  utinam]  Ltican. 
Pharsal.  VIII  88:  cf.  Serg.  de  syll.  p  479,  19  20  te  Corydon]  Verg.  hucoh 
2,  65        22  eoi  FL  eoo  sP        23  fulgit  F       27  exultant  L       29  abaumit  L 


DE  ARTE  METEICA  233 

p.  2355.  56  P. 

consiliis  parere  prius^  ne  litora  Cretae 
linqucres  insani  rabiem  passura  prorundi. 
septimus  modus  est^  cum  propomen  c  littera  terminatum  vocalis  statim 
sequitur:  est  enim  longa  in  hoc^ 
5  non  quia  qui  summus  pater  est,  et  niius  liic  est^ 

sed  quia  quod  sumnius  pater  est^  el  filius  hoc  est; 
brevis  in  hoc^ 

hic  vir^  hic  est,  tibi  quem  promitti  saepius  audis. 
sed  et  adverbium  c  littera  terniinatum  communem  syllabam  facit:  est  enim 
10  longa  in  hoc  Paulini^ 

donec  adspirante  deo  conatibus  aegris; 
brevis  in  hoc  Prosperi, 

ut  morbo  obsessis  praestanda  est  cura  medendi^ 
donec  in  aegroto  corpore  vita  manet 
15  octavus  modus  est^  cum  correptam  vocalem  in  eadeni  parte  orationis  sequi- 
tur  z  consonans  graeca  duplex:  est  enim  longa  in  hoc  luvenci^ 

difficile  est  terris  adfixos  divite  gaza; 
est  brevis  in  hoc  eiusdem, 

et  gaza  distabat  rerum  possessio  fulgens. 

80  nonus  modus  est^  quo  omnis  syllaba  novissima  versus  in  quocuniquc  metro 

adiaforos^  id  est  indincrens,  est  et  ad  voluntatem  poetarum  vel  correpta  pro- 

ducitur  vel  corripitur  producta^  quod  frequentius  est  quam  ut  exemplis  indigeat. 

Sciendum  est  autem  quod  x  litera  duptex  numquam  facit  communem 

syllabam^  sed  cuni   in  eodem  verbo  sequitur  vocalem^  sempcr  eam   habel 

25  longam  aut  natura^  ut  pax  lex  lux  rex  vox^  aut  positionc,  ut  fax  nex  nix 

nox  nux  et  exul  exitus  exitium.    cum  vero  in  primordio  fuerit  verbiy-non 

potest  producere  finem  prioris  vcrbi  quod  in  brevcm  desierat  vocalem,  ut 

pontibus  instratis  conduxit  litora  Xerxes. 
n  quoquc  littera  pari  ratioue,  ni  fallor^  cum  in  medio  verbo  consonanti 
30  altcri  fuerit  subiccta^  praecedentem  syllabam  sive  '  natura  seu  positione 
semper  longam  habet,  ut  regna  calumnia.  cum  vero  in  primordio  verbi 
fuerit  aUi  subiecta  consonanti^  ut  Gnaeus  gnarus,  profecto  ultimam  sylla- 
bam  verbi  prioris^  si  in  brevem  desierat  vocalcm,  brcvem  hanc,  ut  fuerat^ 


1  consiliis  parere  LVf  conBilii  sperare  F  2  insani  FP  insanam  L 
7  brevis  in  hoc  om,  L  8  hic  vir]  Verg.  Aen,  VI  702  16  inuencii  L 
20  in  quocuinque  metro  adiaforos  est  id  est  indifferens  est  F  indiffcrens  est  in 
quocumque  metro  quae  graece  adiaforot  dicitur  L  21  poetae  L  22  quam 
exemplis  L  26  nox  nux  et  exul  FP  nux  nox  exul  L  27  finem  FP^i  ulti- 
mam  syllabam  L  desierat  LP  desiderat  F  deaierit  ?  28  pontibuB]  Teren- 
tian.  1160:  cf.  Serg.  de  syll.  p.  479,  29  instratis  FP  in.ratis  una  lUtera 

deleta  L  instnictiB  <5        xerses  L        29  in  medio  uerbo  FP  in  medio  uerbi  Lf 
33  desierat  FLP  desierit  p?        hanc  et  nt  fuerat  F 


234  BEDAE 

p.  2356.  57  P. 

remauere   permitlit    netjue  ullam  producendi   liabet    potestatem   Prospero 
teste,  qui  ait 

nec  tamen  hos  toto  depellit  foedere  gnaros, 

naturam  errantum  dividere  avitus. 
unde  et  inter  liquidas  adnumeratur,  tametsi  non  ita  ut  1  et  r,  quae  com-  5 
munes  syllabas  facere  solent. 

DE  PRIMIS  SYLLABIS 

llaec  de  differcntia  syllabarum  paucis  dicta  sunt,  quas  etiam  exemjilis 
ipse  plurimum  discernere  potest,  qui  scansionem  versus  heroici  discere 
curavit.  sed  qui  necdum  ad  hoc  pervenit^  hunc  interim  hortamur  syllabas  lo 
omnium  parlium  orationis  ex  princlpio  versuum  heroicorum  diligentins 
scrutetur.  omnis  enim  versus  hexameter,  qui  sex  pedibus^  et  pentameter^ 
qui  quinque  pedibus  conslat^  primam  habet  syllabam  lougam,  quia  vel  a 
spondeo  vel  a  dactylo  incipit^  quorum  prior  pes  duabus  longis  syllabis 
consistit,  ut  dicens,  secundus  longa  et  duabus  brevibus^  ut  dicimus.  et  15 
ideo  cum  codicem  hexametri  vel  elegiaci  carminis  adsumis  in  manus^  quam- 
cumque  paginam  aperiens  inspexeris,  quemcumque  versum  aperiens  legeris, 
absque  ulla  dubietate  primam  syllabam  aut  natura  aut  positione  longam 
invenies^  quia  nimirum  sive  spondei  seu  dactyli  constat  esse  principium. 

Item  prima  saepe  syllaba  ex  compositione  figurae  deprehenditur,  ut  20 
si  nescias  qualis  sit  pius,  ex  compositione,  quae  est  impius,  qualis  sit 
pius  cognoscitur^  licet  in  aliquantis  hoc  fallat.  nam  cum  dicimus  nubere^ 
nu  longa  est;  ilem  cum  dicimus  innuba  aut  pronuba,  fit  brevis  nu  in 
compositione :  iteni  lux  lucis  lu  longa  est^  lucerna  brevis  est:  item  liomo 
brevis  est  ubiquc^  humanus  longa;  Mtur  in  antiquam  silvam',  i  Ionga;25 
^superumque  ad  lumen  ituras',  i  brevis.  sed  hoc  inveniri  raro  con- 
tingiL  verum  si  quaelibet  pars  oratiouis  pracpositionibus  componalur^  pii- 
mas  syllabas  ex  his  cognoscimus:  nam  talis  |  manebit  fere  omnis  composita 
syllaba,  qualis  et  ipsa  praepositio  fuerit^  ut  deceptus  abundans^  de  vidc- 
licet  louga  et  ab  brevis.    item  ex  ipsis  praepositionibus  ad  et  ob  et  iii  el  30 

3  nec  tameQ  hos  toto  depellit  foedere  gnaros  gP  nec  t'm'  hos  toto  depellit 

federe  gnarus  F  uectimus  hos  toto  depellit  corpore  gnams  L  4  errantum  Lp 
errantium  P  errantium  coYr.  -tum  F  auicus  L  6   annumeratur  tametsi 

{superscripto  quamuis  l)  L  anumeratur  tamsi  F  adnumcrantur  {corr.  -atur  p) 
tamen  etsi  P  8  sunt  LP,  om.  F,  sint  f  quas  Buis  etiam  L  10  curauit 
FL  curabit  eorr.  curauerit  P  curabit  s  sed  et  qui  gP  13  syllabam  longam 
habet  L        quia  uel  Lf  qui  uel  F  qnae  uel  sP        IB  consistit  FP  constat  L 

16  quamcumque  paginam  apariens  insperis  qnae  {corr.  iuspezeris  que  f)  cum- 
qne  uersuB  apariens  legeris  F      17  uersum  arripiens  ^P      19  quia  LPf  qui  F 

siue  dactili  seu  spondei  L      21  qualis  sit  pius  posteriore  loco  om.  L      24  lu 
longa  est  P  longa  est  lu  L:  lu  om.  F       26  itur]   Verg,  Aen.  VI  179      26  supe- 
rumque]   Verg.  Aen,   VI  680         itnras  L         inuenire  F        27  qualibet  F 
30  ob  in  FLP 


DE  ARTE  METRICA  235 

p.  2357.  58  P. 

siib  diversc  iii  verbis  ponuntiir:  nam  corripiiintur^  cum  crescendo  disyllaba 
reddunt,  ut  adit  obit  init  subit;  indifferenter  sunt;  cum  trisyllaba  faciunt, 
ut  adicit  obicit  inicit  subicit;  producuntur  tantum^  cum  tetrasyllaba  ex  se 
reddunty  ut  adicio  obicio  inicio  subicio.    item  producuntur  quae  per  prac 

5  et  per  quae  in  primis  syllabis  scribuntur;  breviantur  vero  pretium  prccor 
premo  prehendo  ct  queror^  boc  est  querelam  dcpono^  ct  quae  cx  bis  per 
derivationem  vel  declinationem  vel  composUionem  tieri  possunt  et  qiie  con- 
iunctio.  itcm  contra  breviantur  cx  isdem  pracpositionibiis  in  compositione, 
ut  debinc  profectus  professus  profusus  profatus  proavus  pronepos  et  cetera. 

10  Sunt    item  aliquanta  verba    quae   primas  syllabas  temporum   ratione 

pcrmutanty  quae  subter  collecta  in  omni  praeterito  perfecto  vel  in  omni 
praeterilo  plusquamperfecto  vel  in  uno  futuro  modi  tantum  coniunctivi 
producunlur^  in  ceteris  autem  modis  et  temporibus  breviantur^  ut  sunt 
haec,  lego  legi  cum  lcgero,  faveo  favi  cum  favero,  venio  veni  cuin  venero, 

15  fugio  fugi  cum  fugero,  facio  feci  cum  fecero,  sedeo  sedi  cum  sedero,  fodio 
fodi  cum  fodero,  video  vidi  cum  videro,  voveo  vovi  cum  vovero,  foveo 
fovi  cum  fovero,  iuvo  iuvi  cum  iuvero,  ago  egi  cum  egero,  emo  emi  cum 
emero,  lavo  lavi  cum  lavero,  odio  odi  cum  odero,  sero  sevi  cum  severo, 
sino  sivi  cum  sivero,  [cavo  cevi  cum  cevero]  cavco  cavi  cum  cavero.    item 

20  conlra  inveniuntur  quae  in  praesenti  tempore  producta  sunt  et  in  praeter- 
ilo  breviantur,  ut  sunt  haec,  pono  posui,  cogo  coegi,  do  dedi,  sto  steti. 
item  omiiia  verba  quae  in  praeteritis  ante  crcscunt  in  primis  syllabis 
brcviaiitur^  ut  pendo  pependi,  tondco  totondi,  posco  poposci,  ciirro  cucurri, 
tcndo  letendi,  pello  pepuli. 

25  Item  in  verbis  quae  eisdem   litteris  scribuntur  nolandum  quod   liber, 

si  librum  signirical  aut  corlicem,  brevem  habet  li,  si  liberum,  longam.  pila, 
s^vas  significat,  longam  habet  pi,  si  sphaeram,  brevem.'  securus  longam 
se,  scouris  brcvem.    domus     brevem   do,   doma,   id   est   lectum,  longam. 

1   diuersae  FL  disyllaba  (ucrba  add,  T)  reddunt  L  disyllabam  (cx  se 

add.  p)  rcddunt  FP  disyllabum  ex  se  reddunt  g  2  indifferentes  sunt  g 

trisyllaba  L  et  in  marg.  hV  ue^ba  Z  trisyllabam  FP  trisyllabum  g  3  ut  adi- 
cit  —  reddunt  om.  P,  add,  p  tetrasyllaba  L  tetrasyllabam  Fp  tetrasyllabum  <5 
5  praetium  praecor  F  6  et  om.  F,  add.  LP  quaerelam  F  9  pro- 
fatus]  profestus  Putschius  11  vel  iu  ouini  praetcrito  plusquamperfecto  om,  F, 
add.  f  12  coniunctatiui  P,  corr.  coniunctiui  F  13  autem  om.  P  14  favero] 
pauco  paui  cum  pauero  o/.  man.  add.  P  15  cum  Bedero  foneo  foui  cum  fouero 
uideo  uidi  cum  uidero  uoueo  uoui  cum  uouero  fodio  fodi  cum  fodero  iuuo  P 
fodio]  fodeo  F  16  uoueo  uoui  cum  fouero  iuuo  F  ioveo  fovi  cum  fovero 
om.  L,  add.  l  18  labo  laui  cum  labero  odio  odi  cum  odero  F  odio  odi  cum 
odero  lauo  laui  cum  lanero  L        sero]  seuo  F        19  eivi]  sini  F        cauo  ceui 

ce 

cum  nero  caueo  caui  cum  cauero  F  caueo  ceui  cum  ceuero  (decipio  inde  canilla- 
tor  auperscr.  l)  caueo  caui  cum  cauero  L  caueo  caui  cum  cauera  P  21  breuia- 
tur  nt  pro  haec  F  23  pendeo  pependi  tondo  F  27  speram  FL  longam 
habet  se  L 


236  BEDAE 

p.  2358.  59  P. 

plaga  cum  cliina  si^Ktcat,  brevis  est  pla^  ciinn  viudictam^  loiiga.  paliis 
paludiSy  Iirevis  esl  pa,  palus  pali  ionga.  populus  cum  vulgus  significat; 
brevis  est  p»;  cum  arborem^  longa.  nitens  a*  nitore^  brevis  ni^  nitens  a 
nisu  longa.  ilem  edtico  educis,  longa  du^  educo  educas^  id  cst  nutrio^ 
brevis.  concido  deeido  incido  occido,  si  ad  casum  pertinent,  correptam  5 
habent  ci,  si  ad  concisioneny  productam.  colo  colis,  brevis  co^  colo  colas 
prodiicta.  placo  placas  producta^pla,  placeo  places  correpla.  pareo  pares^ 
id  esl  apparea  sive  obte»pero,  producta  pa;  paro  paras^  id  est  praeparo, 
ei  parib  pari»  cotrepta.  parentes^  cum  apparentes  significat,  producta  pa; 
cum  geniiores,.  eorrepta,  sicut  et  parieutes.  idem,  si  neutri  generis  est^  lo 
eorripUur,  si  iBasculini,  producitur  in  utroque  numero.  ievitas^  si  insta- 
bilitatem  meiitis  designat  aut  pusiUitatem  ponderis,  brevis  est  le;  si  leni- 
taiem  tactus^  unde  ligna  in  aedificio  levigala  dicuntur,  longa  est  le. 

DE  MEDIIS  SYLLABIS 

Medias   syllabas  tribus  modis  cognoscimus,  positionc   et   diphtbongis  i5 
et  accentu.    sed   de  positione  et  diphthongis  supra   traclavimus.    accentus 
autem  quasi  adcautus  dictus^  quod  ad  cantilenam   vocis  nos  faciat  cogno- 
scere  syllabas.    qui   vocis  accentus  duo  sunt  ad  ea  quae  tractamus  neces- 
sarii,  curreptus  et  productus.    correptus  est,  quotiens  sine  ulla  mora  vocis 
medias  syilabas  enuntiamus,   ut  moenia  tabula.     productus  est^   quotiens  20 
medias  syllabas  cum  aliqua  mora   vocis  exprimimus,   ut    fortuna    natura. 
sciendum  est  tamen  quia  illa  quae  in  verbis  i  correpta  proferunlur,  cuni 
in  medium  venerint  ct  ipsam  i  in  e  mutaverint,  ut  legis  lege  legere^  ubi- 
que  breviantur^   cxcepto  cum  a   tribus   excipiuntur  consonantibus  b  ct  m 
et  t,  ut  leg^bam  leg^mus  legdtur.    cetera   melius  accentibus  colliguntur.  25 
qui  accentus  in  ti*isyllabis  et  tetrasyllabis  et  deinceps  ita  considcrandus  ^j^ 
ut  si  quaeratur  ^amicissimorum'  quibus  syllabis  constet,  ediscimus  priinam 
brevem  exemplo^  |    ut    ^nimium    dilexit   amicum';    secundam    longam 
acccntu  invenimus;   tertiam   longam  positione;   quartaoti    brevem   accenlii, 
quia,  cum  dicimus  ^amicissimus',  paenultimam  cum  brevi  accentu  invenimus;  ao 
quintam  acceutu  longam.    ultima  vero  qualis  sit,  per  singulas  partes  oratio- 
nis  monstrabimus  in  ralione  subiecta. 


U  m  MEDUS  SYLLABIS  Serv.  de  final.  451,  9 


4  enuirio  ?P  6  habet  ci  L  colas  productam  F  12  deeignat  FL 
BigDificat  P      13  aedificio  LPf  aedificatio  F      15  positione  dipiongis  accentu  1j 

17  post  autem  add.  est  I         faciat  corr.  facii  LP  19  esi  post  correptus 

oni.  F       22  ille  F  corr.  illa  f      cum  medium  F       26  cetera  auiem  melius  L 

26  in  trisyllabas  ei  ieirasyllabas  F  considerandus  esi  ^PServius,  couside- 
ran  |  esi  F  considerandi  suni  L  27  coDBiet]  &  stei  F  ediscimus]  ct  dici- 
muB  vulgo  apwkServium  28  nimium]   Verg.  Aetu  VI III  430         secundam 

cum  longo  acceniu  g  31  uliima  L  Sertnus,  ultima  FP  32  monBtrabimt 
rationes  subieciae  Servius 


DE  ARTE  METRICA  237 

p.  2859.  60  P. 

DE  VLTIMIS  SYLLABIS  NOMINVM  PRONOMINVM 

ET  PARTICIPIORVM 

Nominativus  singularis  lias  habet  breves,  a,  ut  citbarista  vinea  toreuma, 
e^  ut  sediie,  o,  ut  ordo  virgo,  u^  ut  cornu,  el^  ut  mel,  il,  ut  vigil,   ul, 

5  ut  consuly  m,  ut  tectum,  en,  ut  carmen,  us^  ut  iustus  cursus  cedrus 
ncmus,  ir^  ut  vir^  or,  ut  doctor^  t,  ut  caput;  has  item  longas,  i,  ut  frugi, 
il  uno  etrusco,  ut  Tanaquil,  ol^  ut  sol,  as,  ut  facultas,  c,  ut  allec.  item 
baec  sunt  quae  in  monosyllabis  producuntur,  in  disyllabis  autem  et  tri- 
syllabis  vel  in  ceteris  polysyllabis  corripiuntur,  ar,   ut  far  Nar  Caesar,  er, 

10  ut  ver  pater,  ur,  ut  fur  murmur,  is,  ut  vis  gUs  lis  fortis,  al,  ut  sal  Ilanni- 
bal.  item  torcular  et  pulvinar  producta^  quia  quibusdam  placuit  hoc  tor- 
culare  dici,  non  torcular,  et  hoc  pulvinare,  non  pulvinar.  es  terminatus, 
si  quintae  fuerit  declinationis^  producitur,  ut  dies;  si  terliae,  ttmc  longa 
est,  cum  genetivus  singularis  non  crescit^   ut  lales  caedes   tabes   pubes 

15  clades  fames  vulpes  claves  aedes  sedes  strages  Ilercules  proles  nubes,  quam- 
vis  quidam  nubs  nominativum  enuntiare  maluerint;  vel  cum  crescens  e 
productam  antenovissimam  syllabam  habuerit;  ut  merces  quies,  mercedis 
quietis;  vel  cum  monosyllaba  fuerint  nomina  aut  de  monosyllabis  ducta,  ut 
pes  bipes  sonipes.    ubi  notandum  quod  pes,  sicut  et  sal  et  par,  cum  mono- 

^  syllabum  est^  longum  est;  at  cum  per  alios  casus  declinari  coeperit,  pri- 
mam  syllabam  corripit.  item  Ceres  paries  aries  abies  nominativo  et  voca- 
tivo  casu  es  producunt;  at  in  ceteris  casibus  e  corripiunt  breviatur  vero 
es,  si  aut  e  in  i  mutaverit  in  genetivo  crescente,  ut  miles  militis,  aut 
brevem  babuerit,  ut  seges  segetis.    os  monosyllabum  ^  |    si  ora  significaty 

25  producitur;  si  ossa,  breviatur.  quae  tamen  os  syllaba,  cum  in  disyllabis 
vel  in  trisyllabis  venerit  et  media  syllaba  genetivi  producta  natura  per- 
manserit^  tunc  longa  erit,  ut  nepos  nepotis;  si  vero  correpta,  breviatur, 
ut  compos  compotis.  us,  cum  in  genetivo  crescente  longa  iiermanserity 
producitur,  ut  virtus  virtutis^  tellus  telluris,   excepto  uno  palus,  quod  in 


1  DE  VLTIMIS  SYLL ABI8  Serv.  de  final.  451,  27        1 1  torcular  Ckaris, 
26y  17,  exc.  Char.  541,  4 


5  ut  tectam]  tctecnm  F        7  il  (udo  add.  T)  etnuco  tajiaqiul  L        10  lis 
om.  L,  add.  l        IS  quintae  fuerit  declinatioDis  Lf  quiniae  declinationis  fuerit 
P  quintae  fuerit  tenninatas  F      14  labes  caedee  tabes  FL  labes  tabet  caedes  P 
pubes  LP  pudes  F  puppes  «  16  clavea  <m.  ?P,  add.  FL         stiages] 

stages,  ut  videtur,  earr.  frafpes  F  16  enuntiari  P  maluerint  L  malueront 
FPl  19  sal  et  am.  F,  add.  f  cum  monosyUabum:  est  L  cnm  monosyllAba 
est  P  commone  (carr.  cummono)  syllaba  est  JP  20  longa  eet  FLP  at  cum 
LP  aut  cum  F  21  paries  aries  FL  aries  paries  P  22  casu  es  producunt  L 
casum  es  prodncunt  F  casn  produeunt  P  casu  producuntur  «  24  monosylla- 
bam  L  monosyllaba  FP  27  tunc  FL  tum  P  oerrepta  erit  «P  28  crescente 
u  longa  sP        29  excepta  F 


238  BEDAE 

p.  2S60.  61  F. 

genetivo  dis  terminaUir,  palus  paludis:  unde  est  ^sterilisque  diu  palus 
aptaque  remis'.  si  vero  in  genetivo  crescente  correpta  [quia  mutata] 
permanserit  aut  non  creverit,  breviatur,  ut  pectus  pectoris,  vulgus  vulgi. 
genetivus  dativus  et  ablalivus  producuntur.  sed  genetivus,  cum  tertiae 
fuerit  declinationiSy  cum  ablativo  suo  e  tantum  littera  terminato  breviatur,  & 
iit  a  fonte  fontis;  excepto  uno  quod  producitur,  ab  hac  fame,  quia  veteres 
huius  famei,  non  huius  famis,  et  huic  famei,  non  huic  fami  declinabant. 
ubi  notandnm  quod  nomina  quinlae  declinationis,  quae  in  ei  litteras  gene- 
tivo  et  dativo  casu  terminantur,  et  has  divisas  et  utramque  longam  habent, 
ut  faciei  diei  fidei.  accnsativus  brevis  est  semper,  vocativus  similiter,  ex-  lo 
cepto  cum  i  terminatur,  ut  Laurenti:  ubi  notandum  quod  nomina  quae  in 
ius  terminantur  in  genetivo  casu  duplici  i  efferuntur,  in  vocativo  simphci, 
in  utroque  longa,  ut  filius  filii,  o  fili;  vei  certe  vocativum  in  e  correptam 
termlnant,  ut  impius  inm^ie.  qui  etiam  vocativus,  dum  similis  nominativo 
fuerity  regulam  nominativi  sequitur,  ut  haec  paupertas  et  o  paupertas.  15 
nominativus  accusativus  et  vocativus  pluralis  in  masculino  et  feminino 
genere  producuntur,  corripiuntur  in  neutro.  ambo  et  duo,  si  neutra  sunt, 
corripiuntur;  si  masculina,  producuntur.  genetivus  in  omnibus  brevis  est. 
dativus  et  ablativus,  si  is  terminantur,  longi  sunt,  ut  doctis;  sl  bus,  bre- 
viantur,  ut  rebus.  20 

Ilac  regula  omnia  nomina  pronomina  participia  continentur.  sed  pro- 
nominis  declinatio  in  hoc  tantum  differt,  quod  in  monosyllabis,  quae  vocali- 
bus  terminantur,  ut  me  te  se  tu  qui,  aut  vocalibus  constant,  ut  o,  in  | 
quolibet  casu  producuntur.  sed  genetivus,  cum  us  fmitur,  breviatur,  ut 
illius;  dativus  Tera,  skal  in  nomine^  semper  longus  est,  excepto  mihi  tibi  25 
sibiy  quae  indifferenter  poni  possunt  sic  reliqui  quoque  casus  regulam 
sumunt  ex  nomine. 

In  graecis  vero  nominativus  singularis  has  habet  breves,  a,  ut  ecclesia 
baptisma;  as,  cum  genetivus  dos  habuerit,  ut  Arcas  Arcados,  Pallas  Palla- 
dos;   OS;  cum  in  genetivo  diphthongon  habuerit,  ut  Delos  Deloy:   longas  30 
vero  haSy  e,  ut  schole  synagoge,  quae  latina  consuetudo  in  a  terminat;  o, 
ut  Dido,  an,  ut  Titan,  en,  ut  lien  Siren,  in,  ut  delphui,  on,  ut  Memnon, 


1  unde  est  BterilisqDe  L  unde  est  haec  sterelisque  FP  nnde  est  hoc  steri- 
lisqne  g.  fortasse  nnde  est  et  sterilisqne.  Hor.  a.  p.  65  2  correpta  quia  mu- 
tata  permanserit  FP  non  permanserit  L.  si  vero  in  genetivo  crescente  correpta 
\i  permanserit  aut  mntata  fuerit  aut  non  creverit  edidi  ajmd  Servium  p.  453,  1. 
Beda  corruptam  scripturam  e  codice  Servii  r^etivisse  videtur,  quae  deinde  in  L 
correcta  egt  3  breuiatur  FP  corripitnr  L  7  non  huic  fami  om.  F,  add.  f 
10  ut  &ciei  diei  ezceptiB  tribns  fidei  rei  spei  «.  al.  ezceptis  tribus  fidei  spei 
rei  m  marg.  l  uocatiuus  similiter  Lf  uocatinus  semper  Edmiliter  P:  similiter 
om.  F  13  in  utroque  longa  FP  in  utroqne  longam  habent  Lf  14  termi- 
nat  F  26  poaaunt]  potest  F  30  delos  delei  FLP  Delo  Delov  5  32  siren 
Lf  sirien  FP 


DE  ARTE  METRICA  239 

p.  2S61.  6S  P. 

er^  ut  aer  aether,  as,  ut*Aeneas^  es,  ut  Anchises.  genetivus  breviatur, 
cum  dos  vel  tos  habuerit  in  fine^  ut  Arcados  poematos;  dativus,  cum  i, 
ut  Palladi;  accusativus^  cum  a  vel  on,  ut  Thesea  Delon;  alias  longus  est 
vocativus,  cum  a  terminatur^  in  masculinis  tantum  longus  est,  ut  Aenea: 

5  nam  in  femininfs  corripitur,  ut  catbedra :  e  terminatus  producitur,  ut 
schole  synagoge  pentecoste  parasceue,  exceptis  his  quorum  nominativus 
os  terminatur,  ut  Petros  Petre:  i  terminatus  corripitur^  ut  Alexi:  o  finitus 
producitur^  ut  Dido.  nominativus  et  vocativus  pluralis^  cum  a  vel  es  termi- 
nantur^  breves  sunt^  ut  rbetores  charismata;  alias  longi  sunt,  ut  ecclesiae. 

10  genetivus  iongus  est^  si  tamen  graece  fuerit  declinatus,  ut  laon  cedron, 
id  est  populorum  cedrorum.  dativus  in  terminatus  corripitury  ut  Arcasin; 
alias  longus  est,  ut  lais^  id  est  populis.  accusativus,  si  as  fuerit  termi- 
natus  et  a  genetivo  siugulari  venerit  os  finito^  corripitur,  ut  Arcados  Arca- 
das;  alias  productione  laetatur,  ut  ecclesias. 

15       DE  VLTBOS  SYLLABIS  VERBORVM  ET  ADVERBIORVM 

In  verbis  primae  coniugationis  producuntur  a  et  as,  ut  ama  amas; 
in  secundae  e  et  es^  ut  sede  sedes;  in  tertiae  productae  i  et  is,  ut  nutri 
uutris;  in  tertiae  correptae  breviantur  e  et  is,  ut  cerne  cernis.  in  omni- 
bus  o  corripitur^  ut  amo  sedeo  j  cerno  nutrio,  tametsi   auctoritas  variet. 

so  eadem  in  infinitivo  modo  paenultima  syllaba  a  et  e  et  i  productas  liabenty 

•  ut  amare  sedere  nutrire;  item  e  correptam,  ut  cernere^  similiter  in  aliis 
modis  productis  eisdem  vocalibus  amarem  amares  amaret  et  cetera  ad  suam 
formam;  e  correpta  in  verbis  tertiae  coniugationis  correptae^  ut  cernerem 
cerneres  cerneret  et  cetera.    item  es  corripitur^  ut  sum  es  et  c^en  ipaw 

25  ex  bis  componi  possunt,  ut  adsum  ades,  possum  potes.  item  faxis  velis 
adsis  longa  sunt^  quia  pluralis  numerus  ea  producit^  cum  dicimus  producta 
media  adsitis  velitis  faxitis.  omnes  in  verbis  novissimae  syllabae  quae  sunt 
huius'modi^  ut  res  et  ses,  longae  sunt,  quia  producit  eas  numerus  plu- 
ralis^  ut  amares  amaretis,  amasses  amassetis.    item  producenda  sunt  quae 

so  in  c  termiuantur^  ut  fac  dic  duc  induc^  aut  in  i,  ut  amavi  amari^  aut 
in  u,  ut  amatu.    corripiuntur  autem  quae  in  m,  ut  amem^  vel  in  r,  ut 

—  — 

16  DE  VLTIMIS  SYLLABIS  VERBORVM  Oc.  Serv.  de  finai,  454,  3  [Max. 
Vidor.]  de  findl.  236,  15 


5  cathedra  ?P  cathera  F  chatena  L  7  lu  (corr.  os  p)  terminatar  ut 
petras  {corr,  -os  p)  P  8  terminantar  F  terminatar  LP  9  breaes  sant  L 
breuia  suni'  FP  carismata  F  karismata  L  12  lais]  lays  P  id  est  om.  FP, 
add.  L  13  finito]  finitnr  corr.  inF  16  VLTIMIS  SYLLABIS  om.  FP,  add.  L 
19  cemo  nntrio  FP  nntrio  ceruo  L  20  pennltima  syllaba  FP  pennltimaB  flylla- 
bas  Zf  23  e  correpta  L  24  cemeret  om.  FP,  add.  L  et  cetera  qnae  FP  et 
qaae  L  27  nelitis  faxitis  FP  faiitis  aelitis  L  28  longa  snnt  F  31  in  m 
(em  F)  nt  amem  nel  in  r  (er  corr.  r  P)  ut  amer  FP  in  em  aut  er  nt  amem  amer  L 


240  BEDAE 

p.  236i.  G3  P. 

amer^  verin  us^  iit  amarous,  vel  in  t,  ut  amat,  vel  in  re^  ut  amare^  vel 
in  tiSy  ut  amatis. 

Adverbia  quae  in  a  terminantur  productione  gaudent^  ut  una.  quae 
vero  in  e^  si  ex  nomine  veniunt  et  comparationis  gradus  servant^  ut  docte 
doctius  doctissime,  producuntur;  si  autem  a  se  nascuntflr,  ut  saepe^  aut  & 
BOR  coraparantur^  ut  rite^  aut  in  comparatione  deficiunt^  ut  bene  male, 
bi*eviantur.  i  finita,  praeter  quasi  ibi  et  ubi  vel  quae  ex  ipsis  fiunt,  ut 
sicubiy  producuntur^  ut  heri.  o  indifierenter  accipitur^  ut  falso.  u  produci- 
tur,  ut  noctii.  1  et  r  breviantur,  ut  semei  pariter,  ul,  ut  simul,  m.  ut  tam. 
n  vero  excepto  non  et  en  ubique  breviantur,  ut  forsan.  s  breviatur,  ut  lo 
magis  funditus,  excepto  cum  a  praecesserity  ut  alias.  c  producitur,  ut 
bic  illic  adliuc.  monosyllaba  producuntur^  ut  cur  plus^  exceptis  bis  et  ter. 
verum  ne  dupliciter  profertur:  nam  producitur,  cum  prohibendo  dicitur^  ut 

scrutari  ne  cura  procax  abstrusa  laboret, 
vel  cum  ponitur  pro  ut  non^  ut  idem  Prosper  ait  15 

et  vindicta  brevis  sic  noxia  crimina  finit, 
ne  sine  fine  habeat  debita  poena  reos; 
corripitur  autem,  cum  interrogando  vel  increpando  ponitur^  ut 

tune  cruente^  ferox,  audax,  insane,  rebellis. 
es  in  numeris  corripitur,  ut  toties  quoties  septies  decies.  |  20 

DE  VLTIMIS  SYLLABIS  CONIVNCTIONVM  PRAEPOSITIONVM 

INTERIECTIONVM 

Coniunctiones  fere  omnes  corripiuntur.    sed  quae  a  vel  i  terminantur^ 
excepto  ita  quia  nisi^  producuntur,  ut  propterea  interea  si  etsi.    quae  in 
n  desinunt,  si  a  vel  i  ante  eam  habueriuty  producuntur,  ut  an  sin  alio-  25 
quin;  ceterum  breviantu^^  ut  tamen.   quamvis  producitur.    ceterae  brevian- 
tur,  exceptis  eis  quae  positione  sunt  longae,  ut  ast  aut. 

Accusativae  praepositiones  solae  quae  in  a  exeunt  producuntur;  ut 
intra^  et  una  monosyllaba  cis.  ablativae  vero  corripiuntur  omnes,  ut  ab, 
exceptis  monosyllabis  quae  aut  vocalibus  constant^  ut  a,  aut  vocalibus  30 
terminantur,  ut  de.  communes  praepositiones  correptas  esse  liquet^  ut  in 
super.  nec  de  loquelaribus  praepositionibus  reticendum,  tametsi  non  in 
fine^  sed  in   principio  semper  verborum  ponantur,  quae  sunt  am  co  con 


2  in  tia  F  in  18  LP  3  terminant  F  9  1  et  r  LF  el  et  er  F  10  non 
et  en  nbiqne  P  non  et  (an  add.  f)  nbique  F  non  et  en  et  an  nbique  L  s  breuian- 
tnr  F  18  nam  prodncit  F  15  Prosper]  proaunt  F  18  autem  cum  interro- 
gando  L  aut  cum  interrogando  F  autem  cum  aut  interrogando  P         uel  incer 

septics 

crepando  F  19  infane  repellis  F      20  es  in  numens  nt  toties  quotiea  decies 

corripitur  P  21  VLTDilS  SYLLABIS  om.  FP,  add.  L         24  ita  quia  FP 

quia  ita  L  si  etsi  FP  si  et  ni  X        25  babuerit  F        28  in  a  exeunt  L  in 

a  eunt  FP  32  de  loqnae  laboribus  F        33  principio]  printio  F 


DE  ARTE  METRICA  241 

p.  2368.  64  P. 

di  dis  re  se^  quod  am  et  dis  positionem  quaerunt,  ut  amplector  disiungo^ 
et  ideo  longae  fiunt;  co  dichrona  est,  ut  coerceo  conecto;  con  longa^  ut 
conicio;  di  longa^  ut  dirigo;  se  longa,  ut  secerno.  re  autem  ubique  brevia- 
tur,  ut  remittOy  excepto  cum  ^refert'  distat  significat^  ut 

5  praeterea  iam  nec  mutari  pabula  refert, 

et  uno  verbo  reicio,  ut 

reice,  ne  maculis  infuscet  vellera  pullis. 
Omnes  interiectiones,  si  monosyllabae  fuerint,  producuntur,  ut  heu; 
ceterae  vero  exemplo   similium  partium  orationis  aestimandae  sunt.    item 

10  interiectiones  omnes,  ut  Audacius  ait,  quia  de  graeco  sermone  mutuati 
sumuSy  ideo  in  novissimis  syllabis  fastigium  capiunt^  ut  papae  attat  eodem 
modo  et  ceterae  similiter  vel  acutum  vel  circumflexum  in  ultimo  sumunt 
accentum. 

DE  PEDIBVS 

15  Pes  est  syllabarum  et  temporum  certa  |  dinumeralio^  dictus  inde,  quod 

boc  quasi  pedali  regula  ad  versum  utimur  mensurandum.  sunt  autem  pedes 
disyllabi  quattuor,  trisyllabi  (^to,  tetrasyllabi  sedecim,  singuli  nominatim 
distincti.  at  qui  ex  his  geminatis  adcrescunt  sine  nomine  generaliter  syzy- 
giae^  id  est  coniugationes^  dicuntur.    unde  fit  omnes  pedes,  a  disyllabis 

20  scilicet  usque  ad  hexasyllabos ,  CXXIIII  coUigi,  de  quibus  in  Donato  ple- 
nissime  quisque  veiit  inveniet.  sed  nos  in  praesenti  opusculo  disyllabos 
tantum  et  trisyllabos  meminisse  sufficiat.  ergo  disyllabi  quattuor  hi  sunt^ 
pyrrichius  ex  duabus  brevibus  temporum  duum,  ut  amor;  huic  contrarius 
est  spondeus  ex  duabus  longis  temporum  quattuor^  ut  aestas:  iambus  ex 

25  brevi  et  longa  temporum  trium,  ut  parens;  huic  contrarius  est  trochaeus 
ex  longa  et  brevi  temporum  trium^  ut  versus.  trisyllabi  octo  hi  sunt^ 
tribrachus  ex  tribus  brevibus  temporum  trium,  ut  macula;  huic  contrarius 
est  molossus  ex  tribus  longis  temporum  sex,  ut  Aeneas:  anapaestus  ex 
duabus  brevibus  et  longa  temporum  quattuor,  ut  pietas;  huic  contrarius 

14  DE  PEDIBVS  Donat.  ^eh^  16.   Serg.  480,  4 


1  nt]  et  F  disinngor  L  2  longae  finnt  F  longae  annt  LP  5  praeterea] 
Verg.  georg.  III  548  6  nno  nerbo  L  nnnm  nerbnm  FP  7  reice]  Verg. 
georg.  III  389  nellere  F  9  aestimanda  F  10  andatins  F;  cf.  AudcLx 
in  recapittdatione  dc  accentibus  p.  40  Interiectiones  omnes,  quia  de  g^eco  ser- 
mone  mutnati  snmns,  ideo  in  novisaimis  sjrllabis  fastiginm  capiunt,  ut  papae 
attat  ehem^  et  ceterae  similiter  vel  acntnm  vel  circnmflexnm  in  ultimo  snmnnt 
qnia]  qnae  FP  qnae  L  12  nel  (cnm  add.  f)  acntnm  nel  circnmflexnm  FP 
nel  cnm  acntnm  nel  cnm  circnmflexnm  L  18  at  qni  F  atqne  LP^  atqne  ex 
his  geminatis  adcrescunt  sine  nomine  qni  generaliter  ?  geminatis  corr.  -ti  P 
19  coningationis  F  20  scilicet  om.  LP,  add.  F  21  qnis  qnae  nelit 
inneniet  Lp  qnisq;  nellit  inneniet  F  qnis  qnae  ueniet  P  24  ex  dnabns  longis 
otn.  FPy  add.  L       25  est  ante  trochaens  om.  F^  item  in  reliqiiis  pedibus 

OBAMMATICI   liATIKI  TII.  16 


242  BEDAE 

p.  ?S64.  65  P. 

est  dactylus  ex  longa  et  duabus  breribus  temporum  quattuor,  ut  regula: 
amphibrachus  ex  brevi  et  longa  et  brevi  temporum  quattuor^  ut  harena; 
huic  contrarius  est  amphimacrus  ex  longa  et  brevi  et  longa  temporum 
quinque^  ut  impotens:  bacchius  ex  brevi  et  duabus  longis  temporum  quin- 
que,  ut  poetae;  huic  contrarius  est  antibacchius  ex  duabus  longis  et  brevi  5 
temporum  quinquC;  ut  natura.  hos  sequuntur^  ut  dixi^  pedes  tetrasyllabi 
XVI  ^  pentasyllabi  XXXII,  hexasyliabi  LXIIII.  sed  haec  interim  nostro  operi, 
quod  de  arte  metrica  cudimus,  satis  esse  putamus. 

DE  METRO  DACTYLICO  HEXAMETRO  VEL  PENTAMETRO 

Metrum  dactyUcum  hexametnim^  |  quod  et  heroicum  vocatur,  eo  quod  lo 
hoc  maxime  heroum^  hoc  est  virorum  fortium,  facta  canerent,  ceteris  omni- 
bus  pulchrius  celsiusque  est.    unde  opusculis  tam  prolixis  quam  succinctis^ 
tam  vilibus  quam  nobiUbus  aptum  esse  consuevit.    constat  autem  ex  dactylo 
et  spondeo  vel   trochaeo^  ita  ut  reciptat  spondeum  locis  omnibus  praeter 
quintum^  dactylum  praeter  ultimum,  trochaeum  vero  loco  tantum  ultimo;  ir» 
vely  ut  quidam  definiunt,  spondeum  ultimo  loco  semper  et  omnibus  prae- 
ter  quintum^  trochaeum  vero  nusquam^  quisT,  etsi  ultima  brevis  est  natura, 
tamen  spondeum  facit  ad  votum  poetarum,   qui^  ut  praediximus^  ultimam 
versus  omnis  syllabam  indifTerenter  accipiunt.    alioquin  legitimum  numerum 
viginti  quattuor  temporum  versus  hexameter  non  habebit^  quia  tot  illum  20 
pro   sui   perfectione   habere   decebat,   quot   habet   libra   plena   semuncias. 
huius  exemplum 

culmina  multa  polos  radianti  lumine  complent. 
hoc  metrum  post  Homerum  heroici  nomen  accepit,  pythium  antea  dictum, 
eo  quod  Apollinis  oracula  illo  sint  metro  edita.  25 

Huic  cognatum  est  et  quasi  familiariter  adhaerens^  ita  ut  sine  ipsius 
praesidio  numquam  id  positum  viderim,  metrum  dactylicum  pentametrum, 
quod  recipit  spondeum  loco  primo  et  secundo^  dactylum  locis  omnibus^ 
catalecton  in  medio  et  fine.    huius  exemplum 

laetanturque  piis  agmina  sanqta  choris.  30 

huius  metri  versus  quidam  ita  scandendos  adstruunt^  ut  quinque  absolutos 
pedes  eis  inesse  doceant^  spondeum  sive  dactylum  loco  primo  et  secundo^ 
spondeum  tertio  semper^  quarto  et  quinto  anapaestos,  veluti  si  dicas  ^|uae- 
rite  regna   poli^    quaerite   regna   poli';  quaerite  dactylus,  regnapo  dacty- 


11  ceteris  —  16  tantum  nltimo  Mall.  Theod.  589,  23      27  metrum  dactyli- 
cam  pcntametram  MaU.  Theod,  590,  2 

10  et  om,  ?P,  (xdd.  FL        16  definiunt  FPl  defininit  L:  cf.  Victorin.  de 
meir.  p.  208,  26       18  qnia  nt  L       20  qnia  tot  L  qnae  {corr.  qna)  tot  F  q,Aot  P 
24  accipit  F        25  sint  metro  P  metro  sint  L  snnt  metro  F        33  quaerite 
regna  poli  semel  scriptum  hdbent  LF,  postea  deletum  in  L,  bis  scriptum  Pf 


DE  ARTE  METRICA  243 

p.  8865—67  P. 

lus,  liquae  spondeus^  ritere  anapaestus,  gnapoli  anapaestus.  quod  rationi 
eiusdem  metriy  ni  fallor^  minus  videtur  esse  conTeniens,  cum  universi 
qui  hoc  metro  usi  sunt  versum  omnem  in  medio  diviserint  |  et  duabus 
penthememeris  constare  voluerint^  quarum  prjpr  dactylum  sive  spondeum 
5  licenter  utraque  in  regione  reciperet,  posterior  solos  dactylos  in  utraque. 
hoc  autem  et  superius  metrum  ubi  iuncta  fuerint^  elegiacum  carmen  vocatur. 
elegios  namque  miseros  appellant  philosophi^  et  huius  modulatio  carminis 
miserorum  querimoniae  congniit,  ubi  prior  versus  hexameter^  sequens  penta- 
meter.  quo  genere  metri  ferunt  canticum  Deuteronomii  apud  Hebraeos, 
10  sed  et  psalmos  CXVIII  et  CXLIIII  esse  descriptos.  namque  librum  beati 
lob  simplici  hexametro  scriptum  esse  adseverant.  observandum  est  autem 
in  carmine  elegiaco  nequid  umquam  de  sensu  versus  pentametri  remaneat 
inexplicatum,  quod  insequente  versu  hexametro  reddalnr,  sed  vei  uterque 
sensibus  suis  lerminetur  versus,  ut  Sedulius 
15  cantemus  socii  domino^  cantemus  honorem, 

dulcis  amor  Christi  personet  ore  pio^ 
vel  sibi  mutuo  prior  hexameter  ac  pentameter  subsequens,  prout  poetae 
placuerit,  conserantur  iuxta  illud  Prosperi, 

solus  peccator  servit  male,  qui  licet  amplo 
20  utatur  regno,  sat  miser  est  famulus. 

nam  sequentes  versiculi,  etsi  his  sunt  subiuncti,  sibimet  sunt  tamen  in- 
vicem  coniuncli  et  secundus  primo  dat  supplementum:  sequitur  enim 
cum  mens  carnali  nimium  dominante  tyranno 
tot  servit  sceptris,  dedita  quot  vitiis. 

25  QVAE  SIT  OPTIMA  CARMINIS  FORMA 

At  vero  in  hexametro  camiine  concatenatio  versuum  plurimorum  solct 
esse  gratissima^  quod  in  Aratore  et  Sedulio  frequens  invenies,  modo  duo- 
buSy  modo  tribus,  modo  qnattuor  aut  quinque  versibu^y  non   numquam 
sex  vel  septem  vel  etiam  pluribus  ad  invicem  conexis^  quale  est  illud, 
30  Loth  Sodomae  fugiente  chaos,  dum  respicit  uxor, 

in  statuam  mutata  salis  stupefacta  remansit, 
ad  poenam  conversa  suam,  quia  nemo  retrorsum 
noxia  contempti  vitans  discrimina  mnndi  | 
aspiciens  salvandus  erit^  nec  debet  arator 
85  dignum  opus  exercens  vultum  in  sua  terga  referre: 

3  omnem  Pfl  omi  X,  om.  F  diniflef  P  4  pentimemeriB  F  pente- 
memeris  L  pentimemiris  P  6  et]  nt  P  eliacom  P  7  elegios  FL  ele..08 
corr.  elegOB  P  eleios  ?  philosophi]  graeci  s  8  quaerimonia  F  Beqnens 
est  pentameter  ?P  10  nam  L  16  amor  LP  honor  F  18  conserantnr  inxta  L 
conserantar  nt  iuxta  F  consemntnr  inxta  gP  20  ntator  F  21  rabiecii  gP 
26  contenatio  nersnm  F  27  freqnens  FL  freqnenter  ?P  30  sodomifl  L 
32  connersamqne  corr,  connersa  raam  qnia  F     38  contenti  F     86  terga]  terra  F 

16*. 


244  BEDAE 

p.  8367  P. 

et  Arator 

iura  ministerii  sacris  altaribus  apti 
in  septem  statuere  viris^  quos  undique  iectos 
Levitas  vocitare  placet    quam  splendida  coepit 
ecclesiae  fulgere  manus^  quae  pocula  vitae  5 

misceat  et  latices  cum  sanguine  porrigat  agnL 
verum  huius  modi  conexio  si  ultra  modum  procedat,  fastidium  gignit  ac 
taedium.  hymnos  vero^  quos  choris  alternantibus  canere  oportet,  necesse 
est  singulis  versibus  ad  purum  esse  distinctos,  ut  sunt  omnes  Ambrosiani. 
optima  autem  versus  dactylici  ac  pulcherrima  compositio  est^  cum  primis  lo 
paenultima  ac  mediis  respondent  extrema,  qua  [Sedulius  frequenter  uti 
consuevit^  ut 

pervia  divisi  patuerunt  caerula  ponti 

et 

sicca  peregrinas  stupuerunt  marmora  plantas  i5 

et 

edidit  humanas  animal  pecuale  loquelas, 

tem  in  pentametro 

dignatus  nostris  accubitare  toris 

et  2« 

rubra  quod  adpositum  testa  ministrat  olus. 

non  tamen  hoc  continuatim  agendum,  verum  post  aliquot  interpositos  versus. 

si  enim  semper  uno  modo  pedes  ordinabis,  et  versus,  tametsi  optimus  sit, 

status  statim  vilescit:  aliquando  versum  nominibus  tantum  perficere  gratum 

est,  ut  Fortunatus  25 

lilia,  narcissus^  violae^  rosa,  narduS;  amomum^ 
oblectant  animos  germina  nulla  meos, 
quod  idem  et  in  propriis  fecit  nominibus^  ut 

.Sarra^  Rebecca^  Rachel,  Ester,  ludith,  Anna^  Noemi, 
quamvis  praecipue  culmen  ad  astra  levent;  30 

fecit  et  in  verbis^ 

blanditur,  refovet,  veneratur^  honorat^  obumbrat 
et  locat  in  thalamo  membra  pudica  suo. 
studendum  praeterea  metricis^  quantum  artis  decori  non  obsistil,  ut  mobilia 
nomina  fixis  praeponant,  sed   ne  concinentia  nomina   coniunctim   ponant^  3r> 
verum  interposila  qualibet  alia  parte  orationis^  ut 

mitis  in  immitem  virga  est  animata  draconem. 
prius  posuit  mitis  quam  virga,  prius  immitem  quam  draconem:    sed  et 


6  porrigat  F  porrigit  LF     10  compositio  L  positio  FF     22  nec  tamen  5P 
23  Bemper  <m.  L,  add.  FP      tametsi  L  tam  ai  F  tamen  etai  ?P       24  status  sta- 
tim  FP  statim  status  L      uersnm  FP  uersus  Lf      26  fnrtunatus  F     27  germina  F 
gemina  corr.  germina  P  gramina  L^        29  Anna]  annos  F        34  quantum  ars 
decoro  non  obsistit  g         36  ne]  nec  F        38  prins  qaam  uirga  posuit  mitis  L 


DE  ABTE  METRICA  245 

p.  2S67.  68  P. 

hoc  discretum^  id  est  interposito  verbo  ^est  animata';  non  quod  haec  semper 
observari  necesse  sit,  sed  quia,  cum  |  fiunt^  decori  sint.  nam  et  Prosper 
mutato  hoc  ordine  fecit  versum  decentissimum , 

moribus  in  sanctis  pulchra  est  concordia  pacis, 
5  et  item* 

lex  aeterna  dei  stabili  regit  omnia  nutu 
nec  vario  mutat  tempore  consilium; 
et  Lucanus^  poeta  veteranus^  Caesaris  et  Pompei  proelia  descripturus  ita 
incipit, 
10  bella  per  Emathios  plus  quam  civilia  campos 

iusque  datum  sceleri  canimus  populumque  potentem 
in  sua  victrici  conversum  viscera  dextra. 
cumque  superba  foret  Babylon  spolianda  tropaeis 
Ausoniis  umbraque  erraret  Crassus  inulta, 
15  beila  geri  placuit  nullos  habitura  triumphos. 

DE  SCANSIONIBVS  SIVE  CAESVRIS  VERSVS  HEROICI 

Scansionum  autem  in  versibus  sunt  species  quattuor,  coniuncta,  districta, 

mixta,  divisa.    coniuncta^  quae  ceteris  laudabilior  habetur,  illa  est^  ubi  nus- 

quam  pes  cum  verbo  finilur,  ut 

20  immortale  nihil  mundi  compage  tenetur. 

districta^  ubi  verba  cum  pedibus  terminantur,  ut 

haec  tua  sunt^  bona  sunt,  quia   tu  bonus  omnia  condis, 

quam   versificationis  speciem  rarissime  invenis.    nam  etsi   non  post   duos 

.vel  tres  pedes  syllaba  superfuerit^  quod  penthemimerim  et  hephthemimerim 

25  vocant,  ratus  haberi  versus  nequit^  sicut  hic  post  duos  pedes  ^sunt',  post 

tres  Hu'  superest.    mixta  est  scansio  quae  ulrumque   in   se  habet^  ut  in 

.  quibusdam  coniunctus,  in  quibusdam  vero  separatus  sit  versus,  ut 

nobis  certa  fides  aeternae  in  saecula  laudis 
et 
30  pacificus  deus  in  numerum  si  prolis  adoptat 

divisa  est,  ubi  primi  tres  pedes  concatenati  inter  se  a  reliquis  pedibus 

separati  sunt,  ut 

inde  dei  genetrix  pia  virgo  Maria  coruscat^ 


18  Scansionum  —  246,  2  verbum  Victar.  de  hexam,  214,  23  Audac,  exc.  20 


1  id  est  om.  P,  add,  p         2  decori  sint  L  decori  sit  F  decoris  sit  F  de- 

core  fit  ?        5  et  item  FL  et  itenim'P        7  nec  aario  matat  FL  nec  mntat 

uario  gP        12  dextera  F        15  hebetnra  F       17  districta  F  distincta  L  dis- 

inncta  ?P        18  numquam  ?L         21  districta  FP  distincta  L  diainncta  g 

22  qu..tu  F,  corr.  quia  tu  f       23  invenies  sP        etsi  non  LPf  et  non  F 

et 
26  habet  ut  P      27  vero  om,  L       30  paoificos  Pf^  pacificos  LF      si]  sibi  F 


246  BEDAE 

p.  2868.  69  P. 

et  Prosper 

corde  patris  genitum  creat  et  regit  omnia  verbum. 

Nec  minus  caesurarum  inluendus  est  status,  quae  el  ipsae  sunt  quattuor, 

penlhemimeris,  hephthemimeris^  cata  triton  trochaeon,  bucolice  tome:  pen- 

themimeris^  ubi  post  duos  pedes  invenitur  semipes  qui  versum  dividat  et  5 

parlem  terminet  orationis,  ut  ^cum  sua  gentiles':  hephthemimeris,  ubi 

post  I  tres  pedes  invenitur  syliaba^  ut  ^cum  sua  gentiles  studeant'. 

dictae  autem  penthemimeris  et  hephthemimeris  graece  quasi  semiquinaria 

et  semiseptenaria^  quia,  cum  per  spondeos  fiunt^  haec  quinqife   syllabis, 

illa  constat  septem,  et  in  hac  quinta  syllaba  semipedem,  in  illa  tenet  septima.  lo 

cata  triton  trochaeon^  ubi  tertio  loco  invenitur  trochaeus^  non  quod  in 

medio  versu   esse   possit   trochaeus,    sed    sublata  una  de  dactylo  syllaba 

remanet  trochaeus^  ut  ^grandisonis  pompare  modis'.    bucolice   tome, 

ubi  post  qualtuor  pedes  non  aliquid  remanet,  ut 

semper  principium,  sceptrum  iuge,  gloria  consors  i5 

et 

Christus  erat  panis,  Christus  petra,  Christus  in  undis. 

quae  caesura  inde  nomen  habet,  quod  in  bucolicis  saepius  inveniatur. 

Item  ubi  post  duos  pedes  superest  syllaba,  comma  dicitur;   ubi  post 

duos  pedes  nihil  remanet,  colon  vocatur.    quae  tamen  nomina  apud  ora-  so 

tores  indifTerenter  ponuntur^  qui  integram  sententiam  periodon  appellant, 

partes  autem  eius  cola  et  commata  dicunt    ut  puta  ^sustinetis  enim^  siquis 

vos  in  servitutem  redigit'  colon  est:  ^siquis  devorat'  colon  est:  ^siquis 

accipit'  colon  est:  ^siquis  extollitur'  et  cetera  usque  ad   plenam  senten- 

tiam  cola  sunt  et  commata.  plena  autem  sententia  periodus  est.  interpretatur  25 

autem  colon  membrum,  comma  incisio,  periodus  clausula  sive  circuitus. 

DE  SYNALIPHA 

Synalipharum  quoque  commemoranda  ratio  est^  quia  non  numquam 
ultima  verbi  syllaba  vel  particula  syllabae  videtur  absumi,  unde  synalipha 
•  graece  dicitur  quasi  quodam  saltu  transmittens.  fit  autem  duobus  modis)  30 
quody  cum  aliqua  pars  orationis  aut  in  vocalem  litteram  aut  in  m  conso- 
nantem  desinit  incipiente  a  vocali  sequente  parte  orationis^  illa  quae  sequi- 
tur  pars  orationis  praecedeutem  vel  litteram  vocalem  vel  syllabam  quae 
in  m  desierat  sua  vocali  absumit.    quod  dico  huius  modi  est^ 


3  Nec  minuB  caesararum  —  13  rcmanet  trochaeas  Victor,  de  caesur.  240, 1 
19  Item  abi  —  22  commata  dicunt  Pompei.  133,  20 


2  aerbam  FL,  corr.  aerbo  Pf  3  qaae  et  ipsae  carr.  qui  et  ipsi  P  4  bucoli- 
ceptome  P  bucoli  cepto  men  F  bucoliceptonem  L,  corr.  -tomen  l  6  partem  ter- 
minet  L  partem  terminat  P/*parte  intcrminat  F  8  dicta  FLP  13  bucoliccp- 
tome  P  bucoli  ceptomen  FL  18  saepe  L  19  snperest  —  post  duos  pedes  om.  F, 
add.  f     23  redigat  P     80  dicuntur  F     31  quod  om.  L,  add.  FP      32  desinet  F 


DE  ARTE  METRICA  247 

p.  2369.  70  P. 

arta  via  est  verae  quae  ducit  ad  atria  vitae: 
scanditur  enim  |  ita^  artavi  dactylus,  estve  spondeus  intercepta  a  syllaba 
per  synalipham.  absumitur  et  particula  syllabae,  cum  dicit  idem  Prosper 
sumite  quae  i%agna  adposuit  sapientia  mensa: 
5  scanditur  enim  ita^  sumite  dactylus,  quaema  spondeus,  gnadposu  dactylus 
absumpta  parte  syllabae  per  synalipham.  item  pars  syllabae  quae  in  m 
desierat  synalipha  intercipitur^  cum  dicit 

nullus  enim  est  insons  sola  formidine  poenae, 
qui  sanctum  et  iustum  non  amat  imperium: 
10  scanditur  namque  ita,  nuliuse  dactylus^  nestin  spondeus   absorpta  im  per 
synalipham;    et    item  quisanc  spondeus^    tetiu    spondcus    absumente   syn- 
alipha  particulam  syllabae  um.    item  tota-syliaba  quae  in  m  terminata  est 
per  synalipham  interit^  cum  dicit 

magnum  praesidium  est  sacro  libamine  pasci, 
15  si  cor  participis  crimina  nulla  premunt: 

scanditur  namque  sic^  magnum  spondeus,  praesidi  dactylus,  estsa  spon- 
deus  intercepta  um  syllaba  per  synalipham.  quaecumque  ergo  verba  in  m 
terminantur^  nisi  adpositione  consonantis  alicuius  defendantur,  synalipha 
inrumpente  syllabam  ultimam  aut  perdunt  semper  aut  minuunt,  excepto 
20  cum  ab  h  littera  sequens  sermo  inchoaverit.  tunc  etenim  in  arbitrio  poe- 
tarum  est^  utrum  haec  instar  fortiorum  consonantium  synalipham  arccat^ 
an  pro  modo  suae  fragilitatis  nihil  valeat  valuit  namque  in  hoc^  quia 
voluit  poeta^ 

nomine  lohannem  hunc  tu  vocitare  memento 

25  et 

progenitum  fulsisse  ducem  hoc  caelitus  astra. 

item  nihil  iuvit  ad  propellendam  synalipham^  quia  poeta  neglexit, 

qui  pereuntem  hominem  vetiti  dulcedine  poni. 

Sciendum  autem  quod  numquam  in  eadem  parte  orationis  media  fieri 

30  potest  synalipha.    verum  si  in  medio  verbo  duae  vocales  conveniunt^  qua- 

rum  prior  sit  longa^  potest  illa  quae  sequitur  priorem  facere  brevem  de 

longa,  si  sic  poeta  voluerit;  auferendi  autem  funditus  potestatem  non  habet 

est  enim  longa  naturaliter  in  illo  Paulini, 

ut  citharis  modulans  unius  verbere  plectri: 


1  ad  atria]  ad  tria  F      3  idem]  item  P      4  menBa  FP  mensam  L  men- 
sae  ?       7  desierat  LF  desinet  F       cum  dicitur  L        10  namque]  enim  ?P 
nullus  est  dactylus  neest  in  spondeus  L        absorpta  m  LF  aborta  im  F 
It  tetiu  FP  tum  etius  L     .    12  in  em  P         16  namqne]  enim  ?P         18  nisi 
adpositionem  consonantis  aliduius  FP  nisi  apositione  {corr.  appositione  T)  coius- 
cumque  consonantis  L         19  semper  om.  L,  add.  FP         21  fortium  ?P 
26  lucem  corr.  ducem  P       27  propellandam  F       29  sciendum  est  autem  P 
32  habebit  corr.  habet  P     33  longa  naturaliter  F  et  superscripto  longa  P  natura- 
liter  long^  L 


248  BEDAE 

p.  2370.  71  P. 

esl  brevis  licenter  in  illo  Sedulii^ 

unius  ob  meritum  cuncli  periere  minores. 
item  natura  longa  est  in  hoc  Paulini, 

discutiebat  ovans  galea  scutoque«fidei| 
licentia  brevis  in  hoc  Prosperi,  5 

delicias  iam  nunc  promissi  concipe  regni 
virtute  et  fidei  quod  cupis  esse  tene. 
et  hoc,  ut  supra  retulimus,  inter  communes  syllabas  computatur.  ubi  autem 
in  metris  prendo  pro  prehendo  vel   saecla  legitur  pro  saecula  vel  aliquid 
huius  modi^  non  est  synalipha,  sed  syncope^  quae  species  est  metaplasmi^  lo 
quia  non  syllaba  vel  littera  scripta  scandendo  aufertur^  sed  ncumquam 
scriberetur  libertate  poetica  provisum  est|   unde  illum  Maronis  versiculum, 

nec  tota  tamcn  ille  prior  praeeunte  carina, 
ita  scandcndum  esse  ratio  probat,  ut  primo  sit  necto  spondeus,  deinde 
tatamen  dactylus,  illepri  dactylus,  orpraee  dactylus  adbreviata  diphthongo  i5 
propter  vocalem  quae  sequitur^  unte  carina  dactylus  et  spondeus^  qui  ter- 
^  minent.  quis  enim  audiat  Victorinum  docentem  ut  scandamus  ente  carina^ 
facientes  synalipham  in  media  parte  orationis^  quod  numquam  fecere 
priores?  fit  autem  synalipha  in  omni  parte  versus^  etiam  in  extrema,  ut 
Prosper  20 

sed  rerum  auctori  nullus  non  cognitus  ordo  est. 
fit  et  post  versum  synalipha^  quae  ad  sequentis  versus  caput  intendat,  ut 
Paulinus 

quae  decus  omne  operum  perimebant  improba  foedaque 

obice  prospectum  caecantia.  25 

sunt  namque  ultimi  versus  illius  pedes,  improba  dactylus^  foeda  spondeus, 
at  primi  sequenlis  per  synalipham^  quobice  dactylUs^  prospe  spondeus. 

DE  EPISYNALIPHA  VEL  DIAERESI 

Coniunctionem  etiam  solutionemque  syllabarum^  quam  Graeci  episyn- 
alipham  et  diaeresim  vocant^  ubi  necesse  est,  licitam  scire  metricum  decet,  30 


29  Coniunctionem  —  249,  16  spondemn  Potnpei.  120y  2,  121,  24 


1  cst  breuis  gP  ct  breuiB  FL         6  delicias  P  delitias  F  diuitia^  ?L 
concipe  FL  P  conspice  l       8  supra]  p.  232,  21       9  prendo  prohendendo  F 
10  sed  incope  F         11  syllaba  uel  littera  FP  littera  uel  syllaba  L         13  nec 
tota]  Verg.  Aen.  V  186  14  deinde  ta  tamen  P  inde  ta  tamen  F  item  to 

T  T 

tamen  L  16  ente  carina  P  17  Victorinum]  de  rai.  metr.  p.  218,  21  ente 
carina  L  P,  v  in  L  cUtera  tnanur  superscripto,  tene  ut  videtur  (carr.  ene  vel  ente) 
carina  F  19  fecere]  facere  F  in  omni  —  22  synalipfaa  om.  L  22  intendit 
corr.  -at  F  26  pedes  dactil.  et  apond.  improba  foeda  at  primi  sequentis  per 
Bynalipham  quae  obice  prospectans  dactil.  et  spond.  L        30  licitum  P 


DE  ARTE  METBICA  249 

p.  2871.  72  P. 

coniunctionem  videlicet^  qua  duae  de  tribus^  solutionem^  qua  duae  de  una 
syllabae  efQciuntur.    cuius  exemplum  coniunctionis 

^aedificant  sectaque  intexunt  abiete  costas 

et 
5  custodes  sufferre  valent,  labat  ariete  crebro 

ianua 

et 

t^nuia  nec  lanae  per  caelum  vellera  ferri. 

abiete  enim  quattuor  syllabas  habet  breves:  stringe  illud^  et  fit  ab  posi- 
lotione  longa,  quia  a  vocalis  desinit  in  b  et  excipitur  ab  i  loco  consonantis 
posita.  sic^et  ariete:  naturaliter  brevis  est  a,  iunge  r  ad  ipsam^  iunge 
i  et  e  sibimet,  et  fit  ar  syllaba  positione  longa,  quia  sequitur  i  loco  con- 
sonantis  posita.  item  tenuia:  stringe  ten  et  fac  v  consonantem,  et  sic  de 
tetrasyllabo  proceleumatico  facis  dactylum  trisyllabum.  tale  est  et  ^fluvio- 
15  rum  rex  Eridanus':  fluvio  anapaestus  est,  sed  si  facis  stringendo  nnam 
syllabam  fluv,  alteram  io^  efflcis  de  anapaesto  spondeum.  haec  coniunctio 
sive  solutio  saepius  in  i  vel  in  u  litteris  fit^  quarum  et  in  nostratibus| 
poetis  multa  habes  exempla,  ut  Paulinus 

sim  profugus  mundi  tamquam  benedictus  lacob^ 
20  Fortunatus 

dirigit  et  lacobos  terra  beata  sacros: 
hic  i  et  a  discindit^  ille  conglutinat.    item  Paulinus 

parietibus  novitas  latet  intus  operta  vetustas: 
.parieti  dactylum  fecit  de  proceleumatico  conglutinatis  contra  naturam  a  et  r 
25  in  unam  syllabam^  i  et  e  in  alteram.    item  Sedulius  disiunctis  u  et  a 
cuius  onus  leve  est,  cuius  iuga  ferre  suave  est, 
Prosper  coniunctis 

nec  Christi  e  templo  suavior  exit  odor: 
item  Paulinus  divisis  u  et  i  iuxta  naturam 
30  conscia  servitii  quid  gesseris  et  cui  tandem^ 

Fortunatus  conexis  iuxta  licentiam  poeticam 

cui  tamen  hoc  opus  est  cum  virginitatis  honore 
ut  placeat  sponso  mens  moderata  suo: 
85  item  disiunctis  eisdem  in  alio  pronomine  Paulinus 

cum  subito  aut  illis  corda  hostibus  aut  huic  ora, 


2  syllabae  F  syllaba  iLP  coninnctionam  L  3  aedificant]  Verg,  Aen. 
II  16  sectaque  Lf  sectoque  FP  6  cnstodes]  Verg.  Aen.  II  492  8  tennia] 
Verg.  georg.  I  397  uellere  ferre  carr.  nellera  ferri  L  fellera  ferre,  sed  erre 
in  litura  F  10  et  ezcipitnr  Pl  excipitur  L  et  cipitur  F  14  fiacies  trisylla- 
bnm  dactylum  L  flnviomm]  Verg.  georg.  I  482  16  si  ow.  P,  add.  FL 
19  sim]  Bin  2y      24  conglntinatns  F     26  inga]  giga  F      28  e  temploj  exemplo  L 


250  BEDAE 

p.  2372.  73  P. 

Prosper  conglutinatis 

huic  homo^  si  recte  famulatur^  proximus  haeret: 
Maro  e  et  i  coniunctis 

Tityre  pascentes  a  flumine  reice  capellas,    • 
idem  alibi  seiunctis  iuxta  naturam  5 

reice  ne  maculis  infuscet  vellera  pullis. 
iungit^  ni  fallor,  et  Paulinus  easdem^  ubi  ait 

ast  alii  pictis  accendunt  lumina  cereis, 
nisi  forte  dactylum  in  ultima  versus  regione  contra  morem  posuisse  dicen- 
dus  est.  10 

Recipit  et  r  littera  solutionem  quamvis  ordine  dissimili.  ibi  enim 
discissis  sive  conglutinatis  vocalibus  syllaba  contra  naturam  aut  adcrescit 
aut  interit;  hic  autem  ea  vocali  quae  nequaquam  adsciipta  est  in  sono 
vocis  adsumpta  super  adcrescere  tantum  syllaba  consuevit,  ut 

illi  continuo  statuunt  ter  dena  argenti,  i5 

et  Paulinus 

et  spatii  coepere  et  culminis  incrementa, 
et  rursus 

sic  prope^  sic  longe  sita  culmina  respergebal^    . 
et  Prudens  in  Psychomachia  20 

dixerat  haec^  et  laeta  libidinis  interfectae, 
et  idem  in  eadem 

palpitat  atque  aditu  spiraminis  intercepto. 
neque  enim  in  quinta  regione  versus  heroici  spondeum  ponere  moris  erat. 
sed  ita  tamen  versus  huius  modi  illos  scandere  voluisse  reor,  ut  addila  in  25 
sono  vocali,  quam  non  scribebant,  dactylus  potius  quam  spondeus  existeret^ 
verbi  gratia  intericepto^  |  incerementa^   interefectae^    resperigebat  et  per 
synalipham   denarigenti.    quod   ideo   magis  r  littera   quam   cctcrac   conso- 
nantes  patitur,  quia  quae  durius  naturaliter  sonat  durior  eflicitur^  cuni  ab 
aliis  consonantibus  excipitur;  atque  ideo  sonus  ei  vocalis  adponitur^  cuius  30 
temperamento  eius  levigetur  asperitas.  quod  etiam  in  cantilenis  ecclesiastids 
saepe  in  eadem  r  littera  facere  consuerunt  qui  antiphonas  vel  responsoria 
vel  cetera  huius  modi,  quae  cum  melodia  dicuntur,  rite  dicere  norunt. 

1  conglutinaias  L         4  teiyre  F:  Verg,  bucol.  3,  96:  cf.  Audax  de  sylla- 
bis  p.  9         6  iuxta  naturam  BeinnctiB  L         6  reice]  Verg.  gearg.  III  389 
8  pictas  L       accendant  F      certis  carr.  cereis  F       14  tantam  FL  tamen  gP 

15  arigenti  F  17  incerementa  F  19  resperigebat  deleta  i  liitera  F 
21  haec  <m.  FP,  add.  L  interifectae  F  23  aditua  t  intericepto  F 
25  additam  in  sono  uocalem  L      26  Bpondeus  existeret  L  existeret  spondeus  F  T 

27  verbi]   uerba  F         interecepto  interementa  L  28  consonantia   F 

29  patitur  L  patiuntur  FP       quae  durius  L  quae  durium  F  quae  dure  ?P 
31  levigetur]  leuiga  et  F        32  r  om.  L,  add,  FP       antefanas  F        33  quae 
cum  melodia  L  quae  melodia  P  quae  cum  melodia  uel  cetera  F 


DE  ARTE  METMCA  251 

p.  2373.  74  P. 

Sed  et  hoc  commemorandum^  quia,  cum  nomina  quae  in  ius  vel  in 
ium  lerminantur  duo  i  in  genelivo  liabere  debeant  casu  duarum  aeque 
syllabarum,  metrici  non  numquam  in  eodem  genetivo  casu  unam  syllabam 
ponunt  pro  duabus^  vel  ablata  videlicet  una  i  de  duabus  vel  ambabus  in 

5  unam  syllabam  geminatis,  quamvis  id  fieri  posse  Donato  teste  plurimi  negent 
dicit  enim  Paulinus 

oblectans  inopem  sensu  fructuque  peculii. 
quod  si  quis  dixerit  hic  eum  more  antiquorum  dactylum  in   fine  posuisse 
versiculi,  legat  quod  idem  alibi  dicit, 

10  excoluit  biiugis  laquearii  et  marmore  fabri: 

excolu  dactyluS;  itbiiu  dactylus,  gislaque  dactylus.  qui  est  ergo  pes  quar- 
tus?  ariiet:  habet  enim  quattuor  syllabas,  longam  brevem  et  duas  longas. 
epitritus  in  heroico  versu  esse  non  potest  forte  ergo  spondeus  est  ab- 
sumente  synalipha  duas  vocales  superventu  unius,  quod  non   facile  vel  a 

15  grammaticis  permissum  vel  a  poetis  usurpatum  invenies^  tametsi  dixerit 
Fortunatus 

Vincentii  Hispaniae  surgit  ab  arce  decus. 
cuius  scansio  versus  par  est  praefati^  nisi  forte  regulam  Lucilii  secuti  sunt^ 
qui  Lucilium  et  Aemilium  et  cetera  nomiua  quae  ante  u  habent  i  non  solum 

20  in  vocativo^  sed  etiam  iu  genetivo  casu  per  unum  i  existimat  scribi  posse. 

QVOD  ET  AVCTORITAS  SAEPE  ET  NECESSITAS  METRICORVM 

DECRETA  VIOLET 

At  tamen  intuendum  est  nobis  quia  et  auctoritas  non  numquam  et 
necessitas  metricae  disciplinae  regulas   licite  contemuit:  necessitas  quidem 

25  in  his  verbis  |  quae  non  aliter  in  versu  poni  possunt^  ut  sunt  ea  quae 
quattuor  syllabas  breves  habent^  Italia  basilica  religio,  vel  tres  primas 
breveSy  ut  reliquiae^  vel  unam  in  medio  brevem^  ut  veritas  trinitas^  quae 
neque  dactylum  consuetum  neque  spondeum  facere  possunt,  quod  propriis 
nominibus  maxime  solet  evenire.    huius  exemplum 

30  Italiam  sequimur  fugientem  et  mergimur  undis: 

i  contra  naluram  pro  longa  posuit^  quia  non  aliter  Italiam^  quam  saepius 
erat  nominaturus^  appellare  valebat,   nisi  aut  syllabam  quae  natura  brevis 

1  et  om,  FLP,  add.  ?      uel  in  inm  F  uel  quae  in  ium  ^LP      2  aeque]  quo- 

quo  L      4  ponunt  pro  duabus  FP  pro  duabus  L  pro  duabus  proferunt  {      6  donato 

testa  plurimi  F  doDato  testante  plurimi  ?  P  plurimi  donato  teate  L :  Don.  p.  367, 19 

8  antiquo  L      11  quis  est  L      15  tametsi]  tamet  F      17  Hispaniae  Putschius, 

hispania  FLP?         surget  corr.  -it  P         18  pars  corr.  par  P         lucilii  corr, 

li 

lucii  P:  cf.  Charis.  p.  78^  4  19  lucilium  L  lucium  P  lucium  F  20  in  ante 
Yocativo  om.  F,  add.  LP  etiam  om.  FP^  add.  L  ezistimat  scribe  posse  F 
existimant  scribi  posse  L  scribi  posse  existimaDt  ?P  21  quod  —  uiolet  cofdinua 
8criptura  in  P  23  intuendum  est  nobis  LP  intuendam  F  26  his  om.  gP,  add. 
FL      27  breves  om.  P,  add.  FL      80  Italiam]  Verg.  Aen.  V  Q29      32  uolebat  F 


252  BEDAE 

p.  2374.  75  P. 

erat  produceret  aul  tribrachum  loco  dactyli  poneret.  sic  cum  de  apibus  loquens 
alvearia  nominare  vellet,  necessitate  posuit  antibacchium  in  versu  dactyiico, 

seu  lento  fuerint  alvearia  vimine  texta; 
et  Paulinus 

qui  simu!  huc  sancta  pro  religione  coistis:  5 

re  contra  naturam  pro  longa  posuit,  quia  non  aliter  hoc  nomen  versus 
hexameter  recipere  valebat    tale  est  et  illud  eiusdem^ 

basilicis  haec  iuncta  tritnis  patet  area  cunctis: 
namque  alibi  pro  brevi  ponitur  eadem  syllaba  dicente  Fortunato 

hic  Paulina,  Agnes,  Basilissa^  Eugenia  regnant.  lo 

his  et  aliis  huius  modi  necessitatibus  credo  factum  quod  de  libro  beati 
lob  loquens  Hieronymus,  cum  dixisset  eum  maxima  ex  parte  versibus  hexa- 
metris  apud  Hebraeos  esse  descriptum^  addidit  ^qui  dactylo  spondeo- 
que  currentes  propter  idioma  linguae  crebro  recipiunt  et  alios 
pedes  eorundem  quidem  temporum,  sed  non  earundem  sylla-  i5 
barum'.  auctoritate  autem  contemnitur  regula  grammaticorum^  ut  Sedu- 
lius  in  clausula  carminis^  cuius  supra  memini,  cum  dixisset 

gloria  magna  patri  semper  tibi  gloria  nate^ 
subdidit 

cum  sancto  spiritu  gloria  magna  patri.  20 

spiritus  enim  primam  syllabam  habet  longam,  unde  vera  scansio  versus 
istius  haec  est,  cumsanc  spondeus^  tospiri  antibacchius^  non  daclylus. 
sed  poeta^  ut  gloriam  sanctae  et  individuae  trinitatis  clara  voce  decan- 
taret,  neglexit  regulam  grammaticae  dispositionis.  item  ipse  in  carmiue 
paschali  25 

sic  ait  ipse  docens  ego  in  patre  et  pater  in  me  est: 
sic  enim  scanditur^  sic  ait  dactylus,  ipsedo  dactylus^  cense  trochaeus^  ginpa 
spondeus  ablata  o  per  synalipham,  aut  si  scandere  vis  |  censego  et  facere 
dactylum,  contra  morem  ipsius  SeduUi^  quem   per  omnia  servavit,    agis, 
ut   immunis  stet  vocalis  altera  superveniente   vocali   de    foris.     idem   in  30 
eodem  opere 

clarifica  dixit  nomen  tuum  magnaque  caela. 
in  quo^  ut  veritatem  dominici  sermonis  apertius  commendaret^  poslposuit 
ordinem  disciplinae  saecularis.    idem  itepum 

scribitur  et  titulus^  hic  est  rex  ludaeorum^  35 


2  in  aersTi  P  in  nersum  L  in  uerso  F  3  sen  lento]  Verg.  georg,  IIII  34 
6  huc  L  hac  P  ha«c  F  pro  legione  F  9  alibi  pro  breui  L  alibi  qui 
(q  P)  potnit  pro  breui  FP  10  basilica  corr.  basilissa*!^  13  quid  dactylico 
spondeoque  carr.  quod  dactylicum  spondeumque  P  17  meminimua  L  22  pri- 
mam  habet  syllabam  longam  F  24  item  Lf  idem  FP  26  est  am.  F,  add. 
^LP  27  Bcanditur  om,  F,  add.  f  29_8eruauit  regulam  agis,  sed  expuncto 
regulam  P        30  ut  inmuniBtet  F        33  ptposuit  P         35  titulus  corr.  -lis  F 


DE  ARTE  METRICA  253 

p.  2375.  76  P. 

quod  quo  modo  scandeDdum  iudicaverit,  videat  qui  potest,  utrum  ludaeorum 
duos  spondeos  quinta  et  sexta  regione  contra  morem,  an  solutis  syllabis^ 
iuxta  quod  supra  monstravimuSy  dactylum  fieri  yoluerit  et  spondeum. 

VT  PRISCI  POETAE  QVAEDAM  ALITER  QVAM  MODERNI  POSVERINT 

5  Nam   et  in   exemplis  antiquorum  inveniuntur   aliquoties  duo  spondei 

in  fine  versus,  sicut  et  dactyli  npn  numquam,  ut  sunt  illa  Maronis, 

at  tuba  terribilem  sonitum  procul  excitat  horrida 

et 

aut  leves  ocreas  lento  ducunt  argento. 

10  quamvis  hoc  rarissime  inveniatur,  nisi  ita  ordinatum,  ut  et  dactyli  qui  in 
fme  est  ultima  syliaba  per  synalipham  sequenti  versui  iungatur^  et  spon- 
deus  qui  in  quinta  regione  est  r  litteram  habeat  alteri  consonanti  vel 
praepositam  vel  subiectam^  cuius  duritia  per  adiectam  vocalem  levigata 
dactylus  sentiatur  in  sono,  cum  pareat  spondeus  in  scripto.    quod  utrum- 

15  que  ut  fiat,  exemplis  supra  monstravimus.    qui  et  aliis  in  metrico  opere 
regulis  multum  libere  utebantur^  quas  moderni  poetae  distinctius  ad  certae 
normam  definitionis  observare  maluerunt.  nam  et  vocalem  brevem,  quae  q  et  u 
et  vocali  qualibet  exciperetur^  voluerunt  esse  communem^  ut  Lucretius 
quae  calidum  faciunt  aquae  tactum  atque  vaporem; 

20  et  vocalem  in  fine  verbi  brevem,  quae  exciperetur  ^  consonante  et  liquida, 
inter  communes  syllabas  deputarunt^  ut  Virgilius 

aestusque  pluviasque  et  agentes  irigora  ventos 

et 

si  tibi  lanicium  |  curae,  primum  aspera  silva 

25  lappaeque  tribulique  absint^  Tuge  pabula  laeta, 

quod  nunc  poetae  in  eadem  parte  orationis^  ut  supra  docuimus^  magis 
fieri  oportere  decernunt.  idem  vocalem  in  fine  verbi  correptam,  quae  ex- 
cipitur  a  littera  z,  inter  communes  syllabas  deputavit^  ut  ^Eurique  Zephyri- 
que  tonat  domus'.  qui  eadem  libertate  synalipha  utebatur,  siquidem  el  m^ 

30  ubi  voluity  in  fine  verbi  positam  a  supervenientis  vocalis  absumptione  reser- 
vavit^  ut  ^iterum  iterumque  monebo';  et  longam  vocalem  longam  rema- 
nere  permisit^  ut 

4  VT  —  POSVERINT]  DE  DACTYLO  ET  SPONDEO  P  6  et  dactyU 
FL  et  dno  dactyli  sP  7  at  tuba]  Verg.  Aen.  VIIII  503  at  tuba  terribilem 
soDitum  procul  aere  canoro  sonitu  F  excitat  horrida  in  Utura  acripta  sunt 
in  F  9  aut  leves]  Verg,  Aen.  VII  634  13  duriti^  F  16  qui  (quia  corr. 
qui  L)  et  aliis  FLP?  antiqui  et  aliis  Putschius      16  multum  otn.  L,  add.  FP 

libere  in  marg.  add.  F  poetis  F  certae]  cer  in  fine  versus  F  17  q  et  u 
FP  i  eixjL  L  19  quae  calidum]  Lucret.  VI  868.  eodem  exemplo  usus  est  Audax 
de  syUdbis  p.  9  aquae]  atque  L  ta.tum  corr.  tactum  F  22  aestusquae  F: 
Verg.  georg.  I  352  24  si  tibi]  Verg.  georg.  III  384  latinitium  F  curae  FP 
cura  est  L      aspera]  aquila  et  in  marg.  aspera  P      28  Eurique]  Verg.  georg.  I  371 

30  positam  FPl  posuit  L  adsumptione  F  31  ut  iterum  LP  et  iterum  F:  Verg. 
Aen.  III  436      remanere  (permanere  eorr.  rem.  P)  permisit  LP  remanere  misit  F 


254  BEDAE 

p.  28 7C.  77  P. 

sit  pecori  apibus  quanta  experientia  parcis; 

et  longam,  cum  voluit^  breviavit,  ut 

et  multum  formose  vale  vale,  inquit,  lolla 
et 

credimusy  an  qui  amant  ipsi  sibi  somnia  fingunt;  5 

et  diphthongon  reservavit,  ut 

'  ulla  moram  fecere  neque  Aoniae  Aganippae; 

et  eandem  breviavit,  ut  Mnsulae  lonio  in  magno'.    quae  cuncta  poste- 

riores  poetas,  ut  dixi,  distinctius  observare  reperies. 

DE  METRO  PHALAECIO  10 

Venim  quia  de  metro  heroico  quae  videbantur  tractavimus,  iibet  et 

aliorum  genera  metrorum,  ea  dumtaxat  quae  magis  usui  haberi  reperimus, 

parumper  commemorare.    est  igitur  metnim  dactylicum  phalaecium  penta- 

metrum,  quod  constat  ex   spondeo  et  dactylo  et  trtbus  trochaeis:   huius 

exemplum  15 

cantemus  domino  deoque  nostro^ 

cui  gloria  cum  honore  pollens 

sese  magnificis  decorat  actis, 

dum  currus  celeres  Aegyptiorum 

iunctis  equitibus  gravique  turba  20 

rubri  marmoris  enecat  fluentis. 

adiutor  validus  meae  salutis 

^  plebem  de  medio  tulit  profundo. 

custos  et  genitor  salusque  vera 

hic  est,  hic  dominus  meus^et  altor.  25 

ipsum  conspicua  sacrabo  laude, 

qui  est  progenitor  mei  parentis, 

ipsum  vocibus  arduis  fatebor, 

qui  bellum  tulit  obruitque  fortes, 

dignus  nomine  quo  deus  vocatur.  |  so 

DE  METRO  SAPPHICO 
Metrum   dactylicum    sapphicum   pentametrum    conslat    ex    trochaeo. 


10  DE  METRO  PHALAECIO  MaU.  Theod.  590,  21  31  DE  METRO 
SAPPHICO  MaU,  Theod,  591,  8 

1  sit  pectori  F:  Verg.  georg.  14  3  ut  et  multum  FP  et  ut  multum  L: 
Verg,  bucol,  3,  79  6  credimus]  Verg.  bucol.  8, 108  an  qui]  antiqui  F  7  ulla] 
Verg.  bucol  10, 12  facere  L  8  insulae]  Verg.  Aen.  III 211  10  FALLEU- 
CIO  FLP  13  falleucium  iPfaUeutium  F  20  equibus  F  22  meae  LPf 
mea  F         25  altor]   Al.  altor  id  est  nutritor  in  marg.  add.  L  28  uocibus 

arduis  FP  arduis  uocibus  L        30  quod  (corr.  quo  jP)  deus  uocatur  FP?  quod 
deuB  nocetnr  L 


DE  ARTE  METRICA  255 

p.  2S77  P. 

spondeo,   dactylo^  duobus   trochaeis^    cui  metro   post    tres  versus  additur 
seinis  heroici   versus.    hoc  metro  sanctus  antistes  Paulinus   sextum   beati 
Felicis  confessoris  librum  composuit^  cuius  principium  est 
iamne  abis  et  nos  properans  relinquis, 
5  quos  tamen  sola  regione  linquis, 

semper  adnixa  sine  fine  tecum 
mente  futurus. 
et  paulo  post  dicit 

sicut  Aegypto  pereunte  quondam 
10  noctis  et  densae  tenebris  operta, 

qua  dei  vivi  sacra  gens  agebat, 

luxerat  orbi, 
quae  modo  in  toto  species  probatur 
orbCy  cum  sauctae  pia  pars  fidei 
15  fulgeat  ChristOy  reliquos  tenebris 

obruat  error; 
sic  meo  qua  se  feret  actus  ora 
cuncta  nicetae  dominus  secundet, 
donec  optatam  patriam  vehatur 
so  laetus  ad  urbem. 

DE  METRO  TETRAMETRO  CATALECTICO 
Metrum   dactylicum    tetrametrum    catalecticuqi    conslat   <(x    spondeo, 
dactylo,  catalecto,  dactylo,  spou^eo.    quo  usus  est  sanctus  Ambrosius   in 
precatione  pluviae,  cuius  exordium  hoc  est; 
85  squalent  arva  soli  pulvere  multo, 

pallet  siccus  ager^  terra  fatescit, 
nullus  roris  honos,  nulla  venustas, 
quando  nulla  viret  gratia  florum, 
tellus  dura  sitit  nescia  roris, 
30  fons  iam  nescit  aquas,  flumina  cursus. 

cuius  Gnis  hic, 

iam  caelo^  reseres  arvaque  laxes 
fecundo  placidus  imbre  rogamus. 

1  dactylo  et  duobos  L  post  tres  renersus  hoc  metro  icls  antiBtes  F 
additur  semis  heroici  uersus  ?P  coma  {corr,  comma  7)  heroicum  subiungitur  L, 
finis  ipel  tome)  heroici  versus  MaXliwn  p.  591, 12  scripsisae  conieci.  sed  eius  scrip- 
turam  corruptam  habuit  Beda  2  antestis  P  sextuB  F  4  et  deletum  est 
in  L  6  adnixa  LP  admixa  F  adnisa  g  tecum  Zr  et  tu  FP  9  preuite 
corr.  pereunte  F  10  den.sae  F  11  agebat  FP  habebat  et  in  marg,  al. 
agebat  L  14  orbi  P  17  hora  L  18  cuncta  nicetae  P  cuncta  nicete  L 
cuota  nicetae  F  cuncta  tete  g  19  optatam  patriam  LP  optato  patriam  F 

optato  patria  &     22  ez  spondeo  et  dactylo  P     24  in  pecpatione  F      27  honos 
superscriptum  est  in  F       uetustas  P       33  fecunda,  sed  a  ras.  P 


256  BEDAE 

p.  2S77.  78  P. 

Heliae  ineritis  impia  saecla 

donasti  pluvia,  nos  quoque  dones. 

Idem  usus  est  eodem  metro  in  postulatione  serenitatiSy  quae  ita  incipit,| 

obduxere  polum  nubila  caeli 

absconduntque  diem  sole  fugato,  5 

noctes  continuas  sidere  nudas; 

at  ftnis  ita, 

lesUy  parce  tua  morte  redemptis. 

prior  diluvium  pertulit  aetas, 

ut  mundaret  aqua  crimina  terrae.  10 

sed  mundata  tuo  sanguine  terra  est: 

iam  nunc  missa  ferens  ore  columba 

ramum  paciferae  munus  olivae 

exutas  liquido  flumine  terras 

laeto  significet  lapsa  vo4atu.  i& 

DE  METRO  lAMBICO  HEXAMETRO 

Metrum  iambicum  senarium  recipit  iambum  locis  omnibus,  tribrachyn 
locis  omnibus  praeter  novissimum,  spondeum  dactylum  et  anapaestum  locis 
lantum  imparibus,  pyrrichium  loco  tantum  ultimo,  quo  nobilissimus  Hispa- 
norum  scholasticus  Aurelius  Prudens  Clemens  scripsit  prooemium  Psycho-  20 
machiaCy  id  est  libri  quem  de  virtutum  vitiorumque  pugna  heroico  car- 
mine  composuit.    ita  enim  inchoat, 

»     senex  fidelis  prima  credendi  via 

Abram  beati  seminis  serus  pater, 

adiecta  cuius  nomen  auxit  syllaba,  25 

Abram  parenti  dictus,  Abraham  deo. 

DE  METRO  lAMBICO  TETRAMETRO 

Metrum  iambicum  tetrametrum  recipit  iambum  locis  omnibus^  spon- 
deum  locis  tantum  imparibus,  quo  scriplus  est  hymnus  Sedulii, 

a  solis  artus  cardine  so 

ad  usque  terrae  limitem 
Christum  canamus  principem. 

16  DE  METRO  lAMBICO  HEXAMETRO  Mda.  Theod.  593,  2 


q; 
1  heliae  FL  heliae  P  Habram  g      2  planiam  FLP     3  qaae]  qaod  FLP 

4  obdixere  F       6  nocies  continaas  ddere  nadas. om.  FP<s,  add,  L        7  et 

ita  finit  gP        10  criminae  terrae  F        16  lapso  F        19  nobilissimas  F 

hispanoram  L  hispaniaram  P  et  corr,  hispanioram  F        20  pradens  FP  pru- 

dentias  L         prohymiam  F        21   carmina  F        24  serens  F        30  ortus  F 

orta  LP        31   ad  asqae  FL  et  aaqae  Pl        limitem]  limi  F^     32  Christum 

canamas  principem  om.  FP,  add.  L 


DE  ARTE  METRICA  257 

p.  2S78.  79  P. 

sed  et  Ambrosiani  eo  inaxime  currunt, 

deus  creator  omnium 
iam  surgit  hora  tertia, 
splendor  paternae  gloriac, 
5  aeterne  rerum  con<litor, 

.  et  ceteri  perplures;  in  quibus  pulcherrimo  est  decore  c6mpositus  hymnus 
bealorum  martyrum,  cuius  loca  cuncta  imparia  spondeum,  iambum  tenont 
paria,  cuius  principium  est  | 

aeterna  Christi  munera 
10  et  martyrum  victorias 

laudes  ferentes  debitas 
laetis  canamus  mentibus. 
recipit  hoc  metrum  aliquolies,  ut  scribit  Mallius  Theodorus,  etiam  tribra- 
chyn  locis  omnibus  praeter  novissimum^  dactylum  ct  anapaestum  locis  tan- 
15  tum  imparibuSy  unde  est 

geminae  gigans  substantiae 
alacris  ut  currat  viam. 
ceterorum  rara  habes  exempla. 

DE  METRO  ANACBEONTIO 

20  Metrum   iambicum  tetrametrum   colobon,  quod  anacreontium  dicitur, 

recipitranapaestum,  duos  iambos  et  semipedem;  quo  usus  est  ProsperTyro 
in  principio  exhortationis  ad  coniugem  ita  dic^ns, 

age  iam  precor  mearum 

coroes  in  remota  rerum, 
25  trepidam  brevemque  vitam 

domino  deo  dicemus. 

celeri  vides  rotatu 

rapidos  dies  meare 

fragilisque  membra  mundi 
30  minui,  perire,  labi. 

fugit  omne  quod  tenemus, 

neque  fluxa  habent  recursum; 

cupidasque  vana  mentes 

specie  trahunt  inani. 
^  ubi  nunc  imago  rerum  est? 


19  DE  METRO  ANACREONTIO  Mdll  Theod.  593,  24 


6  aeterna  F        7  cuncta  om.  i,  add.  FP        13  malius  F:   Mall.  Theod. 
p.  593,  6  de  trimetro  iambico       19  ANACREVNTIO  FL       20  colophon  FLP 
anacreuntinm  FL        21  eat  om.  P,  add.  FL       27  roratu  F       28  rapidos] 
pauidoB  F 

OBAXIIATICI   LATIiri   VII.  17 


258  BEDAE 

p.  2379.  80  P. 

ubi  sunt  opes  potentum^ 
quibus  occupare  captas 
animas  fuit  voluptas? 

DE  METRO  TROX)HAICO  TETRAMETRO 

Metrum   trochaicum   tetrametrum,   quod   a   poetis   graecis   et  latinis » 
requentissime  ponitur,  recipit  trochaeum  locis  omnil^uSy   spondeum  omni- 
bus  praeter  tertium.    currit  autem  alternis  versicuKs,  ita  ut  prior  habeal 
pedes  quattuor^  posterior  pcdes  tres  et  syllabam.  |  liuius  exemphun  tolus 
est  hymnus  iiie  pulclierrimuS; 

hymnum  dicat  turba  fratrum^  lo 

hymnum  cantus  personet^ 

Christo  regi  concinentes 

laudes  demus  debitas, 

in  quo  aliquando  et  tertio  loco  prioris  versiculi  spondeum  reperies,  ut 

factor  caeli,  terrae  factor  la 

et 

verbis  purgat  leprae  morbos. 

t 

DE  RHYTHMO 

Haec  de  melris  eminentioribus  commemorasse  sufficiaty  quorum  exempla 
copiosiora  apud  scriptores  invenimus.    praeterea  sunt  metra  alia  perplura,  so 
quae  in  libris  xentimetrorum  simplicibus  monstrata  exemplis  quisque  cupit 
reperiet.    reperiuntur  quaedam  et  in  insigni  ilio  volumine  Porphyrii  poetae, 
quo  ad  Constantinum  Augustum  misso  meruit  de  exilio  liberari,  quae,  quia 
pagana  erant,  nos  tangere  non  libuit.    videtur  autem  rhythmus  melris  esse 
consimilis,  quae  est  verborum  modulata  compositio^  non   metrica  ralione^  25 
sed  numero  syllabarum  ad  iudicium  aurium  examinata,   ut  sunt  carmina 
vuigarium  poetarum.    et  quidem  rhythmus  per  se  sine  metro  esse  potest^ 
metrum  vero  sine  rhythmo  esse  non  potest,  quod   Hquidius  ita  definitur: 
metrum    est    ratio    cum   modulatione,    rhythmus    modulatio   sine    ralionc. 
plerumque  tamen  casu  quodam  invenies  etiam  rationem  in  rhythmo,  non  30 
artifici  moderalione  servata,  sed  sono  et  ipsa  modulatione  ducente,   quem 


4  DE  METRO  TROCHAICO  TETRAMETRO  MdJLl.  Theod.  595, 1      24  vide- 
tur  antem  —  31  modulatione  duceute  Victor,  de  metr.  206,  7  Audac.  excerpt.  11 


8  uoluptas  ?P  uoluntas  FL  4  De  metro  trochaico  tetrameti-o  ?P  DE 
METRO  TROCHAICO  L  DE  METRO  TROCHICO  F  7  currit  ?P  cucurrit  L 
cu  F  alteriuB  F  10  dicit  corr.  dicat  F  14  in  quo  aliquando  ?P  in  ali- 
qnando  F  aliqnando  L  19  de  metricis  F  23  miflsnm  L  24  rhythmos  F 
27  rythmoB  per  se  sine  metro  esse  non  j^otest  {corr.  esse  potest  et  add.  in 
marg.  metrum  nero  sine  ritmo  esse  non  potest)  qnod  liquidius  F  29  rythmos  ratio 
modulatio  sine  ratione,  sed  deleto  ratio  F      30  etiam  ratione  F      31  seruatam  ?L 


DE  AETE  METBICA  259 

p.  2380—82  P. 

vulgares  poelae  necesse  est  rusticey  docti  faciant  docte.    quo  inodo  et  ad 
instar  iambici  metri  pulcherrime  factus  est  hymnus  ille  praeclarus, 

rex  aeterne  dominCy 

rerum  creator  omnium, 
5  qui  eras  ante  saecula 

semper  cum  patre  filius, 
et  alii   Ambrosiani   non   pauci.     item   ad   formam   metri   trochaici   canunl 
liymnum  de  die  iudicii  per  alphabetum^  | 

apparebit  repentina 
10  dies  magna  dominiy 

fur  obscura  velut  nocte 

improvisos  occupans. 

QVOD  TRIA  SINT  GENERA  POEMATOS 

Sane  quia  multa  disputavimus  de  poematibus  et  metris,  commemoran- 

15  dum  in  calce  quia  poematos  genera  sunt  tria.  aut  enim  activum  vel  imt- 
lativum  est,  quod  Graeci  dramaticon  vel  mimeticon  appellant;  aut  enarra- 
tivum,  quod  Graeci  exegematicon  vel  apangelticon  nuncupant;  aut  commune 
vel  mixlum,  quod  Graeci  coenon  vel  micton  vocant  dramaticon  est  vel 
aclivum^  in  quo  personae  loquentes  introducuntur  sine  poetaeinterlocutione, 

20  ut  se  habent  tragoediae  et  fabulae:  drama  enim  latine  fabula  dicilur:  quo 
genere  scripta  est 

quo  de  Moeri  pedes?  an  quo  via  ducit;  in  urbem? 
quo  apud   nos  genere   cantica  canticorum  scripta  sunt,  ubi  vox  allernans 
Christi  et  ecclesiae  tametsi  non  [hoc]  interloquente  scriptore  manifeste  rcperi- 

25  tur.  exegematicon  est  vel  enarrativum,  in  quo  poeta  ipse  loquitur  sine 
ullius  interpositione  personae^  ut  se  habent  tres  libri  georgici  toti  et  prima  { 
pars  quarliy  item  Lucretii  carmina  et  his  similia.  quo  genere  apud  nos 
scriptae  sunt  parabolae  Salomonis  et  ecclesiastes^  quae  in  sua  lingua,  sicut 
el  psalteriumy  metro  constat  esse  conscripta.    coenon  est  vel  miclon,  in 

30  quo  poeta  ipse  loquitur  et  personae  loquentes  introducuntur,  ut  sunt  scripta 
llias  et  OJyssea  Homeri  et  Aeneidos  Virgilii  et  apud  nos  historia  beati  lob, 


13  QVOD  TRIA  SINT  GENERA  POEMATOS  Diam,  482,  13 


1  docti  faciant  docte  ^LP  docte  faciimt  docti  F        qnomodo  et  ad  F  «< 
expuncto  et  L  qaomodo  ad  gP       8  iudici  F      alfabetam  L  albabetam  FP 
13  POEMATOS  F  POEMATVM  L  14  qaia]  qoid  F         16  poematos  ^P 

poematam  L  16  mimiticon  ?  myctycon  F  micticon  L  mictigon  P  17  exege- 
maticon  F  18  coenon  (coinon  corr.  cenon  L)  uel  micton  LP  coinen  ael 
mikion  F      22  qao  te]  Verg,  bucol  P,  1      23  qaod  apad  F      24  non  in  hoc  s  P 

manifeste  L  manifesta  PF?  25  ezhegemeticon  F  26  ollias]  illias  F 
29  constant  L  30  ut  snnt  scripta  F  nt  sapra  scripta  ^LP  31  iliades  g 
aeneidos  LP  aneidos  F 

17* 


260  BEDAE  DE  ARTE  METRICA 

p.  S382  P. 

quamvis  haec  in  sua  lingua  non  tota  poetico,  sed  partim  rlietorico,  partim 
sit  metrico  vel  rhylhmico  scripta  sermone. 

Haec  tibi,  dulcissime  fili  et  conlevila  Gulberte,  diligenter  ex  antiquo- 
rum  opusculis  scriptorum  excerpere  curavi  et  quae  sparsim  reperta  ipse 
diutino  labore  collegeram  tibi  collecta  obtuli,  ut,  quem  ad  modum  in  5 
divinis  Klteris  statutisque  ecclesiasticis  imbuere  studui,  ita  et  in  metrica 
arte,  quae  divinis  non  est  incognita  libris,  te  solerter  instruerem.  cui 
etiam  de  figuris  vel  modis  locutionum;  quae  a  Graecis  schemata  vel  tropi 
dicunlur,  parvum  subicere  libelium  non  incongruum  duxi,  tuamque  dilectio- 
nem  sedulus  exoro  ut  lectioni  operam  impendas  illarum  maxime  litterarumy  lo 
iu  quibus  nos  viiam  habere  credimus  sempiternam. 


1  poetico  L  poetica  FP        3  gadbercte  F  gutbercte  L  gudberthte  P 
4  repperta  FL  recta  P  scripta  g       ipse  om.  L,  add,  FP       5  diatiDo  F  diumo 
<sLP       11  EXPLICIT  DE  ARTE  METRICA  LIBER  {superser.  UNUS)  INCIPIT 
LIBER  SECUNDUS  DE  SCHEMATIBUS  ET  TROPIS  F  EXPLICIT  DE  ARTE 
METRICA  LIBER  UNUS  INCIPIT  DE  SCHEMATIBUS  ET  TROPIS  LIBER  II  L 


BEDAE  PRESBYTEKI 

LIBER    DE    ORTHOGRAPHIA 


p.  2775  P. 

A  liltera  etiain  nota  praenominis  est,  cum  Augustum  sola  sij^nificat. 
B  propinqua  esl  p  litterae,  qua  saepe  mutalur,  ut  supponit  opponit.    c  nota 

5  est  praenominiSy  cum  Gaium  signiGcat,  item  numeri,  cum  centum.  D  littera 
propinqua  est  consonantibus  his,  c  g  I  p  r  m  t,  quae  succedunt  in  locum 
eius^  ut  accipe  aggere  alliga  appare  arripe  ammitte  attende:  nota  prae- 
nominiSy  cum  Decium  sola  signiGcat^  item  numeri,  cum  quingentos.  L  sola 
Lucium  signiGcaty  M  sola  Marcum,  N  sola  Numerium,  praeposita  G  Gnaeum; 

10  p  sola  Publium,  et  cum  R  populum  Romanum,  et  subiecta  r  rem  publicam, 
et  praeposita  c  lilterae  patres  conscriptos  sive  post  consulatum.  Q  littera 
etiam  nota  est  praenominis,  cum  Quintum  sola  signiGcat,  item  honoris, 
cum  quaestorem,  populi;  cum  Quirites.  T  nota  est  praenominis,  cum  Titum 
sola  signiGcat.    v  adiuncta  c  cum  virga  iacente  superposita  vir  clarissimus, 

15  V  geminata  cum  virga  iacente  superposita  verbi  gratia,  v  geminata  cum  c 
duplice  viri  clarissimi. 

Ante  praepositio  multa  signiGcat.  nam  et  tempus  signiGcat,  cum  dicitur 
{les.  43, 10)  ^ante  me  non  est  formatus  deus  et  post  me  nan  erit'; 
et  praesentiam^  ut  (psalm,  97,  2)  *ante  conspectum  gentium  reve- 

20  lavit  iustitiam  suam',  id  est  coram  gentibus;  et  dignitatem;  ut  {genes. 


P  codex  Parisintis  7530 

M  codex' Mantepessulanus  H  306 

L  codex  Leidensis  bibliothecae  publicae  122 

?  Jectio  vulgata  exemplaribus  olim  impressis  propagata 

1  INCIP  LIBELLVS  BETA  {corr.  ah  man.  BEDE)  PRI  DE  ORTOP  ORTO- 
GRAFIA  UEDE  PRESBYTERI  L  INCIPIT  LIBER  DE  ORTOGRAPHIA  M 
3  cum  augustum  uel  aureliam  sigoificat  P  cum  Aulum  sola  significat  Charisius 
p.  9,  3  et  Diomedes  p.  424,  4  4  p  littera  P  5  cum  galnm  M  cum  f  gaium  P 
com  Caesarem  ^L  6  his  om.  M  quae]  quia  hae  ?L  7  accipere  aggere  M 
accipere  agere  P  accipe  aggrega  ?L  8  Decimum  IHomedes  p.  424,  13,  Dedum 
codex  Charisii  p.  10,  6  et  Bosithei  p.  15,  22  item]  iterum  P  9  numerium  L 
numerum  MP  10  publium  M  puplium  uel  puplicum  P  puplicium  L  et  cum 
r  posita  populum  Romanum  et  subiecta  r  litterae  rem  publicam  et  praepodta 
c  litterae  patres  conscriptos  Diomedes  p.  425,  17  11  c  litterae  M  c  littera  P 
c  L  conscripti  MPL  post  om.  P  12  praenominis]  nominis  MPL 
13  titum  M  titium  PL        17  significat  multa  P        19  gentiom  oim.  P 


262  BEDAE 

p.  2775.  76  P. 

48,  20)  ^posuil  Epljraim  ante  Manassen'  et  {loh.  1,  15)  'qui  post 
me  vcnit  ante  me  factus  est',  id  est  milii  praelatus. 

Aula  latinc  domus  regia  cst,  aule  graece  atrium  dicitur.    unde  notati- 
dum  quod  in  psalmo  (28,  2),  ubi   legimus  ^adorate  dominum  in  aula 
sancta  eius',  non  palatium  aulae  nomine,  sed  atrium  graeco  vocabulo  5 
debet  intellegi. 

Ausculto  suasori  et  ausculto  praecepta  magistri.  ausculto  autem  et 
audio  I  ex  uno  graeco  [sermone]  vertuntur,  quod  est  axovcn.  [4^acelum 
simrliler  et  cera  liquida  pretiosa.] 

Arra  latine  dicitur,  arrabon  graece  [dQQafidv].   agon  graece  [ayoiv],  lo 
latine  certamen.    arura  graece  [aQovQa],  latine  arvum.    asphaltos  graece, 
latine  bilumen. 

Acer  acerrimus,  non  acerissimus,  agilis  agillimus,  non  agilissimus,  et 
in  adverbiis  acerrime  et  agillime. 

Audeo  audes  perfectum  facit  auFUS  sum.  15 

Adiuvo  perfectae  formae  est,  adiuto  frequentativae. 

Acervo  aggero  cumulo  ex  uno  graeco  verbo  6aQ€va. 

Aeger  animo,  aegrotus  corpore,  utrumque  per  ae  diphthongon  scri- 
bendum. 

Aboleo  abolevi,  arceo  arcui.  20 

Alibi  alio  loco,  alias  alio  tempore  signlGcat.  attamen  invenimus  alias 
non  numquam  pro  aliter  sive  pro  alio  loco  positum. 

Abstineo  me  cibo,  aiienus  sum  crimine.  ^anteibat  sapicntia  Salo- 
mon  cunctis  mortalibus'  lulianus  ait.  admoneo  interfectorem  caedis 
ct  caedem.  25 

Aequalis  alterius  staturae  par  est,  aequabile  quod  aequari  potest. 

Appetens  cibum  et  appetens  cibi:  Ambrosius  ^cancer  ut  appetens 
cibi  ita  prospiciens  est  pericuii'. 

Accuso  sacrilegum  et  insimulo  ex  uno  graeco  venit  xatriyoQ^j  animad- 
verto  in  te  et  vindico  in  te  ex  uno  graeco  xoXd^o).  30 

Aes  singulari  tantum  numero  gaudet,  et  quamvis  aera  dicamus^  tamen 
eeteris  casibus  non  utimur.  autumnus  genere  masculino  et  autumnum  dicitur 

2  ante  factus  est  P      3  aule  graece  atriam  dicitor  M  aula  graece  dicitur 

atrium  P  graece  atrium  L        4  in  aula]  in  atria  P        8  sermone  et  est  ovi.  P 

acetum  —  9  prctiosa  om.  ML,  add.  P.  relicta  esse  videniur  verba  ex  adtwta- 

tiane  de  dupUce  significatione  ti.  acetum         10  dqqct^fov^  item  dytov  et  aQovga 

om.  L        11  arura  L  arure  P  Rura  M        asphaltos  L  aspaltos  MP       13  non 

acerriBsimus  MP  non  acrissimus  L     agilis  agillimus  non  agillissimus  P,  om.  ML 

14  agillime]  agellime  P        15  Audeo  —  ausus  sum  om.  M        16  est  om.  P 

17   ex  uno   graeco  uerbo   M  ex  uno  sunt  graeco  uerbo  P  ex  uno   graeco 

ueniunt  L        23  me  a  cibo  M       sum  a  crimine  P       sapientiam  P       26  par] 

pars  P        quod  est  aequari  potest  P         29  instimulo  L         KJlTETOPd  L 

31  Aes]  aer  MPL:  cf.  Charis.  p.  34^  20         numero  tantum  M         dicimus  P 


DE  ORTHOGRAPHIA  263 

p.  2776.  77  P.  * 

neulro,  ulrumque  numero  singulari.  aurichalcum  et  orichalcum  dicimus  et 
hoc  singulariter  tantum.    sic  et  cetera  metallica. 

Ab  et  ex  praepositioneSy  si  sequens  yerbum  a  vocaii  incipiat,  integrae 
elTeruntur;  ut  ex  oppido,  ab  illo;  si  consonantes  sequantur,  extremam  iilterara 
5  perdunty  ut  e  foro,  a  Sacerdote.  hae  autem  praepositiones  ita  difTeruot: 
cum  dicit  quis  a  theatro  se  venire,  non  ex  ipso  theatro,  sed  e  loco  qui 
est  proximus  theatro  |  se  venire  signiGcat;  qui  vero  ex  theatro  se  venire 
dicit,  ex  ipso  theatro  signiGcat.  ad  et  in  praefatis  praeposilionibus  parcs, 
sed  contraria  potestate  sunt,  quia  in  forum  ire  est  in  ipsum  forum  intrare, 
10  ad  forum  autem  ire  ad  locum  foro  proximum:  ut  in  tribunal  et  ad  tribu- 
nal  venire  non  unum  est,  quia  ad  tribunal  venit  Mtigator^  iu  tribunal  vero 
praetor  aut  iudex. 

Ancillor  blandior  et  adulor  unum  signiGcant,   quod  est  graece  xoXa- 
xsvc},  et  dativum  casum  trahunt.    aufero  eximo  adimo  demo  subtraho  sub- 
i^  duco  ex  uno  graeco  transferuntur;  id  est  atpaiQovfiai. 

Abdico  vcrbum  potest  accusativum  nominis  sive  pronomen  cum  dativo 
Irahere:  Ambrosius  ^qui  se  abdicant  saecularibus  inlecebris'. 

AHus  nomen  dativum  dupliciter  effert;  et  aHi  et  alio:   habes  in  sacra 
scriptura  {Matth.  8,  9,  Lue,  7,  8)  ^dico  huic  vade  et  vadit,  et  alio 
2oveni   et    venit',  et  rursum   (Matth,  25,  15)   'et  uni  dedit   quinque 
talenta,  alii  autem  duo,  alii  vero  unum'. 

Aegyptum  cum  in  scriptura  dividere  vis,  p  sequenti  syllabae  iungis; 
aspectum    c    sequenti   syllaba,   jafTectum    simiUter   et    afQictum   ceteraque 
huiusce  modi. 
25  Assuere  et  assumentum  panni  per  s,  non  per  d  scribendum.  similiter 

assumere  per  s,  appropriat  per  p  scribendum^  apponit  similiter,  accurrit 
per  c,  amministrat  per  m,  applicat  per  P;  aUigat  per  l^  assequor  per  s, 
allevat  per  l^  assiduc  per  s,  aggredior  per  g. 

Assarius  ab  antiquis  dicebatur,  nunc  as  dicitur,  non  assis.    sane  assis 
30  genetivus  est. 

Alium  et  dolium  per  i  scribendum,  non  per  e,  sicut  oleum:  Vergilius 
{buc,  2,  11)  *alia  serpyllumque'  per  i  dixit. 


2  metallica  P  et  Charisius  p.  34, 19,  metalla  ML  3  incipiatur  M  intcgrc 
MB0  5  e  foro  P  efero  31 L  effero  ?  8  pares  sunt  contraria  poteBtate  sunt  MP 
pares  sliDt  contraria  potestate  L,  his  praepositionibas  pares  (pares  om.  Diom.)  con- 
traria  potestate  sunt  ad  et  in  Diomedes  p.  415, 7  Dositheus  p.  46,4  14  demo  om.  L 
15  idem  dOdlPOYMdl  P  id  est  dOdlPONOOdl  M  id  est  dOdlPWN  L  16  nomi- 
nis]  nomen  MPL  cum  dativo  om.  L  17  abdicat  P  18  efferat  M 
19  scriptura  Et  dico  M  22  iungis  XB.  XG.  XX.  aspectum  P  24  buiusmodi  P 
25  Assuere]  Assumerc  P  26  Appropriat  per  d  scribendum  M  appropiat 
per  p  scrib.  P  appropiat  per  p  L  accurrit  P  accucurri  ML  27  i^[>pUcat] 
amplicat  31  28  assidue  —  per  g  jom.  L  31  scribenda  3f  32  serpellam* 
que  P  serpillumque  quod  M  serpillom  L 


264  BEDAE 

p.  2777.  78  P. 

Ambo  el  duo  neutraliler,  ambos  el  duos  masculine.  uou  nulli  tanien 
(jraecos  secuti  dicunt  lios  duo  et  lios  ambo,  quia  illi  tovg  dvo  et  tovg 
ii[i(p(o  diciuit:  Vergilius  {gcorg,  IIII  88) 

verum  ubi  ductores  acie  revocaveris  ambo. 

Anguis  cum  sit  masculini  generis,  dixerunt  tanien  et  feniinino  Ovidius,  5 
Varro  Atacinus. 

Acer  facit  phiralem  acri,  acris  pluralem  ficres. 

Absconditus^  non  absconsus. 

Alter  de  duobus,  unus  ex  pluribuSy  quamvis  legamus  unus  ex  duobus. 

Audacter  latinum   est;   sed  audaciter  melius,   quia  nomina  x   littera  lo 
terniinata  in  adverbiis  iter  adsiimunt,  ut  atrox  atrociter,   ferox  ferociter. 

Accersit  qui  evocat,  arcessit  qui  accusat.  | 

Acervus  moles  est,  acerbus  iumaturus  aiit  asper. 

Adflcimur  honore  et  adOcimur  iniuria. 

Apparet  qui  videtur,  adparet  qui  obsequitur,  non  regulac  ratione^  sed  i5 
discernendi  gratia  intellectus. 

Arbor  omne  lignum  dicitur,  arbusta  non  nisi  fructifera. 

Avenae  sterile  germen,  habenae  retinacula  iumentorum :  lioc  de  habeiidi 
poteslate,  illud  dc  occupandi  aviditate  dictum. 

Accidunt  mala^  contingunt  bona,  eveniunt  utraque.  2t) 

Advocatur  daturus  patrocinium;  evocatur  praebiturus  obsequium,  in- 
vocatur  praestaturus  auxilium. 

Adportare  est  aliquid  adferre,  conportarc  in  unum  lociim  conferre^ 
deportare  deponere,  exportare  tollere. 

Agnoscimus  quae  nobis  exciderant,  cognoscimus  ignorata  et  invisa.      2.^1 

Altum  et  sursum  et  deorsum  significat. 

Aquatam  potionem  recte  dicimus  quae  aquam  aliunde  recipiat,  aquo- 
sum  autem  locum  qui  ex  se  aquam  fundat. 

Album   naturae   tantum  est,   candidum  frequenter  et  studii:  uam  el 
corpori  et  animo  aliquotiens  adsignatur.    albos  ergo  capillos,  carnem  can-  30 
didam  recte  dicimus. 

Alvus  vironim  recte  dicitur,  uterus  mulierum,  venter  in  ulroque  sexu. 

.\cceptor  et  accipiter;  Vergilius  enim  accipiter  dicit,  Lucilius  autem 
^acceptoris  et  ungues'.  % 

Apud  per  d  scribendum;  caput  per  t,  quia  facit  capitis.  35 


2  zovi  Svo  et  om.  M  4  ubi  om,  M  doctores  P  6  Atacinus  CJiarisius 
p.  90^  18^  et  acinius  MPL  9  ex  pluribus]  de  pluribus  L  10  littera  om,  M 
11  ferociter]  ueraciter  P  13  aceruus  utroque  loco  P  16  apparet  utroque 
loco  P  regulari  ratione  L  16  intellectus  om,  L  18  Avenae]  auena  P 
23  locum  OfM.  M  24  deportare  —  tollere  om.  M  25  excederant  MP  ignorata] 
ignorantia  ilf  28  locum  eo  quod  ex  se  i  .30.corporeP  came  P  33  lucillus 
MPL      autem  coma  heroio  acceptoris  et  ungues  L      36  Apud  —  capitis  om.  M 


DE  ORTHOGRAPHIA  265 

p.  2778.  79  P. 

Arinariiim    lociis   iibi    quarumciinique   artiiim    iiislruineiita    pouuiitur, 
armameiitarium  ubi  tantimi  tela  armorum. 

Accedit  per  e  ab  vambulando,  accidit  per  i  ab  eventu. 

Helzebub^  non  belzebul  aul  belzebud.    Belial,  non  Beliar. 
5  Byrsa  graece,  latine  corium. 

Helliis  bellissimus:    comparativiim   noii   liabet,    sed   pro  eo  dicendiim 
magis  bellus  et  e  contrario  minus  bellus,  id  esl  miniis  pulcber. 

Bucina  est  qua  signum  dat  buciiiator^  biicinus  ipse  canor  cx  bac  editus. 
biicina  pastoralis  esl  et  cornu  recurvo  fit,  unde  ei  ceratinia  graece  vocatur. 
10  tuba  autem  de  aere  vel  argenlo  efficitur  el  sollemnilatibus  concrepaL 

Baptismus  baptismi  genere  masculino  et  baptisma  baptismatis  iieutro 
et  baptismum  |  baptismi  aeque  iieutro. 

Barbam  liominis^  barbas  pecudum  dices. 

Buxus  arbor  eril,  buxum  materia  ipsa. 
15  Balneum  veteres  dixerunt  sive  balineum:  nibil  eiiim  dilTerty   sed  in 

privatis;   in  publicis  autem  feminini  generis^  et  qiudem  numero   semper 
plurali  frequenter  balneas. 

Balvae^  id  est  thyraC;  per  b  incipiant. 

Baralrum  singuiariter  tantum   efTertur.     sic  autem   vocabant  geiitiles 
iM  locum  apud  inferos. 

Blanditiae   et  bigae,  sicul  et  trigae  et  quadrigae,  pluraliler  tantuin. 
scd  in  nostrorum  litteris  'scriptorum  et  bigam  invenimus  et  quadrigam. 

Cana  et  Simon  Cananaeus  per  simplicem  c^  Chanaan  et  mulier  Cha- 
nanaea  adspiratione  addita. 
25  Cyuomia  per  y  scripta  caninam  muscam  significat;  cynos  enim  graece 

caiiis  dicitur:  coenomia  per  diphthongon  oe  communem  muscam;  coenoii 
enim  graece  commune  est,  unde  coenobium  a  communi  vita  nomen  accepit. 
quod  iu  exodf)  et  in  psalterio  iu  primis  traiislatum  esse  arbitramur,  ut 
omnis  generis  musca  significaretur^  sed  similitudine  soni  per  incuriam  conti- 
30  gisse  ut  cynomia  pro  coenomia  scriberetur. 

Coitus  generaliter   omnis  coeunlia   sive  itineris  sive  concordiae  sive 
conubiorum. 


1  quaminqae  P  4  Belzebub  non  belzebul  aut  belzebud  P  Beelzebub  uod 
belsebul  aut  belsebud  (aut  belzebud  L)  ML  beliab  priore  loco  P  5  grae- 
cum  M  6  habet  corr,  habent  P  7  e  coDtra  M  8  buciDus]  becinus  M 
9  beciDa  posteriore  loco  M  ceratinia  ML  KEPATINIA  P  ytsQccT^vTi  g  uocatur 
graece  M  geu  uocatur  P  10  et  ia  soUempnitatibus  P  11  et  ante  baptiflma 
om,  M  13  dicimus  M  16  in  posteriore  loco  om,  MPL,  add,  Charisius 
p,  99^  4  17  frequenter  balneas  om,  L  18  Baluae  id  est  thyrae  M  Balbae 
id  est  tyrae  P  Beluae  id  est  ferae  ig  19  efferuatur  P  21  bigae  sicut  et 
om,  M  pluraliter  taatum  effertur  P  pluraliter  tantnm  efferuntur  g  23  %jmon 
chananaeus  P  canan  et  mulier  aspiratione  addita  chananaea  P  25  Cinomia  per  i 
M      Bcriptum  P      26  «anis]  canos  P      29  significaret  P      31  omnia  coneuntia  L 


266  BEDAE 

p.  2779.  80  P. 

Carduus  trium  syllabaruui  est,  ui  ariiuus  faluus  luorluus,  ideoque 
similiter  declinandum  est,  huius  cardui  huic  carduo  et  huoc  carduum, 
pluraiiter  hi  cardui  carduorum  carduis. 

Cubicularius  custos  cubiculi^  cubicularis  vero  lectus  cubiculo  aptus, 
ut  caligarius  artifex,  caligaris  clavus.  5 

Clunes  feminino  genere  dixit  Melissus;  sed  Verrius  Flaccus  masculino 
genere  dici  probat. 

Commodamus  amico  pro  tempore  equum  vestem  servum,  hanc  ipsam 
rem  quam  dedimus  recepluri;  mutuo  damus  pecuniam  tritieum  vinum  et 
his  similia;  quae  mutata  recipi  necesse  est  lo 

CanitieS;  non  canitia  dicenda. 

Camara  dicitur,  ut  Verrius  Flaccus  adfirmat,  non  camera  per  e;  sed 
Lucretius  ^cameris  ex  teretibus'  dicendo  etiam  cameram  dici  posse 
ostendit. 

Curriculus  masculine  diminutio  est  currus,  curriculum  autem  neutra-  i^ 
liter  spatium  ad  currendum  aptum  vel  ipsum  currendi  ofQcium.  | 

Clipeus  masculino  genere  in  significatione  scuti  ponitur^  neutro  autem 
genere  imaginem  significat.    sed  auctoritas  utrumquo  variat. 

Caseus  masculini  generis  est,  sed  Pomponius  neutraliter  dixit  ^caseum 
molle'.  5i« 

Cuspis  cuspidiSy  non  cuspes. 

Capparim  feminino  genere  dixit  Vaim  nam  et  graece  feminino  dicitur 
fj  xdnnaQig. 

Cassidem  dicimus  nos  ab  eo  quod  est  haec  cassis,  sed  multi  cassi- 
dam  dicunt^  ut  et  Propertius  (////  //,  /5)  25 

aurea  cui  postquam  nudavit  cassida  frontem', 
et  Vergilius  (Jen.  XI  774)  ^aurea  vati  cassida'. 

Capo  nunc^  sed  Varro  de  sermone  latino  ait  ^ex  galle  gallinaceo 
castrstto  fit  capus'. 

Cingula  hominum  generis  neutri  est.    nam  et  animalium  genere  femi-  30 
nino  has  cingulas  dicimus. 

Capax  qui  facile  capit,  capabilis  qui  faciie  capltur. 

CoHocat  per  i  scribendum,  non  conlocat  per  n. 

2  hunc  cardum  P         6  Meliasus  Charisins  p.  lOl^  4,  malusus  M  melussus 
dic  P  meluwus  L        uerius  P        7  probat]  potest  M        9  quam]  quod  P 
10  mutuata  M        11  non  caniti^  deducenda  P      12  uerius  P      non  camere  P 

13  Lucretius]  cf.  Lachm.  in  lAtcret.  p.  399,  Mueller  Lucil.  sat  rel  p.  161 
15  Curriculis  masculini  P      currus  P  currus  corr.  a  cumi  ut  videtur  M  a  curru  L 

17  clippeum   P         22  capparis  gen.  fem.  P         graece  feminine  Charisius 
p.  103,  13         dicitur]  dixit  P         23  ^  xdnnaQis  <m.  M         24  nos  om.  P 
caasida  dicunt  g        26  Propertius]  prosper  tyro  L         26  aurea  —  27  Vergilius 
om.  M,  add.  PL       nadauit  P       28  gallinaceo  M  g^llenacio  P  gallinatio  L 
30  Cinguli  hominum  M        33  scribendum  ML  scribitur  P 


DE  ORTHOGEAPHIA  267 

p.  S780.  81  P. 

Caliimnia  est  criineh  falsuii);  cum  nobis  adversarius  aul  malum  qiiod 
non  fecimus  obicit  aut  bonum  quod  fecisse  probamur  in  contrarium  inter- 
pretari  conatur. 

CoQsulo   tibi,  prospiciOy  provideo   ex   uno  graeco  veniunt^  quod  est 
5  jtQovod  60V.  contemiio  hostem,  despicio^  sperno,  aspernor  ex  uno  graeco 
veniunty  quod  est  xatatpQOva. 

Commeio  lectum  est  et  permeio^  commixi  et  permixL 
Comitor  amicum  et  amicis. 
Corinthium  civem  dicimus^  Corinthiacum  vas. 
10  Comminus  gladiis  pugnamus,   eminus   iaculis,   quia  illud   a   manibus 

uoii  recedit,  hoc  e  manibus  emittitur. 

Clipeum  armorum,  clupeum  imaginis  esL 
Cadit  quis  etiam  in  plano,  decidit  ex  alto. 

Caerulus  naturae  color  est,  caeruleus  fingitur:  ita  alterum  est,  alte- 
15  rum  fit 

Claritas  tam  luminis  est  quam  perspicuitatis^  claritudo  generis.  prior 
itaque  splendoris,  posterior  nobilitatis  est. 

Cruciatus  est  dolor  corporis,  vel  cum  homo  ab  altero  cruclatur,  crucia- 
mentum  quod  cruciat. 
^  Cerno  et  cresco  in  eundem  perfectum  cadunt,  crevi. 

Caedo  cecidi  per  ae  diphthongon^  ^caeditur  et  tilia  ante  iugo 
levis'  Vergilius.  (^^or^.  /  173)]  cedo  cessi  per  e  simplicem. 

Cupio  cupiyi  facit  et  cupi:  Cicero  pro  Cluentio  ^et  fiiium  et  hunc 
cum  maxime  filium  interfectum  cupit'  pro  cupivit  | 
^  Calumnior   innqcenti^   non   innocentem,    tametsi  quidam  interprelum 

graecam  locutionem  secuti  accusativum  posuerint  dicentes  (Matth,  5,  44) 
*et  orate  pro  persequentibus  et  calumniantibus  vos'. 

Cur  adverbium  saepius  indicativum  vcrbum  trahit:    Gregorius  ^dis- 
cutiendum  est;  cur  quadam  die  factum  aliquid  coram  domino 
aodicitur'. 

Clavus  sihgulariter^  quae  est  purpurata  vestis,  et  declinatur  genere 


4  prospicio]  pro  spatio  P  5  despicio  P  dispicio  ML  aspemor  M 
aspemo  PL  7  est  om.  ML  commixti  et  permixi  L  comminxi  et  perminxi  <s 
9  Ck>ri]ithinm]  chorintinm  carr,  -tum  M      Corinthiaciuii]  chorintinm  oorr,  -thium  M 

10  qnia  L  qni  P  qn&e  M  11  hoc  e  manibns  Jlf  h  de  manibns  P  hoc  a 
manibns  g2>  12  c]ypbenm  —  clnpenm  P  clipenm  —  clipeum  L  clypens  —  cly- 
penm  ^sM  13  cadis  qnis  P  19  qnod  cmciat  L  qni  cmciat  P  qnod  cmcia- 
tnr  Jlf  21  caedo  cecidi  P  caedo  caecidi  ML  et]  e  Jtf  22  nirgilins  creni 
cedo  P  23  cicero  in  proclenntio  MFL:  Cic,  p.  GluerU.  5,  12  qnae  mnltos 
iam  annoB  et  nunc  cum  maxime  filinm  interfectum  cnpit  25  quidem  P 
26  accnsatiunm  casum  posnemnt  P  27  et  calnmniantibuB  oni.  L  29  diej 
diem  P      31  siDgnlariter  quae  est]  similiter  qnae  est  ML,  (m.  P     pnrpnreae  M 

declinator  P 


268  BEDAE 

p.  2781.  82  P. 

feminiiio.     calliim    qiioque    et    caeiium    et   crocum    neutro,    sed   Vergilius 
{georg,  IIII  IS2)  masculiiio  ^crocumque  rubeiilem'. 

Cani    cancelli    et   casses    singularem    numerum    non    habent:     casses 
autem  retia  dicuntur:  caulae  similiter,  caeiimoniae  cunae  et  compedes  et  in 
iieutro    genere   castra   cibaria    crepundia  cunabula    [singularem    numerum  5 
noii  habent]. 

Cruor  pluralem  non  habet:  Vergilius  (Aen.  IIII  687)  plurali  cruores, 
^atque  atros  siccabat  vestc  cruores'. 

Contagium  et  contagia  neutro  genere  dicenda,  et  haec  contagio  feminino. 

Comoedia  carmina  quae  in  conviviis  canuntur,  quia  comessatio  graece  lo 
X(0[iog  dicitur. 

Cartallos  graece,  laline  fiscella.  calamos  graece,  latine  arundo.  canon 
graece,  laline  regula.    cados  graece,  latine  situla. 

^  Cunabula  sunt  panni  inrantiae,  sed  lohannes  Constantinopolitanus  epis- 
copus  scribit  Lazarum  in  monumento  cunabulis  involutum.  i5 

Cantator  et  cantatrix  a  verbo  canto  et  cantor  atque  cantrix  a  veibo 
cano  recte  dicitur. 

Comburo  per  m  scribendum,  non  per  n,  comparo  simililer  et  com- 
pono  ceteraque  huius  modi. 

Conspectus  cum  in  scriptura  dividendum  est,  c  se(|uenti  syllabae  iimgis.  20 

Complaceo,  non  conplaceo;  commoratus,  non  coiimoratus;  compre- 
liendo  per  m. 

Camelus  per  unum  I  scribendum,  commodat  ct  commendat  per  m, 
computrcscit  per  m,  complures  per  m. 

Columna  cum    scripto   dividendum   est,    m   sequ^nti    syllabae   nectis;  25 
calumnia  similiter. 

Celo  celas,  id  est  abscondo,  per  simplicem  e  scribendum;  caelo  caelas, 
cum  picturam  significat,  per  diphthongon  ae  proferendum.  unde  caelum 
melius  intellegitur  dictum  ab  eo,  quod  caelati  instar  multifaria  sit  siderum 
varietate  depictum,  qiiam  quod  invisibilia  et  incerta  mortalibus  celet  arcana.  30 

Cantarus  animal  est,  |  cantarum  camara  domus. 


1  callum  quoque  et  cenum  singularis  numeri  sunt.  caui  L^  neutro  sed 
et  uirgl'  masculinum  P  ncutra  sed  uergl'  masculino  M  4  caeremoDiae  M 
5  singulare  numerum  non  habent  P,  om.  ML  7  cruor  habet  pluralem  uirgi- 
liu8  atque  atros  siccauat  ueste  cruores  P  cruor  plurale  non  habet  uirgilius  plu- 
rali  cruores  atque  atros  significabat  L  8  veste  om.  M  9  haec  contagio  P 
haec  contagia  ML  10  comesatio  PL  12  calamos  P  calamua  ML  canon 
graece  KdNON  latina  regula  P  13  latinum  situla  M  latinos  situla  P  16  can- 
tator]  cantor  M  20  c]  con  P  syllaba  P  21  conplaceo  non  complaceo  P 
conprehendo  {pm.  per  m)  P  25  diuidenda  MLP  sequente  P  27  scri- 
bendnm  om.  M  29  quod  caelat  instar  picturae  uel  quod  multifaria  3/ 
30  quam  quod  <5L  quam  qui  P  uel  quod  M  c^let  ML  calet  P  31  camara 
PL  camera  M 


DE  ORTHOGRAPHIA  269 

p.  2782  P. 

Clamo  clamoris  simpUcis  est,  conclamo  simul  ciim  multis.    est  eliam 

acclamo,  cum  falso  aliquem  accuso,  sicut  Gicero  f  de  prasio  ^solis  inno- 

cens  acclamatiouibus  punitus  est'.    reclamo  aliquem  exeuntem  voci- 

tans;  inclamo  et  succlamo  murmurandi  est;  proclamo  laudandi  vel  deprecandi 

5  exaltatio;  declamo  rhetorizandi;  exclamo,  quando  pro  viribus  vocem  elevo. 

Gurro    hoc  tantum  significat,    quod   in  itinere    positus  nullam   facio 

'comperendinationem;    curso  autem^  paulo  citius  aliqua   necessitale  extor- 

quente  festinare  cogor;  cursito  vero^  quaudo  hoste  me   insequcnte   fugio. 

Girca  ad  visibilem  materiam  vel  locum  pertiuet,   erga  autem  ad  ani- 

10  mum  spectat,  maxime  cum  aliquem  propensiorem  afTectum  gerat   proxi- 

morum.    circa  'ad  tempus  refertur^  circiter  ad  numerum. 

Garcer  ubi "  homines  coercentur  singulariter  semper^  carceres  unde 
currus  elTunduntur  pluraliter  dicuntur,  utrumque  masculine. 

Cepit  de  capiendo  scribimus^  coepit  de  incipiendo.    coepta  per  diph- 
15  thongon,  incepta  per  simplicem  e. 

Columbae  quae  mansuefieri  possunt  et  domibus  adsuescere,  pahimbes 
ferae  et  saxis  silvisque  inhabitantes. 

Xonscribere  est  multa  simul  scribere;  exscribere  quod  aUbi  scriptum 
sit  transferre;  transcribere,  cum  ius  nostrum  in  aUum  transit;  inscribcre 
20  accusationis  est,  adscribere  adsignationis,  describere  dictionis  vel  ordinationis. 
Consuescimus  bona,  insuescimus  mala,  adsuescimus  utraque. 
Crassari  corporis  est  et  saginae,  grassari  animi  et  crudeUtatis. 

DiUbuit  unguento,  non  deUbuit.  diserlus  orator  est,  desertus  dere- 
lictus.  delator  qui  defert  ad  accusandum,  dilator  qui  diflert  ad  proferen- 
^  dum.  deluit  purgat,  diluit  temperat.  deduco  de  amico  producendo^  diduco 
autem  est  distraho. 

Dimidiatum  calicem  bibi,  non  dimidium  dicere  debemus.  non  enim 
ipsum  vas  bibis  sed  quod  intra  vas  esL 

Donamus  et  iUud  quod  damus  et  iUum  cui  damus. 


1  etiam]  et  P.  ante  est  etiam  cHia  verhi  acclamo  definitio  videtur  omissa 
esse  2  cnm  falso  —  4  succlamo  om.  Xg.  Ciceronis  verha  unde  petita  sint  non 
inveni      falso  om.  M,  add.  P      3  reclama  aliquem  exeunte  P      4  succlama  P 

5  exaltatio  P  et  Albini  orthogr.  p.  2329,  exultatio  ML      6  significat  om.  M 
7  componendirationem  P        curso]  curros  M        aUquo  P         8  hoste  me  inse- 
quente  P  hoetem  me  insequente  M  hostem  insequentem  L        10  aliquis  M 
gerat  L  gerit  M  generat  P         proximorum  om.  L  11  circa  ad  tempus  P 

circum  ad  tempus  ML         16  mansuete  fieri  P         18  quod  aUi  scriptum  sit  P 
quod  aUis  scriptum  est  M  quod  aUis  sit  X       19  transferri  P      nostrum]  nuOI  P 

inscribere  accusationis  est  adscribere  adsignationis  P  inscribere  adsignationis  M 
inscribere  accusationis  est  L       20  vel  ordinationis  pm.  if,  add.  PL      22  crassari' 
grassari  M      et  saginae]  adsagene  P      grassari  corr.  crassari  M      23  disertus' 
desertus  P       25  diluit]  deluit  P       29  iUud  quod]  iUud  quae  M  UU  quod  L 
iUum]  Ulud  M 


270  BEDAE 

p.  8782.  83  P. 

Delictum  peccatiun  aliquod  dicimus^  delectum  militiae  aut  aiicuius  exami- 
nis  electionem  appellabimus.    nam  et  diligi  afreclionis  est,  deligi   iudicii. 

Daemon  per  diphtbongon  notandus^  deus  per  e  solam. 

Damnatus  et  addictos  et  absolutus:  Vergilius  {Aen.  XII  727)  ^quem 
damn^et  labor',  id  «st  Tirias  sua  absolvat  aut  victorem  faciat.  |  5 

D<^iiffi  per  i  scrtliendum,  non  doleum  per  e. 

Dilectio  et  diligo  per  i  et  quae  declinantur  sive  derivantur  ex  his, 
delectatio  et  delecter  et  quae  declinantur  ex  eis  per  e  scribenda. 

DomuQcula  condavium,  domus  domicilium,  nidum  avis. 

Desceudo  montes  dicere  potes,  id  est  per  montes  vel  in  montes,  descendo  lo 
scalas  aut   piscinam,  id  est  per  scalas  et  per  piscinam.  ^degredior  monte 
dicimus  recte  et  signiGcamus  de  monte. 

Discrucior  et  crucior  animi  et  animo  et  animum. 

Decus  honoriS;  decor  formae  est. 

Deliciae  et  divitiae  non  habent  numerum  singularem.  15 

Denarius  latine  mascuiini  generis  est,  denarion  graece  neutri.   dialogos 
graece,  disputatio  latine.    drama  graece  neutri  generis^  latine  fabula. 

Defunctus  oiun  scripto  dividitur,  c  sequenti  syllabae  iungenda. 

Didymus,  id  est  geminus,  prima  «yllaba  per  i,  secunda  per  y  scribitur. 

Deliramentum,  non  deleramentum^  quia  a  verbo  liro,  id  est  sulco,  20 
originem  trahit;  et  sicut  boveS;  cum  a  recto  sulcandi  actu  dedinant,  deli- 
rare  dicuntur,  sic  et  homines  qui  de  bonis  ad  mala  corda  devertunt. 

DiUicuIum,  non  deluculum^  quia  modicam  diei  lucem  osteodit. 

Desiderium  est  rerum  absentium  et  nondum  adeplarum,  concupiscentia 
ulrorumque.    concupiscuntur  enim   quae  habentur  et  quae  non  habentur.  25 
nam  concupiscendo  fruitur    homo  rebus  quas   habet;    desiderando  autem 
absentia  concupiscit. 

Dure  regulae^  duriter  antiquitatis  est. 

Diio  et  divito  Idem  et  locupleto^  graece  nXovxCtfi}. 

Decurio  decuriavi  et  decumo  decumavi*  unum  est,  graece  SeTtaxH,      30 

Dimittere  cst  derelinquere,   demittere  deorsum  mittere,   velut  {loh. 
38,  6)  ^quis  demisit  lapidem  angularem  eius?' 


1  aliquid  P  delectam  militiae  (malitiae  P)  PL  dilectum  militiae  M  2  elec- 
tione  appellauimus  P,  electionem  appellamus  ML  deligi]  delegi  ML  3  notandus 
est  M  7  sive  deriyantnr  —  8  declinantur  om.  L  9  conclauum  M  10  deecendo 
Bcalis  aut  piscinam  mane  id  est  P  12  recte  et]  recedere  P  15  et  deuitiae  P 
18  DefunctuB  —  iungenda  hoc  loco  omissa  post  23  ostendit  hdbet  P  c  om.  P 
syllabae  est  iungendum  M  19  scribitur  P  scribenda  ML  20  deliramentum 
non  deleramentum  Xg  diliramentum  non  deleramenium  M  deliramentum  non  delira- 
mentum  P  quia  a  uerbo  liro  Jj  quae  a  nerbo  liro  M  quia  uerbo  libro  P  21  trahit 
—  recto  om.  P  recto  ?  recti  M  recte  JL  22  corda  L  corde  M  cordie  P  diuer- 
tunt  MPL  ^  23  quia  modicam  L  qui  modicam  P  quae  mox  M  28  dure  —  est  om. 
ML,  ctdd.  P      29  dito  diuito  ML      idem  et]  id  est  li      31  velut]  uel  corr.  ut  M 


DE  ORTHOGRAPHIA  271 

p.  2783.  84  P. 

Dominor  tui  et  dominor  tibi. 

Dogmata  graecc,  latine  decreta.    dogmatizo  decerno  sive  censeo. 

Dum  coniuhctio  aliquando  indicativum  verbum  trahit:   Gregorius  ^ne 
scientia,  dum  novil  et  non  diligit,  inflet,  ut,  dum  intuetur  quod 
5  illa  aliquando  non  habuit,  temperet  dolorem,  quod  amisit'. 

Doleo  vicem  tni  et  tuam  et  doleo  tibi:  Gregorius  papa  de  Benediclo 
patre  'cum  persecutorem  suum  amaret^  magis  illi  qui^m  sibi 
doluit'. 

Dum  coniunctio  aliquando  modum  coniunctivum,  |  aliquando  trahit 
10  iudicativum,  ut  Mum  anxiaretur  cor  meum'  et  ^dum  dicitur  mihi 
cotidie  «ubi  est  deus  tuus?»'  et  beatus  papa  Gregorius  ^amici  ergo 
beati  lob^  dum  percussionum  genera  distinguere  nesciunt^  per- 
cussum  pro  culpa  crediderunt'.  item  aliquotiens  dum  ut  significat^ 
ut  poeta  (bucoL  9,  23) 
15  Tityre^  dum  redeo,  brevis  est  via^  pasce  capellas. 

Desperatus  per  e  scribendum^  dispersus  per  i.  discedo  per  i,  descendo 
per  e. 

Diastole  graece,  latine  interdictum.   ^est  autem  nota  ad  pedem  litterae 
posita^  quae  male  coniuncta  separet,  ne  puer  legens  erret^  ut 
90  libera  per  vitreos  movit  vestigia  campos. 

Domus  ablativunf  casum  dupliciter  effert,  et  in  o  videUcet  et  in  u. 
sed  a  domo  genetivus  pluralis  fit  domorum,  a  domu  domuum. 

Egeo  victus  et  victum  et  victu.    eripio  flammae   hominem.    egredior 
domo  et  civitate. 
25  Error  est  rei  vitium^  ut  amor  dolor;  erratio  certae  viae;  erratrix  perso- 

nam  respicit^  ut  venatrix;  erratica  hedera^  vitis. 

Eloquentia  et  eligantia  singularia  semper. 

Exuviae  exequiae  excubiae^  quae  graece  wKtOipvXdxia  dicuntur^  exta 
quoque  tantum  pluralia. 
80         Emporia  feminino  genere  et  est  graecum^  latine  mercatus. 

Emolumentum  per  e  simplicem  scribendumy  aemulatio  per  ae  diph- 
thongon. 

Equo  sedeo  dativo  casu  et  ablativo  sine  praepositione  dicendum,  et 
equum  sedeo  accusativo  et  in  equo  et  super  equum  similiter. 


8  nescienti  P       4  inflet  iiem  dum  X?        iDtaetar  illa  quae  aliquando  M 
5  dolorem  de  illa  quae  amiait  M        7  qaam]  qai  P        9  modam  om,  P 
10  anxieretnr  M       dicitar]  dati  P       11  et  dum  beatas  P      ergo]  aatem  P 
13  dam  aat  significat  M       16  discedo]  dicendo  P      18  interdictnm  forboten  P 
19  positam  P      20  liber  apernit  reos  M  liber  per  ait.  reos  P      22  a  doma 
domaam]  a  domo  domais  P      23  uictam  et  aicta]  aictai  P     26  certa  uia  P 
26  hedera  uitis  P  hedera  aicii  ML      27  aemper  Empora  —  per  e  simplicem  scribe 
Exuaiae  —  tantam  pluralia  Aemulatio  P      28  exiqaiae  M     34  in  eqao]  in  eqaam  P 


272  BEDAE 

p.  2784.  85  P. 

Emanal  fons  sive  lerra  aquam,  id  est  gignit  ac  producit^  et  emanat 
aqua  de  terra  sive  fonte,  id  est  profluit:  Gregorius  ^qui  locus  a  Romana 
urbe  quadraginta  fere  milibus  dislans  frigidas  atque  perspi- 
cuas  emanat  aquas',  et  iterum  de  eodem  sepulcro  ^illius  fraglantia 
suavitatis  emanavit'.  & 

Exprobrat  qui  commemorat  quae  praestitit,  obprobrat  qui  obprobrium 
obiectat;  hoc  est  vitium. 

Expectatur  ventunis,  spectatur  qui  videtur  vel  probatur. 

Exercitus  laboribus,  exercitatus  studiis. 

Exstruere  est  in  altum   struere,  instruere  aciem  vel  aclionem,   ad-  lo 
struere  adfirmare,  construere  in  struendo  coniungere,  substruere  |  re  aliqua 
supra  posita  subtcr  struere. 

Excubiae  per  b,  exuviae  per  v  scribendae. 

Eorundem  et  earundcm  per  n  exprimenda,  non  per  m. 

Fimbria  genere  feminino  et  fimbrium  dicitur  neutro.  i5 

Fides  fidei  de  credulitate,  fides  fidis  de  chorda;  utraque  es  longa. 

Flemina  sunt,  ubi  abundant  crura  sanguine;  plemina^  cum  in  mani- 
bus  vel  in  pedibus  callosis  sulci  sunt. 

Fastus  de  superbia  facit  fastuum  genetivo  plurali^  fastus  de  libris 
facit  fastorum.  20 

Fungi  agere  est,  defungi  peragere. 

Fremor  est  murmur  hominum,  fremitus  ferarum. 
•  Flavum  dicimus  rubeum,  sicul  {Verg,  georg,  I  96)  flava  Ceres, 
furvum  nigrum,  fulvum  nigro  rubeum,  sicut  fulvum  leonem  dicimus,  ful- 
vam  aquilam  et  fulvum  aurum  et  {Verg,  Aen,  XII  792)  ^fulva  pugnas  25 
de  nube  tuentem',  quae  haberet  igneum  aliquid  de  caelesti  et  sordi- 
dum  de  iugubri.  fuivum  certe  aurum^  cui  ad  decorem  splendoris  sui  nigelli 
aliquid  additur. 

Forum   neutro  genere  dicimus  locum  rebus  agendis  destinatum,  vel 
cum  commercium  significamus;  foros  masculine  tabulata  navium,  ubi  remiges  30 
sedent,  et  semper  pluraliter. 


1  aquam]  aqua  P  2  de  fonte  siue  de  terra  L  3  fere]  ferme  <5L 
4  fraglantia  L  flagrantia  MP  fragrantia  ?  6  exprobat  P  opprobat  P 
13  excubiae  per  b  eorundem  et  earundem  per  n  non*per  m  exuuiae  per  u  scri- 
bendae  ezprimenda  non  per  m  L  scribendae  om,  M  14  eorumdem  et  earun- 
dem  per  n  non  per  n  P  16  es  longa  ML  est  longa  gP  17  plemina  posteriare 
loco  Caper  p.  99,  9^  flemina  PL  fleumina  M  18  callosiB  L  coUosis  M  callo- 
ria  P  callosi  Caper  19  fastos  de  libris  L?  20  facit]  et  facit  P  22  mur- 
mor  P  34  nigro}  nigru  P  26  et  fulua  pugnasse  de  iif  P  ut  fulua  pugna 
se  de  L  ut  fuli^as  pugnas  de  g  27  nigilli  P  28  additur  M  addat  P  et  ut 
videtur  L  addatur  g  30  commercium]  mercium  P  31  et  Bemper  pluraliter 
om,  P,  post  273,  1  facit  habent  ML:  cf,  Chari».  p,  71^  29 


DE  ORTHOGRAPfflA  273 

p.  2785.  86  F. 

Fornax  genere  feminino  dici  debet,  qiiia  per  deminulionem  Jacit  forna- 
ciila^  non  fornaculus. 

Falanx  militum  dicitur,  falanga  fustis  cui  quid  deligalur. 

Fedus,  quod  est  deformis,  per  c  solam  scribendum^  foedus,  quod  est 
5  pactum^  per  oe  diphtbongon. 

Formosus  sine  u,  sicut  speciosus.  * 

Fmctum  cum  dicis  sive   scribis^  c  secundae  syliabae  iungis;  factum 
et  Octum  simititer  ceteraque  huius  modL 

Falso  et  nomen  et  verbum  et  adverbium  est,  nomen  ablativi  casus^  ab  hoc 
10  falso;  verbum  primae  coniugationis,  faiso  falsas;  adverbium,  ut  falso  loqueris. 

Flagitia  quae  in  deum  peccamus^  facinora  quae  in  hominem. 

Fiagro  amore  et  ardeo  amore  ex  uno  graeco  venit  xaiofuu. 

Fidens  sum  animi  et  animo.    fidus  amicus  erit,  fideiem  famulum  dicito. 
item  fidelis  fit,  ut  domino  servus,  fidus  natura:  ita  aller  tempore  cognosci- 
15  tur,  alter  semper  invenitur. 

Fimus  et  fumus  pluralem  numerum  non  |  habenty  fames  stmiliter  et 

faenum  et  fel.    furfures  et  freni  masculina  semper  pluralia,   sed  et  frena 

et  frenum  invenimus.    far  frumentum  et  cetera   frugum  nomina   seniper 

singularia,  quamvis  frumenta  et  bordea  iegamus.    fauces  singuiarem  non 

90  habent,  quamvis  et  faux  inveniamus. 

Fidus  fidissimus  comparativum  non  habet,  sed  pro  eo  dicendum  magis 
fidus  itemque  e  contrario  minus  fidus. 

Facilis  faciilimuSy  non  facilissimus,  sic  et  difficillimus  et  in  adverbiis 
facUe  facillime,  difficile  difficilius  difficillime.    nec  dicimus  faciliter  aut  difQ- 
25  ciliter,  tametsi  veteres  dixerunL 

Fulgeo  et  fulcio  eundem  habent  perfectum  fulsi.    frico  fricas  fricui, 
frigo  frigis  frixi. 

Facinus  et  facinora  non  solum  peccata^   sed   aliquando  etiam    bona 
opera  designant:  nomen  a  faciendo  figuralum. 
90  Fratres  dicuntur  non  solum  mares  ex  isdem  parenlibus  nati,  sed  etiam 

masculus  et  femina  sive  plures  utriusque  sexus  eodem  patre  vel  matre 
eadem  generati  fratres  promiscue  vocantur. 

Gula  dicendum^  non  gyla,  quia^y  litteram  nulla  vox  nostra  adsciscit. 

1  quia]  qoa  M  qui  P  3  fallanz  corr.  falanx  M  falax  P  delegator  L 
4  quod]  qoi  tUroque  loco  P  per  e  solam  M  per  solam  e  L  per  e  P 
5  cam  oe  diphthongo  (scribendum  add,  M)  ML  12  flagro  L  flagror  M  flagor  P 
KdOAAY  M  KdQdl  P  KAOYIdl  L  16  et  an^  faenum  om.  MPL  17  fur- 
fures]  fnreg  M  19  legimuB  P  20  inuenimug  PL  21  non  habent  M 
22  e  om.  P  23  non  faciiliBsimuB  ML  25  dixerunt  P  et  Charmus  p.  114,  18, 
dixerint  ML  27  frigo  frigii  frixi  Xg  frigo  frigas  frigui  MP:  cf.  Charis. 

p.  247,  23  frig^o  frigeB  frixi  ei  frigo  frigis  frixi  30  ex  hisdem  parentibuB  nati 
ex  hisdem  P  31  masculi  et  feminae  Biue  plures  utriuBque  sexuB  JL?  utriB- 
que  sexuB  P  utrumque  Bexu  M       et  eadem  matre  X? 

omAJUfATicx  LATin  rn.  18 


274  BEDAE 

p.  2786.  87  P. 

Gobius  pi^cis,  non  numquam  gobio  legitur. 

Gaudium  animi,  laetitia  et  exultatio  etiam  verborum  atque  membrorum. 

Gremium  dicimus  interius  accinctae  vestis  secretum,  sinum  exterius 
sinuatae  vestis  receptaculum. 

Gluten  neulro  genere  glulinis  glutini,  sed  et  glutinum  Sallustius  dicity  s 
glutini  glutino. 

Git  monoptoton  et  pluralem  numerum  non  habet.     est  autem  neutri 
generis  et  per  omnes  casus  deciinatur. 

Gracilis  gracillimus,  non  gracilissimus. 

Gaudeo  gaudes  perfectum  habet  gavisus  sum.  lo 

Hilarus  facit  pluralem  hilari,  hilaris  pluraiem  hilares. 

Ilospes  et  qui  recipit  et  qui  recipitur. 

Horrendum  dicimus  et  despicabile  aliquid  et  mirandum:  Vergilius  (Aeti. 
XI  507)  ^oculos  horrenda  in  virgine  fixos*. 

Herbidum  locum  dicimus  in  quo  herba  est,  etiamsi  aridus  esse  con-  is 
sueverity  herbosum  qui  herbam  facile  generat^  etiamsi  ad  tempus  aridus  sit 

Haurio  et  haustns  per  adspirationem  scribendum.    harena  per  adspi- 
rationem^  quia  ab  haerendo  vel  ab  hauriendo  aquam  dicta  est  | 

Hebescit  qui  natura  stupescit,  hebetescit  qui  amittit  acicm. 

Hi  pronomen  plurale  per  unam  i  scribendum,  his  simililer  per  unam  i.  so 

Holocaustoma  numero  singulari,  holocaustomata  plurali. 

Ilamo  hamas  et  nomen    hamus  cum  adspiralione  scribenda.     sic   et 
inhamo  et  perfectum  inhamavi. 

Herbescit  ager,  cum  herbam  generat,  sicut  adolescit  et  pubescit,  cum 
spicae  proximant.  25 

Humilis   et   contrarius   superbo   dicitur^   quod   est  virlutis  animi,  et 

contrarius  sublimi,  quod  est  condicionis.   sed  et  locus  humilior,  qui  inferius 

iacet,  solet  appellari.    humiliatus  ctiam  pressuris  afQictus  appellatur. 

2  et  om.  PL<5j  add.  M  et  Agroecius  121 ,  15  etiam]  est  et  P  5  glutinis] 
glnttiniB  P  sed  et  glutinnm  maic.  saluetinB  dicitur  glntinum  glutini  glutino  M 
dicitgZ»  dicitur  P  7  git  gi^  gith  PM  9  non  gracillisBimuB  ML  10  gauisus 
Bum  et  inhermuB  facit  pluraliter  hilari  et  inhermi  et  hilaris  et  inhermi<«  fac. 
Hilarus  hilares  et  inhermes  HoBpeB  P  13  dispicabile  PL  et  admirandum  L  et 
Agroecius  p.  121,  1  YergiliuB  oni.  L  15  etiamsi  aridus  esse  consuerit  ari- 
du8  sit  P  si  aridus  esse  consueuerit  M  etiamsi  aridus  esse  consueuit  L  16  her- 
bam]  herba  M  17  harena  per  adspirationem  qui  ab  arena  uel  ab  auriendo 
aquam  dicta  P  harena  per  adspirationem  quae  ab  haerendo  uel  ab  hanriendo 
aquam  dicta  M  harenam  similiter  quia  ab  harendo  uel  ab  auriendo  aquam  /dicta 
eat  L  19  qui  a  natnra  ubu  tepescit  P  qui  (quia  L)  naturae  obu  tepescit  M  L 
20  per  unum  i  Bcribendum  ML  per  una  i  ecribe  P  per  unum  i  ML  per 
una  i  P  22  nomen  habes   cum  adspirationem  jBCribe  P         23  inamo  PM 

hama  L  humo  g  inhamui  PM  amaui  corr.  hamaui  L  humaui  g  24  adu- 
leecit  L  26  Humilis]  Humilitas  P  et  priore  loco  om.  M  quae  est  uirtus  M 
et  est  uirtutis  7>  27  quod  est  condictionis  P  quae  est  conditionis  M  sedj 
sic  Ij        28  etiam  in  pressuris  ML  etiam  presBurit  P 


DE  ORTHOGRAPHTA  275 

p   «787.  88  P. 

Inlempesta  nox  est  media  nox,  qnando  qiiiescendum  est,  hinc  uti- 
que  dicta^  quia  inoportuna  est  actioni  vigilantium.  tempestivum  enim  veteres 
dixerunt^oportunum  et  intempestivum  inoportunum  ducto  a  tempore  voca- 
buloy  non  a  perturbatione  aeris^  quae  consuete  tempestas  vocatur.  quam- 
5  quam  isto  verbo  licenter  utantur  historici,  ut  dicant  ^ea  tempestate'  quod 
▼olunt  eo  tempore  intellegi.  inmaturitas  nocturnum  tempus  est,  quod  non 
est  maturum,  id  est  oportunum  ut  agatur  aliquid  vigilando^  quod  etiam 
vulgo  dici  solet  hora  inportuna,  graece  ataQla^  ^praeveni  inmaturitate' 
iv  a&Qia,  nihil  vero  interest  ad  sententiam,  utrum  inmaturitate  an  in 
10  inmaturitate  dicatur,  quo  modo  nihil  distat,  utrum  quis  dicat  egisse  se 
aliquid  galii  cantu  an  in  galli  cantu. 

luventus  et  senectus  plurali  numero  non  flectuntur.   iuvenis  et  iuvenior 

non  recipiunt  superlativum,  sicut  nec  senex  et  senior.  solenl  autem  iunior  et 

senior  ad  se  invicem  dici  muior  et  maior,  etsi  neuter  ipsorum  senili  accessit 

15  aut  propinquavit  aetati:  Ambrosius  Munior  est  herbis  sol,  iunior  faeno'. 

Interior  et  intimus  non  habent  positivum  gradum^  inferior  et  inOmus 

similiter. 

Ipsum  neutro  genere  dicendum,  non  ipsud,  ut  illud  et  istud,  quoniam 
veteres  nominativum  masculini  non  ipse  dicebant^  sed  ipsus. 
so  Inpingo  facit  perfectum  inpinxi  et  inpegi. 

Inmunes  periculi  et  inmunes  a  periculo. 

Indigus  et  prodigus  per  unum  u  scribenda,  |  indiga  et  prodiga  sine  u: 

Augustinus   ^avaritia   pecuniam   congregat,   luxuria    spargit,    ista 

indiga  est,  illa  prodiga'. 

25  Incredibile   quod  credi   non  potest,   incredulus  qui  credere  non  vult. 

In  praepositio   significat  modo  id   quod    est  valde  et  vim   verbi  cui 

praeponitur  auget^  ut  increpuit  insonuit   infregit;   modo  idem  quod   non, 

ut  invalidus  infirmus;  modo  ponitur  pro  eo  quod  est  inter,  ut  ^bcnedicta 

tu  in  mulieribus';  modo  pro,  adversus,  ut  ^duo  in   tres  et   tres  in 

soduos  dividentur';  modo  pro  spatio  temporali,  cuni  significat  usque,  ut 

dicimus  ^a  mane  in  noctem'  et  volumus  inlellegi  ^usque  in  noctem'. 

Interest  et  refert  producta  re  unum  idemque  signiOcat,  quod  graece 
dicitur  SiafpiQsi^  dicimusque  ita,  interest  mea  et  refert  mea,  interest  eius 
et  refert  illius,  interest  et  refert  nostra,  interest  et  refert  illorum. 


2  qnia]  qaae  M  3  inoportQHO  dictum  P  ducto  M  dicto  L  5  libenter  P 
tempestate]  tempeste  P  7  at  agatar  aat  aliquid  P  8  dici  solet]  dicitar  L 
hora  inoportanum  P  9  vero  om.  P  12  luuentus  sicut  et  senectus  M 
non  flectuntur  M  inflectuntur  L?  inflectet  P  13  nec  am.  M  14  ipsorum] 
eoram  P  19  non  ipse  dicebant  sed  ipsius  P  non  ipsum  dicebant  sed  ipsud  M 
20  inpegi]  inpingi  P  23  augustum  P  ista]  illa  P  26  id  quod  et  ualde  L 
id  quod  n  est  ualde  P  et  ualde  M  27  idem  am.  L  29  in  mulieribus]  inter 
malieres  P       ut  d||0  inter  tres  in  duo  diuiduntar  P       32  idemque]  idem  P 

18* 


276  BEDAE 

p.  2788.  89  P. 

Impleor  vini  et  vino.  invado  te  et  in  te;  intueor  te  et  in  te;  incurro 
te  et  in  te^  incurri  et  incucurri.    invideo  divitem,  invideo  ei  pulchritudinem. 

Iratus  ex  olTensa  est,  iracundus  natura.  itaque  ira  repentino  motu 
nascitur^  iracundia  perpes  vitium  est. 

Ignis  ablativum  casum  et  in  e  et  in  i  mittit.  5 

luga  montium  pluraliter  semper:  iugum  enim  iumentorum:  sed  Ver- 
gilius  {Aen.   VI  676)  ^hoc  superate  iugum'. 

Intestina  et  incunabula  pluralia  tantum.  iubar  singulariter  tantum. 
ius^  id  est  aequitas^  non  habet  pluralem  nisi  iura  tantum.  iocum  singu- 
lariter  neutrale,  pluraliter  hi  ioci  et  haec  ioca.  lo 

Instar  illius  rei  dicere  debemus^  non  ad  instar. 

Inluvies  sordium  est,  ingluvies  ventris,  illud  a  non  lavando^  hoc  ab 
inglutiendo  dictum. 

luventus  multi  invenes  dicuntur;  iuventas  unius  hominis  aetas;  luventa 
ipsa  dea,  ut  Graeci  dicunt  aut  poelae,  lunonis  Olia,  uxor  Herculis,  a  qua  i^ 
lunium  mensem  appellatum  in  libris  fastorum  legimus. 

Insila  arbor  est  cui  incisae  alienum  germen  includitur^  adsita  cui 
incolumi  aliud^  quod  sustineat^  adiungitur. 

Invideo  tibi  divitiis,  non  divitias. 

Inermus  facit  pluralem  inermi^  inermis  pluralem  inermes.  20 

liiius  similis  ad  mores  refertur^  iili  similis  ad  vultum. 

Invidus  qui  invidet,  invidiosus  qui  invidiam  sustinet. 

Idem  correpte  neutrum^  idem  producte  masculinum  in  utroque  numero. 

Interpretor  et  quae  derivantur  sive  declinantur  ab  eo  per  simplicem 
e  scribenda.  S5 

Inberbi  dicuntur,  non  inberbes.  sic  etenim  Varro,  Mnberbi  iuvenes', 
sed  et  Cicero  (de  dom.  14,  37)  inberbum  dixit,  non  inberbem;  |  Titus 
Livius  autem  inberbis  singulariter. 

Imputribile  per  m  scribendum,  non  per  n;  impono  similiter  et  huius 
modi  similia,  immitto,  non  inmitto;  irrrgo,  non  inrigo;  impleo,  non  inpleo;  sq 
immundus,  non  inmundus. 


1  invado  te  et  in  te  <m.  ML,  add.  P       2  inuideo  ei  et  pulchritndinem  L? 

3  itaqne  Xg  ita  P,  om.  M       repentino  animi  motu  Albini  orihogr.  p.  304,  5 

5  abl.  casu  P  ablatiuum  ML      6  enim  eat  iumentorum  Xg      sed  et  uergilius  P 

7  superorate  P      8  iubar  —  iura  tantum  otn.  ML,  add.  P      12  inlues  sordi- 

dum  est  inglues  uentris  P       ab  (ad  P)  ingluendo  PML       14  iuventas]  iuuen- 

tuB  P         luventa]  iuuentas  M         15  grece  dnt  aut  pocce  dnt  aut  poeta  P 

poeta  M        16  fastorum  L  pastorum  PM        17  insitam  arborem  cui  M 
19  diuitiifl]   diuitis  P  20  inhermus  —  inhermi  —  inhermis  —  inhermes  M 

inhermus  facit  plur  inhermis  pluraliter  inhermies  P  24  quae]  quid  P 

26  ecribe  P  26  sic  enim  et  Varro  Charmus  p.  95, 18  iuueniB  P  27  inberbum 
dixit  M  imperbum  {corr.  imberbum)  perduxit  L  inbium  produxit  Pimberbum  per  um 
dixit  ^       28  libiuB  PML       29  Imputr-ibilem  per  m  scribi^non  per  n  inpono  P 


DE  ORTHOGRAPHIA  277 

p.  8789  P. 

Inquilini  non  habentes  propriam  domum,  sed  habitantes  in  alieno^ 
incolae  sive  advenae  utique  adventicii  perhibentur,  quae  cuncta  ex  uno 
graeco,  quod  est  TtaQOLXogy  in  sacris  litteris  interpretata  habemus.  ex  his 
derivantur  nomina  incolalus  et  inquilinatus.  trahit  autem  inquilinus,  sicut 
6  et  peregrinus^  non  numquam  nomen  dativi  casus^  ut  Augustinus  de  reprobis 
^sunt  autem  et  ipsi  peregrini  et  inquiliui  non  huic  terrae^  sed 
populo  dei'. 

Imponere  est  rem   aliquam  sive  corporalem  seu  incorporalem  alteri 

rei  superponere.    sed  et  imponere  pro  fraudem  facere  aliquando  dicitur, 

10  unde  impostura  vocatur,  cnm  argentum  vel  aurum  viliori  metallo  adulte- 

ratur,   et  qui  hoc  facit  impostor  vocatur.    unde  etiam  vulgo   qui  aliquid 

fraudis   facit   aut   simulationis   impostor    solet   appellari:    Gregorius   papa 

^coepit   illum   simulatorem    et   verbo    rustico   impostorem   cla- 

mare'.  unde  habes  in  sacra  scriptura  {jsfenes,  29,  25)  ^quare  imposuisti 

15  roihi?    nonne    pro  Rachel    servivi  tibi?'    et    in  regum  (/  28,  12) 

^quare  imposuisti  mihi?  tn  es  enim  Saul',  boc  est  ^quare  me  simu- 

latione  decipere  et  fraudem  facere  voluisti?'  et  AugusUnus  ^et  ideo  sibi 

miser    imponit:    sibi    enim    fraudem    facit   qui   perdit    meliora 

amando  peiora'. 

so  Large  et  largiler:  lulius  Modestus  utrumque  recte  dici  ait,  sed  large 

esse  qualitatis,  largiter  quantitatis. 

Libidinosus   a   libidine   per  b^    lividus   a   livore    per   v   proferendus. 
larba  per  b. 

Ludificor  stultum  et  deludo,  quod  venit  ex  uno  graeco  ifixai^a),  prae- 
S5  terito  perfecto  ludificatus  sum;  veteres  vero  ludiOcavi  dixerunt. 

Labium  superius  dicitur^  labrum  inferius,  rostrum  npn  nisi  quod  in- 
curvum  esL 

Latere   et  absconsum  esse   aliquid  dicimus  et  late  patere:   Vergilius 
(Aen,  III  237)  ^et  scuta  latentia  condunt'. 
80  Lepus  animai  est,  lepos  iucunditas  voluptatis^  unde  et  gratum  aliquid 

lepidum  dicimus. 

Limen  aedium  est,  limes  regionum. 

1  sed  habitantes  M  habitant  PL         2  adventicii  —    cuncta  <m.  L 
3  TTdPIOIKOC  L  ndPIKOC  P        habenma  interpretata  P        4  sicut]  sic  P 
5  nomen  om.  M        6  inquilini  huic  terrae  sed  non  de  populo  dei  L^        9  et 
ot».  L      pro]  super  P     10  impostura]  inportun^  P     uiliori]  uiolari  P     11  etiam 
<m.  M        12  aut  om.  P        13  coepit  illum  simulatorem  om.  L        15  nonne  — 
imposuisti  mihi  om.  M       16  mihi  om.  P      iuBimulatione  ML       19  amanda  P 
20  Laige  et  largiter  Xg  large  et  largitus  P  largire  et  largitor  M      Modestus 
molestus  P        dici  ait  Charisius  p.  101,  1,  dicitur  PL  dicit  M        21  largiter 
hurgitur  P       24  deludor  PML        ENITEZOO  M  ETTrTEZOO  L  ENHEr©    P 
26  quod]  qui  P       28  aliquid  esBO  P        30  Lerus  animal  est  leros  iocunditus 
uoluptatis  P       lepos]  lepus  M       uoluptas  X?        31  leredum  P 


278  BEDAE 

p.  2789.  90  P. 

Largitas  humanitatis  est,  largitio  ambitionis. 

Ligat  quis  vinculo,  legat  testamento.  | 

Loqui  hominis  est^  obloqui  obtrectatoris^  sicut  obicit  opponit;  adloqul 
persuadentis  hortantisque  vel  iiibentis,  eloqui  oratoris. 

Laurentius  Caelius  ct  lalia  plura^  quae  nominativum  casum  in  ius  5 
habent,  genetivum  singuiarem  et  nominativum  pluralem  in  duplicem  i 
mittunt^  vocativum  singularem  in  simplicem,  ut  hic  Laurentius  Caelius, 
huius  Laurentii  Caelii,  hi  Laurentii  -Caelii,  o  Laurenti  Caeli.  sic  et  hic 
(ilius  huius  filil  hi  filii  o  fili.  aut  certe  vocativum  in  ie^  ut  hic  impius 
huius  impii  o  impie.  notandum  sane  in  actibus  apostolorum  (c,  10,  3),  ubi  lo 
Cornelius  vidit  angelum  dei  introeuntem  ad  se  et  dicentem  sibi  ^Corneli'. 

■ 

hic  vocativus  in  latino  recte  per  simplicem  i  profertur^  in  graeco  autem 
per  ie  Cornelie  scriptum  est. 

Limus  lux  labes  letum  pluralem  numerum  non  habent. 

Liberi,  quando  filios  significant,  et  latebrae  singularem  non   habent.  i5 

Lac  liquamcn  lenticula  lens  singularia^semper. 

Locus  singulariter  masculinum^  pluraliter  haec  loca. 

Luter  graecum  [lovrrJQ]  masculini  generis,  latinum  labrum. 

Luceo  et  lugeo  in  eundem  perfectum  deveniunt,  luxi. 

Libero  te  periculo',  liberor  molestia.  20 

Lino  facit  perfectum  linui  et  linivl 

Margarita  feminino  genere  et  margaritum   neutro  dicendum:  in  pro- 
verbiis  (c.  25,  12)  Mnaures  aurea  ct  margaritum  fulgens'. 

Malogranatum  et  malum  granatum  consuete  dicimns,  et  utroque  modo 
declinantur^  hoc  malogranatum  huius  malogranati  et  haec  malogranata  horum  25 
malogranatorum  his  malogranatis  et  cetera;  et  rursum  hoc  malum  grana- 
lum^  huius  mali  granati,  et  haec  mala  granata,  horum  malorum  ^rana- 
torum  et  cetera. 

Miseret  me  senis  et  misereor  senis  et  miseror  senem.  misertus  pauperis 
per  genetivum,  miseralus  pauperem  per  accusativum.    misereor  autem  com-  30 
palior  significat.    denique  graece  dicitur  aviinaaxfo. 

Mereo  honorem  et  mercor,  et  miles  meret  stipendium. 

Memini  et  memor  sum  honoris  et  honorem. 

Maritiraa  sunt  loca  mari  vicina^  marina  navis  vel  belua. 


6  genitiaani  sixigalaris  nnmeri  in  i   duplicem  mittunt  Xg   amissis  deinde 

exemplis  notninativi  pluralis        8  sic  filius  M        9  vocativum]  nominatiuum  P 

10  notandum  uero  sane  P      12  in  latine  P     in  graece  per  ie  P      14  l^^tum  L 

loetum  M  latum  P         15  et  latebrae  —  habent  om.  P         16  lenticla  lens  L 

lentis  lalens  M      20  liberor  molestia  M  libero  molestia  P  libero  a  molestia  Xg 

21  linui]  lenui  P        23  inauris  gZ»         29   Miseret]  miserat  P       miseror] 

misereor  P3f  X      30  miseratus]  misertus  P     miseror  autem  s  L      comparatior  P 

32  meret]  meri  et  ilf 


DE  OBTHOGRAPHIA  279 

p.  2790.  91  P. 

Metu  tui  et  tuo. 

Materies  artiGciorum  esl,  materia  tonsiliorum.     alii   contra   referunt 

materiem   esse   animi,  |  materiam   arboris;    materiem   qualitatem    ingenii, 

materiam  fabris  aptam. 

5  Mas  in  positione,  masculus  in  diminulione,  non  mascellus^  ut  quidam. 

Muscus^  herba  quae  in  parietibus  vel  in  corticibus  arborum  baeret, 

singulariter   tantum  eflertur,    memoria   malitia   murmur   similiter.    minae, 

manubiae,  moenia,  mapalia,   quae  sunt    casae  Afrorum,    pluralia  semper. 

mare  pluralem  numerum  non  habet  nisi  tantum  maria.    mel  et  mulsum 

10  et  muria,  id  est  garos^  et  cetera  liquida  pretiosa  tantum  singularia,  quam- 

vis  mella  et  vina  legamus. 

Malure  maturius  maturissime  dicendum.  invenimus  tamen  apud  auctores 
etiam  maturrime  dictum. 

Munio  munis  perfectum  facit  munii  et  munivi. 
15  Memini  meministi  meminit  meminimus  meministis  meminerunt  et  prae- 

senti  tempore  et  praeterito  perfecto  uno  eodemque  modo  declinatur.    ideo 
corruptum  sive  defectivum  vocatur. 

Mulceo  ^t  mulgeo  in  unum  perfectum  veniunt  mulsi. 
Maiestas  cum  scribis  aut  dicis,  s  secuudae  syllabae  complicari  debet; 
so  sic  in  similibus. 

Miramur  opera,  admiramur  virtutes. 

Minores  esse  res  aliquas  aut  homines  dicimus^  minoris  emptum  aut 
aestimatum  quippiam  recte  scribimus. 

^Memini  me  facere'  dicere  debemus,  non  ^memini  me  fecisse'.    nam 
25  memini  sermo  est  totus  praeteriti  temporis^  qui  ante  actam  rem  in  praesens 
revocat,  et  si  dixeris  ^memini  me  fecisse',  duo  praeterita  simul  iungis: 
Vergilius  uno  lantum  loco  {georg,  IIII  125) 

namque  sub  Oebaliae  memini  me  turribus  altis 
Corycium  vidisse  senem, 

30  quod  poelae  pro  necessitate  metri  usurpare  licuit. 


1  meta  M  meto  ^PL  2  consiliarnm  P  et  alii  contra  M  3  materiam 
esse  animi  materiam  arboris  (arbori  M)  PM  materiem  esse  animi  materiem 
arboris  L  4  fabricis  L  5  in  praepositione  P  6  haeret  et  singul.  P 
7  militia  P  similiter  plor.  semper  mare  plar.  nnm.  non  habet  nisi  tantam 
maria  mapalia  moenia  minae  mannbiae  qnod  JBunt  casae  afrornm  plur.  semper. 
Mel  P  10  garos  P  garas  ML  yaqov  exc.  Char,  p,  550,  31,  garam  Charis, 
p.  34,  30  11  legimas  P  12  matarias]  mataras  P  dicendam  om.  P 
tamen  otn.  M  apnd  om.  L  13  dictam]  dicendnm  P  14  facit  manii  gX 
facit  mani  PM  16  declinantar  P  17  defectatiaam  PM  18  aeniant  M 
perneniant  PL  19  complicare  P  24  dicendom  non  fecisse  L  25  totns 
est  ilf  27  anam  tantam  P  28  snb  aeoliae  ?L  29  corryciam  M  carri- 
cium  P      30  quod]  qui  P      asorpari  M  / 


280  BEDAE 

p.  2791.  92  P. 

Meracam  potionem   dicimus^  quae  merum   aliunde  recepit^  merosum 
autem  vinum  appeilamus. 

Muliebre  dicitur  a  mulieribus  aliquid  factum^  mulierarium  per  mulieres 
ordinatum  et  per  viros  gestum. 

Merula;  non  merulus  dicendum.  5 

Matthaeus  et  Matthias  per  duo  t  scribenda^  quia  Graeci  per  r  et  «^  scribunt. 

Maestum  animo,  tristem  aspectu  dicimus. 

Malus  navis  masculinum,  malus  arbor  frugifera  femininum  est. 

Mendum  neutraliter  Varro  in  Admirandis  dixit,  ^magnum  mendum'; 
sed  Ovidius  (art,  am,  I  249)  feminine  ^nocte  latent  mendae'^|  item  lo 
(arL  am,  II  653) 

eximet  ipse  dies  omnis  e  corpore  mend^as. 
ergo  mendum  in  mendacii  significalione  dicitur,  menda  in  culpa  operis  vel 
corporis. 

MuniGcus  est  tamquam  beneficus  et  maleOcus,   munifex  autem  tam-  i5 
quam  opifex  et  artifex.    itaque  muniOcus  munera  largitur,  munifex  autem 
munere  fungitur. 

Morticina  non  dicuntur  nisi  mortuorum,  mortalia  vero  etiam  viventium 
corporum  nomen  est. 

Nimis  dicitur  quicquid  plus  fuerit  quam  oportet.   nam  parum  est  quod  20 
minus  est  quam  oportet  [nimium  plus  quam  oportetj,  et  horum  in  medio 
modus  est,  quod  dicitur  ^satis  est'.    cum  itaque  utile  sit  in  vita  et  mori- 
bus  ut  amplius  quam  oportet  nihil  omnino  faciamus^  profecto  veram  esse 
sententiam  ^ne  quid   nimis'  fateri  potius  quam  negare  debemus.    sed  ali- 
quando  iatina  iingua  hoc  verbo  sic  abutitur^   ut  nimis  pro  eo  quod   est  25 
valde  et  positum  inveniamus  in  litteris  sacris  et  ponamus  in  sermonibus 
nostris.     nam   et  in   psalmo   {118,  4)   Hu    praecepisti   mandata   tua 
custodire  nimis'  non  nisi  Walde'  intellegimus^  si  recte  intellegimus,  et 
^nimis  te  diligo'  si  alicui  carissimo  dicimus,  non  utique  plus  quam  oportet, 
sed  valde  nos  diligere  intellegi  volumus.    denique  illa  graeca  sententia  ^ne  so 
quid  nimis'  non  habet  hoc  verbum,  quod  hic  legitur.    ibi  enim  est  ayav^ 


1  meracam  gL  meratam  M  merecatam  P      qnae  merum]  qoi  rernm  P 
recepit  ^L  recipit  PM        merorum  P        3  Maliebre  dicitur  aliquid  a  mulieri- 
bu8  per  muliereB  ordinatum  et  per  uiros  gestum  factum  muliebriarium  Merula  P 
a  muliere  L      mulierarium  Agroecius  p,  124,  5,  muliebriarium  ML      6  dici- 
tur  P       6  scribenda]  Bcribitur  P        7  animum  M        aspectum  P        dicimus] 
diciB  M      8  malus  arbor  fem.  gen.  fructifera  est  P       12  omneB  e  corpore  ML 
omnis  et  corporis  P         13  operiB]  opere  P         19  corporeum  P         20  parum] 
paruB  P         quae  minuB  CBt  quam  oportet  M  qui  minuB  eBt  qui  oportet  P 
21  nimium  pluB  quam  oportet  om,  ^L        22  quae  dicitur  M        utilis  est  P 
24  nimiBJ  minuB  P      25  abutimur  gX       26  BermonibuB]  litteris  P      28  si  recte 
intellegimuB  om.  P       30  nos]  nobis  P       31  hoc  uerbum  qui  his  legitur  P  hoc 
uerbo  quae  hic  legitur  M  uerbum  hoc  quod  hic  legitur  >5L 


DE  ORTHOGRAPHIA  281 

p.  S798.  93  P. 

quod  est  iiimiS;  hic  autem  esi  0q>6SQa,  quod  est  valde.     sed  aliquando, 
ut  dixi,  pro   eo  quod  est  vaide  et  dictum  invenimus  et  dicimus.    unde 
etiam  non   nulli  latini  codices   [non]   habent  hu  praecepisti   mandata  tua 
custodire  [nimis]'. 
6  Noceo  obsum  incommodo  malefacio  officio  in  una  signiGcatione  ponun- 

tur^  quod  gr^aece  dicitur  fikdma},  et  cuncta  dativum  casum  trahuuL 

NuUus  est  tam  in  re  quam  in  persona^  nemo  in  persona  dicitur^  ut 
ne  homo. 

Natales,  id  est  nobilitates^  nuptiae^  nonae,  nares,  nundinae,  nugae, 
10  neniae  piuralia  tantum :   et  nar  invenimus.    nenias  autem  dicunt  epitaphia^ 
id  est  carmina  quae  in  memoriam  mortuorum  in  tumbis  scribuntur. 

Nequam  et  nugas  omnis  generis  et  numeri  sunt  et  per  omnes  casus 
currunt  |  semper  aequaliter  dicta^  quamvis  Augustinus  dicat  nugae   nuga- 
rum  nugis.    ferunt  autem  quod  nugas  hebraeus  sermo   sit    et  idem  apud 
15  eos  quod  apud  nos  significet,  id  est  levis  et  pravae  mentis  homines. 

Novi  nosli  novit  novimus  nostis  noverunt  sic  declinatur  et  praesenti 
et  praeterito  perfecto,  cui  similia  sunt  odi  et  meminL 

Noceor  noceris  recte  dicitur,    quamvis  aliqui  gramroatici  asseverent 
non  debere  dici  noceor,  sed  nocetur  mihi.    neque  enim  Hieronymus  gram- 
so  maticorum  regulam  ignorabat^  qui  in  propheta  Abacuc  (c,  1,  2)  ita  trans- 
ferre  non  timuit,  ^et  non  salvabis,  dum  noceor'. 

Necto  nexi  praeterito. 

Noctu  temporis  est  adverbium,  nocte  nomen  est. 

Nubunt  feminae:   vir  enim  ducit,  mulier  nubit,  quia  pallio  obnubit 
M  caput  genasque. 

Nongentos,  non  nungentos  ab  novem. 

Nequam  non  malum  significat,  sed  inutilem. 

Nubo  nupsi,  nuptiae:  cum  vocalis  sequitur,  b  debet  esse;  cum  con- 
sonanSy  p. 
30  Nascitur  quod  utero  decidit,  enascitur  quod  de  terra  aut  de  aqua  exsurgit. 

Nihil  adverbium  est^  nihili  nomen.    homo  enim  nullius  momenti  nihili 
dicitur. 

Navis  unius  ratis  nomen  est^  navigium  omnis  classica  profectio.    naucle- 


1  qnae  est  nimis  M        qui  ualde  P        sed  —  quod  est  valde  om,  M 
2  qui  est  ualde  P        3  etiam  om,  P        4  nimis  om.  zL        5   maleficio  M 

9  nataliB  id  est  nobilitas  M       nuptiae  —  scribuntur]  nemae  pluralia  tantum  et 
nar  inuenimus  nuptiae  nares  nenias  —  scribuntur  nonae  nundinae  nugae  P 

10  nenie]  neom^niae  M        11   quae]  qui  P        13  dicat  gZ  dt  P  dixerit  M 
14  qui  nugas  P  qu^  nugas  M  quia  nugas  ^L       17  odi  memini  P      27  Neque 
non  ad  malum  significat  P     28  cum  posteriore  loco  om,  P      30  quod  de]  quae 
de  3f  q  de  P      aut]  ac  gX       exurget  P       31  nihili  posteriore  loco  om,  fsL 
33  Nauifl  unius  nauis  ratis  P       navigium]  nauum  P        nauiclerus  P 


282  *      BEDAE 

p.  2793.  94  P. 

rus  omne  consorlium  navalis  exercitus^  navigator  ipse  primarius  profectionis^ 
nauta  vero  omnis  qui  laborem  facit  navigandi.  navis  ablativum  per  e  et 
per  i  effert. 

Organum   unius    musici   proprie  nomen  est,   sed    generaliter  omnia 
musicorum   vasa  organa    possunt  dici :   loannes  Constantinopolitanus    epi-  5 
scopus  Mn  salicibus  in  medio  eius  suspendimus  organa  nostra', 
id   est   citharam   psalterium  lyram   et  cetera.    organarius  autem   est   qui 
utitur  organo. 

Obryza  obryzae  genere  feminino  et  obryzum  obryzi  neutro. 

Origo  originis  initium  est,  origo  origonis  neutrum  est  et  est  velum  lo 
navis  et  habet  in  plurali  numero  origona. 

Obtineo  laudem  et  impetro  ex  uno  graeco  venit  inLXxry%av(o. 

Obiurgo  increpo  corripio  ex  uno  graeco  transferuntur  hiiitlriaCGa, 

Omelia  graecum  est^  latine  sermo  vel  coUoquiura. 

Otium  et  silentium  ex  uno  |  graeco  venit,  id  est  ri0v%Ca,  i5 

Ordibor  et  ordiar  telam,  utroque  modo  dixerunt. 

Ostrea  feminino  genere^  non  ostreum  neutrali. 

Ocimum  consuetudo  neutraliter  dicit,  sed  Aemilius  Macer  »it 
inter  praeteritas  numerabitur  ocimus  herbas. 

Ordior  hanc  rem  et  ingredior  et   incipio  ex  uno  graeco  venit^  quod  20 
est  a^^jroftat. 

Onus  iumentorum^  sarcina  est  hominum. 

Optumates,  qui  graece  dicuntur  TtQotoTtokttaL^  piuraliter  solum  pro- 
feruntur. 

Oblitus  nostri,  non  nos,  veteres  tamen  et  hoc  modo  dixerunt.  25 

Oliva  arbor  est,  olea  fetus^  oleum  liquor. 

Odi  odisti  odit  odimus  odistis  oderunt  et  praesenti  tempore  et  prae- 
terito  perfecto  sic  declinatur.    ideo  defectivum  dicitur. 

Petra  et  graecum  et  latinum  nomen  est  unum  idemque  in  utraque 
lingua  significans,  unde  et  Petri   apostoli  nomen  in  utraque  lingua  eandem  ^ 
invictae  fidei  significantiam  a  petra  derivatam  continet.    platea  similiter  in 
utraque  lingua  unum  idemque  significat;  sed  ut  etymologiae  ratio  probat^ 


1  omne  conBortiam  L  omnis  consortii  MP  4  proprie]  propter  corr.  prop§  3f, 
om.  L  6  in  psallicibus  P  8  est  om.  P  9  Obrixa  obrixae  gen.  fem.  et  obrixum 
obrixi  in  neutro  P  10  est  initium  P  origonis]  originis  P  et  est  uelum  ?X  ut 
est  uelum  PM  11  et  habet  om.^L  13  tranaferuntur]  uenit  M  ENITIdNCOG)  P 
15  venit  om.  ^L  16  ordibo  et  ordiar  PL  ordibo  et  ordibor  M  utroque 
modo  veteres  dixerunt  Caper  p.  101,  11  18  consuete  neatraliter  dicitur  M 
19  numerabimur  ocinus  P  20  quod  est  om.  L  23  optumates  L  optumaces  P 
optumates  uel  optimates  M  nPCOTGCOdEITdl  P  nPCOTnOdEITdl  L  nAO)TO- 
nOAEITdl  M  flolummodo  P  26  fetus]  fructus  <sL  27  odi]  odio  P 
28  declinantur  P  defectatiuum  M  30  eadem  P  eundem  M  31  invictae 
fidei]  in  fidei  uitae  M        in  utraque  ling^a  similiter  M        32  Bignificans  gL 


DE  ORTHOGRAPHIA  283 

p.  2794.  95  P. 

a   graeca  origine  nomen  tractum  atqiie   a  lalitudine  derivatum^   quoniam 
graece  nkatv  dicitur  latum. 

Pro  praepositio  *  significat  et  ante,  ut  {Verg.  Aen.  XII  661) 
soli  pro  portis  Messapus  et  acer  Atinas 
5  sustentant  aciem. 

ponitur  et  pro  praepositione  in^  ut  dicimus  pro  rostris,  pro  tribunali,  et 
pro  eo  quod  est  ccvxl  apud  Graecos,  ut  {Verg.  Aen.  I  659)  ^pro  dulci 
Ascanio   veniat',  et  pro  eo  quod   est  vjteQy  ut  {Verg.  Aen.  III  435) 
unum  iliud  libi,  nate  dea,  proque  omnibus  unum 
10  praedicam. 

Pudet  me  amoris,  paenitet  me  muneris,  piget  me  profectionis,  patiens 

sum  laboris,  pertaesum  est  me  iniuriae,  plenus  sum  bononim  et  bonis, 

praeeo  illi,  palpo  et  palpor  equo,  praecurro  praetori,  procuro  pupillo  et  curo 

pupillum.    potior  fructus  et  fructu  dicitur,  apud  antiquos  potior  hanc  rem. 

15  Praeda  victos  spoliat,  rapina  subito  venit. 

Pax  singulariter  solum  elTertur:  Sallustius  paces  rettulit,  {^ug.  31) 
^.  Mudicia,  bella  atque  paces'.  prosapia,  id  est  ingenuitas,  quae  graece 
vocatur  svyivELa,  singulari  tantum  numero  gaudet,  pelagus  similiter.  pugilla- 
res,  proceres,  primores,  posteri  pluralia  tantum,  sed  nostri  auctores  pugilla- 
20  rem  singulariter  dixerunt.  |  sic  et  in  genere  feminino  plagae,  id  est  retes^ 
et  primitiae,  et  in  neutro  praecordia,  palaria,  cum  milites  ad  palos  exer- 
centur,  procastria,  quae  ante  castra  sunt.  porrum  singulariter  neutrale, 
pluraliter  hi  porri. 

Proverbium  latine,  graece  itaQoiiiCa  generis  feminini.   inde  nomen  apud 
25  interpretes  septuaginta  libri  Salomonis. 

Pius  et  piissimus  comparativum  gradum  non  recipiunt.  potior  et  potissi- 
mus  positivum  non  habent.    proprius  non  habet  comparativum  aut  super- 
lativum,  sed  pro  his  magis  et  maxime,  magis  proprius,  maxime  proprius; 
sic  et  e  contrario  minus  et  minime. 
ao  Paveo  et  pasco  in  eundem  concurrunt  perfectum  pavi. 


1  a  po8t  atque  om.  M  2  graece  om.  P  TTAJlTYN  'PM  3  et  om.  g. 
lacufiam  indicavi,  qua  definitio  primae  significationis  porro,  quae  est  apud  Dio- 
medem  p.  414,  9  et  Dositheum  p.  45,  7,  excidit  4  portis]  partis  M  6  pro  tri- 
bnzia  apnd  graecos  P  7  dulci]  dulcius  P  10  praedica  M  12  preteBnm  M 
13  praecurro  praetori  praecurro  praetori  et  curro  pupillo  et  curo  pupil- 
lum  M  14  fructuj  fructi  P  18  EYfENIA  ML  EYNId  P  n  U  nQoyovmv 
evyivsia  exc.  Char.  p.  548,  9  19  posteros  M  pugillarem]  pugiliare  P 
20  sic  gen.  fem.  P  plagas  PL  plages  M  21  praecodia  P  palaria]  plu- 
raUa  M  24  Proverbia  M  gr.  ndPOlddld  P  niPdBOYid  L  ndPjLBuLd  M 
25  libri  om.  P  Salomonis  naqoiy^Ca  ^L  86  potior  et  potissimum  non  habent 
conparatiuum  aut  superlatiuum  sed  M  27  non  habet  utroque  loco  ?X,  non 
habent  priore  loco  om.  P  28  pro  his  magis  maxime  proprius  P  29  minime] 
minimus  est  P 


284  BEDAE 

p.  2795.  96  P. 

Pendeo  pendes  pependi.  sin  autem  babuerit  praepositionem,  non  sic 
declinatur^  sed  suspendo  suspendis  suspendi. 

Passim  ubique  significat:  ex  uno  enim  graeco  declinantur,  quod  est 
Tcavtaxov,    perinde  aequaliter  similiter  ex  uno  graeco  oftotog. 

Pello  peili  et  pepuli^  depello  depuli.    peto  petivi  et  petii.  5 

Prospiciens  periculi:  vice  nominis  ponitur  participium:  et  prospiciens 
periculum. 

Perendie  dicitur,  sicut  bodie  vei  cras:  perendinus  dies/sicut  bodiernus 
besternus  crastinus. 

Potamus  eum  cui  potum  porrigimus  et  potamus  vinum^  quod  bibimus.  lo 

Probo  verbum  duplicem  significationem  habet:  probamus  enim  quae 
eligimus,  id  est  approbamus^  probamus  quae  qualia  sint  temptamus,  ut 
{psalm,  138,  23)  *proba  me,  deus,  et  scito  cor  meum'. 

Pecto  caput,  non  pectino;  pexum,  non  pectinatum;  pexi  memet  et 
pectam  cras.  15 

Praesagio  praesagis  praesagiunt. 

Pauperies  damnum  est,  paupertas  ipsa  condicio. 

Patrium  dicis  a  patria,  paternum  a  patre. 

Pinnas  murorum,  pennas  avium  dicimus. 

Pecus  omne  animal  excepto  homine  vocitatum  esL  ao 

Polenta,  non  pulenta  dicendum  est,  eo  quod  ad  usns  bominum 
poliatur. 

Praemium  cum  dipbthongo,   pretium  premo  precor  per  simplicem  e; 
prehendo   quoque  et  interpretor.    precari  est  rogare,  deprecari  excusare 
vel  purgare:  Vergilius  (Aen.  Xll  931)  ^equidem  merui,  nec  depre- 25 
cor  inquit'. 

Pluris  dicimus  quod  maiore  |  summa  taxatur,  plure3  vero  de  multi- 
tudine.    plures  comparativi  gradus  est,  cuius  positivus  multi. 

Poculum  vas  est,  potio  quod  bauritur. 

Pignera  rerum,  pignora  filiorum  et  afi^ectionum.  30 


1  pendes]  pendis  P      pependi  om.  P      2  saspendo  BHBpendis  saspendi  ^L 
snspendo  saspendes  saspendit  non  saspendi  M  saspendeoB  Baspendi  non  saspendi  P 

4  Perinde  aeqaaliter  ex  gX  Perinde  simpliciter  ex  ilf  5  pello  pellis  pepali 
Charisius  p,  245,  3  pepali]  repuli  P  petivi]  peti  M  6  aici  M  9  crasti- 
naB  om.  P  10  bibimas.  Priniitiae  tantam  plaraliter  Probo  ML  11  probo 
aerbam  crastinam  daplicem  P  probamas  quae  elegimus  P  probamus  enim 

qaod  eligimus  L        12  probamas  autem  quae  posteriore  loco  L        14  et  om.  P 

18  patrium  dicimus  L  19  PeDnas  murorum  pinnas  auium  P  20  uoci- 
tandum  est  ^L  21  qaod  ad  usus  hominum  poliatur  sL  qaod  usus  hominum 
policiat  P  quod  usus  (corr.  asu)  omnium  poliatur  M  23  Praemium]  Pro- 
oemium  gL  24  precari]-  precare  P  27  maiore]  maiora  PM  texatur  P 
28  positiuum  PML  29  quod  PL  quae  M  30  rerum  om.  L  pignora] 
pignera  P 


DE  ORTHOGRAPHIA  285 

p.  2796  P. 

Procul  el  longe  dicitur  et  prope,  {Verg.  Aen.  X  777)  ^clipeo  ex- 
cussa  sagitta  proculque  Antorem  egregium'. 

Pertinacia  malae  rei  perseverantia  dicitur,  constaiitia  bonae. 

Percnssum  corpore  dicimus,  perculsum  animo. 
5  Periculum  ad  discrimen  pertinet^  periclum  ad  experimentum. 

Postulatur  aliquid  honeste,  poscitur  improbe:  Cicero  in  frumentaria 
(c.  34,  78)  Mncipiunt  postuiare,  poscere,  minari'. 

Pubes  cum   in  iuventutis  significatione  et  lanuginis  et  eius  partis  in 

qua  pubertas  est  ponitur,    buius   pubis  facit;   at  cum   aetatem  significat, 

10  huius  puberis.     nec  tamen  adiecta   praepositione  dicimus    inpuberis,  sed 

inpubis:  ^comitcmque  inpubis  luli'  Vergilius  {Aen.  V 546)  dixiL    sed 

Cicero  (Jn  Catil.  IIII  6,  13)  ait  ^filiumque  eius  inpuberem'. 

Pulmentum  et  pulmentarium  dicitur:  nam  Cato  Originum  III  Maser- 
piceum  pro  pulmentario  babet',  idem  ^multo  pulmento  usi'. 
15  Podagrosus  a  podagra  dicitur,  sed  et  podagricus  a  pedum  aegrotatione. 

Pugillares  et  masculino  genere  et  semper  pluraliter  dicas,  quia  pugillus 
est  qui  plures  tabulas  continet.  item  Laberius  in  Piscatore  singulariter 
hoc  pugillar  dixit. 

Pavus  pavi  et  pavo  pavonis. 
20  Paniculae  nQmxoxwtQv  pannus  est:  Lucilius  ^subteminis  pannus'. 

Paropsides  feminino  genere  dicuntur,  a  pulmentario  videlicet,  quod 
orj>ov  vocant. 

Palumbes  Vergilius  (bncoL  3,  69)  feminino  genere  dixit,  ^aeriae  quo 
conces«ere  palumbes',  sed   Lucilius  masculine  ^macrosque  palum- 
25bes'.    Varro  autem  in  Scauro  palumbi  dicit,  quod   consuetudo  quoque 
usurpavit. 

Pometa  dicimus  ubi  poma  nascuntur,  ut  oliveta,  pomaria  .autem  ubi 
servantur. 


1  et  priore  loco  om.  P  exclusa  corr.  excosa  P  3  malae]  multae  P 
dicimus  P  constaDtiae  bonae  PM  5  pericalam  utroque  loco  ^PL  8  lalu- 
ginifl  L  et  eius  partes  P  et  eius  M  et  partis  gX  9  facit  at  cum  ^L  facit 
ut  cum  M  et  cum  P  10  inpuberis]  inpuberes  M  12  filiusque  P.  idem 
exemplum  posuerunt  Probus  caUi.  p.  20,  5  et  Pi-iscianus  l.  VI  p.  250,  3 
13  originum  uitiat  laser.  piceum  M  15  a  podagro  P.  a  podagra  bene  dici- 
tur  Charisius  p.  75,  16  17  continet  •II-  Singalariter  hoc  pugillar  L  singula- 
riter  au  pugillar  d.  P  20  Paniculae  —  22  vocant  om.  L  panus  utroque  loco 
codex  Cfiarisii  p.  105,  8  est  ut  lucilius  M  subteminis]  substernis  P  sub- 
tegminis  M  foriB  subtegminiB  ?  subtiminis  codex  Charisii  pannus  parapsides  P 
pannus  et  parapaideB  M  pannus  est  Paropsides  ?  21  quod  OM^AI  uocant  P 
quod  Graeci  or^fov  appeUant  Charisius  p.  106^  10  23  Palumbes]  Palumplebs  P 
dicit  P  aereae  P  quo]  quod  M  24  sed  om.  P  macrosque  palum- 
bes  ?  macrosque  palumbos  ML  et  codex  Charisii  p.  106,  29,  macorque  palum- 
bea  P  25  quod]  quia  P  27  Pometa]  pomea  P  ut  om.  P  28  seruan- 
tur  poma  P 


286  BEDAE 

p.  2796.  97  P. 

Pene^  qiiod  est  coniunctio,  per  e:  poena,  quod  cst  supplicium^  per 
oe:  similiter  et  Poenus^  id  est  Afer. 

Praegnantem  cum  scripto  dividis^  g  secundae  syllabae  nectis:  pignus 
et  pugna  similiter  et  cetera  huius  roodi.  propter,  in  divisione  scribendi  p 
secundae  syllabae  iungis:  prospere^  s  secundae.  5 

Partio  populo  praedo  |  activo  genere  non  numquam  proferuntur.  item 
haec  ipsa  communis  generis  verba  saepius  inveniuntur,  partior  populor 
praedor. 

Pono  simpliciter  aliquid  statuens.  dispono  aliquid  operis  impensioris 
vel  consilii  facturus:  est  etiam  disponere  foederis  ineundi.  propono  non  ^o 
numquam  ad  interrogandum  pertinet  et  quaestionem.  adpono  adiectionis 
est^  impono  insuendi.  superpono  aliquem  censum  vel  laborem  uni  cuique 
indicens.  praepono  aliquid  praeferens:  sic  et  antepono.  postpono  aliquid 
inferius  iudicans.  compono  ornandi  aut  eloquii  aut  artiGcii  est,  sepono 
separandi.  suppono  aliquid  subtus  inducens.  depono  labefactandi  est  vel  ^^ 
viia  excedendi. 

Peregrinus  nomen  saepe  socium  habet  et  coniunctum  sibi  nomen  aliud 
dativi  casus,  ut  sancti  dicuntur  peregrini  huic  saeculo. 

Praestolari^  non  praestulari,  quia  venit  a  verbo  praesto  suni. 

Puppis  accusativum  casum  in  em  et  in  im  mittit,  ablativum  in  e  et  in  i.  ^ 

Psallo  perfectum  facit  psallui. 

Potior  potitus  sum  et  perfruor  perfructus  sum  ex  uno  graeco  venit, 
quod  est  dTtokavcD, 

Praecello  aliis. 

Pascuas  genere  feminino  et  pascua  neutro  pluraliter  dicimus.  ^^ 

Primitiae  numero  tantum  plurali  dicuntur,  sed  aliquotiens  singularis 
intellegenyae^  ut  in  psalmo  (77,  51,  104,  36)  ^primitias  omnis  labo- 
ris':  in  graeco  enim  singulariter  ocTcaQxV'^  habes:  sic  et  in  apostolo  (^ad 
Corinth,  I  15,  23)  ^primitiae  Christus*. 

Quod  et  quia  et  cur  et  quare  verbis  subiuncta  aUquando  indicativum  ^ 
verbum  trahunt^  aliquando  coniunctivum:  Gregorius  ^noverat  quia  sine 
culpa  esse  vix  possunt',  et   rursum  ^noverat  quia  diluendi  sunt 


1  quae  est  supplicium  ML      3  pignus]  pugnus  M     9  simpliciter]  similiter  M 

dispODo]  disponens  M        11  ad  interrogandum  (interrogandam  M)  pertinet 

quaestionem  P3f  ad  interrogandam  quaestionem  L         12  uni  cuique]  uni  cui- 

cumque  ^L  .ui.  cuique  M  ui  cuiuscumque  P        13  praepono  aliquem  M        et 

om,  P       postpono  aliquid  ?L  postpono  enim  aliud  M  pono  enim  aliquid  P 

15  separandi  est  P       depono  —  excedendi  om.  M       17  habet  om.  gL        et 

om.  P       19  Praestolare  est  non  P      quia]  quae  M      21  psallui  corr.  psallii  M 

23  &TTOLOE  L  apoleuo  P  apoleu  M     24  praecello  alii^ om.  L      26  singulariter 

intellegendae  Albini  orthogr.  p.  307,11  singul.  intelligendae  sicut  in  apostolo  gX 

2^7  oms  labores  P        28  habet  M        30  subiecte  M       31  coniuDctatiunm  P 

Gregorius]  grecum  P       quod  sine  M       32  possunt  P  possint  M  possent  ?L 


DE  ORTHOGBAPfflA  287 

p.  2797.  98  P. 

.  sacrificiis',  ct  rursiim  ^recessit  a  malo^  non  quod  faciendo  con- 
tigit,  sed  quod  inveniendo  reprobavit;  item  Mictum  est  quod 
hoc  numero  requies  designatur'^  item  ^non  nulli  sese  intrinsecus, 
quod  per  eos  purgationis  gratia  derivatur,  exto'llunt'. 

5  Quoties  toties  septies  sine  n.    quicquid  in  priore  syllaba  per  c  scri- 

bendum.  quanquam  in  priore  per  n.  querela  per  uuum  1.  quatenus  ad- 
verbium  loci  vel  temporis,  id  est  quousque,  per  e^  quatinus  coniunctio 
causalis,  id  est  ut,  per  i  scribendum.  quaeritur  de  inquirendo,  queritur 
de  plorando.    quaestus  lucri,  questus  lacrimarum.  |  querimonia  quoque  per 

10  simplicem  e  scribenda.    quicquam  per  c^  non  quidquam  scribendum  per  d. 
quorundam^  sicut  eorundem,  per  n  scribendum,  non  per  m. 
Queror  de  te,  queror  tibi  de  illo^  item  conqueror. 
^Quo  vadis?'  ad  quem  locum  signiflcat^  ^qua  vadis?'  qua  via  dicitur. 
quo  aliquando  pro  ubi  ponitur:  Augustinus  ^invenis  domum  famosam, 

15  quo  boni  habitant'^  id  est  ubi  habitant. 

Quot  ad  numerum  pertinet^  sicut  et  tot,  quanti  et  tanti  ad  mensu- 
ram.  sed  nostri  auctores  aliquoties  quantos  pro  numero  ponunt:  Gregorius 
^sed  cum  re.te  magnis  piscibus  plenum  dicitur,  additur  et  quantis, 
scilicet  CLIir.    quantus  quam  magnus  dicitur,  quotus  cuius  aetatis^  unde 

20  et  quota  luna  dicitur:  Augustinus  ^quotus  quisque  apparere  et  exi- 
stere  potesl,  qui  non  convincatur  esse  peccator',  id  est  in  qua 
aetate^  quo  dierum  vel  annorum  numero. 

Radius  masculino,  non  radium  neutro. 
Rubor  coloris  est,  robur  virtutis,  robor  arboris. 
25  Rapio  tibi  pecunias. 

Redoleo  unguentum. 

Regium  dicitur  quod  regis  fuit,  regale  quod  rege  dignum  est. 
Rabies  tantum  numero  singulari.    reliquiae  et  rostra^  ubi  contionantur, 
tantum  pluraliter. 


1  non  quia  faciendo  contigit  sed  qnod  inueniendo  M  non  qnia  a  faciendo 
continmt  sed  quia  ueniendo  ?L  quod  faciendo  contigit  per  quod  inueniendo  P 
2  item]  idem  P       dictura  est]  dicit  ^L      3  nonnuUi  sese  ?X  nonnullis  ee  PM 

4  quod  M  qui  P  quia  gL  extolluniur  ^L  5  quicquid  et  quicquam  in 
priori  syllaba  per  c  scribendum ,  non  per  d.  quanquam  in  priore  per  n.  quorun- 
dam  sicut  eorundem  per  n.  querela ,  omissis  infra  v.  quicquam  —  non  per  m  g  L. 
quicquid  —  per  c  scribendum  lioc  loco  omissa  post  •  8   per  i  scribendum  habet  P 

6  quanquam]  quando  qui  P  querela]  querale  P  7   id  est  priore  loco 

om,  P  8  queritnr  utroque  loco  P  queritur]  conqueritur  M  9  questus 
iUroque  loco  P         queremonia  per  P  10  quidquam  scribendum  om.  M 

12  conqneror  sL  conquiror  M  queror  P  14  invenis  —  Quot  om.  P  16  per- 
tinent  P  18  S.  cum  recte  piscibua  magiuB  P  dicit  M  quanti  P  19  quam] 
quia  P  21  qui]  quia  M  24  robur]  rubor  P  27  fuit]  fiunt  M  rege] 
regi  PM        2b  concionatur  L 


288  BEDAE 

p.  2798.  99  P. 

Remedium  submovet  imminentia  pericula,  inedicamentum  sanat  inlata. 
remedium  itaque^  ne  periclitemur^  medicamentum  ad  subita  pericula  aptatur. 

Roseum  per  se,  rosaceum  mixtum. 

Rudis  comparativum  et  superlativum  non  habet,  sed   pro  his  utimur 
adverbio  magis  et  maxime^  magis  rudis  et  maxime  rudis.  5 

^Recens  feci'  dicimus,  non  recenter^  utentes  nomine  pro  adverbio. 

Rbythmus  graece,  latine  modulatio.    rhytbmizo  modulor. 

Super  praepositio  modo  ponitur  pro  de,  ut  {Verg.  Aen.  I  750) 
multa  super  Priamo  rogitans^  super  Ilectore  multa; 
modo   et   pro   praepositione  pro,   ut   {Verg.  Aen.  X  42)   ^nihil   super  lo 
imperio  moveor';  et  pro  insuper  et  amplius,  ut  (Verg.  Aen.  II  7/) 

cui    neque    apud    Danaos    usquam  .locus    et    super   ipsi 

D.  i.  p.  c.  s.  p.'; 
et  pro  desuper^  ut  {Verg.  Aen.   VIIII  108)  ^haec  super  e  vallo  con- 
spectant  Troes';  et  pro  superest^  ut  (Verg.  Aen.   VIII  251)  is> 

ille  autem^  neque  enim  fuga  iam  super  ulla  pericli; 
interdum  et  ultra  signiGcat^  ut  {Verg.  Aen.  VI  795)  *super    et  Gara- 
mantas  et  Indos  proferet  imperium'.  | 

Sub  praepositio  signiGcat  modo  supra^  ut  {Verg.  Aen.  XII  287)  ^cor- 
pora  saltu  subiciunt  in  equos',  id  est  supra  iaciunt;  modo  praepositionem  so 
in,  ut  (Verg.  Aen.  I  453) 

.   namque  sub  ingenti  lustrat  dum  singula  templo^ 
id  est  in  templo.    signiflcat  et  prope,  ut  (Verg.  Aen.  III  5)  ^classem- 
que  sub  ipsa  Antandro'.    ponitur  non  numquam  et  pro  clatti,  ut  sub- 
ripuit,  id  est  clam  rapuit.  85 

Similis  sum  tui  mOribus^  similis  tibi  facie. 

Studio  tui  feci^   id   est  dum  studeo   tibi;  studio  tuo  feci^  id  est  te 
studente. 

Sartrix  vel   sertrix  est   quae  sarcit^  sarcinatrix  quae  sarcinas  servaU 

Subigo  hostem  perfectae  formae  est,  subigito  frequentativae.  so 

Salubre  ad  locum  refertur  et  ad  cibum,   salutare  consilium  est.    ita 
salubre  non  nocet,  salutare  prodest. 


1  inlata  L  innata  M  in  natura  P       2  itaqae  om.  MP,  add.  ^L        ne  re 
periclitetnr  P       aptatur  P  optatur  ML        4  utimur  aduerbio  magis  ^L  utitur 
uerbo  magis  M  uerbo  his  magis  P        10  modo  pro  nihil  ut  nihil  super  —  am- 
pliuB  modo  pro  positione  pro  neque  apud  —  ipsi  ut  cui  d.  i.  p.  c.  s.  p.  P 
12  neque  cum  danais  L      ipsi  ponitur  et  pro  desuper  ut  haec  M  ipsi  ut  haec  L 

14  conspectat  P       16  et  pro  super  ut  est  illud  ut  ille  M  et  pro  desuper  et 
superest  ut  ille  L        16  enim  om.  L        18  proferret  M        20  saltu  oni.  M 
id  est  iaciunt  P      modo  pro  praepositione  in  sX      24  mantandro  M  in  antro  P 
antenore  L      et  om.  ML       27  studio  tui]  studio  tibi  PML<5       etudio  tuo  M 
studeo  tuo  P  studio  tui  ?  X      29  sertrix]  sectrix  P      sarcinatrix  —  servat  oni.  L 

31  ad  locum  —  cibum  om.  L 


.» 


DE  ORTHOGRAPHIA  289 

p.  2799.  800  r. 

Supcllex  sanies  socordia  sitis  ct  in  neutro  sulphur  scrupulum  sinapi 
siler  singularia  tantum  sunt;  sed  Vergilius  {georg,  III  449)  'sulphura 
viva',  et  Terenlius  (Andr.  V  4,  37)  masculine  scrupulum  rettulit.  sentes, 
id  est  spinae,  et  sarcinae,  cum  vasa  significant,  et  sarcinaCy,  id  est  auxilia, 
5  et  scopae  et  scalae  et  salinac  et  in  neutro  sponsalta  semper  pluralia;  sed 
nostri  scalam  dixerunt.    ^sponte  mea  venio'  non  habet  pTurales  casus. 

Si  amem  ames  amet  declinatio  est  verbi  coniunctivi,  sicnt  cum  dici- 
mus  ^cum  amem  ames  amet'. 

Scylla  habet  nomen  a  spoliando  sive  vexando  nautas:  spolio  enim  et 
10  vexo  latine,  graecc  dicitur  scyllo. 

Sanno  sannis  sannui,  hoc  sanuium  quereia. 

Sors  sortis  et  sors  sordis  dicitur:  Ambrosius  ^mundat  vasa,  ne  sors 
aliqua  viui  gratiam  decoloret',  tamelsi  negant  quidam  sordem  nomina- 
tivum  singularem  habere. 
15  Si    vel   etsi   non   numquam   indicativum   verbum   trahunt:    Gregorius 

^frustra  miraculuni  foris  ostenditur,  si  deest  quod  intus  opere- 
tur%  ilem  ^quac  etsi  ad  perfectionem  non  permanent,  fidem 
tamen  tenent'. 

Sensus   nomen   est    quartae   declinationis   et    sensus   parlicipium    est 
20  praeteriti  temporis   a  verbo  passivo,  quod  est  sentior,  cuius  etiam  pcr- 
fectum  est  scnsus  sum  es  est,  non  sentitus. 

Secturus,  non  secaturus,  a  verbo  quod  est  seco. 

Scamna   sunl  qnae  iectis  altioribus  appoiiuntur,  scabella    quae  iectis 
parvulis  vel  sellis  ob  ascensum  apponunlur.    scabellum  autem  et  subpeda- 
tf5  neum  dicitur,  |  quod  sub  pedibus  siL 

Sterceratos  agros,  non   slercoratos  dicas,    quibus  slercus   ad    fecun- 
dandum  infertur. 

Sollcmne  cum  diris  sive  scribis,   m  sequenti  syllabae  coneclis:  som- 
nium  similiter. 
30  Saevus  saevio  saevi  sacvisti  per  ac  diphthongon,  sero  sevi  sevisti  per  e 

simpliccm. 

Sagena  per  c^  cum  rclia  siguiGcat;  sagina  per  i  paslum  et  pinguedinem. 

Sol  utroquc  numcro  decUnatur.    sed  singulariter  sol  ipsum  luminare 

1    socordia  aegritudo   sitis   P  scnipulum  ^L  et  exc.  Char,  p.  548,  17, 

scrul'  P,  htura  est  in  M,  in  quo  siuape  bis  scriptum  erat        siDapi  ?P  sinape  M 
senapi  L         4  sarciiiae  id  CHt  auxilia]  suppetiae  ^oifina  Charis.  p.  33,  22 
6  non  babes  P        7  coniunctatini  Pilf        9  et  vexo  post  scyllo  habent  ML 
11  hoc  sannium  id  est  quaerela  M        12  sors  sortis  sors  sordis  ML  sors  sortis 
et  Bors  sortis  P        15  Gregorius]  grece  P         16  foras  ostenditur  P  foris  osten- 
dimns  L      17  permanent  3/  pertinent^PL      18  tamen]  tnnc  non  M      23  ortiori- 
bus  P         opponnntur  utroque  loco  M         scabella  qnae  sL  scabelli  qui  FM 
24  subpedaneam  P      25  sit]  fit  M      26  sterceratosj  stercoratus  P      non  sterto- 
ratos  M        28  Solemue  M  soliemnem  PL 

GRAMMATICI    I.ATINI     VII.  10 


290  BEDAE 

p.  2800.  1  P. 

signiCcat;  at  soles  ipsos  dies  nominamus,  in  quibus  sol  totum  inluminal 
polum.  non  nulli  tamen  veterum  ipsa  carmina  soles  nominavere,  sicut 
Horatius  in  principio  cuiusdam  voluminis  ita  exorsus  est^  ^soles  meos 
omni  ecclesiae  vestrae  commendo',  et  Maro  {bucol  9,  51) 

saepe  ego  longos  5 

cautarido  puerum  memini  me  condere  soles. 

Secundum  praepositio  est  imitationis,  post  temporis  sive  ordinis. 

Segnities  vitii  est,  segnitia  frigoris. 

Subscribo  epistolis,  supplico  similiter,  ut  suppUco  divinae  pietati. 

Simplex  ablativum  et  in  i  et  in  e  mittit,  genettvum  pluralem  in  um  10 
et  in  ium,  ut  ab  lioc  simplice  et  simplici,  borum  simplicum  et  simplicium. 
^uavis  ablativum  casum  in  e  et  in  i  niittit. 

Stacbys  graece,  latine  spica.   sandalin  graece  neutro  genere^  caliga  latino. 

Sertum  et  corona  ex  uno  graeco  transferuntur,  id  est  stepbanos. 

Solium  proprie  sedes  regalis  est,  unde  graece  basiliros  ibronos  vocatur.  16 

Senex  et  senior  supiMiativum  gradum  non  habent.  sobrius  nec  com- 
parativum  recipit  nec  superlativum,  sed  pro  his  dicimus  magis  sobrius  et 
maxime  sobrius. 

Senecta  et  senium  duo  nomina  senectutis  sunt  et  dtscernuntur  a  Graecis, 
apud  quos  aliud  nomen  hahet  gravitas  post  iuventutem^  aliud  post  ipsam  su 
gravitatem  veniens  ultima  aetas.  nam  presbyter  dicitur  gravis  et  geron 
senex.  quia  vero  in  latina  lingua  duonim  istorum  nominum  distinctio  defecit, 
de  senectute  ambo  sunt  posita,  senccta  et  senium.  Iiaec  Augustinus.  at 
Gregorius  ^undecima  vero'  inquit  ^est  aetas  quae  decrepita  vel  veteraiia 
dicitur,  uude  Graeci  valde  seniores  non  gerontas,  sed  presbyteros  appellantj  25 
ul  plus  quam  senes  esse  insinuent,  quos  provectiores  vocant'. 

Suspiro  verbum  trabit  nomen  dativi  casus  et  accusativi^  ut  ^suspira- 
mus  patriae  caelesti'  et  ^suspiramus  regiiuin  dei',  et  praepositione  addita 
*suspiramus  ad  vitam  immortalem '. 

Subducimus  et  quae  rctro  subtrabimus  et  quae  iii  promptu  oirerimus.  so 

Supremus  sumnuis  et  ultimus  et"  superiorem  et   iiireriorem  significat. 

Super  est  qtiod  eminet,  supra  quod  siibstratum  aliquid  habet,  subter  esl 
quod  re  aliqua  superiore  premitur,  subtus  quod  demissum  altius  non  tangitur. 

1  significat  otn.  P        2  tamen  om.  M       3  oraiius  PL^  Honoratus  coniecit 
Criles  JBedae  op.  v.  VI  p.  454        ita  exortus  est  P  ita  se  orsus  est  M  quem  ita 
exorsas  est  L       4  omnia  ecFa  eyre  P       7  post  om.  P       12  in  i  et  in  e  M 
13  sandali  ?L         calaliga  P        15  sedis  regularis  P        basileos  M        19  dis- 
cernunt  P         20  post]  per  utroque  loco  P         21  dicitur  gravis]  grauitas  31 
23  at  Gregorius]  ut  at  greca  P         24  est  inquit  aetas  M  inquit  ea  aetas  P 
26  ut  —  yocant  om.  M      quam]  qui  P      uocat  P      30  in  promto  efferimus  M 
32  quod  Bubtractum  aliquid  P  quod  aliquid  subtractum  L  quae  substractuni 
aliquid  M        33  quod  re]   quae  re  M         promitur  L         dimissum  altius  PM 
demisaum  ab  altiore  ?L 


DE  ORTHOGRAPfflA  291 

p.  2801.  2  P. 

Servilinm   multitudo   cst  servoium,  servilus  condicio   serviendi.     sed 

veteres  indifferenter  servilium  et  pro  servitute  posuerunt. 

Sinapi^  sicut  et  gummi^  graecum   est,  el  Plautus  dixit  (Pseud.  III 

2,  28)  Ueritur  sinapi',  cuius  genetivus  cum  s  profertur,  celeri  casus 

&  similes  sunt  nominativo. 

Sibilus  dici  oportet:  Vergilius  {bucoL  5,  82) 

nam  neque  me  tantum  venientis  sibilus  austri. 

sed  et  neutro  genere  quidam  dixerunt,  ut  Corneiius  Severus  ^et  sua  con- 

cordant    sibila   saeva    dracones'    et  Macer    theriacon   Mongo    reso- 

lonantia  sibila  coilo'. 

Sal  et  masculino  genere  et  neutro  dicitur. 

Saturitas  in   cibo  tan|pm  dicitur,   in   ceteris  vero   satietas,   sed  Ver- 

gilius  (Aen.    VII  298)  'odiis  exsaturata  quievit*. 

Simiam  auctores  dixerunt  etiani  in  masculiuo  genere. 

15  Strigem  hanc  in  significatione  avis  dicas;  striga  autem  castrense  voca- 

bulum  est  intervallum  turmarum  significans,  in  quo  equi  stringuntur,  unde 

etiam  strigosi  dicuntur  corpore  macilento. 

Stirps  in  significatione  subolis  femininogeneredicitur;  sed  cum  materiam 

significat,  masculino  modo  *stirpem  recisum'.   dixerunl  tamen  etiam  in  signifl-. 

20  catione  subolis  masculino  genere, ut  Pacuvius  ^quistirpemocciditmeum'. 

Sero  rumores,  id  esl  divulgo,  serui.    sero  fruges,  sevi.    sero,  id  est 

claudo,  unde  sera  dicta,  seravi:  Tereutius  (Eunuch.  IIII  6,  25)  Mutavi 

atque  obseravi  ostium'. 

Suffragor,   non   suffrago,  et  suffragatus  sum,  non   suffragavi.    sorbeo 

25  sorbui,  non  sorpsi.    somnio,  non  somnior,  et  somniavi,  non  somniatus  sum. 

Sanguis  est,  dum  manet;  |     effusus  vero  cruor. 

Sumimus  ipsi,  accipimus  ab  alio.    sic  cum  damus,  dicendum  ^accipe'; 

cum  permittimus  ipsi  tollere,  dicendum  ^sume'. 

1   servorum  om.   M        3  Sinapi  M  siDapis  P  senapi  L        et  pla  tus  d. 
territur   Binapi   P   et   plustus    dixit  Teritur    ^ynapi  M   et   pltiraliter   senapi    L 
6  Vergilius  om.  L         7  namque  me  tautum  in  uenientid  P         8  ut  om.  P 
k'X  uiuiuiter   concordant  ?    et    sua  coticordes  dant   Charmtis  p.  81  ^  17 
9  saevaj  clara  Charisius  theriacon  longa  P  theriaon  longo   M  theria     et 

niateria  con  longe  A  resonantia  tibia  collo  sibila  P  10  collo  Serenus  suaue 
sibilum  Sal  <5  11  genere  et  neutro  dicitur  L  genere  neutro  dicitur  P  geneie 

dicitur  et  ncutro  3/  13  odiis  saturata  L  odii  satuiata  g  14  auctores  doctio- 
res  ^Jj  15  hanc  si  in  M  16  nnde  etiam  strigosi  M  unde  etiam  stringosi  L 
unde  et  strigosic  P  18  sobolis  3/,  om.  P  dicuntur  P  19  stirpem  reci- 
Hum  gl/  stirpem  recisem  P  stirpam  recisum  31:  Very.  Aen.  XII  208  imo  de 
stirpe  recisum  20  sobolis  M         pacubius   PL         21   rumoris  M         serui 

om.  PML      22  unde  sera  dicta  M  unde  serra  dicta  Punde  et  Bera  dicta  est  gL 
seraui  ait  terentius  M     Terentius  tu  abi  atque  ostium  ob.^era  intus  ex  libris  TeretUii  ? 
tutaui  atque  obseraui  M  tutaui  atque  (adque  P)  obseruaui  PL  et  codex  ex- 
plan.  in  Dofi.  p.  543,  2       23  ostium]  os  tuum  L  ^    24  dod  primo  loco  om.  P 
26  manat  <5  Alhini  orthogr,  p.  310,  26 

19* 


292  BEDAE 

p    280?  P. 

Scorpio  bellica  res  est^  at  scorpius  animal. 

Scribo  scripsi  scriptum:  cum  vocalis  sequitur/ b  debet  esse;  cum 
cpnsonans,  p. 

Sacer  et  venerandus  et  execrandus:  Vergilius  {Jen,  III  57)  ^auri 
sacra  fames'.  5 

Sulfragia  populi  et  quae  bonorant  dicuntur  et  quae  damnant. 

Testor  aliquid  confirmans  sententia,  contestor  cum  quadam  auctoritate 
adfirmanSy  protestor  manifeste  cavenda  denuntians,  obtestor  aliquem  iurare 
compellens,  adtestor  aliquem  ad  testimonium  vocans,  qui  sit  dignitate  vel 
auctoritatc  eminens^  detestor  aliquid  execrandum  respuens.  lo 

Trux  ablativum  in  i  et  in  e  mittit,  genetivum  pluralem  in  um  ct  in 
ium,  ab  boc  et  ab  hac  truce  et  truci,  horum  ^  harum  trucum  et  trucium. 

Therion  graece  [d-rjQLov],  latine  fera,  unde  theriaca,  quod  feraliter  occidit. 

Taciturnitas   loquelae  contraria    est,    silentium  confusis  vocibus  sive 
tumultibus.    verum   sciendum   quod   silco  et  taceo   et  reticeo  et   conticeo  i5 
ab  uno  graeco  veniunt  aLCjnci. 

Tenax  beneficii,  id  est  memor  gratiae. 

Torques  nomen  generis  communis:  nam  et  in  Mario  Livius  generc 
masculino  et  Cicero  feminino  torquem  posuere. 

Triumphat  hostem  qui   superat,   triumphat  nos  deus,  cum  superandi  20 
hostes  auxilium  tribuit:  ^deo'  inquit  ^gratias,  qui  semper  triumphat 
nos  in  Christo  lesu'  et  iterum  ^expolians  principatus  et  potesta- 
tes,  triumphans  illos  in  semet  ipso'. 

Transmigro  verhum  dupHcem  significationem  habet.    transmigro  enim, 

cum  de  loco  ad  locum  iter  facio:   item  transmtgro  dicitur  cum  additamento  2r> 

accusativi  casus,   cum   aliquem   de  loco   ad    locum  transfero,   ut  ^Nabu- 

chodonosor  transmigravit  ludaeos  dc  Hierusalem'  et  ^emigrabit 

te   de    tabernaculo    tuo'.      porro  exemplum   verbi   superioris   ^trans- 

migravi  in  montem,   sicut  passer'.     transmigrans  participium   aeque 

dupliciter  et  de  loco  ad  locum  transiens  aliquis  et  alium  de  loco  ad  locum  so 

transferens  intellegitur. 

6  damnent  P      8  adfirmamns  P      caneuda  P  cauendo  g  JI£jL      9  aliquem  post 
adteetor  om.  ML      sit]  fit  P     10  aliquid]  aliquem  P     12  ab  hoc  —  trucium  om.  PL 

13  unde]  inde  P  quod]  quia  ML  14  sive]  uel  M  15  quod]  quia  ML  16  abj 
8ub  P  ueniunt  ^L  uenit  PM  17  tenax  ?L  tenex  PM  18  nam  et  in  mario 
libius  Pilf  nam  et  marius  libius  L.  Livii  et  Ciceronis  exempla  ab  aliis  adscripta 
non  inveni.  torquem  masculine  de  Manlio  dixit  Livius  VII  lO^  11  uno  torque 
spoliavit  gen.  roas.  cicero  fem.  torquem  M  gen.  mas.  fem.  cicero  torquem  P 
genere  masculino  et  Cicero  torquem  feminino  ^L  20  triumphat  hostem  qui 

Buperat  om.  ML,  add.  P         superandi  hostes  ^ML  superandi  hostem  P 
21  gratia  P      24  Transmigro  —  habet  oni.  ML,  add.  P      enim  om.  L      27  de]  in  P 

et  emigrabit  te  de  tabemaculo  {om.  tuo)  ?L  et  emigranit  de  tabemacnlo  M  et  migra- 
uit  dete  taberaaculo  tuo  P  28  transmigraui  in  P  transmigrans  in  M  transmigra 
in  ^L       29  participium]  principium  P       31  intellegitur  post  tranaiens  hahet  P 


DE  ORTHOGRAPHIA  293 

p.  2808— t  P. 

Tnrtiir  et  masculino  genere  et  feminino  profertur. 
Tuno  temporis  adverbium  est,  tum  ordinis.  | 

Terga  hominum  sunt   tantum,    singulariter    tergum;    tergus    quadru- 
pedum,  pluraliter  facit  tergora,  id  est  coria. 
5  Tinguere  dicendum,  non  tingere. 

Temeritas  sine  consilio^  audacia  post  consilium. 
Temperantia  animorum,  temperatio  rerum,  temperies  aurarum. 
Tapete  tapetis  tapeti  a  tapeti  el  pluraliter  tapetia  tapetium  lapetibus: 
Vergilius  (Aeti.   VIIII  325)   ^qui   forte   tapetibus  altis'.    sed   et  hoc 
10  tapetum  Imius  tapeti  huic  tapeto^  pluraliter  haec  tapeta  tapetorum  tapetis: 
Vergilius  (Aen.   VII  277) 

instratos  ostro  alipedes  pictisque  tapetis. 
sed   et  masculino  genere  dicit  {Aen    VIIII  358)  ^piclosque   tapelos'. 
Turbo^  si  sit  proprium,  Turbonis  facit^  si  appellativum,  turbinis.    nam 
15  sive  venlus,  sive   quo    ludunt  pueri,    hic    turbo  dicilur:    VergiHus  (Aen. 
VII  378)  Uorlo  sub  verbere  turbo'. 

Tumulus  et  tumens  tellus  et  mons  brevis  et  sepulcrum  aeque  vocatur. 
Teloneum,  non  theloneum,  id  est  per  t  simplicem,  non  aspiratione 
addita.    est  autem  graece  telos,  latine  vectigal. 
'^o  Tabes  tanlum  singulariter  dicitur,  tendiculae  et  tenebrae  tantum  pluralitcr.  . 

Vsquequaque  omni  modo  significal,  pro  quo  in  psalmis  in  graeco  ecog 
(ffpodga  legimus^  quod  significantius  latine  polest  ^usque  valde'  interpretari. 
Vt  adverbium  est  modo  temporis  et  signilicat  postquam,  modo  quali- 
tatis  et  significat  qnemadmodum,  modo  optandi  et  significat  utinam,  modo 
25  mirandi    et   significal  o   quam,    modo  coniuuctio  causalis,    (loh.  17,  24) 
Wolo  ut  ubi  ego  sum  et  ipsi  sint  mecum'. 

Vacat  mihi,  graece  (Sxokd^c},  vaco  militia,  perfectum  vacui. 
Vulgus  neutri  generis^est  et  pluralem  numerum  non  habet,  sed  Ver- 
gilius  et  masculine  vulgum  extulit,  {Aen,  II  98)  Miinc  spargere  voces 
30  in  vulgum  ambiguas'. 

Vas  vadis  generis  masculini  de  vadimonio,  vas  vasis  neutri  de  vasculo. 
Vis  duplicem  habet  significationem,  et  virtutis  videlicet,  quae  graece 
dvvaiLig  dicitur,  et  violentiae,  quae  graece  fiia  vocalur. 

Vecordia   et   virus   tantum  singulariter  efferuntur.  |  vepres  et  verbera 
3o  et  visccra   non    habent  singularem   declinationem    nisi  tantum  verbere  et 


2  tuDC  utroque  loco  P      6  audacio  P  audacitas  ML      8  tapeti  priore  loco 
otn.  ML      9  Vergilius  qui  forte  tapetibus  om.  ^ML,  add.  P      12  ostro  om.  ^L 

alipedes]  pedes  P        tapetis  om.  P        13  dicit  gX  dicendum  M  datiuo  P 
pic.tosque  tapetas  CHtirisius  p.  62,  6        14  si  appellatiyum  tnrbinis  om.  sML^ 
add.  P      16  torto]  toto  P      19  telos]  telon  ML      21  pro  quo]  per  quod  P 
22  potes  P       25  o  anie  quam  om.  P       27  malitia  P       nacui  Pilf  uacaui  %L 

31  neutri  om.  PM,  add.  ^L        35  singnlarem  om.  M 


294  BEDAE 

p.  S804  P. 

viscere:   Vergilius   {Aen.    VII  378)   ^et   torlo   volitans   sub   verbere 
turbo'  et  Ovidius  Wiscere  diviso*. 

Vtor  divitiis  et  divitias. 

Ver  semper  singulariter. 

VerbeXy  id  est  ovis^  ab  v  iitlera  incipiendum.  a 

Vlterior  et  ultimus  positivum  gradum  noii  habent. 

Verus  ad  naturae  tantum  veritatem  refertur^  verax  autem  dicitur  qui 
non  mentilur.    unde  et  verus  daemon  dici  potest^  verax  autem  non  potest. 

Valleslria  agrorum,  sicut  et  campestria,  dicuntur. 

Veto  culpam  et  veto  culpa,  id  est  prohibeo  a  culpa:  Seduiius  ^pomis-  lu 
que  vetaret  acerbis',  id  est  a  pomis,  et  Fortunatus  ^non  veto  Con- 
iugium,  sed  praefero  virginis  alvum'. 

Vultus  mutatur^  facies  manet. 

Vae  dativus  et  accusativus  sequi  debent,   non  alius,  ut  ^vae  populo 
Maurorum'  et  'vae  populum  Maurorum'.  15 

Vterque  de  duobus  dicimus,  utrique  de  binis  aut  de  pluribus  ex  utra- 
que  parte  positis,  uterque  venit,  utrique  venerunt. 

Veniunt  qui  vendunt,  veneunt  qui  venduntur. 

Vltus  et  vindicatus  et  punitus. 

Velocitas  pedum  et  corporum,  celeritas  animorum  el  faclorum.  20 

VIcus  quod  nascitur^  vulnus  quod  per  alium  fit. 

Vultur  dixit  Vergilius  in  VI ^  sed  et  vulturius  Lucilius  in  I. 

Vrgeo,  non  urgueo,  Vergilius  (Aen,   VI  560)  ^quibusve  urgentur 
poenae',  ungo  unxi,  quo  modo  pingo  pinxi,   utrumque   sine  u;    attamen 
ad  nomen  derivatum  u  addit,  ul  {Verg.  georg,  III  450)  ^pinguis  uuguinc  s5 
ceras':  ita  [ut]  unguentum,  non  ungentum  dicatur. 

Verbum  est  omne  quod  lingua  profertur  el  voce.    sermo  autem,  cuius 
nomen  ex   duobus  verbis  compositum  est,    serendo  et  monendo,  comptior 
ac  diligentior  Ot.     sententia   vero   quae    sensu   concipitur.    porro    loquela, 
quando  cum  quadam  eloquentia  dictionis  ordo   pertexitur.    oratio,   quando  so 
usque  ad  mauuum  artem  describendus  oratoris  sermo  pervenit. 


2  Ovidius]  cf.  exc,  Char.  p.  550,  17  diviso]  deuisio  P  6  uerbex  L  uer- 
uex  M  uerax  P  id  est  om.  PM  10  et  ueto  culpa  P  et  ueta  culpa  M  et 
ueto  a  culpa  ?L  11  aceruus  P  14  datiuum  et  accusatinum  sequi  debct  ML 
non  alioB  ut  ut  uae  P  ut  alius  uae  3fL,  sed  alius  deletum  in  M  15  popu- 
lum]  praemium  P  16  de  duobus  praedicimus  P  18  Veniunt  qui  vendunt 
om.  ML,  add.  P  veneunt]  ueneant  P  22  uulturius  Charisius  p.  96 j  3,  uul- 
torius  PML  23  non  urgueo  P  non  urguo  M  non  urgo  gX  26  ad  nomen 
om.  ML^  add.  P  deriuatiuum  M  26  ut  om.  P  28  verbis  et  est  om.  ML, 
add.  P  29  qui  sensu  concepit  P  30  quando  priore  Ibco  om.  ML  pro- 
texitur  PM  profertur  ?L        31  orationis  eermo.  31 


ORTHOGRAPHIA  ALBINI  MAGISTRI 


Me  legal  antiquas  cupiat  qui  scire  loquelas, 
me  spernens  loquitur  mox  sine  lege  patrum. 

p.  2327  P. 

Aeternus,  aetas,  aevum  per  duo  u,  aequitas,  aequus  id  est  iustus^ 
&  haec  omnia  per  ae  diphthongon  scrihenda  sunt;  equus,  si  auimal  significaty 
per  simplicem  e.  Accusso  per  duo  c  et  per  duo  s  scribi  dehet^  accedo 
per  duo  c.  Saepe  ad  euphoniae  causa  in  sequentem  mutahitur  consouan- 
tem^  ut  afQcio  affluo  allido  ammoneo  annuo  appono  arripio  assumo.  aliigo 
per  duo  L,  anmio  per  duo  n,  appareo  per  duo  p^  attuli  per  duo  t  scrihi 
10  dehent.  At,  si  coniunctio  est,  per  t  scrihendum  est,  si  praepositio,  per  d. 
3tque  item  coniuiictio  composita  per  t  similiter  scrihenda  est.  apud  prae- 
positio  in  d  finiatur.  Ah  artu  artuhus,  ah  arte  artihus;  similiter  ah  arcu 
^rcuhus,  ah  arce  arcihus  dicendum  est.  Aeger  animo,  aegrotus  corpore, 
utrumque  per  diphthongon  scrihitur.  Alihi  alio  loco,  alias  alio  tempore 
15  s^ignificat.  Aer  disyllahum  est  et  non  hahet  pluralem  numerum  nisi  aera 
tantum,  aes  monosyllahum  est.  Aufero,  id  est  ahfero  h  in  u  mutata. 
Acer  facit  pluraliter  acri,  acris  pluraliler  facit  acres.  Ad  praepositio  cor- 
rumpitur,  si  sequens  verhum  a  consonante  incipit,  ut  apponit  ammittit. 
Alium  et  dolium  pcr  i  scrihenda:  Vergilius  (bucoL  2, 11)  'alia  serpillum- 

S  codex  Sangallensis  240 
M  codex  Montepessulanus  H  306 
p  editio  Putschii  ex  codice  Bernensi  338  expressa 
INCiriT  ORTOGRAPHIA  ALBINl  MAGISTRI  codices  Laudunensis  448  et 
Parisinus  4841^  Beda  Sacerdos  de  orthographia  p,  otn.  SAI        2  Me  legat  — 
patruDi  codices  Laudunensis  448  Parisimis  4841  Bernensis  338,  Me  legat  anti- 
quas  qui  uult  (uult  qui  M)  proferre  loquelas  me  qui  dou  sequitur  uult  sine  lege 
loqui   3/  codices  Bernensis  330  et  Parisinus  7533,  om,  S        4  Aeternus  aetas 
aequitas  aequus  id  est  iustns  per  duo  u  sed  tamen  haec  omnia  M       6  accuso  S  M 
7  saepe  ad  p  ^aepe  &b  SM        9  appareo  pS  apparo  M        11  similiter  scri- 
beDdum  est  SM  simpliciter  scribeDda  est  j)  14  per  ae  diphthongon  Beda 

p.  262,  18       15  Aer]  scribendum  erat  potius  Aer  disyllabum  est,  aes  monosjlla- 
bum  et  non  habet  pluralem  nnmerum  nisi  aera  tantum.   sed  corruptam  in  codici- 
bus  Bedae  scripturam  p.  262,  31  habuit  Albinus        18   apponis  ammittis  M 
19  Alia  et  dolum  per  i  scribenda  uf  uergilius  alia  aerpellumque  (om.  per  i  dixit)  M 
allium  —  allia  S 


296  ALBINI 

p.  2327—29  P.  • 

que'  per  i  dixit.  Audacter  latinum  |  est^  sed  audaciter  melius,  quia  nomina 
X  littera  terminata  in  adverbiis  i  assumunt,  ut  atrox  atrociter^  fefox  fero- 
citdf.  Accersit  qui  evocat,  arcessil  qui  accusat.  Acervus  perv  cuiuslibet 
rei  congeries  est,  forte  lapidum  vel  frugum,  acerbus  per  b  inmaturus  aut 
asper.  alia  sunt  quae  per  duo  u  scribuntur^  quibus  numerus  quoque  sylla-  6 
barum  crescit:  simili  enim  vocali  vocalis  adiuncta  non  solum  non  cohaeret, 
sed  etiam  syllabam  auget,  ut  ingenuus,  arduus,  exiguus,  vacuus,  quod  per  c, 
non  per  q  scribendum  est.  eadem  divisio  in  verbis  quoque  est,  metuunt, 
statuunt^  tribuunt,  acuunt,  quod  per  c  quoque  et  non  per  q  scribendum 
est  Aspiro  aspicio  sine  d  scribenda  sunt  per  simplicem  s^  licet  cum  ad  lo 
praepositione  conposita  sint,  quia  perit  ibi  d.  Apparet  quod  videtur  per  p, 
adparet  quod  obsequitur  per  d,  non  regulae  ratione,  sed  discretionis  causa. 
Arbor  omne  lignum  dicitur,  arbusta  non  nisi  fructifera.  Avena  *  sine  h 
per  V  scribendum  est^  habena^  si  ad  retinacula  iumentorum,  per  h  et  per  b 
scribitur.  Actuarii  cum  u  diversis  actibus  occupati,  actarii  vero  scriptores  i5 
actorum.  Advocatur  daturus  patrocinium^  evocatur  praebiturus  obsequium, 
invocatur  praestaturus  auxilium.  Adportarc  est  aliquid  adferre,  asportare 
auferre  aliquid^  conportarc  simul  portare  in  unum  locum^  deportare  depo- 
nere^  exportare  tollere.  Ante  praepositio  multa  significat:  nam  et  tempus 
signiGcat,  cum  dicitur  ^ante  diem  fcstum  paschae';  et  praesentiam,  ut;2o 
^ante  conspectum  gentium  revelavit  iustitiam  suam',  id  est  coram 
gentibus;  et  dignitatem,  ut  ^posuit  Ephraim  ante  Mauassen'  et  ^qui 
post  me  venit  antc  me  factus  est',  id  est  mihi  praelatus  est.  Album 
natura,  candidum  cura  facit.  Armarium  ubi  quarumcumque  artium  instru- 
menta  servantur^  aruiamentarium  ubi  tantum  tela  armorum.  Accedit  pcr  e  25 
ab  ambulando,  accidit  per  i  ab  eventu.  Ante  praepositio  interdum  integra 
manet^  ut  antecedit  antevenit^  interdum  mutatione  in  i  litteram  corrumpi- 
tur,  ut  anticipat.  A  et  ab  et  abs  praepositiones  unius  significationis  sunt, 
ut  a  me,  ab  hominC;  abstuli.  sed  ab  saepissime  scribitiir,  cum  sequens 
verbum  a  vocaU  incipit,   ne   dictio   multis  consonantibus   oneretur^  ut  ab  30 


2  iter  adsumimt  Beda  p.  264, 11  7  per  ce  Don  per  q  scribendam  est  M 
per  c  scribendum  est  non  per  q  S  per  c  scribendum  est  p  10  Aspiro  aspicio 
sine  d  scribenda  sunt  per  simplicem  s  M  asspiro  asspicio  sine  d  scribeuda  sunt 
et  (et  om.  p)  per  duplicem  ^  pS  11  Apparet  quod  videtur  per  p  adparet  quod 
obsequitur  per  d  M  apparet  per  p  quod  uidetur  adparet  per  d  quod  obsequitur  S 
adparet  per  d  quod  est  obsequitur  p  apparet  qui  uidetur  adparet  qui  obsequitur 
Btda  p.  264,  15  13  omue  lignum  dicitur  M  omne  lignum  est  p  omne  lignum  S 
Avena  —  14  per  b  scribitur  om.  Sp^  add.  M  et  Frobenius.  lacunam,  qtut 
definiiio  avenae  excidit,  indicavi.  avena,  si  ad  germen,  sine  h  sqq.  Frobenius, 
avenae  sterile  germen,  habenae  rctinacula  iumentorum  Beda  p.  264,  18 
15  Actuarii  cum  u  id  est  diuersis  actibus  occupati  dicuntur  actari  (corr.  -rii) 
nero  scriptores  actorum  appellantur  M  actari  uero  S  21  reuelabit  SM 
27  in  i  litteram]  e  littera  p        28  praepositiones  om.  Mp 


►  ORTHOGRAPHIA  297 

p.  2S29.  80  P. 

uno;  si  vero  a  consonante  pars  orationis  incipit^  a  solum  ponatur^  ut  a 
fratre.  abs  tamen  in  conpositione  saepius  propter  euphoniam  integra  manet, 
ut  abs  te  abscondo  melius  sonat  quam  ab  te  vei  abcondo;  sicut  melius 
sonat  ab  urbe  quam  abs  urbe.    Avunculus  per  duo  u,  quia  ab  avo  diminu- 

5  tivum  est^  vo  syllaba  in  vun  conversa.  Alvus,  cum  ventrem  significat,  per 
V  digammon;  cnm  vero  colorem,  per  b  scribitur.  Ara^  cum  altare  signi- 
ficat^  sine  aspiratione;  cum  vero  cubile  porcorum,  cum  aspiratione.  Aemu- 
lus  et  aedituus  et  aerumna,  omnia  per  diphthongon  scribuntur.  aequimanus 
quoque  per  ac,  id   est  ambidexter,  qui  utraque  manu  utitur  pro  dextra. 

10  Avarus,  si  vitium  significat,  per  v;  si  genteni,  per  b  scribatur.  Acclamo 
per  duo  c,  id  est  cum  falso  aliqj^em  accuso;  reclamo  aliquem  exeuntem 
vocitans;  inclamo  el  succlamo  murmurandi  est;  proclamo  laudandi  vel  depre- 
candi  exaltatio^  declamo  rhelorizandi;  exclamo,  quando  pro  viribus  vocem 
exallo.    Alea^  si  ludum  significat,  per  e;  si  ab  alius  alia  veiiit,  per  i  legitur. 

15  Amittit  per  unum  m,  id  est  relinquit;  ammittit  per  duo  m,  id  est  assu- 
mit:  ideo  in  missa  dicendum  est  ammitti  vel  admitti.  |  AfTatim  per  duo  f, 
id  est  statim  vel  satis.  Agger  per  duo  g  scribendum  est,  quando  stratam 
significat;  si  autem  campum^  ubi  seminari  polest,  per  unum  g.  Accentus 
per  duo  c,  ubi  vox  levatur  in  verbo.    Augor,  id  est  angustiam  patior,  per  n 

20  et  g  scribendum  est.  Aeripidem,  id  est  velocem^  per  a  et  e  divisas  scri- 
bendum  est.  Allecti  per  duo  1,  id  est  electi^  inde  allegit;  allicit^  id  est 
invital,  similiter.  Altilia,  quasi  alatilia^  id  est  aves  saginatae.  Attonitus 
per  duo  t,  id  esl  intentus  vel  stupore  difl^usus.  Attingit  per  duo  t  scri- 
batur.     Aulea  per  e,  si  tentoria  significat;  unde  et  in  Esaia  iuxta  lxx 

^.s  interpretes  ^dilata  locum  tabernaculi  tui  et  auleas  tuas  confige'. 
Aula  latine  domus  regia  est  et  per  a  scribitur:  aule  per  simplicem  e  graece 
atrium  dicilur.  ideo  in  psalmo^  ubi  legimus  ^adorale  dominum  in  aula 
sancta  eius',  non  palatium  aulae  nomine,  sed  atriuni  graeco  vocabulo 
debet  intellegi.     Arguo  argui  argutum^  id  est    convictum^  arguturus  facit. 

30  Amo  amavi  amavisti  et  amasti  facit.    et  saepe  illa  verba,  quae  in  praeterito 

perfecto  v  consonanlem  assumunt,  in  secunda  et  terUa  persona  syncopam 

patiuntur,  ut  neo   nevi   nevisti  vel   nesti.    illa   vero  quae  in   praesenti  v 

habenl  consonantem  non  possunt  in  praeterito  syncopam  pati,  ut  lavo  lavisti: 

n^mo  dicit  lasti  vel  lastis.    Adipiscor  adeptus  sum  facit. 

1  ponatur  MS  ponitur  p  ut  a  fronte  a  fratre  S  3  abs  te  uel  abs- 

condo  p        ab  te  vel  abcondo  p  ab  te  uel  abacondo  5  ab>  te  abcondo  M 
6  in  vun]  in  uum   M         7  cum  aspiratione  scribitur  M         9   per  ae  om.  M, 
ndd.  pS  12  deprecandi  M  depraodicandi  pS  14  ab  alius  alia  p  ab  aliis 

alia  S  ab  alio  alia  M        17  quando]  si  M        18  seminari  p  seminare  SM 
20  per  a  et  e  diuisas  dicendum  est  ilf       21  inde  allegit  dicitur  M       22  quasi 
alatilia  Mp  quasi  alitilia  S         23  Attingit  —   scribatur  om.  pS,  add,  M 
28  sed  atrium]  sed  palatium  M       30  amaui  et  amasti  facit  pS  amaui  amasti 
faciunt  M       31  et  tertia  dektum  e9t  in  M 


298  ALBINI  • 

p.  2S30.  81  P. 

B  in  s  mutatur  sequentibus  t  ei  c,  ut  sustulit  suscepit.  Benediclio 
et  oralio  et  talia  t  debeut  babere  in  paenultima  syilaba^  non  c.  Bis  ad- 
verbium  per  b,  vis  nomen  per  v  scribitur.  Bile,  si  fel  significat,  per  b; 
si  abiectum  aliquid,  quod  est  vile,  per  v  scribendum  est.  Berna,  si  domi 
genitum  significaty  id  est  oixoyevi^gy  per  b  scribendum  est;  si  tempus,  ut  & 
verna  tempora^  per  v  scribi  auctores  voluerunt.  Berbena  utraque  syliaba 
a  b  incipiat.  Belzebub,  non  Belzebul,  Belial^  non  Beliar  dici  debet.  Baptis- 
mus  I  baptismi  genere  masculino,  et  baptisma  baptismatis  et  baptismum 
baptismi  invenilin*.  B  littera  contra  f  liou  sonat,  sed  in  eam  transit  in 
conpositione,  ut  ofTui  non  obfui^  sufTero  pro  sul>fero.  b  quoque  in  s  transire  lo 
solet  multis  in  locis^  ut  sustuli  suscy^io  sustineo  suspendo  pro  subtuli 
et  subcipio  et  subteneo  et  subpendo.  Bes  sive  besse^  quod  significat 
VIII  uncias  per  b  scribendum  est.  Bimus  quasi  bibiemis,  et  inde  bimatus 
derivatur,  a  b  incipit,  et  biennis,  quasi  duorum  annorum.  Benivohis  et 
benificuSy  licet  a  bene  adverbio  sit  conpositum,  tamen  per  i,  non  per  e  i^ 
scribitur;  similiter  et  malivolus  et  malificus^  sicut  a  pace  pacificus.  Bibo 
a  potu  per  duo  b  et  facit  bibi  praeteritum,  vivo  a  vila  per  duo  v  et 
facit  praeteritum  vixi,  et  ambo  consonantes.  Bivium,  iter  diiplex,  prima 
syllaba  a  b  incipit;  secunda  ab  v  coiisoiiante.  Brevis  secunda  syllaba  per  v, 
itide  breviter.  pHlteum,  cingulum,  per  e  scribatur.  Beo  beas,  inde  beatus;  20 
sicut  meo  meas,  inde  meatus;  et  creo  creas,  iiide  creatus. 

Caiisa  per  iiiium  s  scribatur.  Circum  praepositio  quibusdam  in  locis 
m  amittit,  ut  circuire;  iii  quibusdam  servat,  ut  circumvenit;  in  quibusdam 
postponitur,  ut  Vergilius  (Aeti.  I  32)  ^maria  omnia  circum'.  Caverna 
per  V,  taberna  per  b  scribatur.  Cana,  si  locum  significat,  per  unum  n;  25 
si  germen,  per  diio,  id  est  caiina.  Cynomia,  si  per  y  scribatur,  caninam 
miiscam  significat;  cyiios  graece  canis  dicitur:  coeiiomia  per  dipbthongon  oe 
communem  muscam,  id  est  omnis  generis  muscam,  significat,  quia  coenon 
graece  commune  dicitur,  iinde  coenobiiim  communis  habitatio  appellatur. 
Carduus  trium  syllabaruni  est,  sicut  arduus  fatuus  mortuus.  Cuspis  cus-  so 
spidis,  non  cuspes.  *  Commodamus  quae  recipimus,  per  duo  m  scribitur; 
mutiiamus,  dum  aequalia  recipimus.  CoUocat  per  duo  I  scribitur,  commi- 
nus  per  duo  m,  eminus  per  unum  m.  comminus  cum  gladiis  pugnamus, 
eminus  cum  lanceis,  quia  illud  a  manu  nou  recedit,  hoc  e  manibus  emitti- 

1  Benedictio  et  oratio  t  debsDt  habere  in  penultima  syllaba  non  c  et  alia 
similia.  B  in  s  mutatur  sequentibus  t  et  c  ut  sustulit  suscipit.  Beneficus  ab  ad- 
uerbio  bene  compositum  per  b  scribatur.  Bis  aduerbium  M  6  scribi]  scribere  M 
berbena  3£p  berbene  S  12  siue  beHse  p  siue  bisse  SM  13  quahi  bihiemis  M 
quasi  biennis  S  quasi  biemis  p  15  beniiicusj  benignus  M  26  si  germen  id 
est  canna  per  duo  acribatur  M  Cynomia  si  per  y  scribatur  caninam  musciim 
significat  M  cyuomia  per  y  scribendum  ebt  canina  musca  sig^ficatur  S 
29  coenubium  SM         32  mutuamus  M  mutuam.  S 


ORTHOGRAPHIA  299 

p.  2SS1— 53  P. 

tur.  Cerno  et  cresco  et  glisco  in  unum  praeteritum  |  perfectum  veniunt, 
quod  est  crevi.  cupio  cupivi  facit  et  cupii.  Casses  retia  dicuntur  et  per 
duo  s  scribuntur.  Comedia^  carmina  quae  in  conviviis  canuntur,  per  e 
simplicem.    Comburo  comparo  compono  per  m  et  non  per  n.    sic  compla- 

5  ceo,  commoratus,  comprehendo,  commodat  et  commendat^  computrescit, 
complures  per  m  scribenda  sunt.  camelus  per  unum  l.  Celo  celas,  id 
est  abscondo^  per  simpiicem  e;  caeio  caelas,  cum  picluram  significat,  per 
ae  diphlhongon  scribendum  est.  unde  melius  inleiiegitur  caeium  a  pictura 
siderum    quam  a   celando   morlaiibus   arcana   dictum.     Circa  ad   visibiiem 

10  materiam  vei  locum  pertinet.  erga  ad  animum  speclat,  maxime  cum  ali- 
(luem  propensiorem  afTectum  generat  proximorum.  circum  ad  tempus  refer- 
tur.  cis  localem  habet  signifScalionem,  ut  cisalpinam  Galliam;  et  pro  ultra 
accipitur,  ut  ^cis  definitum  tempus',  hoc  est  ultra.  ex  eo  ritra:  citra  paene 
eandem  significationem  habet  quam  cis,   nisi  quod  propriis   nominibus   cis 

15  et  appellativis  citra  saepius  praeponi  solet,  cis  Rhenum,  cis  Alpes,  citra 
forum.  et  a  cis  citra,  a  citra  citer  citerior  citissimus.  circiter  ad  nume- 
rum  pertinet,  ut  circiter  decem  horarum.  Carcer  ubi  iiomines  claudun- 
tur,  carceres  unde  quadrigae  exeuut.  Cepit  per  simplicem  e  a  capiendo, 
coepit    per  diphltiongon   oe    de   incipieudo.     coepta    per  diphthongon   oe, 

20  incepta  per  simplicem  e.  Con  praeposilio,  si  ad  verba  a  vocalibus  inci- 
pientia  accedat,  n  consonantem  perdit,  ut  aequo  coaequo,  eo  coeo  et  reli- 
qua;  si  aulem  ad  verba  a  digammo  incipientia,  non  perdit  n  litleram,  ut 
volo  convoloy  vinco  convinco.  Coquus  coqui  prima  syllaba  per  c,  secunda 
per  q   scribendum:  non  enim  dicimus  quoquere,  sed   coquere.     Coniunx 

2.'t  sccundum  analogiam  per  n  scribendum  est^  sed  euphoniae  causa  n  tollitur 
et  dicimus  coniux.  C  sequente  nulla  |  vocalis  aspiratur,  ut  acies  ecce 
oculus.  Caeiebs  qui  sibi  iter  facit  ad  caelum  et  caelebs  caelestium  ducens 
vitam  ct  caelicola  qui  caelum  colil,  ut  angelus,  haec  ae  diphthongon  habent. 
coaetaneus,    quasi   compar    aetatis^    per    ae    diphthongou.     Cado  cecidi  a 

3u  cadendo  per  e,  caedo  caecidi  a  percutiendo  per  ae  diphthongon,  cedo  cessi 


3  comedia  carmina  sunt  quae  —  simplicem  scribitur  M  5  comprehendo 
commoda  computrcscit  commendat  commune  complures  et  talia  M  8  intelle- 
^tur  M  intellegatur  S  10  animum  M  animam  S  11  a£Pectat  generat  M 
13  citra  eandem  quippe  significationem  babet  quod  cis  nisi  qnod  propriis  nomini- 
bu8  et  appellatiuis  saepius  M  14  quam  cis  M  quod  c\s  pS  16  citissimus  S 
citessimus  M  citimus  p  ad  numerum  solum  pertinet  M  17  circiter  decem 
horarum  pS  circiter  tria  milia  uel  circiter  borarum  de.  q.  m.  M  circiter  trea 
milia  vel  circiter  horarum  dccem  Frohenius  20  ad  om.  5,  add.  pM  22  a 
digamon  SM  incipientia  M  incipienda  S  24  Coniunz  secundum  analogiam 
per  n  scribcnduni  est  ut  coninnx  Bed  euphoniae  M  conionz  (coniux  S)  secundom 
analogiam  per  n  scribendum  est  euphoniae  Sp  26  dicimus  coniux  Mp  dici- 
mus  coiux  S  iiulla  uocaKs  aspiratur  t^S  uocalis  melias  aspiratur  M  27  qai 
iter  sibi  facit  M         caelestium  ducens  uitam  pS  qoi  caelestem  ducit  nitam  M 


300  ALBINI 

p.  2333.  34  P. 

a  declinando  per  e  scribilur.    Caivo^  id  esl  decipio,  per  v  scribeudum  est, 
calvi  secuuduiii  reguiam  debet  facere,  et  exinde  caiumnia  derivatur. 

Dc  praepositio  aut  piena  in  conpositionibus  ponitur,  ut  deducere 
demonstrare  detrudere;  aut  correptione  e  lilterae  corrumpitur,  ut  dcorsum. 
nam  quando  e  littera  in  i  transit,  ut  (Vet^g.  Aen.  V  839)  ^aera  dimovit^ 
tenebrosum  et  dispulit  umbras',  non  est  a  praepositione  de,  sed  a 
dis,  ut  distrabo  dispertior.  disertus,  eloquens,  per  di;  desertus^  derelictus, 
per  de.  delator  qui  defert  ad  accusaudum  per  de  praepositionem;  dilator 
per  di  praepositionem,  cum  tardare  significat.  deluit^  purgavit,  per  de; 
diluit,  temperaty  per  di.  deduco  de  amico  producendo  <per  de;  diduco  lo 
autem,  id  est  distrabo,  per  di.  Delictum,  id  est  peccatum^  per  e  in  prima 
syllaba*  et  per  i  in  secunda  scribendum  est;  dilectus^  id  est  carus,  mutato 
ordine  i  in  prima  syllaba  et  e  in  secunda  debet  scribi;  dilectum  ab  electione 
per  di:  nam  diligi  alTectionis  est;  deligi  iudicii.  delectatio  et  delector  et 
quae  declinantur  ex  eis  per  de.  Di  quidem  et  dis  separativa  sunt  et  i5 
eandem  significationem  habent,  quo  modo  ab  et  abs,  ut  divido  distraho; 
et>  dis  componitur,  quando  sequitur  c  f  p  s  t  et  i  loco  consouantis,  ut 
discutio  difTero  diffundo^  s  in  f  mutata  euphoniae  causa,  disputo  dissero 
distraho  disiungo;  in  aliis  consonantibus  di  praeponitur,  ut  diduco  digero 
diiuo  dimitto  diruo^  et  ubique  di  producitur  praetcr  dirimo  disertus.  Deus  so 
per  e  solam,  daemon  per  diphthongou.  Decus  honoris  |  est,  dccor  formae 
est.  Didymus  prima  syllaba  per  i,  sccunda  per  y.  Discedo  per  i,  descendo 
per  e.  desperalus  per  e,  dispersus  per  i.  Deficiscor  defectus  sum  facit. 
De  memorativum  est  et  intentivum  et  privativum,  de  homine,  detraho^  desum. 

Exsilium  s  debet  haberc.  item  x  transit  in  f  litteram,  ut  eflluo  efl^odio  25 
elfero  efficio.  Exuviae  per  v,  excubiac  per  b  scribatur.  Exsequiac  per  q 
scribendum  esl.  Emporium  sine  h^  latinc  mercatus.  Emoiumeulum  per  e^ 
aemulatio  per  ae  scribcndum.  Exsul  addita  s  debet  scribi,  quia  extra  solum 
est.  exultat  melius  siue  s  srribitur,  quia  x  ex  c  et  s  coustat.  Aequor 
per  ae  diphthongou  scribendum,  quia  ab  aqua  est  uomeu  factum.  Ex-  so 
probrat  qui  conimemorat  quae  praestat,  obprobrat  (pii  obprobrium  obiectat, 


4  detrudere  pS  destruere  M  correptione  (corruptione  p)  e  litterae  pS 

correptione  littera  M  7  dispertior  p  6'  disperio  M  9  purgat  Beda  p.  269,  25 
10  perducendo  M  11  autem  om.  S,  add.  pM  Delictum  —  16  declinantur 
ex  eis  per  de]  Dilectum  ab  clectione  per  di.  nam  dili  affectionis  est  inde  dilectio 
et  diligo.  deligi  per  de  deligi  iudicii  est.  delictum  id  est  peccatum  in  prima 
syllaba  per  e  in  secunda  per  i  scribendum  est.  delectatio  et  delector  et  quae 
ab  ep  dcclinantur  ex  eis  per  e  scribenda  sunt  et  in  prima  et  in  secunda  syllaba. 
dilectus  id  est  carus  mutato  ordine  i  in  prima  syllaba  et  e  in  secunda  debet 
scribi  M  16  diuido  S  diuino  pM  23  defeciscor  pM  26  efficio  om.  pS, 
add.  M  per  b  sciibantur  M  27  Emporium  p  Emptorium  SM  mercatns 
interpf.  M  29  ex  om.  S,  add.  pM  30  ae  om.  pS,  add.  M  31  quae 
praestitit  Beda  p.  272,  6 


ORTHOGRAPHIA  301 

p.  2334.  35  P. 

hoc  est  vitium.  Exspectatiir  venturus,  spectatur  qui  videUir  vel  probatur 
per  s.  Exercitus  iaboribus,  exercitatus  studiis.  Exstruere  est  in  altum 
struere,  instruere  aciem  vel  actionem,  adstruere  adfirmare,  construere  in 
struendo  coniungere,    substruere  re  aliqua    supra    posita   subter   struere. 

5  Eorundem  et  earundem  per  n,  non  per  m.  Ex  praepositio  sequenlibus 
b  d  g  i  m  n  litteris  et  v  et  i  loco  consonantium  x  iitteram  amittit,  ut 
ebibit  edidit  egessit  eiusit  emicuit  enervavit;  sequente  vero  f  in  eandem 
X  mutat,  ut  efTun<lo.  Ex  praepositio  ad  f  litteram  formatur,  ut  effluo 
elTodio   elTero  efOcio  et  reiiqua,   et  baec  ideo  per  duo  f  scribenda.     Esto, 

10  ecce  consentio.  Expecto  ab  eo  quod  est  pectino  sine  s  scribendum.  Exire 
sine  s  (ire  enim  est  simplex)  et  quaecumque  ex  hoc  formantur,  ut  exitus 
exitium  cxitiale.  Ecquid  per  c  in  prima  syllaba,  quoniam  signiOcat  en  quid, 
n  in  c  eonverso.  Exscindo  exsculpo  exstruo  exsisto  per  s  dicimus:  sisterc 
enim  est  simplex.    Edo  ab  edendo  facit  es  est.     Exiguae  sine  s.    £x  pro 

15  extra  invenitur  poni,  ut  excludo  extracludo,  exsui  extra  solum:  |  modo 
pro  valde,  ut  exceisus  pro  valde  celsus:  modo  privativum  est  vei  inten- 
tivum  vei  perfectivum,  ut  exstirpo  extendo  expleo.  e  in  conpositione  privati- 
vum  est  vel  intentivum,  ut  ^enodes  trunci',  enarro.  Expergiscor  et  experior 
faciunt  praeteritum  expertus  sum. 

20  Formosus  sine   n   in   seciinda  svliaba   scribendum   est,   ut   harenosus 

frondosus  aquosus  herliosus.  participia  vero  habent  n,  ut  tonsus  tunsus 
pransus  pensus.  Feriae  quoque,  non  fereae  scribendum  est.  Flavus,  prior 
syllaba  ab  f,  sequens  ab  v  incipiat.  Fides  fidei  prima  syiiai>a  brevis,  iides 
fidis  de  chorda  utraque   longa.     Fidus  de  amico,  fideiis  de  servo.     Fastus 

25  de  superbia  facit  fastuum  genetivum  pluralem,  fastus  de  libris  facit  fasto- 
rum.  Fungi  agere  cst,  defungi  peragere.  Fremor  est  murmur  hominum, 
fremitus  ferarum.  Furvum  nigrum  dicimus,  flavum  rubeum,  fulvum  certe 
aurum  cui  ad  decorem  splendoris  sui  nigeili  aliquid  addatur.  Fori  mascu- 
linum  tabuia  est  navium,  ubi  remiges  sedent,  et  sempei*  piuraliter.    Fedus, 

1  Exspectatur  uenturas  p  exspectatur  ide  uentnrus  S  Exspectat  per  s  scri- 
batur  exapectatur  ide  uenturus  M  2  per  s  om,  M  exercitus  laboribus  p 
ezercetur  laboribus  SM  ezercitatus  studiis  M  ezercitatus  (ezercitus  p)  studiis 
sine  9  pS  4  re  om.  SMp  6  Eorundem  et  earundem  euphoniae  causa  per  n 
non  per  m  scribenda  sunt  M  9  eflEbdio  efficio  et  reliqua  et  baec  ideo  per 

duo  f  scribenda  M  effodio  effero  efficio  ideo  (autem  add.  p)  per  duo  f  scriben- 
dum  (est  add.  p)  pS  10  ecce  om,  M  12  Ecquid  per  c  in  prima  syllaba  p 
ecce  per  ce  in  prima  sjllaba  S  ecquidem  in  prima  syllaba  per  ce  scribatur  M 
en  quid  M  cn  ^t  S  13  Ezscindo  ezculpo  exstruo  per  s  Bimiiiter  scribenda 
Bunt.    Ezsisto  Bimilitcr    dicimus  Sistere  enim    est   simplez    M  14    simplez 

om.  pS  Examen  sine  s  Eziguae  similiter  scribenda  sunt  M  22  Flauus 
(faluus  M)  prima  syliaba  ab  f  secunda  ab  u  incipiat  pM  24  utraque  es  longa 
Beda  p.  27 2 ,  J7,  ubi  utraque  est  longa  habet  codex  Varisinus  27  Fumum 
nigrum  est  faluuum  rubeum  dicitur  M  28  splendoris  sui  M  Bpleudoribas  Bui  S 
addatur  M  S  additur  p        foros  M         29  tabuiata  navium  Beda  p,  272,  30 


302  ALBINI 

p.  8S35.  36  P. 

quod  est  deformis^  per  simplicem  e^  foedus,  quod  est  pactum,  per  oe 
diphtliongou  scribitur.  Falso  nomen  abiativi  casus  et  verbum  primae  coniu- 
gationis  et  adverbium.  Fiagitia  quae  in  deum  peccamus,  facinora  in  homi- 
nem.  Fimus  et  fumus  fames  faenum  et  fei  pluralem  numerum  non  habent. 
Fidus  fidissimus  comparativnm  non  habet,  sed  pro  eo  dicendum  magis  (idus,  5 
minus  fidus.  Fulgeo  et  fulcio  eundem  habent  perfectum  fuisi.  F  littera  in 
speciem  figurata  esl  cuiusdam  iitterae  quae  digamma  nominatur,  quia  duos 
apices  ex  gamma  littera  habere  videatur.  ad  huius  soni  similitudinem  v 
consonantem  loco  eius  nostri  posuerunt,  ut  votum  virgo:  digamma  enim 
oportuit  poni;  Fotum  Firgo.  Festucam^  non  fistucam  dicito.  Forfices  secun-  10 
dum  etymoiogiam,  si  a  filo  dicuntur,  f  ponitur^  ut  forfices,  quae  sunt  sar- 
torum;  si  a  pilo,  per  p^  ut  forpices^  quae  sunt  tonsorum;  si  ab  |  accipiendo 
per  c,  ut  forcipes^  eo  quod  formum  capiunt^  quae  sunt  fabrorum.  formum 
enim  dixerunt  antiqui  calidum^  nnde  et  formosus.  Faris  fatur  a  fando  et, 
non  habet  primam  personam.  Feiix  qui  accipit^  filex  per  quem  datur  feli-  15 
citas.  Fingo  finxi  ficlum  ficturus  facit,  findo  fidi  fissurus,  figo  fixi  facit. 
Fundo  fundas  a  fundando,  fundo  fundis  a  fundendo.  Ferio  et  percutio 
unum  praetoritum  habent,  id  est  percussi,  et  hoc  per  duo  s  scribendum 
est,  sicut  uro  ussi.  Fero  fers  fert  facit  difi^ercntiae  causa  in  secunda  et 
tertia  persona,  ne,  si  feris  ferit  diceretur^  a  ferio  feris  ferit  putaretur  20 
venire.  Fero  et  tollo  faciunt  praeteritum  luli.  Furo  et  insanio  unum 
habent  praeterilum  insanivi.  Facio  imperativnm  facit  fac  difi^erentiae  causa, 
ne^  si  face  diceres,  a  nomine  putaretur  venire,  quod  est  fax.  similiter  dic 
duc  et  fer  difTerentiae  cansa  per  apocopam  proferuntur:  nam  si  duce  dice 
fere  diceremus^  aliud  significare  pntaremur.  25 

Gnatns  per  g  et  n  scribendnm,  sicut  gnavns,  qnia  et  in  conpositione 
ipsani  retinent  g^  ut  agnatns  ignavns.  Gaudium  animi,  laetitia  et  exultatio 
etiam  vorbornm  atqne  membrornm.  Grcmium  interius^  sinum  exterius.  Git 
monoptolon  et  plnralem  nnmernm  non  habet;  est  antem  neutri  generis  et 
per  omnes  casns  declinatur.  Gnarus,  doctus  perfeclus  sciens;  gnavus^  so 
fortis  agilis.  Garrit^  snbtiliter  mnrmnrat;  garrulus,  verbosus  loquax.  Gestit, 
vult  cnpit  optat  desiderat;  gestat,  portat.    Gloriosus  a  frequentia  claritatis 


1  per  simplicem  e  M  per  e  tantum  pS  per  oe  diptongon  Bcribitur  M 

per  06  scribitur  pS  7  duas  apices  SM  8  gamma]  gemina  M  11  filoj 
filio  61  l.H  formum  capiunt  p  fonnam  capiunt  S  formum  accipiunt  M  14  cali- 
dum  p  qualidum  SM  formosum  S  15  Filex  dicitur  qui  felicitatem  dat  felix 
qui  felicitatem  accipit  Filex  per  quem  datur  felicitas  M  19  in  secunda  et 
tertia  persona  om.  M  20  diceretnr  quod  a  ferio  S  M  ferit  posteriare  loco 
om.  pM  21  furo]  furio  M  23  diceres  quod  a  nomine  M  26  significare 
uideretur  M  24   et  om.  pM,    add.  S   '       27   retinet  pSM  ut  agnatus 

ignauus    S  ut  ignatus   ignauus  M  ut   agnatus    cognatus  p  gaudium    auimi 

(est  add.  M)  laetitia  et  exultatio  SM  gaudium  aoimi   laetitia  est,   exultatio  p 
28  giih  SM 


ORTHOGRAPHIA  303, 

p.  2S36— S8  P. 

dicitur:  pro  c  g  littera   commulata  est.     Grandaevus   quasi  grandis   aeTO, 
ideo  per  duo  u  scribitur.    Gratuior  pro  gaudeo  el  gratias  ago. 

Haud^  quando  adverbium  est  negandi,  d  iittera  terminatur  et  aspiratur 
in  capite;  quando  autem  coniunctio  disiunctiva  est,  aut  per  t  iitteram  sine 

5  aspiratione  scribitur.  Huiusce  per  c  littcram  scribendum  est:  antiqui  enim 
pronominibus  ce  addebant,  ut  hiccc  illicce  isticce,  und»  subtracta  eadem 
novissima  syllaba  |  ce  reliclum  est  bic  illic  istic^  accentu  tamen  remanente 
in  novissima  syllaba.  Hiems  sine  p  scribi  debet,  licet  sumpsi  per  p  scri- 
batur  propter  ^  graecam  Htteram^  cuius  potestatem  p  et  s  in  latino  habent. 

10  Habeo  a  tenendo  cum  aspiratione  scribitur,  abeo  a  recedendo  sine  aspira- 
tione  et  est  conpositum  a  duobus  integris,  id  est  ab  et  eo.  hiatus,  oris 
apertio,  cum  aspiratione^  cbiatus  per  c  et  h  vas.  hymnus  per  h  scri- 
bendum  est.  haurit  per  h  scribendum  esl,  audit  sine  h.  Hi  et  his  pro- 
nomina  per  unum  i  scribenda  sunt.    Herbescit  ager^  cum  herbam  generat^ 

15  sicut  adolescit  et  pubescit,  cum  spicae  proximant.  Aspiratio  ante  vocales 
omnes  poni  potest,  post  consonantes  autem  quattuor  tautummodo  ponitur, 
c  t  p  r,   ut  habeo  heres  hiems  homo    humus  Chremes  Thraso  Philippus 

« 

Rhodus.     H  ideo  \ocalibus  extrinsecus  adscribitur,  ut  minus  sonent,  con- 
sonantibus  autem   intrinsecus,   ut  plurimum  sonent.     Habena,  quae   regit 

20  currum,  per  b  cum  aspiratione;  avena,  quae  significat  tibiam  vel  stipulam, 
per  v  sine  aspiratione.  Hiscit,  os  aperit.  Hypocrita  graece^  latine  simu- 
lator:  hypo  enim  graece  falsum,  crisin  iudicium  interpretatur. 

Intervallnm  per  duo  I  scribendum  est.    U,  quod  fit  ab  eo  is  it,  per  t 
.scribitur;   id   prouomen   ab  eo  quod   esl  is   ea   id   per  d  scribitur.     Inter 

25  praepositio  in  una  voce  sequente  /  mutal  r  in  I,  ul  inlellego;  in  aliis  inte- 
grum  manet^  ut  iiileritus.  lacet  qui  cadit,  iacit  qui  mitlit  quodiibet  missile. 
Impar  per  m  srribendum  est.  Inlexit,  si  per  e^  seduxit  signiticat;  si  per  u, 
inlustrationem.  Incestum  scribendum  est,  licet  veniat  ab  incasto.  Identi- 
dem  per  n  in  ])riore  loco  scribendum  est,  licet  sit  ab  idem  et  itideni  con- 

30  posilum.  Innixus  procumbens,  innexus  ligatus.  Indigena  inde  natus,  incola 
aliunde  veniens.  Intempestivum  veteres  dixerunt  inoportunum,  tempeslivum 
oportunum:  a  tempore  dicitur.  sic  inmaturitas  nocturnum  tempus  est, 
quod  non  est  maturum,  id  est  oportunum  ut  agatur  aliquid  vigilando,  quod 
etiani  vulgo  dici   solel   hora  inportuna.     luvenis  iunior  |  superlativum  non 

1  dicitur  M  dictus  pS  3  Haud  qnod  aduerbium  est  31         6  ce  adde- 

bant|»5  c  addebant  M      1  sjllaba  ce  relictum  e»t  M  Rjliaba  c  relictum  est  pS 

8  in  om.  pSM  9  litteram  om.  pS^  add.  M  11  duabus  M  12  cbia- 
tuB  per  c  et  h  SM  cyathus  pcr  t  et  h  p  uas  significat  M  15  proximant  M 
proximat  pS  17  C  T  P  R  J/  C  P  T  R  5  C  T  L  P  i?  Thraso  p  tharso  SM 
18  sonet  utroqur  loco  p        20  currum  om,  pMy  add.  S        significat  M  signat  S 

21  latine  S  in  latino  pM      25  1  priore  loco  om.  pSM      mntato  r  in  1  S  muta- 
tur  in   \  pM        integra  p        26  iacit]  iecit  S         27  si  priore  loco  om.  M  ' 
30  indegena  M  34  iuniorj  iuuenia  utraque  loco  M,  fortasse  iuvenior 


304  ALBmi 

p.  2SS8.  39  P. 

habet,  ut  senex  senior.  solent  autem  iunior  et  senior  ad  se  invicem  dici 
minor  et  maior.  Ipsum  neutro  genere  dicendum  est^  non  ipsud,  ut  iliud 
et  istud,  qnoniam  veteres  nominativum  masculini  non  ipse,  sed  ipsus  dice- 
bant.  unde  et  in  evangelio  ^omhia  per  ipsum  facta  sunt',  id  est 
verbum.  Inpingo  facit  praeteritum  perfectum  inpinxi  et  inpegi.  Ira  repeii-  5 
tino  animi  motu  nascitur,  iracundia  perpes  est  vitium.  Invidus  qui  invidet, 
invidiosus  qui  invidiam  sustinet.  Inlerpretor  per  simpHcem  e  et  omnia 
quae  ab  eo  sunt  scribenda.  Impleo  per  m,  non  per  n.  In  praepositio, 
si  conposita  sit  et  p  aut  b  vel  m  sequatur,  n  in  m  convertit,  ut  impro- 
bus  imbuit  immutat  impius.  quotiens  vero  g  sequitur  iilam,  amittit  n,  lo 
ut  ignarus  ignotus:  nam  gnarus  et  gnotus  simplices  sunt  Inclytus  grae- 
cum  nomen  est:  nam  clyton^  Graeci  gloriosum  dicunt.  Idiota  graecum 
nomen  est,  latine  imperitus. 

Kartago  et  kalendae  per  k  scribenda  sunt^  cetera  per  c  melius. 

Liber  sive    liberlatem    sive    corticem   sive  codicem    signiOcet,   omnia  i5 
per  b   scribantur.     Libidinosus  a  libidine   per  b,  lividus  a   livore  per   v 
scribendum.    Lepus  animal  est^  lepos  iocunditas  voluptatis,  unde  et  gratum 
aliquid   lepidum    dicinuis.     Limen   aedium  est,  limes  regionuro.     Largitas 
humanitatis  est,  largitio  ambitionis.     Loqui  hominis  est^  obloqui  obtrecta- 
toris^  sicut  obiecit  obponit;  adloqui  persuadentis  horlantisque  vel  iubentis:  so 
eloqui  oratoris  est.     Laurentius  et  alia  nomina^  quae  nominativum  casum 
singularem  in   ius  habent^  genetivum  singularem  et  nominativum  pluralem 
iu  duplicem   i  mittunt^  vocativum  singularem  in  simplicem  i  aut  in  ie^  ut  ~ 
hic    impius   huius    impii  o   impie.     Luceo  et    lugeo   in  unum   perfectum 
deveniunt    hixi.      Lino    facit    perfectum    linui    et    linivi.      Laetus   per    ae  25 
diphthongon    scribilur,    quia   laetitia   a   latitudine   vocata   est.     Leprosi    a 
priiritu  nimio    ipsius  scabiei  dicti  |  sunt,    ideo  per  b  scribi  debet.     Lego 
legas  ab   eligcndo,  lego   legis  a   legendo.      Loqnor    loqueris   loquitur  per 
q   scribenda   snnt^    locutus  vero  euphoniae   causa    per   c  et  simplicem   u 
scribatur.'  so 

Munimentum  a  muniendo,  monumentum  ad  sepulcrum  pertinet.  Mille 
per  duo  I^  licet  milia  per  unum  I  scribatur.  Malum  si  fructum  significat 
longam  a;  si  nequiliam,  brevem  dicito.  malus  quoque,  id  est  arbor  navis, 
longam  a^  malus  homo  brevem  habet  a  iitteram.    Machina  per  c  et  h  scri- 

7  interpretor  et  quae  derivantur  sive  declinantur  ab  eo  per  Kimplicem  e 
scribenda  Beda  p.  276 y  24  9  sequantur  M  12  KAYTON  quod  graeci  latini 
gloriosum  dicunt  M  14  Bcribendae  sunt  S  ceteru  M  et  cetera  S  licet  p 
16  per  b  scribenda  M  18  lcpidum]  liuidum  M  19  humanitatis  pM  humani- 
taa  5  20  sicut  obicit  Beda  p.  278,  3  23  in  ie  pM  in  e  *S'  26  linui  et 
liniui  pS  lini  et   liniui   M  26  a  latitudine  S  a  laetitudine  }>  ^  laetitudine 

mentis  M         27  scabiei  p  scabei  SM        debet  M  debent  pS         28  eligendoj 
elegendo  SM        29  euphoniae  causa  om.  M 


ORTHOGRAPfflA  305 

p.  2339.  40  P. 

bendum,  id  est  argumentum.  Macte,  id  est  magis  aucle.  Mollis,  si  ad 
moilitiem,  per  duo  I;  moles,  si  ad  pondus,  per  unum  1  scribatur.  Manes 
dii  infernales,  mane  sine  s  diei  initium.  Marsuppium  per  duo  p.  Mas 
primitivum,  masculus  diminutivum.     Machaera  per  c  et  h,  id  est  gladius; 

5  maceria,  id  est  murus^  per  simplicem  e  scribendum  est.  Menda  deceptio 
vel  fraus,  inde  mendax  et  inde  mendacium.  Metallum  per  duo  1.  Mars 
et  Mavors  unum  est,  unde  et  Mavortia  quidam  dici  volunt.  Manuviae 
oblivium  diluvium  suavium  iividus  Favius  Flavius  avidus  fluvius  civitas 
exuviae  per  v  consonantem  et  i  brevem  proferuntur.     Mulceo  et  mulgeo 

10  in  unum  perfectum  venhtnt  mulsi.  Matthaeus  et  Matthias  per  duo  t,  quod 
Graeci  per  r  et  '9'  scribunt.  Malo,  id  est  magis  volo,  et  nolo^  id  est 
nevolo^  per  unum  I;  malle  et  velle  et  nolle  per  duo  I.  Mando  mandas  a 
mandando,  mando  mandis  a  manducando.  Mitto  per  duo  t^  et  ideo  in  praeter- 
ito  perfecto  per  duo  s  scribatur,  id  est  missi.    Magnus^  g  sequenti  syllabae 

15  iungatur.     Magister  maior  in   statione:  nam  isteron   graece  statio  dicitur. 

Nanctus  per  n  et  c  scribi  debet,  nacturus   participium  futuri  tem- 

poris  per  c  solum.     Navita  et  nauta,  utrumque  rflrte   dicitur.     Nummu- 

larius  per  duo  m,  quod  est  nummorum  largitor;  nummisma  similiter  per 

duo  m,  quod  est  nummi  percussura.    Navus^  quod  est  strenuus  vel  efYicax^ 

80  per  duo  v.  Nimis  dicitur  quicquid  plus  fuerit  quam  oportet.  |  nam  parum 
est  quod  minus  est  quam  oportet.  horum  in  medio  modus  est^  quod  dicitur 
^satis  est'.  sed  aliquando  latina  lingua  hoc  verbo  sic  abutitur,  ut  nimis 
pro  co  quod  est  valde  ponatur^  veluti  positum  invenimus  in  litteris  sacris: 
nam  ct  in  psalmo   Uu  praecepisti  mandata  tua  custodire   nimis', 

25  id  est  valde.  NuIIus  est  tam  in  re  quam  in  persona^  nemo  in  persona 
dicitur,  ut  nehomo.  Novi  declinatur  sicut  et  odi  et  memini.  Nubit  femina 
viro,  vir  autem  ducit  uxorem.  mulier  nubit^  quia  pallio  obnubit  caput 
genasque.  nubo,  cum  vocalis  sequitur,  b  debet  esse;  cum  consonans,  p, 
ut   nupsi.     Nihil    adverbium   est,    nihili   nomen   est:    homo   enim   nuliius 

30  momenti  nihili  dicitur.  Navigium  omnis  classica  profectio,  nauta  est  omnis 
qui  laborem  facit  navigandi.  navis  ablativum  et  in  i  et  in  e  mittit.  Ne- 
quam  non  malum  significaty  sed  inutilem.  Neglegens  per  g  scribendum^ 
quasi  neclegenSy  c  in  g  converso.  Nobilis  mobilis  debilis  habilis  per  b 
scribenda  sunt.     Narro  et  narratio  per  r  scribatur. 

35  Ob  praepositio  interdum  ponitur  plena^  ut  est  obire  obe^^are;  inter- 

dum  in  eandem  litteram  transit,  a  qua  sequens  sermo  incipit^  ut  ofTuIsit 
ommutuit  opposuit;  sequente   vero   v  loco   consonantis  integra  manet,  ut 


1  mactae  id  est  magis  anctae  M  macta  id  est  magis  aucta  corr.  al.  m. 
macte  —  aucte  S  mollis  a  mollitia  M  2  moles]  molis  3/  3  mar  primi- 
tiuum  est  mares  diminutiuum  M  6  murum  M  6  metallum  p  metalla  8 
metallo  M  7  uude  et  Martia  pM  unde  mauortia  S  manuuiae  p  M  manuuia  S 
8  liuidusi)  liuidum  SM  Flavius]  flauidus  M  10  in  unum  perfecti  mulsipiS 
in  unum  perf.  hab.  mulsi  M  16  Nanctus  id  est  inuentus  uel  adeptus  per  n  M 
nancturus  corr.  nact.  S  17  nummolarius  M  24  custodiri  S  29  ut  nupsit  S 
34  Narro  per  duo  r  scribuntur.  Niliil  et  nil  utrumque  dici  potest  M    37  ommutauit  M 

OBAXMATICI   LATIKI   VII.  20 


306  ALBINI 

p.  2340.  41  P. 

obversus  obviiis.  Olea  ipsa  arbor  esl^  fructus  oliva,  sucus  oleum.  Onus, 
si  de  onere  venit^  per  o  solam;  si  de  honore  venil,  per  h.  Oblatrat  per  b 
scribendum  est.  Occasus  per  duo  c  et  per  unum  s  scribi  debet  Optat 
•  per  p  scribendum  est,  obstat  per  b.  Obstipui  obstupeo  obsum  obstrepo, 
b  ad  priorem  syllabam,  s  ad  secundam  pertinet.  Obitus  nomen  et  subito  5 
atque  obiter  advcrbia  ab  ob  et  sub  praepositionibus  incipiunt  Obsolevit 
s  quidem  habet,  sed  non  ipsius  verbi,  sed  praepositionis,  quae  est  obs^ 
sicut  ab  et  abs:  obsolevit,  id  est  inveteravit  Obaudiens  ab  aure,  eo 
quod  audiat  imperantem,  |  ideo  per  au  scribendum  est.  Obnixus  Id  est 
conabundus  per  i,  obnexus  id  est  obiigatus  per  e.  lo 

Potius  per  o  scribendum  est^  non  per  u,  quia  a  potis  venit  Praesto 
per  o  scribeudum^  non  per  u,  unde  praestolari  dicimus,  non  praestulari. 
Prehendo  et  prendo,  utrumque  dici  potest.  Pavidus  et  avidus  per  v  scri- 
benda  sunt  Parasceue  per  u  scribi  debet  Pascha  et  paschae  unum  est 
Patriarcha  h  debet  habere^  id  est  princeps  patrum.  Papaver  per  v  scri-  i5 
bendum.  Plagiarius^  id  est  seductor,  lege  in  apostoio.  Pandectes  omnia 
ferentes:  ideo  vetus  ek  novum  testamentum  si  insimul  scribitur,  pandectes 
dicitur.  Parumper  id  est  perparum  praeposterata  praepositione  per,  sicut 
pubetenus  ablala  s  per  apocopam.  Phoebus  sol,  Phoebe  luna  per  h.  Pudet 
me  amoris^  paenitet  me  muneris^  piget  me  perfectionis,  patiens  sum  laboris,  so 
plenus  sum  bonorum  et  bonis^  praeeo  iili.  Potior  fructus  et  fructu  dici- 
tur,  apud  autiquos  potior  hanc  rem.  potior  potissimus  facit  Potamus 
eum  cui  potum  porrigimus.  Probo  verbum  duplicem  significationem  habet: 
probamus  enim  quae  eligimus,  id  est  adprobamus;  probamus  quae  qualia 
sunt  temptamuSy  ut  ^proba  me,  deus'.  Pecto  caput,  non  pectino;  pexuoiy  25 
non  pectinatum.  Patrium  dicis  a  patria,  paternum  a  patre.  Pinnas  muro- 
rum,  pennas  avium.  Praemium  cum  diphthongo,  prelium  per  e  simplicem. 
Precari  est  rogare,  deprecari  excusare  vel  purgare:  Vergilius  (Aen.  XII 
931)  ^tequidem  merui  nec  deprecor  inquit'.  Pluris  dicimus  quod 
maiore  summa  taxatur,  plures  vero  de  multitudine.  plures  comparativus  30 
gradus  est,  cuius  posilivus  multi.  Piguera  rerum,  pignora  filiorum  et 
afTectionum.  Pertinacia  malae  rei  dicitur  et  constantia  bonae.  Percussum 
corpore,  perculsum  animo  dicimus.  Postulatur  aliquid  honeste,  poscitur 
improbe.  Pulmentum  et  pulmentarium  dicitur.  Pavus  pavi  et  pavo  pavonis. 
Pometa  dr^jipius  ubi  poma  nascuntur,  pomaria  ubi  servantur.  Pene  et  35 
penes  adverbium  et  praepositio  per  e^  poena,  quod  est  supplicium^  per  oe. 

4  obstipui  M  obstupui  corr,  obstipui  S  obstupui  p         obstrepo  p  obstre> 
peo  SM       6  aduerbia  p  aduerbium  SM       7  praepositiouis]  praepositionibus  S 
8  sicut]  B\G  S       11  a  potis  p  a  potes  SM       13  per  u  scribenda  sunt  M  per 
duo  u  scribendum  S  per  u  scribuntur  p  14  per  u  scribi  debet  S  per  u  in 

nouissima  syllaba  scriptum  est  M  per  u  scribendum  p  Pascha  —  patrum 
(m.  p,  add.  SM  paschae]  phas^  SM  17  pandectes  didtur  p  pandecten 
dicitur  SM  21   praeeo  illi  Beda  p.  283,  13,  precor  iUi  S  precor  illum  p 

praeeo  illi  et  alios  M        fructus]  fructum  p        23  eum]  cum  p        24  eligimus 
pM  elegimus  S      26  deus]  dl  S  dicitur  M  dicimus  p      27  cum  diptongon  SM 
31  gradua  om.  pS,  add.  M      32  et  constantia  bona  S  et  inconstantia  bonae  M 


ORTHOGRAPHIA  307 

p.  2341—43  P. 

Praegnantem  cum  [scribis  |  aut]  scripto  dividis,  adnectis  g  secundae  sylla- 
bae  et  alia  eiusmodi,  ut  pignus  dignus.  Pono  simpliciter  aliquid  statuens, 
dispono  aliquid  operis  inpensioris  vel  consilii  facturus.  est  etiam  disponere 
foederis  ineundi.     Potior  potitus  sum  et  perfruor  perfructus  sum  faciunt. 

5  Primitiae  pluraliter  tantum  dicuntur,  sed  aliquotiens  singulariter  intellegendae. 
Pario  peperi  partum  facit  supinum  verbum,  inde  pariturus.  Percutio  per* 
cussi  per  duo  s,  inde  percussurus.  Parco  parsi  praeteritum  faciL  Pangor 
pactus  sum  praeteritum  facit.  Praepositio  et  praeterea  per  diphtbongon 
scribenda.     Pro  praepositio,  cum   sit  naturaliter  longa,  interdum  in  con- 

10  positione  corrumpitur,  partim  correptione,  ut  proavus,  partim  assumptione 
litterae  d^  ut  prodest  proditus  prodigiis:  interdum  integra  est  et  ipsa  et 
pars  cui  coniungitur,  ut  procuro.  sequentibus  i  et  v  loco  consonantium 
numquam  litteram  perdit  aut  mutat,  ut  providens,  aut  assumit  aut  cor- 
rumpitur,  ut  proiectus.    P  et  s  apud  Latinos  pro  V'  graeca  ponuntur:  ideo 

15  in  verbis  b  saepe  in  p  mutamus.  Peto  expeto  sine  s^  specto  exspecto 
per  s.  Privignum  per  detractionem  e  litterae  dici  potest:  integrum  enim 
eius  privigenum  reor.  Peteredium  abiecta  h  in  conpositione  a  peteudis 
hereditatibus.  Pro  in  appositione  vel  conpositione  localis  et  temporalis 
est^  pro  templo  provideo;  et  loco  e  et  super  vel  ante  vel  ad  vel  in  accipi- 

20  tur,  ut  prominet,  id  est  supereminet,  (^SalL  Ca(,  IS,  8)  ^pro  curia  signa 
sociis  dare',  id  est  ante  curiam:  Vergilius  {Aen.  V  500)  ^summis  in- 
curvant  viribus  arcus  Pro  se  quisque  vlri',  id  est  ad  suas  vires: 
pro  testimonio,  hoc  est  in  teslimonio.  et  pro  interiectione  accipitur,  ut 
pro  dolor,  et  circumflectitur.     Prae  in  appositione    vel    conpositione    in- 

25  venitur  et  ad  vel  ab  vel  super  vel  valde  vel  ante  significat:  Terentius 
(Etin.  II 2,8)  ^contempsi  illum  hic  prae  me',  Iioc  est  ad  comparatio- 
nem  mei,  item  {Exm.  I  2,  J8)  *fit  misera  prae  amore',  id  est  ab  amorc, 
praesideo  supersedeo,  praevalidus  valde  validus,  praedico  antedico.  Plioe- 
bus,  id  est  Apollo,  ita  scribitur,  ut  post  p  sequatur  h.    Postumus  abiecta  h 

30  in  conpositione:  est  enim  post  humatum,  id  est  sepultum,  patrem  natus.  | 
Plaustrum  capistrum  claustrum  vestrum  rastrum  et  talia,  tres  consonantes 
vocali  sequente  in  unam  syllabam  iungendae  sunt.  Periurus  qui  male  iural, 
peiero  vero  verbuni  r  non  debet  habere:  est  enim  quasi  peius  iuro.  Pro- 
tenus  per  e  adverbium  locale,  id  est  porro  tenus,  ut  {Verg.  Aen.  III  416) 

1  praegnantem  cum  scribiii  adnectis  g  secondae  syllabae  ant  scripto  dinidis 
(dinides  Jlf )  et  alia  j}5^3f  2  nt  pignns  dignns  S  ut  pugnns  dignus  p  nt  magnus 
dignns  pignus  3/  pono  simpliciter  aliqnid  statnens  Beda  p.  286,  9 ,  pono  ali- 
qnid  simpliciter  statnens  pSM  3  etiam]  antem  M  5  intellegendo  S 
11  et  ipsa  pars  pSM:  cf.  Cassiod.  p.  164,  3.  in  reUquis  corruptam  in  codicibus 
Cassiodorii  scripturam  Albinus  8ecutt*s  est  16  prinignus  p  e  om.  M 
17  priuigenium  M        19  accipitnr  pM  accipit  S        22  pro  se  —  vires  om.  M 

ad  snas  nires  p  ad  Buas  anres  S  26  ad  uel  ob  SM  ab  uel  ob  pi  cf.  Prisc. 
l.  XII II  p.  50,  5  27  ab  amore  S  ob  amorem  pM  28  Bupersedeo  M  super- 
sideopAS  31  rastmm  M  rostrnm  S^  om.  p  32  inngendsi  pSM  Perinms  — 
iuro]  periums  est  qui  male  inrat  peinms  qnasi  peins  iurat  in  nerbo  r  non  habet  M 

33  peiero  p  peinro  S 

20* 


308  ALBINI 

p.  2343.  44  P. 

^cum  protenus  utraque  tcllus  Vna  foret';  protinus  per  i  temporale 
est,  id  est  statim^  (Verf/.  Aen.  V 4S5)  *protinus  Aeneas  coepit  celeri 
certare  sagitta'.  Pudoris  per  u  et  per  o  scribendum  est^  poderis  per  o 
et  per  e,  id  est  tunica   talaris^    qua  sacerdotes  in  veteri  lege  utebantur. 

Q  littera  tunc  recte  ponitur^  cum  iili  statim  u  littera  et  alia  quae-  s 
libet  pluresve  vocales  coniunctae  fuerint,  ita  ut  una  syllaba  /lat:  cetera 
per  c  scribuntur.  ^qui'  syilaba  per  q  u  i  scribitur;  si  dividitur,  per  c  et 
ui  scribenda  est.  Quit  verbum,  quod  fit  a  queo  quis  quit,  per  t;  quid 
pronomen  per  d  scribendum  est.  Quot,  quando  numerale  est,  per  t; 
quando  pronomen^  per  d  scribendum  est.  Quantus  et  tantus  per  u  euphoniae  lo 
causa:  venit  enim  a  quamtus  et  tamtus.  Quicquam  et  quicquid  in  medio 
per  c,  non  per  d  scribi  debent:  iu  conpositione  enim  plerumque  d  in  c 
commutatur,  ut  in  praepositionibus,  accedo  accumulo.  Querela  per  unum  l^ 
sicut  suadela  tulela  caiidcia  corruptela  loquela.  Quoties  et  toties  sine  n^ 
licet  veteres  per  n.  Quatenus  adverbium  loci,  id  est  quousque^  per  e,  i5 
quatinus  coniunctio  causalis,  id  est  ut,  per  i  scribendum  est.  Quaeri- 
tur  de  inquirendo,  queritur  de  plorando,  quaestus  lucri  per  diphtliongon, 
questus  lacrimarum,  queremonia  per  e.  Quorundam,  sicut  eorundem,  per  n, 
non  per  m.  Queror  de  le,  tibi,  de  iilo;  ilem  conqueror.  *Quo  vadis?' 
ad  quem  locum  significat,  ^qua  vadis?'  qua  via  dicitur.  quo  aliquando  ^ 
pro  ubi  ponitur:  Augustinus  Mnvenis  domum  famosam,  quo  boni 
habitant',  id  est  ubi  habitant.  Quantus  quam  magnus  dicitur,  quotus 
cuius  aetatis,  unde  et  quota  luna  dicilur:  Augustinus  ^quotus  quisque 
in  I  hac  vita  existere  potest,  qui  non  convincatur  esse  pecca- 
tor',  id  est  in  qua  aetate,  quo  dicrum  vel  annorum  numero.  Quotidie  25 
adverbium  numeri  per  q  scribendum  est,  non  per  c,  ut  quot  diebus: 
cotidie  adverbium  continuationis  per  c  et  o  dicitur  et  scribitur,  non 
per  q,  quia  non  a  quota  die,  sed  a  continenti  die  dictum  est.  Quaestor 
a  quaerendo,  quasi  quaesitor,  per  ae  diphthongon.  Quanquam^  prior  syllaba 
n  debet  habere,  non  m.  3o 

Reliquiae  per  q  scribendum  est  et  unum  I,  licet  Vergilius  {Aen.  1 30) 
poetica  licentia  dixisset  ^relliquiae  Danaum'.  Radius  masculini,  non 
radium  neutri.  Rubor  coloris,  robur  virtutis^  robor  arbor  est.  Redoleo 
unguentum.  Regium  quod  regis  fuit^  regale  quod  rege  dignum  est.  Roseum 
per  se,  rosacium  mixtum.  ^Recens  feci'  dicimus,  non  recenter,  utentes  35 
nomine  pro  adverbio.  Rhytbmus  graece,  latine  modulatio.  Re  praepositio 
non  tantum  plena  praeponitur  quibusdam  partibus  orationis,  ut  removet 
refricat  respirat,  sed  et  d  litteram  assumit,  ut  redolere  redire.    sed  inter- 


7  per  c  et  ui  scribenda  est  S  per  cui  scribenda  est  p  per  cui   cuiscriptum 
est  M         10  quantus  et  tantua  per  n  M  quantua  per  n  (per  p  p)  et  tantua  p8 
14  loquela  om.  pM,  add.  S        16  quaeritur  de  inquirendo  per  ae  diptdngon 
(dipt.  om.  p)  queritur  de  plorando  per  e  pM  18  questus  lacrimarum  per  e 

queremonia  per  duo  a  pM  21  formosam  M  23  quisque]  quis  S  34  rege 
dignum  S  regi  dignum  pM  roseum  per  o  rosacium  mixtum  per  a  p  roseum 
per  e  roseatum  mixtum  M 


ORTHOGRAPHIA  309 

p.  2M4.  45  P. 

dum  d  littera  gcminatur^  quoties  ab  ea  sequens  incipit  syllaba  et  una  pars 
orationis  explelur,  ut  reddere  dicimus  geminata  d,  reducere  autem  simptici. 
re  praepositio  saepe,  cum  ad  consonantes  accedit,  geminat  illas,  quod  ple- 
rumque  apud  antiquos  est,  ut  cado  reccido,  tuli  rettuli,  pello  reppeiio,  do 

5  reddOy  lego  reliego.  R  sequente  a  vel  u  vocales  non  aspirantnr^  ut  arcus 
urtica  urna,  notatis  hara  harena  harundo.  r  sequente  e  vocalis  leviter 
efTertur^  ut  erus  erit;  si  post  r  sequatur  b  vel  n  vel  s  vel  e  longa,  tunc 
grav^ter  profertur,  ut  herba  herbidus  herbilis  herbosus,  proprium  Hernae, 
unde  est  {Verg,  Aen.  VII  684)  ^Hernica  saxa  colunt',  Hersilia^  heres 

10  heredium,  Herennius  proprium  et  Hercuies.  r  sequente  i  vocali  semper 
aspiratur,  ut  hircus  hirquitailus  Hirpinus  hirsutus  hirtus  Hirtuleius  Hirrus 
proprium;  nisi  aut  monosyllabum  sit,  ut  ir,  aut  ex  motu  verbi^  ut  eo  is 
irem  ires^  Iris  id  est  arcus;  aut  nisi  a  post  |  r  sequatur:  tunc  enim  non 
aspiratur,  ut  ira  iratus  iracundus  irascor  et  quicquid  ab  eis  fit.    r  sequente 

15  0  vocali  non  aspiratur,  ut  orbus;  si  vero  alia  r  sequatur  aut  t,  tunc  aspira- 
tur^  ut  horreo  [horreor]  horror,  horreum,  hortus  holerum^  Hortentius: 
notatur  hordeum.  Re  praepositio  d  litteram  extrinsecus  accipif^  cum  ad 
vocaiem  incipientem  verbi  alicuius  accedit;  quam  d  non  accipit,  si  ad  u 
consonantem   accedat^   ut   ulcero   redulcero,   ago   redigo,   eo  redeo,   voco 

20  revoco,  vinco  revinco. 

Soi  iu  utroque  numero  declinatur.  sed  singulariter  sol  ipsum  lumi- 
nare  significat;  at  soles  ipsos  dies  nominamus,  in  quibus  sol  totum 
inluminat  pohim.  non  nulii  tamen  veterum  ip^  carmina  soles  nominavere, 
sicut  Horatius  exorsus  est  ^soies  meos  omni  ecclesiae  vestrae  com- 

«smendo'  et  Maro  (bucoL  9,  51)  ^saepe  cgo  longos  Cantando  puerum 
memini  me  condere  soles'.  Similis  sum  tui  moribus,  similis  tibi  facie. 
Studio  tui  feci,  id  est  dum  studeo  tibi;  studio  tuo  feci,  id  est  te  studente. 
Sartrix  vel  sertrix  quae  sarcit,  sarcinator  qui  sarcinas  servat.  Salubre  ad 
locum  refertur  et  ad  cibum,  salutare  consilium  est.    ita  salubre  non  nocet, 

30  salutarc  prodest.  Suppellex  per  duo  p  et  per  duo  1  scribitur.  Sanies 
socordia  sitis  et  in  neutro  sulfur  scrupulum  sinape  siler  singulariter  tan- 
lum  dicuntur;  sed  Vergilius  (georg,  III 449)  ^sulfura  viva'  et  Terentius 
(Andr,  V  4,  37)  masculine  scrupulus  retulit.  Sors  sortis  et  sors  sordis 
dicitur:  Ambrosius  ^mundet  vasa,  ne  sors  aliqua  vini  gratiam  deco- 

35  loret',   tametsi    negant    quidam  sordem  nominativum  singularem    habere. 


4  rettuli  —  reppello  —  rellego  pM  retuli  —  repello  —  relego  S  6  R 
seqaentibus  au  uocalibus  non  aspirantur  —  e  uocalem  leuiter  effertur  ut  eruus 
eruum  ergon  si  post  r  M  vel  <m.  S,  add,  p  6  e  uocale  leuiter  effertur  ut 
si  post  r  *9  e  uocalem  leuiter  efferuntur  ut  hems  erit  si  post  r  p  10  heredium] 
heredum  M  Herennius  p  herenins  SM  11  hirtuleus  M  12  ex  om,  5, 
add,  pM  13  aut  nisi  &  pM  aut  si  a  5  16  horreor  et  borreum  om.  M 
hortus  Hortensius  p  23  polum]  populum  M  24  oratins  S  26  me  <m,  M 
27  studio  tui  feci  p  studio  tibi  feci  M  studeo  tibi  feci  S  studio  tuo  pM 
studeo  tuo  S  28  quae]  qui  M^  80  Sanies  —  33  scrupnlus  retulit  om.  M 
31  sitis  p  satis  S       sinape  S  sinapi  p        34  sors  aliqua  SM  sordis  aliqua  p 


310   •  ALBINI 

p.  2345—47  P. 

Sensus  nomen  est  quartae  declinationis  et  participium  est  praeleriti  temporis 
a  verbo  passivo,  quod  est  sentior,  cuius  etiam  perfectum  est  sensus  sum, 
sensus  es^  sensus  est,  non  sentitus.  Secturus,  non'  secaturus,  a  verbo 
seco.  Sterceratos  agros,  non  stercoratos  dicas,  quibus  stercus  ad  fecun- 
dandum  infertur.  Saevus  saevio  saevi  saevisti  per  ae  diphthongon.  Sagena  |  5 
per  e,  cum  retia  signiGcat;  sagina  per  i,  cum  pastum  et  pinguedinem. 
Segnitics  vitii  est,  segnitia  frigoris.  Supplico  divinae  pietati  per  duo  p. 
Solium  proprie  sedes  regalis  cst,  unde  graece  basilicos  thronos  vocatur. 
Super  est  quod  eminet,  supra  quod  substratum  aliquid  habet,  supter  quod 
re  aliqua  superiore  premitur^  suptus  quod  demissum  alfius  non  tangitur.  10 
Servitium  multitudo  est  servorum^  servitus  condicio  serviendi.  sed  veteres 
indifTerenter  servitium  pro  serviendo  posuerunL  Sal  et  masculino  genere 
et  neutro  dici  potesL  Saturitas  in  cibo,  in  ceteris  vero  satietas.  Sero 
rumores^  id  est  divulgo.  Sanguis  dicitur,  dum  manat;  efTusus  vero  cruor. 
Sumimus  ipsi,  accipimus  ab  alio.  sic  cum  damus,  dicendum  ^accipe';  cum  15 
permittimus  ipsi  toUere,  dicendum  ^sume'.  Saepe  b  in  praepositione  sub 
euphoniae  causa  in  sequentem  mutabitur  consonantem,  ut  sulTero  suggero 
summitto  suppono  ct  cetera  talia;  saepe  et  integra  permanet,  si  sequens 
syllaba  a  vocali  incipit,  ut  subaudio  subesse  subire.  Sicut  primus  e  multis 
el  prior  ex  duobus^  ita  postremus  de  multis,  posterior  de  duobus.  Super-  so 
bus  qui  super  vult  plus  videri  quam  est.  Sero  seras  seravi  a  claudendo, 
et  inde  serae^  id  est  vectes^  quibus  urbium  clauduntur  portae,  quae  veniuat 
a  sera,  id  est  vespera,  ul  in  psalmis  ^quando  confortavit  seras  por- 
tarum  tuarum';  et  hoc  quia  sero,  id  est  vespere,  civitatum  obclauduntur 
portae.  sero  seris  sevi  a  seminando.  Syriam  Syracusas  symbolum  ut  in  25 
veterum  libris  sic  in  nostris  per  y  scribi  oporteL  Sumpsi  per  p  scri- 
bendum  est,  similiter  et  sumpturus.  Sed  antiqui  sedum  dicebant,  ideo 
sed  per  d  debet  scribi;  sat  per  t^  quia  per  apocopam  a  satis  fiL  Scribo 
per  b^  scripsi  per  p  scribendum  est,  quia  b  transit  in  p  in  praeterito 
tempore.  Supter  per  p,  non  per  b  scribitur.  Saevus  et  servus  per  duo  v,  so 
ita  ut  prior  digammon,  sequens  vocalis  sit;  similiter  parvus  pravus  et  cor- 
vus.  Servile  |  civile  et  ovile  per  v  scribenda  sunt,  i  longa  ante  1.  Solemne, 
eo  quod  solet  in  anno,  per  unum  I  scribendum  est;  sed  et  m  sequenti 
syllabae  secundum  Priscianum  iungi  debeL  Sedeo  sedi,  inde  sessums  per 
duo  s  scribilur.  Spondeo  spopondi,  quod  s  in  secunda  amittit  syllaba,  S5 
velut  Prisciano  placet.  Scio  scivi  scitum  sciturus  facit  et  ex  eo  scisco. 
Totidem  per  t  scribitur,  quia  a  tot  numero  adverbiali  veniL     Trans 


4  sterceratos  agros  non  stercoratos  M  Btercoratos  agros  non  sterceTatoB  pS 
6  pinguidinem  S        8  sedes  jtS  sedis  M       uocatur  j>M  nocant  S        9  qnod 
substratum  pM  quod  stratum  S        supter  S  subter  est  M        12  pro  servitnte 
poBuerunt  Beda  p.  291,  2  14  deuulgo  S  15   sumimus  ipsi  S  BumimoB 

cum  ipsi  pM  21  plus  om.  pM^  add.  S  quam  eet  <mi.  3f,  add.  pS  23  utj 
et  pSM  25  Syriam  Syracusas  symbulum  sicut  in  ueteris  libris  sic  et  in  nostris 
per  y  (superscr.  u)  scribi  oportet  M  30  sujjter  per  p  non  per  h  pS  snbter 
per  b  non  per  p  ilf       36  Prisciano  placetj  l,  I  p.  23,  2 


ORTHOGRAPHIA  311 

p.  2347.  48  P. 

praepositio  interdum  piena  est,  ut  transtulit  transeo  transactum;  in  quibus- 
dam  n  et  s  amittit,  ut  traducit  traicit.  Tabula  et  fabula  per  b  scribuntur. 
Testor  aliquid  confirmans  sententia^  contestor  cum  quadam  auctoritate 
aflirmanSy  prolestor  manifeste  cavenda  deuuntians,  obtestor  aliquem  iurare 
5  compellens^  attestor  aliquem  ad  testimonium  vocans,  qui  sit  dignitate  vel 
auctoritate  eminens,  detestor  aliquid  execrandum  respuens.  Triumpbat 
hostem  qui  superat^  triumphat  nos  deus,  cum  superandi  hostes  auxiiium 
tribuit.  Transmigro  verbum  duplicem  significationem  habet  transmigro 
enim^  cum  de  loco  ad  locum  iter  facio:  item  transmigro  dicitur  cum  addi- 

10  tamento  accusativi  casus^  id  est  cum  aliquem  de  loco  ad  locum  transfero, 
ut  ^Nabuchodonosor  transmigravit  ludaeos  ab  Hierusalem  in 
Babyloniam'.  transmigrans  participium  aeque  dupliciter  et  de  loco  ad 
locum  transiens  aliquis  et  alium  de  loco  ad  locum  transferens  intellegitur. 
Tunc  temporis  adverbium  est^  tum  ordinis.    Terga  hominum  sunt  tantum, 

15  singulariter  tergum;  tergus  quadrupedum,  pluraliter  facit  tergora^  id  est 
coria.  ideo  in  exemplo  quod  grammaticus  posuit'  vitiosa  compositio  est, 
{Verg.  Aen,  VIIII  609)  Wersa  iuvencum  Terga  fatigamus  hasta', 
quia  quod  hominum  fuit  animalibus  imposuit,  et  est  cacosyntheton.  Tioguere 
dicendum  est^  non  tingere.     Temeritas  sine  consilio,    audacia  post  con- 

20  silium.  Temperantia  animorum,  temperatio  rerum^  temperies  aurarum. 
Turbo^  si  sit  proprium,  Turbonis  facit,  si  appellativum,  turbinis.  nam  sive 
ventus,  I  sive  quo  iudunt  pueri,  hic  turbo  dicitur:  Vergilius  (Aen.  VII  378) 
^torto  sub  verbere  turbo'.  Teloneum,  non  theloneum,  id  est  per  t 
simplicem,  non  aspiratione  addita.    est  autem  telon  latine  vectigal.    Traho 

25  veho  in  praeterito  aspirationem  in  x  convertunt,  ut  traxi  vexi.  alia  pro- 
iciunt  aspirationem:  dicimus  enim  prehendo  et  prendo,  vchemens  et  vemens, 
nihil  nil  et  nihili,  hercule  et  hercle,  quod  est  ad^erbium  iuraudi. 

Vinea,  si  arborem  significat,  in  prima  syllaba  i  debet  habere  et  in 
secunda  e;   si   ad    indulgeutiam    pertinet,    prima  syllaba  e  et   secunda  i 

30  habeat^  ut  est  venia.  Vrgere  debemus  dicere,  non  urguere:  Vergiiius 
(Aen.  VI 561)  ^urgentur  poenis',  item  {Verg.  Aen.  VIIII  773)  *urgere 
tela  manu'.  Vaccas,  si  animalia  significant,  per  v;  si  flores  lauri,  id  est 
baccas,  per  b  scribatur.  Vallis  et  vallum  per  v  scribendum  est^  ballistra 
et  ballena  per  b.     Valva,  quod  est  ostium,  per  v;  baiba,  mobile  nomen 

35  balbus  balba  balbum,  quod  est  tardiloqua^  per  b  scribitur.  Valde  adverbium 
a  valido  nomine  veniens,  unde  valde  corrupte  dicitur,  per  v   scribendum 


4  manifesta  M  6  detestor  aliquem  p  7  superandi  hostes  S  snperandi 
hostiB  M  snperandi  hostem  p  16  plnraliter  M  plnralem  S,  <m.  p  17  Ver- 
gxlii  verswm  pro  exemplo  cticasyfUheti  poauenmt  Charisius  p.  271,  24  Diomedes 
p.  451 ,  19  Sacerdos  p.  454,  18  Pompeius  p.  295,  4  18  tingere  dicendum  est 
non  tingnere  p      21  nam  siue  pM  nam  sicut  S      24  est  autem  graece  telon  M 

27  hercule  et  hercle  pM  et  horule  et  ercle  ^  28  uineam  S  30  urguere 
{corr.  urgere)  debemus  dicere  non  urgere  uerg.  urguentur  {corr.  urgentur)  poenis  M 

31  item  —  manu  om.  p,  add.  SM  urgere  S  urguere  M  33  vallum] 
uallium  S       balliBta  p 


312  ALBINI  ORTHOGRAPHIA 

p.  2348—50  P. 

est  quasi  valide.  Vellus^  si  lanam  significat^  per  v;  si  bellus^  id  est  pulcher, 
per  b  scribitur.  Ver  et  vir  per  v  scribenda  sunt.  Vel  si  coniunctio  cst, 
per  v;  si  bumorem  significat,  per  f;  si  idolum,  per  b  scribendum  est. 
Vos^  si  pronomen  monosyllabum^  per  v;  si  disyllabum  erit^  prior  syllaba 
ab  V,  sequens  a  b  incipit^  ut  vobis:  si  animal  significat,  monosyllabum  5 
per  b;  si  disyllabum^  prior  syllaba  a  b,  sequens  ab  v  incipit^  ut  bos  bovis 
bovi  bove  bos  a  bove.  Verba,  prior  syllaba  ab  v,  posterior  a  b  incipiat. 
Viciscor  ultus  sum  facit.  Volo  volas  a  volando^  volo  vis  a  voluntate,  quod 
imperativum.  naturaliter  non  habet,  quia  imperata  necessitatis  sunt^  non 
voluntatis.  Vis  duplicem  significationem  habet,  et  virtutis  videlicet,  quod  lo 
graece  Svva^tg  dicitur,  et  violentiae,  quod  graece  /3(fa  vocatur.  Verbex 
ovis  ab  V  incipiendum  est  et  facit  genetivum  verbecis  longa  e  in  secunda 
syliaba,  dum  vertex  cortex  codex  i  brevem  habent  in  obliquis  casibus,  ut 
verticis  |  corticis  codicis  et  cetera  talia.  Vlterior  et  ultimus  positivum 
gradum  non  habent.  Veniunt  qui  vendunt,  vcneunt  qui  venduntur.  Veloci-  i5 
tas  pedum  et  corporum,  celeritas  animorum  et  factorum.  VIcus  quod  nasci- 
tur,  vulnus  quod  per  alium  fit.  Vrgeo,  non  urgueo,  Vergilius  {Aen,  VI 560) 
^quibus  urgentur  poenae',  ungo  unxi,  quo  modo  pingo  pinxi,  utrum- 
que  sine  u;  attamen  ad  nomen  derivativum  addit,  ut  {Verg,  georg.  I  11 450) 
^pinguis  unguiiie'.  |  Vulva  malva  stiva  per  v  loco  consonantis  scribuntur.  20 
Vas  vadis  de  fenore  genere  masculino,  vas  vasis  de  vasculo  neutro,  utra- 
que  per  v;  faS  per  f  indeclinabile,  unde  fasti  dies,  quibus  ius  fatur.  Villus 
est  vestimenti,  villa  posscssio.  Vesper  incerti  generis  est,  ut  Prisciano  placet: 
ideo  evangelista  dixit  Wespere  quae  lucescit  in  prima  sabbati'. 


2  uer  et  uir  per  u  scribenda  sunt  pM  ueretur  per  u  scrib.  dicitur  S 
3  humorem  pM  humerum  S  7  verba]  uerbera  M  10  uirtutis  pM  uirtus  S 
11  uocantur  S  vervex  —  vervecis  p  16  quod  nascitur  p  qui  nascitur  SM 
17  non  urgueo  S  non  urguo  p  non  urgo  M  18  quibus  urgentur  poenae  M 
urgentur  poeua  S  urgentur  poenis  p  utrumque  pM  uterque  S  19  deriva- 
tivum  om.  M  addit  n  p  m  addit  Beda  p.  294,  25  20  scribuntur  M  scri- 
bentur  S  scribantur  p  23  uestimentum  M         possessio  pM  positio  S 

Prisciano]  l.  V  p.  169,  18        24   sabbati  xpc  per  X  et  Xrisma  FINIT  amen  S 
sabbati.    Acer  lignum  est  et  Acer  dicitur  purgamentum  frumenti  p 


AVDACI8 


DE  SCAVRI  ET  PALLADII   LIBRIS 


EXCERPTA 


GEAIIIfATICI  IiATIHI    TII.  tSl 


Audacis  liber  de  arte  grammatica  in  diiobus  inventus  est  codicibus 
nono  saeculo  scriptis^  Bernensi  336  et  Monacensi  6434  olim  Frisingensi 
234.  e  quibus  Bernensis,  quem  Hagenus  catal.  cod.  Bern.  p.  333  descripsit, 
hunc  iibrum  exhibet  f.  8* — 46  incipit  Audacis  de  Scauri  et  Palladii 
lihris  excerpta  per  interrogationem  et  responsionem  script.  de  nomine 
artis  interpretatio  ,  Ars  quid  est  —  p.  41  ed.  Hai.  servant  ut  tradidit .  nam 
reliqua  in  eo  scripta  non  sunt .  ex  hoc  quaedam  deprompsit  Hagenus  anecd. 
Helvet.  p.  XXXIV.  in  Mona^ensi  codice  idem  liber  legitur  f.  45 — 108 
incipit  Audacis  de  Scauri  ^et  Palladii  libris  excerpta  et  per  interrogati- 
onem  responsa  de  nomine  drtis  .  intgat  .  Ars  quid  est  —  grece  meta- 
plasma  .  sequitur  tractatus  de  soloecismo  f.  108 — 111,  quem,  quia  detrita 
et  partim  deleta  scriptura  iegi  vix  poterat,  neque  quidquam  quod  gravioris 
momenti  esset  inesse  videbatur,  in  editione  omisi:  cf.  catalog.  cod.  Monac. 
v.  I  3  p.  111.  sed  in  eo  codice  non  solum  quaedam  quae  de  metro  p.  12 
et  de  verbo  p.  25  in  Bernen^  libro  leguntur  omissa,  verum  etiam  de 
quattuor  partibus  orationis,  de  adverbio,  de  participio,  de  coniunctione, 
de  praepositione  pauca  omnino  relicta  eaque  neglegenter  ex  amplioribus 
commentariis  codicis  Bernen^is  excerpta  sunt. 

Praeter  hos  cddices,  qui  totum  Audacis  librum  coutinent,  partes  liliri 
inventae  sunt  in  pluribus.  cum  eadem  inscriptione  quam  supra  posui  ea 
pars  quae  est  de  nomine  coniuncta  cum  aliorum  grammaticorum  commen- 
tariis  iegitur  in  codice  Caroliruhensi  112  nono  saeculo  scripto,  cuius 
apographum  Alfredi  Uolderi  benevolentiae  debeo,  f.  63  incipiunt  artes 
(I.  partes)  Audaci  de  Scauri  et  Palladii  libris  excerpta.  Quid  est  nomen 
—  fluctibus  curribus,  ubi  ante  incipiunt  in  margine  adscriptum  est  nomen 
uuolfuinus*).  sequuntur  ampliores  commentarii  de  nomine,  de  pronomine, 
de  verbo,  dc  adverbio,  de  participio,  de  coniunctione,  de  praepositione, 
de  interiectione,  de  schematibus  et  tropis,  de  barbarismo  et  soloecismo, 
in  quibus  nihil  quod  ad  Audacem  referri  possit  inveni.  ex  Vaticano 
codicc  duo  excerpta  adscripto  grammatici  nomine  edidit  Maius  class.  auct. 
v.  VI  p.  589,  alterum  breve  de  elemento,  Audacis.    Elementum  —  res 

*)  De  Valfino,  grammatico  Aurelianensi,  dizi  de  gramm.  qaib.  lat.  inf.  p.  22. 
nomen  autem  grammatici  in  codice  adscriptam,  deinde  post  commentarinm  de 
verbo  repetitam,  f.  92  finit  deo  gratias  uuoluuinus ,  hoc  videtar  indicari,  cam 
Ynlfini  commentariis  excerpta  Aadacis  in  Carolimhensi  codice  coniuncta  estte. 

21* 


316  AVDACIS 

solvHur,  allcriim  paiilo  loiigius  de  voce,  Audacis  dcfiscaiisi  (I.  de  Scatiri) 
ei  Palladi  libris  inscripta  (I.  excerpta)  Vox  est  aer  ictus  —  aut  patiens, 
quae  ille  ib.  p.  553  ^e  glossario  maximae  molis  Vaticano  peranliquo  saeculi 
ferme  undecimi'  deprompta  esse  scrihit.  sumpta  autem  haec  esse  ex  libro 
giossarum,  cuius  codice  Palatino  1773  usus  arat  Maius,  apparet  ex  iis 
quae  de  eo  lihro  disputaverunt  Wilmannsius  et  Usenerus  mus.  Rhen.  v. 
XXIV  (a.  1869)  p.  362  et  382  sqq.  et  Loewius  prodr.  corp.  gloss.  lat. 
p.  222  sqq.  ct  praef.  p.  XII.  priorem  locum  Hagenus  anecd.  Helvet.  p. 
XXXV  e  codice  Bernensi  16  cdidit,  alterius  partem  ex  Maii  editionc 
Wilmannsius  Varr.  libr.  gramm.  p.  82  repetivit.  omisso  nomine  Audacis 
duo  commentarii  de  accentibus  in  codice  Monacensi  6399  olim  Frisingensi 
199  saec.  IX  post  Bedae  lihros  de  arte  metrica  et  de  schematihus  scripti 
sunt:  cf.  supra  p.  219,  catajog.  cod.  Monac.  v.  I  3  p.  104.  cum  hoc 
consentit  Leidensis  Voss.  Q  116,  in  quo  post  Pauli  et  Nonii  lihros 
iidem  commentarii  sine  nomine  auctoris  scripti  sunt.  Leidensi  codice  usus 
est  L.  Muellerus,  qui  eum  decimo  vel  nono  saeculo  scriptum  esse  dixit, 
cum  mus.  Rhen.  v.  XVIII  (a.  1863)  p.  169  sqq.  duos  commcfntarios  de 
accentu  ederet. 

His  addam  nomina  grammaticorum,  qui  inde  a  septimo  saeculo  in 
lihris  de  arte  grammatica  scriptis  hoc  Audacis  lihro  usi  sunt.  nam  ante 
illam  aetatem  quam  dixi  eius  memoriam  fieri  non  inveni.  extremis  autem 
septimi  saeculi  annis  lulianus  Toletanus  in  arte  grammatica,  quae  Romae 
a.  1797  edita  est,  ex  qua  pauca  excerpta  posui  gramm.  lat.  v.  V  p.  313 
sqq.,  nomen  Audacis  bis  appellavit,  p.  317,  21  unde  Audax  ^definitio 
quid  est?  oratio  quae  id  de  quo  quaeritur  aperte  describit^  sqq.  et  p. 
318,  13  ut  puta  si  dicas  mihi  ^quid  scit  Audax?\  dico  grammaticus 
est,  et  quaedam  de  litteris,  de  metro,  de  pedihus,  de  hexamctro  versu 
ex  eius  lihro  recepit.  eodem  fere  tempore  Aldhehnus  Anglus  scripsit 
librum  ^de  septenario  ct  de  re  grammatica  ac  metrica'  a  Maio  class.  auct. 
V.  V  p.  522  sqq.  editum,  in  quem  omnem  Audacis  disputationem  de 
hexamelro  versu  non  nominato  auctore  recepit.  hls  duohus  paulo  inferior 
aetate  fuit  Beda,  qui  in  lihro  de  arte  metrica  p.  241,  10  praecepla 
Audacii,  quem  dicit,  de  accentibus  interiectionum  posuit,  qilae  in  codice 
Bernensi  apud  Uagenum  anecd.  Ilelv.  p.  CXCVII  repetita  sunt,  et  eiusdem 
libro  usus  est  saepius,  p.  245,  16  de  caesuris,  p.  253,  15  de  communibus 
syllabis,  p.  258,  24  de  metro  et  rhythmo.  postca  Bonifatius  in  arte 
grammatica  a  Maio  class.  auct.  v.  VII  p.  475  sqq.  edita  praeter  antiquiorcs 
grammaticos,  de  quihus  Bursianus  Sitzungsherichtc  d.  hayer.  Akad.  1873 
p.  457  sqq.  disseruit,  Audacis  lihrum  adhibuit.  ex  hoc  cnim  petiverat 
quae  dc  praepositionihus  p.  544  sqq.  scripta  sunt,  sicut  dixi  in  indice 
lectionum  llalensium  aestiv.  a.  1875.    nomen  grammatici  cum  antiquiorum 


EXCEBPTA  317 

grainmalicorum  nominibus  compositnm  est  in  codice  Parisino  7560^ 
praeterea  siquis  venenosae  tetro  invidiae  fermento  infectus  vel  ignorantia, 
matre  omnium  errorum,  et  audacia  proprii  ingenii  conpeUeute  inlectus 
has  grammaticae  artis  normulas  morsu  aspidis  ef  genuinis  sanguineis 
lacerare  voluerit,  sciat  se  Prisciani  vel  Donati,  Probi  vel  Audacii,  Velii 
Longi  vel  Romani,  Flaviani  vei  Eutychis,  Victorini  vel  Focae,  Asperi 
vel  Pompei  latus  laniare  et  non  viventem  rusticum  infestis  iaculis  insequi, 
sed  pulverem  mortuorum  rhetorum  et  cinerem  sagittare,  quia  nec  unius 
saltim  ramus  regulae  in  hoc  lihello  insertus  reperifur,  qui  non  alicuius 
horum  sit  radice  fortifer  fundatus:  cf.  de  gramm.  quib.  lat.  inf.  aet.  p.  26. 
praeterea  ^quidam  grammaticus  Audax  nomine'  Augustino  aequalis  fuisse 
dicitur  in  excerptis  codicis  Bernensis  83,  Ilagen  anecd.  Ilelvet.  p.  CV, 
unde  sanctus  Augustinus,  cum  eum  quidam  grammaticus  Audax  nomine 
sacraforem  pfehis  dei  nominasset,  ^quid^  inquit  ^me  sacratorem  plebis 
dei  vocas?  da  veniam  multam:  cui  loquaris  ignoras,  cui  sacratum  esse 
magnum  .est*  .  petita  Iiaec  sunt  ex  epistula  Augustini  ad  Audacem  scripta, 
quae  una  cum  ipsius  Audacis  epislula  legitur  in  epistulis  Augustini  260 
et  2(51,  Augusl.  oj».  v.  II  p.  672  ed.  Antverp.  a.  1700.  sed  de  grammatica 
Audacis  doctrina  in  iis  epistulis  nihil  scriptum  est;  neque  bunc  qui  de 
arte  grammalica  scripsit  Augustini  aetate  vixisse,  sed  vix  sexto  saeculo 
superiorem  fuisse  puto. 

Ex  duobus  codicibus  quos  supra  dixi,  e  quibus  Monacensem  Maximilianus 
Kleemannus  descripserat,  Bernensem  partim  ipse  descripseram,  partim  cum 
apographo  Monacensis  codicis  Hagenns  contulerat,  Audacis  librum  per  occa- 
sionem  academicarum  scriptionum  edidi  Ilalis  a.  1872 — 1877,  quam  editionem 
nunc  pluribus  locis  correctam  repetivi .  quamquam  enim  in  priore  parte  libri 
plurima  cum  duobus  libris  Victorini  de  arte  grammatica  et  de  metris  et  hexa- 
metro  plane  consentiunt  itemque  in  posteriore  parte  similis  consensus  est 
cum  institutis  artiumProbi,  tamen  non  solum  quaedam  rectius  apud  Audacem 
quam  apud  illos  scripta,  sed  etiam  alia,  quae  apud  illos  omnino  non  leguntur, 
addila  sunt,  eaque  partim  haud  vulgaria,  sed  ex  anliquiore  doctrina  petita, 
quo  refero  in  primis  ea  quae  de  mensura  v.  aqua  cum  versu  Lucretii 
tradita  sunt  p.  8,  de  metris  cum  duobus  versibus  Varronis  Atacini  et  de 
pedibus  versuum  p.  12,  non  nulla  in  commeniariis  de  praepositione  et  in 
extrema  parte  de  accenlibus  .  aptius  autem  esse  visum  est  totum  librum 
quamvis  saepe  cum  iis  quae  antea  edita  erant  consentientem  proponere, 
tpiam  ea  quae  maxime  digna  essent  memoria,  id  quod  olim  promiseram, 
excerperc,  quo  ccrtius  de  natura  et  auctoritate  libri  iudicium  paratum 
esset  .  itaque  lectionem  duorum  codicum  manu  scriptorum,  quibus  usus 
sum,  integram  exhibui;  in  commentariis  de  accentu  scripturam  alterius 
codicis   Monacensis   addidi  .    ex   Victorini   libris   ea   quae    ad    corruplam 


318  AVDACIS 

codicum  scripturam  emendandam  vaiebant  adscripsi;  numeros  autem 
paginarum  et  vcrsuum  editionis  Victorini,  ubi  ille  cum  Audace  consentit, 
in  marginibus  posui  .  locos  grammaticorum  qui  Audacis  libro  usi  sunt  et 
iocos  Probi  cum  illo  consenUentes  ante  adnotationem  separatim  indicavi  . 
paginae  editionis  Halensis  in  superiore  margine  indicatae  sunt. 

De    Scauri    et   Palladii    libris,    ex    quibus    excerpta    se    composuisse 
inscriptione  libri  Audax   indicavit^    nihil    memoriae   proditum   est.    neque 
tamen  videtur  dubitari  posse  quin  Scauri  nomen  ad  priorem  partem  libri^ 
in  qua  plurima,  ut  dixi^  cum  duobus  Victorini  iibellis  consentiunt,  Palladii 
nomen   ad   ea    quae    in    posteriore   parte  ex  Probi  institutis  artium  quae 
feruntur  collecla  sunt  grammaticus  pertinere   voluerit.    et  Scauro  quidem 
non    nullae    defmitiones    quae    in    initio    libri    ab    Audace    scriptae    sunt 
tribuuntur  a  Diomede  et  ab  eo  qui  explanationes  in  Donatum  gramm.  lat. 
V.  IV    p.    486    sqq.    editas    scripsit^     defmitio    artis    expl.    p.    486,    9 
Scaurus  vero  hinc  coepit  ^ars  est  cuiusque  rei  scientia  usu  vel  traditione 
suscepta\  quia  artem  doctrina  vel  usu   cotidiano   percipimus,   elementi 
vel  initii  ib.  p.  535,  5  unde  Scaurus  ^initium  a  quo  sumitur  incrementum* 
et  Diom.  p.  421,   16,  ut  videtur,  Scaurus  sic  eam  definit,   littera  est 
vocis  eius  quae  scrihi  potest  forma:  elementum  est  minima  vis  et  indi- 
visibiiis  materia  vocis  articulatae  vel  unius  cuiusque  rei  initium,  a  quo 
sumitur  incrementum  et  in  quod  resoivitur,  orationis  Diom.  p.  300,   19 
Scaurus  sic,  oratio  est  ore  missa  et  per  dictiones  ordinata  pronuntiatio ; 
oratio   autem    videtur    dicta    quasi    oris    ratio,    —    oratio    est    sermo 
contextus    ad    clausulam    tendens   .    clausula    est    compositio    verborum 
plausibilis  structurae  cxitu  terminata  .  reiiqua  autem  quae  Scauri  nomine 
ab  illis  relata  sunt,  Diom.  p.  300,  27  et  320,  13  de  nomine  et  appella- 
tione  et  vocabulo,  p.  318,  14  de  septimo  casu,  p.  403,  20  de  adverbio, 
p.  444,  29.    449,  26.    456,  27  de  flguris,  expl.  in  Don.  p.  560,  19  sqq. 
et  562,  1  de  coniunctionibus  et  praepositionibus,  in  excerptis  Audacis  non 
leguntur.    verum  ex  his  quae  apud  eum  in  initio  libri  scripta  sunt  multa 
cum  iis   quae  a  Diomede  in   prima  parte   secundi  libri   tradita    sunt  ita 
consentiunt,  ut  ea  ex  eodem  fonte  ducta  esse  appareat,  de  arte   p.  421, 
4,  de  grammatica  cum  definitione  elementi  et  officiorum  artis  grammaticae 
p.  426,  21;   32  et  421,   18,  de  partibus  iectionis  p.  436,   19  et  439, 
11,  de  latinitate  p.  439,  15,  de  voce  p.  420,  9,  de   definitione  p.  420, 
25,  de  distinclione    p.  437,    20  et   quaedam    de   litteris    et   syllabis    el 
accentibus,  ut  videtur,  p.  421,  15  .  427,  4  .  430,  29.    nam  ad  ea  quae 
sequuntur  de  metro  et  de  pedibus  et  de  hexametro   versu  iste  consensus 
non  pertinet,  neque  in  commcntario  de  nomine  praeter  pauca  et  vulgaria 
quidquam  quod  cum  Diomede  consentiat   deprelienditur.    sed   quoniam   ea 
quae  modo  dixi  auctore  Audace  iam  Scauro  tribuenda  sunt,  haud  impro- 


EXCERPTA  319 

habile  est  Diomedem  artem  grammaticam  hoc  nomine  inscriptam  iisurpavisse 
ciusdemque  artis  excerpta  ad  usum  scholarum  accommodata  et  in  formam 
interrogationis  et  responsionis  redacta  fuissc,  quae  in  suum  librum  Audax 
recepit.  alia  eorundem  excerptorum  recensio  est^  quae  nunc  in  libris  manu 
scriptis  partim  Victorini  partim  Palaemonis  nomine  inscripta  habetur^  quam 
a  Mario  Victorino  profectam,  sed  graviter  depravatam  et  perturbatam  esse 
dixi  gramm.  lat.  v.  VI  p.  XXIV.  Scauri  autem  nomen  nulla  causa  est  cur 
non  ad  veterem  et  nobilem  grammaticum  Q.  Terentinm  Scaurum  referatur^ 
quae  fuit  sententia  Ritschelii  opusc.  philol.  v.  II  p.  607.  quamquam  in 
incerlo  relinquendum  est,  utrum  Audax  ea  omnia  quae  apud  Victorinum 
omissa  sunt  ex  excerptis  Scauri  receperit,  an  quaedam  ab  aliis  auctoribus 
petita  addiderit  .  atque  etiam  ipsum  Scauri  librum,  quo  et  Diomedes  et 
praeter  hunc  alii  grammatici  usi  sunt^  non  puto  incorruptam  doctrinam 
veteris  grammatici^  cuius  nomen  prae  se  ferebat,  continuisse,  sed  more 
grammaticorum  mulatum  fuisse.  gravius  vero  illud  est,  quod  multa  ex 
liis  quae  ex  Scauri  copiis  a  Diomede  vel  ab  Audace  el  Victorino  deprompta 
habemus  ad  Varronis  doctrinam  revocanda  sunt.  nam  et  nomen  Varronis 
bis  npud  Diomedem  adscriptum  est,  p.  426,  21  de  officiis  grammaticac 
ct  439,  16  de  latinitate,  ct  alia  satis  certis  indiciis  ei  vindicantur. 

Palladii  nomine,  quod  Audax  in  inscriptione  libri  post  Scaurum  posuit, 
is  liber,  quem  grammatici  vulgo  Probi  nomine  usurpaverunt,  nos  Priscianum 
et  Pompeium  secuti  instituta  arlium  appellavimus,  significari  videtur.  ex 
hoc  enim  disputationes  de  tribus  partibus  orationis,  coniunctione,  prae- 
positione,  inleriectione  collectae  sunt.  sed  in  his  quoque  disputationibus 
quaedam  inveniuntur,  quae  in  codicibus  eius  libri  non  leguntur. 


AVDACIS 

DE    SCAVRI    ET    PALLADII   LIBRIS    EXCERPTA    PER 
INTERROGATIONEM    ET    RESPONSIONEM 

DE  NOMINE  ARTIS 

p    1  cd.  HaL 

187,2  Ars  quid  est?    Roi  ciiiusque  scientia  ad    utilitateni    deleclatiouemquc   5 

tendentis  usu  vel  ratione  comprehensa  .  artem  autem  dixere  veteres,  quod 
arte  strictimque  omnis  rei  argumenta  contineat  .  hanc  Graeci,  quod 
industriae  virtute  bona  possideret^  areten  dixerunt. 

187,2  Artium  genera  quot  sunt?  Trid.    Quae?  Sunt  quaedam  animi  tantum^ 

quacdam  corporis,  quaedam  animi  et  corporis:  animi  tantum,  ut  poetica^  lo 
musica^  astrologia^  grammatica^  rhetorica,  iuris  scientia^  philosophia; 
corporis^  iaculatio^  saitus^  velocitas^  oneris  gestamen;  animi  autem  et 
corporis^  ruris  cultus,  palaestra^  medicina^  mechanica^  tectonica  .  Quae 
sunt  ex  hiS;  quas  veteres  aliis  nominibus  discreverunt?  Ka7tot£%vCaj 
^BvSoxB%vCa^  ILaxaiotBxvCa  .  Kaxox£%vCa  quae  est?  Oratoria  .  Quare  is 
7iaxoxB%vCa'i  Siquidem  maHtiosa  ars  est  et  in  id  quod  persuadere  quaerit 
intenta  plerumque  ad  pervertendam  nititur  veritatem  .   ^^BvSoxB%vCa  item 


B  codex  Btrnensis  336 

M  codex  Morutcensis  6434,  olim  Frisingensis  234 

V  Victorini  libri  de  arte  grammatica  et  de  metris  et  hexametro  editi  gramm, 
lat.  V.  VI  p.  187  sqq,,  e  quibus  in  priore  parU  libri  ea  quae  ad  emendandam 
scripturam  codicum  BM  pertinent  adnotata  sunt.  numeri  paginarum  et  versuum 
in  marginibus  adscripti  sunt. 

1 INCIPIT  AUDACIS  DE  SCAURI  ET  PALL ADII  LIBRIS  EXCERPTA  PER 
INTERROGATIONEM  ET  RESPONSIONEM  SCRIPT  DE  NOMINE  ARTIS 
INTERPRETATIO  Ars  B  INCIPIT  AUDACIS  DE  SCAURI  ET  PALLADII 
LIBRIS  EXCERPTA  ET  PER  INTERROGATIONEM  RESPONSA  DE  NOMINE 
ARTIS  INTgat  Ars  M  5  Ars]  similis  artis  definitio  Scauro  tribuitur  in 
Sergii  explanationibus  in  Don.  p.  486,  9,  Scaurun  vero  hinc  coepit,  'ars  est 
cuiusque  rei  scientia  usu  vel  traditione  suscepta':  cf.  Diom.  p.  421,  9  Mar. 
Victor.  p.  3,  7  Pompei.  p.  95,  4  dilectationemque  M  declinationemque  B 
7  strictumque  B  8  poBsideret  arete  B  possidere  ai'eten  M  9  sunt  enim 
quendam  M  10  animi  tantum  ut  poetica  —  12  ruria  cultus  om.  M,  add.  B 
13  moccanitia  tectonica  B  mecanitia  tectonicam  M  14  discreuerunt  (decreuerunt 
B)  R.  Cacotegnia  Int.  Qua  re  cacotegnia  R.  Siquidem  BM  :  supplementa  praebuit 
V        17  nititur]  nidiatur  M        pseudotegma  item  M  pseudotegnia  iam  B 


EXCEBPTA  321 

p.  2  H. 

quae  est?  Quae  auimos  hominum  sensusque  quadara  specie  veritatis  |  inludit, 
veluti  est  pictorum  et  praestigiatorum  .  Quae  est  fiaraKnsxvca?  Quae 
difficiles  quidem  res^  non  tamen  usu  neressarias  facit^  veluti  sunt 
sphaeropaectae,  fnnamhuli  ceteraque  huius  modi. 

5  DE  GRAMMATICA 

Grammatica  quid  est?    Scientia  interpretandi  poelas  atque   historicos  i88,i 
et  recte   scribendi  loquendique    rajlio,    ano    x&v    yQaiiiidrcav  ^   id    est  a 
litteris^  cui  nomen  latinum  a  quihusdam  litteratura   vel   Htteralitas  datum 
est.      Vnde    incipere    dehet   grammatica?     Quidam    [grammalica]    a    voce 

10  coeperunt^  alii  a  litteris,  alii  a  syllahis^  xilii  a  casihus^  nos  a  deOnitione. 
Qui  tamen  coeperunt  melius?  Vtique  qui  a  definitione  vel  a  litteris  .  nani 
vox  naturalis  est  et  sine  grammatica  communis  cum  imperitis  .  illi  autem 
qui  a  lltteris  coeperunt  hac  videlicet  usi  sunt  ratione,  quod  grammaticae 
artis  initia  a  voce  oriantur,  quae  elementis  constat  .  Elementum  quid  est? 

15  Vnius  cuiusque  rei  initium^  a  quo  sumitur  incrementum  et  in  quod 
resolvitur  .  vox  igitur^  ut  diximus^  litteris  nititur^  litterae  syllahis  clau- 
duntur^    syllahae  in  dictionem  conveniunt^  dictio  orationem  auget^   oratio 


1  quadam]  quaedam  B  quodam  M  2  ueluti  est  pictorum  et  praestigia- 
torum  genuB  V  et  om,  B  M  mattotigoia  B  mateodegnia  M  3  quidem] 
quedam  M  non  tamen  usui  necessarias  V  tamen  om.  BM  4  sperespecte 
B   sperpecte    M        ceterique    V        modi]    mundi    M        6  Grammaiicem  B 

7  recte  scribendi  loquendi  M  recte  (loquendi  add.  in  marg,  manu  recenti) 
scribendique  B  apoto  grammatone  id  est  ad  litteris  B  apostoramaton  id  est 
a  litteris  M  8  a  quibuBdam  litteraturae  uel  litteralitate  datum  est  B  a  quibus 
littera  uel  turas  litteralitas  (om.  datum  est)  M,  litteraturam  vel  litterationem 
grammaticam  artetn  dictam  esse  Varrone  auctore  tradunt  Marius  Victorinus  p. 
4,4  Augustinus  de  ord,  II  12,35  sqq.  Isidorus  I  3,1  :  cf.^^Diom.  p.  421,10 
Wilmanns  de  Varron.  lihr.  gramm.  p.  99,  208  9  quidam  etiam  a  voce 
coeperunt  F,  quidam  grammatici  a  voce  coepernnt  scripsi  olim  10  alii  a 
casibus  B  V  uel  a  casibus  M  nos  a  diffinitione  (a  diffinitionem  B)  uel  a 
litteris  nam  uox  BM  :  suppJevi  ex  V  12  sine  grammatico  M  cummunis 
cum  imperitis  B  communis  cum  peritis  M  communis  etiam  cum  imperitis  V : 
fortasse  communis  etiam  imperitis  13  qui  a  litteris]  qua  litteris  B  hac] 
hoc  M  14  a  ante  voce  om,  M,  add,  B  elementum]  definitio  elementi,  qua 
saepe  non  nominato  auctare  usi  sunt  grammatici,  Marius  Victorinus  p,  4,  26, 
Sergius  expl.  in  Don.  p.  487,15,  Dositheus  p.  12,  Probus  imt.  p.  48,33 ,  Scauro, 
ut  videtur,  tribuitur  a  Diomede  p.  421,16,  Scaurus  sic  eam  definit,  littera  est 
vocis  eius  quae  scribi  potest  forma  .  elementum  est  minima  vis  et  indivisibilis 
materia  vocis  articulatae  vel  unius  cuiusque  rei  initium,  a  quo  sumitur  incre- 
mentum  et  in  quod  resolvitur,  et  in  explanationibus  in  Donatum  p,  535,5,  unde 
Scaurus  'initium,  a  quo  sumitur  incrementum'.  Aud<icis  excerpta,  elementum 
—  in  quod  resolvitur,  ex  Vaticano  codice  edidit  Maius  class.  auct,  v.  VI  p,  553 ^ 
ex  Bernensi  Hagenus  anecd.  Helv.  p.  XXXV  16  cuiusque]  cuius  M  sum- 
mitur  incrementum  et  in  quo  soluitur  incrementum  igitur  M  sumitur  incremen- 
tum  igitur  B        16  nittitur  B        17  dictio]  dictio  uero  M 


322  AVDACIS 

p.  3  n. 

parUbus    divisa    iii    virliites    vitiaque    descendit   .    vitia    reprelienduutur 

soloecismo,  barbarismo  et  his  quas  Graeci  xaxiag  koyov  appellant .  virtutes 

vero  digeruntur  in  tropos^  schemata,  metapjasmos  et  his  similia.  | 

i88,G  Grammaticae  ofTicia  quot  sunt?    Quattuor^   id    est   lectio,    enarratio, 

emendatio^  iudicium  .  Lectio  quid   est?    Secundum  accentus  et  sensuum  & 

necessitatem  propria  enuntiatio  .   Enarratio   quid  est?    Secundum  poetac 

voluntatem  unius  cuiusque  descriptionis  explanatio  .  Emendatio  quid  est? 

Errorum    apud    poetas  et   figmentorum   reprehensio.     ludicium  quid   est? 

Bene  dictorum  comprobatio. 

DE  LECTIONE  lo 

188,13  Partes   lectionis    quot    sunt?     Quattuor,    id   est    accentus,    discretio^ 

pronuntiatio,  modulatio.  Accentus  quid  est?  Vnius  cuiusque  syllabae  in 
sono  pronuntiandi  qualitas.  Discretio  quid  est?  Confusarum  significationum 
perplana  significatio  .  Pronuntialio  quid  est?  Scriptorum  secundum  per- 
sonas  accommodata  distinctione  similitudo^  ut  puta  cum  aut  senis  tempera-  15 
mcntum  aut  iuvenis  protervitas  aut  feminae  inflrmitas  aut  qualitas  cuiusque 
personae  distinguenda  est  et  mores  cuiusque  habitus^  exprimendi  .  Modulatio 
quid  est?  Continuati  sermonis  in  iucundiorem  dicendi  rationem  artifici^lis 
flexus  in  delectabilem  auditus  formam  conversus  asperitatis  vitandae  gratia. 

DE  LATINITATE  20 

is9,i  Latinilas  quid  est?  Observatio  incorrupte  loquendi  secundum  Romanam 

linguam    .    Quot    modis    constat    latinitas?     Tribus    .    Quibus?     Ratione^ 


2  barbarismo  otn,  M,  add.  B  greci  cacias  locu  appellant  M  greci  logu 
appellant  B  ^similia  DE  LECTIONE  INT.  Grammaticae  (Grammatici  M) 
ofiicia  B  M.    inscriptianem  de  lectione  ab  hoc  loco  alienam  in  suum  locum  restitui 

4  Grammaticae  ofBcia]  Diom.  p.  426 ,12  ]grammaticae  officia,  ut  adserit  Yarro, 
constant  in  partibus  quattuor,  lectione,  enarratione,  emendatione,  iudicio  5 
sensum  M  C  propria  enuntiatio  M  propriatio  B  propria  pronuntiatio  V 
poetae]  poemate  M  7  discriptionis  M  disscriptionis  B  10  DE  LECTIONE 
hoc  loco  om.  BM  11  partes  lectionis  V  partes  lectionum  M  partes  declina- 
tionum  B  12  in  sono  pronuntiandi  V  pronuntiandi  in  sono  M:  in  sono  om.  B 
15  acommodata  B  adcomodata  M  .  accommodata  distinctio  similitudine  coniecit 
ITiurot  revue  critique  a.  1877  p.  307  coU.  schol.  Dion.  Thrac.  p.  744  vnoKQiraig 
iativ  aQ(t6Sovaa  {ftifirjatg)  toig  vnoKfi.fiivoig  nQoamnoig  iv  te  Xoyo}  %al  (fxi^fiati. 
cf.  Diom.  p.  436,19  16  cuiusque  personae  Diomedes,  cuinsque  cuiusque  per- 
sonae  B  cuiuscumque  personae  M  unius  cuiusque  personae  V  18  sermoDes  B 
19  gratias  hl'  IN  distinctio  quid  est  324,13—17  snspendit.  DE  LATINITATE 
Int.  latinitas  quid  est  M  interpositis  hoc  loco  iis  quae  infra  de  distinctione  scripta 
sunt  21  Latinitas]  Diom.  p.  439,14  latinitas  est  incorrupte  loquendi  obser- 
vatio  secundum  Romanam  linguam.  constat  autem,  ut  adserit  Varro,  his 
quattuor,  natura^  analogia,  consuetudine,  auctoritate        quid  est  om.  B,  add.  M 

incorrupta  eloquendi  secundum  romanum  linguam  B        22  linguam  otn.  M 


EXCERPTA  323 

p.  3.  1  H. 

auctorilate^  consuetudine  .  Ratione  quatenus?  Secundum  artium  traditores  . 
Quid  auctoritate?  Veterum  scilicet  lectionum.  Quid  consuetudine?  Eoruni 
quae  e  medio  loquendi  usu  placita  adsumplaquc  sunt. 

DE   VOCE 

5  Vox  quid  est?    Aer  ictus  auditu  sensibilis  .  Vocis  species  quot  sunt?  i89,8 

Duae  .  Quae  sunt?  Articulata  et  confusa  .  Articulata  quae  est?  Hominum 
lantum  modo.  Vnde  articulata  dicta  est?  Quod  articulo  scribentis  com- 
prehendi    possit   .   Quae  est  confusa?    Quae   scribi   non  potest,    ut   puta 

'   velut   ovium  balatus,  equi  hinnitus^  mugitus  bovis  |  .  Praeter  has   nullac 

10  aliae  voces  sunt?' Sonos  quoque  omnes  voces  dicimus^  ut  'fractasque 
ad  litora  voces'.  Vox  corporaiis  est,  an  incorporalis?  Secundum 
stoicos  corporalis^  qui  eam  sic  deOniunt^  ut  nos  in  principio  respondimus  . 
Plato  autem  non  esse  vocem  corpus  putat  :  ^non  enim  percussus',  inquit^ 
*aer,  sed   plaga  ipsa   atque  percussio,   id  est  vox*.     Democritus  vero  ac 

15  deinde  Epicurus  ex  indivisis  corporibus  vocem  constare  dicunt,  corpus  autem 
esse  aut  efliciens  aut  patiens. 


2  ueierum  scilicet  lectionum  V  ueternm  (ceterum  M)  scilicet  actionum  MB 
eorumq;  in  medio  BM  eorum  verborum  quae  e  medio  V  .  nam  ea  e  medio 
loquendi  usu  placita  adsumere  consuevit  Diomedes^  ubi  quae  e  codice  Victprini 
adscripsi  ex  AiuUicis  libro  Bemensi  petita  erant  5  Vox]  c/*.  Diom,  p.  420,9 
Wilmanns  de  Varr.  libr.  gramm.  p.  81.  Audacis  excerpta  ex  Vaticano  codice 
edidit  Maius  class.  auct.  v.  VI p.  589,  Audacis  de  Scauri  (denscausi  cod.)  et  Palladi 
libris  excerpta  (inscripta  cod.).  Vox  est  aer  ictus  auditu  (auditui  cod.)  sensibilis  . 
vocis  antem  duae  sunt  partes^  articulata  et  confusa  .  articnlata  est  hominum 
tantum,  quae  scribi  potest,  id  est  'orator  venit  et  docuit',  et  dicta  articulata, 
quod  articulo  [sic]  scribentis  conprehendi  possit  .  confusa  est  quae  scribi  non 
potest,  ut  puta  velut  ovium  balatus,  eqni  hinnitus,  mugitus  bovis,  latratus  canis 
et  cetera.  sed  articulata  vox,  quamquam  sit  prolixa  *  oratio  solvitur  et  facit 
sermonem  .  iterum  sermonem  solvis  et  facit  syllabam  .  si  vero  syllabam  solvas, 
remanet  littera,  et  iam  non  procedit  ultra  (ultro  cod.)  resolutio  .  sonos  quoque 
omnes  voces  dicimus^  ut* 'fractasque  a  litore  voces'.  secundum  physicos  autem 
vox  corporalis  est,  qui  eam  sic  definiunt,  ut  nos  in  principio  respondimus  . 
Plato  autem  non  esse  vocem  corpns  putat:  'non  enim  percussus',  inquit,  'aer, 
sed  plaga  ipsa  atque  percussio,  id  est  vox'  *  ex  individuis  corporibus  vocem 
constare  dicunt,  corpus  autem  esse  aut  efficieno  aut  patiens  aditu  M  snnt 
post  quot  om.  B,  add.  M  6  Duae  .  Quae  sunt  V  Duae  sunt  B  M  articulatas 
et  confusas.  Int.  Articula  quae  est  M  7  est  post  dicta  om.  BM,  add.  V 
articulos  scribentis  B  9  mugitus  bonis  praeter  has  nuUae  aliae  uoces  snnt  sonos 
(sonus  M)  quoque  sine  interrogatione  et  responsione  BM  10  fractusque  B 
fractesque  31  :  Verg.  Aen.  III  556  11  Vox  corporalis  —  16  patiens,  quae 
omissa  sunt  apud  Victorinum,  leguntur  apud  GeUium  noct.  att.  V  15  secundum 
istoicos  B  13  non  esse]  non  est  M  15  ex  individuis  corporibus  vocem 
constare  dicunt  GeUius  indeuisis  M  constare]  consonare  BM  autem 
esse  B  autem  est  M  et  Gellius 


324  AVDACIS 

p.  4.  5  U. 

DE  DEFINITIONE 

188,28  Defmitio  quid  est?  Oratio  quae  id  de  quo  quaeritur  aperte  describit 
ct  determiiiat,  ut  puta  vehiti  si  quacras  a  me^  quid  sit  homo,  respondebo 
^auimal  mortale  rationale  risus  capax'. 

191,24  Sententia  quid  est?    Dictio  generalls  ad  vitae  rationem   in  commune  5 

pertinens,  ut  puta  veluti  *ne  quid  nimis'. 

DE  ORATIONE 

102,1  Oratio  quid  cst?    Sermo  contextus  ad  clausulam   tendens  per  argu- 

roenla    narrationis   .    Vnde    dicla    oratio?     Quasi    bris    ratio^    cui   accidit 
clausida.    Clausula  quid  est?    Compositio  vcrhorum  plausihili  structura  ad  10 
exitum  lerminata. 

DE  DISTINCTIONE 

192,7  Dislinctio  quid  est?    Adposito  puncto  nota  finiti  sensus  vel  pendentis 

mora.     Quot   locis    ponitur   distinctio?    Trihus  .   Quihus?    Summo^    cum 
sensum   terminat,    et   vocatur   finalis  nota,    a   Graecis    telia;    medio,    cum  15 
respirandi  spatium  legenti  dat^  et  dicitur  mese;  imo^  cum  lectionis  inter- 
ruptum    tenorem    aliud    adlmc    inlatura    suspendit^   et    vocatur   a  Graecis 
hyposligme,  a  nostris  suhdistinctio.  | 

DE  LITTERIS 
194,9  Littera  quid  est?    Vniformis  figura;   qua  cum  aliis   [partihus]  adncxa  20 


2  DefiDitio  -~  4  risus  capax   lulianus  de  nomine  p.  62  ed.  Bom.,  gramm. 
lat,  V.   V  p.  317,  21  uude  Audax  defiuitio  quid  est  sqq. 


2  quae  de  id  de  quo  M  discribit  M  disscripbit  B  4  risu  B  5  dictio] 
distinctio  B  6  ut  puta  om.  B,  add.  "M  8  Oratio]  IHom.  p.  300 ,  19  Scaurus 
sic,  oratio  est  ore  misBa  ct  per  dictiones  ordinata  pronuntiatio  sqq.  per  argu- 
menta  narrationid,  quae  d^unt  apud  Victorinum  et  Diomedem,  delevit  Thurot  l. 
c,  p.  307  0  Int.  unde  dicta  oratio.  R.  oratio  quasi  M  10  plausibilis  stric- 
tura  (etricturam  M)  ad  exitum  terminata  BM  plausibilis  structurae  exitu  termi- 
nata  V  et  Diomedes  12  DE  DISTINCTIONE  Int.  littera  quid  est  R.  uniformia 
figura  M  omissis  hoc  loco  iis  quae  supra  322,19  in  aJienum  locum  transposita 
erant  13  apposito  puncto  nota  finiti  sensus  vel  pendentis  mora  V  et  Diomedes 
p.  437,  14,  adposita  puncto  nota  finitio  sensus  uel  pendentis  mora  B  adpoaita 
puncto  nota  finiti  seruus  uel  pendentes  mora  M  14  Quot  locis]  modis  locis  M 
quibus]  qualibns  M  15  et  uocatur  finalis  nota  B  et  uocati  nota  M  et 
vocatur  finalis  a  nobis  V  ct  Diomedes  p.  437,  16  telia]  celia  M  16  legenti] 
legendi  M  interruptum  tenorem  Diomedes,  interrupto  tenore  M  iuterruptio 
tenore  B  17  aliud]  alium  M  et  uocatur  a  graecis  hyposticme  ansis  sub- 
distinctio  B,  om.  M  19  DE  LITTERIS  om.  M  :  cf.  supra  12  20  uniformis  (qui 
formis  B)  figura  quae  cum  aliis  partibus  adnexa  uoce  mensa  (mirra  M)  con- 
prehenditur  BM  figuratio  quaedam,  qua  cum  aliis  adnexa  vox  emissa  com- 
prehenditur  V 


EXCEBPTA  325 

p.  Ti  II. 

vox  cmissa  coinprelienditiir  .  Qiii  primi  litlerarnm  invcntores  fnissc 
tradiintnr?  Phoenices^  quamvis  alii  Assyrios^  alii  Mercuriniu  apnd  Aegyptios 
asserunt  .  in  Graeciam  certe  Cadmum  e  Piioenice  sedecim  adtulisse  constat. 
Quas?  y4Pyd€Lxk(ivoJtQ6rv,  hisque  Troiano  bello  Pala- 
5  medem  addidisse  qualluor^  V  i^  X  ^>  P^^^  ^"™  Simonidem  melicum  alias 
quattuor^  g  |  o  0'  .  hae  aiictore,  nt  quidam  volunt^  £uandro,  nt  alii^ 
Hercule  in  Italiam  a  Pelasgis  adlalae  .  Quot  res  accidunt  uni  cuiqne 
lilterae?  Tres  .  Quae?  Nomen,  Ggura^  potestas.  Nomen  Htterac  quid 
est?    Quo  appellalur^   ut  a  .  ^  quo  genere   ^fertur?    Neutro,  siquidem 

10  et  omnes  Htterae,  veluti  cum  dicimus  deesse  unum  a  vel  unum  b.    Figura 

'  litterae  quae  est?  Qua  notatur  .  Potestas  quae?  Qua  in  ratione  metrica 
valet,  cum  aut  producta  est  aut  correpta  .  et  nomen  quidem  voce  pro- 
ferimus,  [iguram  oculis  deprehendimus,  potestatem  mente  cognoscimus. 

Litterarum  species  quot  sunt?    Duac  .  Quae?  Vocales  et  consonantes  .  ij»r.,i 

15  sunt  eniin  vocales  quae  per  se  proferuntur  et  per  se  syllabam  faciunt. 
Quid  est  per  se?  Sine  alterius  adminiculo.  Et  quae  sunt  quae  sine  aHis 
non  enuntiantur?  B  namque  et  c  ceteraeque  huius  modi,  nisi  consonent, 
proferri  nequeunt.  Vocales  quot  sunt?  Quinque  .  Quae  sunt?  A  e  i  o  u. 
Quae  earum   corripiuntur,  quae  producuntur?    Hae  omnes    apud  nos  et 

20  corripiuntur  et  producuntur.  Quid  apud  Graecos?  Non  ita  cst  apud  eos  . 
seplem  enim  Htterarum  vocalium  haec  est  divisio:  ij  ei  g)  longae  sunt, 
£  et  o  breves  sunt,  a  t  v  dichronae  nominantur  .  propterea  autem  latina 
Ungua  suas  quinque  |  et  corripit  et  producit,  ut,  quia   numero  vocalium 

22  propterea]  Itdianus  de  liUera  p.  8  ed,  Bom,  unde,  qaia  et  nos  illis  in 
numero  Htteraram  TocaHum  non  coaeqaamar,  saltem  at  in  temporibas  coae- 
qaemar,  ipsae  quinqae,  qaas  habemas,  abi  necesse  est,  sunt  longae  et,  ubi 
necesse  est,  sunt  breves 


1  primi  V  primum  BM  3  in  om,  3f,  add,  B  certae  cadmum  ephenicae 
M  certe  adnume  phenice  B  ^ABrAClSMNZnXO^TSl  hisque 
troiano  bello  palamedam  addidisq;  quattuor  H  Y  X  P  post  eum  simonide 
militem  aHas  quattuor  V  E  A  E  he  auctore  BABrAClSHNZIIB, 
O  ^  T  Sl  hisque  troiano  beUo  palamedem  addisse  quattuor  N  Y  X  P  postea 
suimonidem  militem  alias  quattuor  Y  E  A  E  haec  auctore  M  .  eandem  scripturam 
sectUus  sum,  quam  in  Victorini  libro  p,  194,14  restitui,  quamquam  errores 
librorum  grammatico  tribuendi  esse  videntur  8  quidj  quod  BM  9  quod 
appellatur  M  ut  a  A  quo  genere  effertur  V  ut  a.  Int.  Quo  genere  hoc  fertur 
M  ut  a.  Int.  Quo  genere  hoc  refertur  B  Neutro,  ut  quidem  omnes  Htterae 
sunt  V  :  fortasse  neutro  sic  quidem,  ut  omnes  litterae  12  uocem  proferrimus  M 
14  Quae  post  Duae  om.  M,  add.  B  15  sunt  enim  qui  per  se  proferunt  M 
17  ceteraeque  excerpta  Bobiensia  Victorini,  ceteraque  BM  nisi  consonet 
proferri  B  nisi  consonent  proferre  M  19  Quae  earum  corripiuntur  —  326, 1 
temporibus  exaequetur  in  libro  Victorini  omissa,  ex  eodem  fonte  relata  sunt  apud 
Marium  Victorinum  p.  31^17  19  haec  omnes  B  20  fortasse  non  ita  est  . 
apnd  eoB  enim  septem  litteraram  23  et  corripit  et  producit  et  quia  numerq 
nocabilibns  B  et  quae  ducit  et  quae  numero  uocalibus  M 


326  AVDACIS 

p.  6  H. 

exaequari  non  potuit^  temporibus  exaequetur.  Quae  vocalium  loco  conso- 
nantium  ponuntur?  I  et  u  .  Quando?  Cum  aut  ipsae  inter  se  geminantur 
aut  cum  aiiis  vocalibus  iunguntur^  ut  puta  veluti  si  sit  in  capite  versus 
^periurus'  aut  Volvitur':  quippe  non  poterit  prima  syllaba  positione  longa 
fieri^  nisi  sequens  vocalis  loco  consonantis  fuerit  accepta^  quod  quidem  5 
suo  loco  docebimus  .  Consonantium  species  quot  sunt?  Duae  .  Quae?  Semi- 
vocales  et  mutae.  Semivocales  quae  sunt?  Quae  quidem  habent  in  principio 
partem  vocalitatis,  cum  per  se  proferuntur,  tamen  per  se  syllabam  facere  non 
possunt.Quot  sunt?  Septem,  f  I  m  n  r  s  x  .  Quae  harum  liquidae  sunt,  quas 
Graeci  vygag  appellant?  L  m  n  r  .  Liquidae  unde  dictae?  Quod  minus  lo 
virium  habeant  et  in  pronuntiatione  liquescant  atque  solvantur^  ita  ut 
positione  longam  syllabam  facere  non  possint.  Quae  semivocaliun)  duplex 
est?  X  .  Quare  duplex?  Ideo  quod  ex  duabus  liUeris  constat:  constat 
enim  aut  ex  g  et  s  aut  ex  c  et  s,  ut  rex  regis,  pix  picis  .  quippe  ante 
inventam  x  litteram^  quae  postea  in  compendium  inventa  est^  rex  per  g  i5 
et  s  itemque  pix  per  c  et  s  litteras  veteres  scribebant  .  Quae  sunt  mutae? 
Quae  neque  ipsae  per  se  proferri  possunt  neque  syllabam  facere  .  Quot 
sunl?  Vllll,  id  est  b  c  d  g  h  k  p  q  t  .  Quae  sunt  ex  his  supervacuae? 
K  et  q  .  Quare  dicuntur  supervacuae?  Eo  quod  c  littera  harum  locum 
possit  explere  .  verum  has  quoque  necessarias  orthographiae  ratio  efficit  .  20 
nam  quotiens  a  sequitur^  per  k  scribendum  est,  ut  kano  kalendae  kaput; 
quotiens  u,  per  q,  ut  quoniam  Quirites;  quotiens  reliquae  vocales^  per  c^ 
ut  certus  civis  commodus  .  Quid  de  h  respondebimus?  Quod  aspirationis 
nola^  non  Utlern  existimaUir^  sed  tamen  in  metro  aliquotiens  el  littera 
deprehendilur  .  Quae  sunt  litterae  peregrinae?    Y  et  z  .  Quare  peregrinae?  25 

25  Y  et  z]  luUanus  de  littera  p.  10  ed.  Rom.  Y  et  z  remanent,  quas  litteras 
propter  graeca  nomina  admisimus  .  Pro  qualibus  nominibus?  Propter  hymnus 
et  zephyrus  .  quae  ^i  adsumptae  non  fuissent,  sepherus  et  diepherus  dicere 
debuimus  .  quarum  y  inter  yocales  habemus,  z  vero  inter  consonantes,  et  est 
duplex^  ut  Mezentius,  quia  si  z  non  fuisset,  per  c  et  s  (?.  d  et  s)  scribi  debebatur 

2  aut  priore  loco  otn.  M  3  si  om,  BM,  add.  V  4  prima]  una  M 
6  suo  loco]  p.  328,3  de  syllabis  positione  longis  quot  sunt  M  quot  sunt,  ut  videtur, 
scd  corr.  al.  m.  quod  est  B  7  parte  M  8  cum  pro  se  proferuntur  B 
9  Quae  harum  liquidae  —  12  facere  non  possint  in  libro  Victorini  omissa  legun- 
tur  apud  Atilium  Fortunatianum  p.  279,10  R.  quas  graeci  itrac  appellant  I 
m  n  r  BM  11  liquiescant  M  12  possunt  M  13  ex  duabus  litteris 
constat  aut  ex  g  et  s  aut  ex  c  et  s  ut  rex  regis  pix  picis  (piscis  M)  constat 
enim  quippe  ante  x  litteram  quae  post  incendium  inuenta  Q%i  B  M  15  rex 
per  g  et  s  itemque  pix  per  c  et  s  litteras  ueteres  scribcbant  V  rex  per  ig  et  s 
litteras  ueteres  scribebant  B  rex  per  g  et  s  ueteres  scribebat  M  18  su- 
prauacnae  utroque  loco  M  19  c  litterarum  locum  BM  21  nam]  non  M 
per  k  scribendum  est  ut  cano  {corr.  kano)  kanendae  kaput  quoties  i  per  q  ut 
qni  quirites  B  per  ka  scribendum  est  ut  kano  kalende  capud  quotiens  u  per  q 
ut  quando  quirides  M  23  civis]  cuius  M  24  existimatur]  cxtima  M 
25  8  et  z  M 


EXCERPTA  327 

p.  7  H. 

Siquidem  a  nobis  propter  graeca  nomina  |  adsumptae  sunt^  ut  puta  ut 
hymnus  et  zepiiyrus  .  quae  si  adsumptae  non  essent,  himnus  et  diefirus 
diceremus  .  quarum  y  inter  vocales  habemus,  z  vero  inter  mutas^  et  est 
duplex  .  Quo  modo   duplex?    Quia  loco  duarum  consonantium  apud   nos 

5  fungitur  .  nec  aliter  constare  metri  ratio  potest  illo  versu^  ubi  est  Mezen- 
tius,  siquidem  me  brevis  syllaba  est,  verum  excipitur  a  duplici  littera  z, 
quae  si  adsumpta  non  esset,  per  s  et  d  Mesdentius  scriberetur. 

Quot  litteris  extremitates  latinorum  nominum  finiuntur?    Tredecim^  i9c,i2 
id  est  vocalibus  quinque,  semivocalibus  sex^  mutis  duabus  .   Quare  semi- 

10  vocalibus  sex,  cum  septem  sint?  Quia  nuilum  nomen  iatinum  in  f 
litteram  exiL  Quae  ergo  sunt?  Aeioulmnrsxct.  harum 
exempla,  tabula  monile  frugi  ratio  genu  mel  scamnum  flumen  arbor 
flos  nox  allec  caput. 

DE  SYLLABIS 

15        Syllaba   quid   est?    Littera  vocalis   vel  litterarum   coitus    per  aliquat^  i96,in 
vocalem  comprehensus.    Syllaba   unde  dicta?    ^Atco  r^g  (^t^AAifV^fcog  .  est 
enim   syllaba   6vJiJirii;ig   quaedam   litterarum,    id    est    conceptio    et    quasi 
adsumptio  .  Qualitas  syllabarum  in  quot  species  dividitur?    In  duas  :  aut 
enim  breves  sunt  aut  longae  .  Breves  quae  res  efflcit?    Correpta  vocalis. 

20  Qnid  longas?  Producta  vocalis.  In  brevi  syllaba  tempora  quot  sunt? 
Vnum  .  Quot  in  longa?  Duo  .  Longae  syllabae  quot  modis  com- 
prehenduntur?    Duobus  .   Quibus?    Natura    aut    positione.     Natura    quot 


1  siqoidem  nobis  M  adBompta  sant  ut  puta  at  ymnas  et  zepbyras  Int. 
qaae  si  non  adsumpte  faerint  ymnus  et  diefirum  diceremuB  M  adsumpta  Bunt 
puta  ut  hymnuB  ut  zephyruB.  Int  quae  si  adsumpte  non  esset  (corr.  eBsent) 
hymnuB  et  die  .  phyrus  diceremuB  B  .  diephirus,  pro  qtu>  Bdepherus  scriptum  est 
apud  Victorinumj  tribuendum  videtur  grammatico,  qui  di  litteris  per  sibHum 
prolatis  sonum  z  litterae  exprimi  voluit,  quamquam  postea  in  v.  MezentiuB,  ut 
naturam  duplicis  litterae  ostenderet,  idem  dtmbus  consonantibus  sd  usus  est.  cf. 
commentum  Einsidlense  in  Don  .  anecd,  Helvet.  ed.  Hagen  p.  225  z  pro  duobuB 
8  vel  pro  sd  ponitur,  quae  ante  eius  asBumptionem  ita  Bcribebantur,  ut  massa 
dicebant  pro  maza  et  MeBBentius  vel  MedentiuB  (?.  MeBdentius)  aut  Medientius 
pro  Mezentius.  3  y]  i  3f  et  est]  ut  e%i  B  M  4  quia  loca  B  quae  loco 
M  consonantium  wn.  BMy  add.  V  5  metri  oratio  potest  illo  uersu  ubi 
est  mezeatius  B  metra  ratio  potest  illo  uerso  ubi  mezzentius  M  :  cf.  Verg. 
Aen.  XI  7  Mezenti  dncis  exuvias  6  a  duplici  littera  quae  B  a  duplici  littera 
qua  M  7  per  s  et  d  mesdentium  B  per  d  et  b  mesdendius  M  8  tredecim 
uocalibus  quinque  semiuocalibaB  sex  cum  septem  sint  B  tredecim  id  est  uocalibus 
sex  cum  septem  sint  M,  supplementa  praebuit  V  11  t]  d  3/  12  exemplum 
BM  munile  M  16  apo  siUe  reos  est  enim  syllaba  sillempBis  quaedam  B 
apoto  siUum  seos  OBt  enim  sillaba  sillensiB  quedsun  M  21  Quod  in  longa] 
quid  in  longa  B  22  deprehenduntor  V  natura  aut  positione  M  natura  et 
positione  B 


328  AVDACIS 

p.  8  H. 

modis?  Uuiiique  .  |  QuilmsV  Aut  cuni  uua  vocalis  producitui';  ut  ^o 
dea',  aut  geminata,  ut  Euryalus,  aut  incipiens,  ut  en^  aut  terminata,  ut 
ne,  aut  in  medio  posita^  ut  non  .  Positione  longae  quod  modis  fiunt? 
Decem  .  Quibus?  Aut  cum  correpta  vocalis  desinit  in  duas  consonantes, 
ut  ars;  aut  cum  desinit  in  unam  consonantem  et  excipilur  ab  altera^  ut  5 
arma;  aut  cum  excipitur  a  duabus  consonantibus,  ut  agri;  aut  cum  desinit 
in  X  litteram  duplicem^  ut  nox;  aut  cum  excipitur  a  duplici^  ut  Mezentius; 
aut  cum  desinit  in  consonantem  et  excipitur  a  vocalibus  u  vel  i,  nt  arva^ 
'at  luno';  aut  cum  correpta  vocalis  desinit  in  vocalem  i  loco  consonantis 
positam  et  excipitur  «neque  a  vocali  i  loco  consonantis  posita^  ut  ^maiior  lo 
agit  deus'  et  ^Troiiaque  nunc  stares'  (sic  enim  ista  scribi  per 
geminam  i  litteram  metri  ratio  deposcit);  aut  cum  correpta  vocalis  in 
medio  versu  seu  sola  seu  consonanti  adiuncta  syllabam  facit^  quae  partem 
orationis  impleat^  ut  *o  virgo  nova  mi  facies'  et 

ipse  ubi  tempus  erit  omnes  in  fontc  lavabo  15 

et 

ei  direpta  domus  et  parvi  casus  luli; 

aut  rt/m^  correpta  vocalis  cxcipitur  a  littera  q^  quam  necesse   est   ut  con- 


18  aut  cum  correpta  —  329,3  vaporem  Beda  de  arte  metricd  p.  235,  15 


1  Quibus  aut  cum  una  uocalis  producitur  ut  0  D  E  A  geminata  ut  ae 
acurialus  aut  incipiens  B  Quibus  R.  cum  una  uocali  producitur  ut  o.  de.  a.  aut 
geminata  ut  ae  Eurialus  aut  incipiens  M.  Vergilii  exemplum  *o  dea'  (Aen.  I 
372)  de  eadem  re  positum  est  in  [FrohiJ  libro  de  ultimis  syUabis  p.  219,  23. 
itaque  corrigenda  sunt  quae  apud  Victorinum  p.  197,  7  edidi,  quibus?  Aut  cum 
una  vocalis  producitur,  ex  qua  dictio  constat,  ut  o  et  a,  aut  geminata,  ut  ae 
au  eu ,  aut  incipiens  4  aut  cum  correpta  M  V  cnm  aut  correpta  B  5  et 
excipitur  ab  altera  —  8  aut  cum  desinit  in  consonantem  om.  M,  add.  B.  7 
aut  cum  cxcipitur  a  duplici,  ut  axis,  aut  in  z,  quae  apud  Graecos  duplex  est, 
ut  Mezentius  V  :  cf.  Mar.  Victor.  p.  30,  1  Gharis.  p.  12,  20  8  u  uel  i  ait 
arua  at  iuno  B  u  uel  i  ut  arua  aut  in  uno  M  u  vel  i,  ut  at  Venus  at  luno 
Diomedes  p.  428,  9  9  i  jmt  Tocalem  om.  BM  10  et  excipitur  aeque  a  vocali] 
et  excipitur  aeque  uocali  codex  Victorini  p.  197,  17,  excipiturque  a  uocali 
B  excipitur  a  uocali  M  maior  BM  :  Verg.  Aen.  XII  429  11  troiaque 
nunc  stares  M  troia  quae  nunc  ista  res  B  :  Verg.  Aen.  II  56  per  geminam 
litteram  M  12  aut  cum  correpta  vocalis  in  medio  — p.  329,10  in  metris  obser- 
vanda  sunt  apud  Victorinum  omissa  et  alii  syllabarum  longarum  modi  suhstituti 
sunt  13  seu  ante  sola  om,  B,  add.  M  14  0  virgo]  Verg.  Aen.  VI  104 
15  ipse]  Verg.  bucol.  3,  97  oms  fontes  in  fonte  lauabo  et  direpta  B  om.  in 
fronde  lauabo  et  direpta  M  17^  et  direpta]  Verg.  Aen.  II  563  luli]  tnli  B 
18  cum  om.  BM      a  littera  q]  a  littera  &  BM 


EXCERPTA  329 

p.  9  H. 

sequatur  littera  u^  |  quae  cum  altera  vocali  iuncta  loco  consonantis  accipitur, 

ut  apud  Lucretium 

quae  calidum  faciunt  aqvae  tactum  atque  vaporem; 

aut  cum  concurrentibus  inter  se   vocalibus  duae   syllabae  in  unam  quasi 
5  per  diphthongon  contrahuntur,  ut  ^cui  non  dictus  Hylas  puer'  et  item 
Tityre  pascentes  a  flumine  reice  capellas. 

hoc  enim   loco  ^cui'   et  ^rei'  ita   efferuntur,    veluti  si  singulae  syllabae 

sinty   cum  tamen  duas  esse   constat;  maximeque  et  aliis  versibus,  ut   in 

georgiciSy  et  ^cui  turpe  caput'  et  item 
10  reice  ne  maculis  infuscet  vellera  pullis. 

quae  omnia  in  metris  observanda  sunt. 

DE  ACCENTIBVS 
Accentus   qui    sunt?    Accentus,   qui   graece   prosodiae  dicuntur,    hi  193,15 

sunt^  acutus,  gravis^   circumflexus.     in   omni  parte  orationis   latinae  aut 
15  graecae  aut  acutum  aut  circumflexum   accentum    poni   necesse    est,   nec 

amplius  quam  unum^  vel  hunc  vel  illum  :  nam  gravis  ponitur  in  pluribus. 

acutus  cum  apud  Graecos  tria  loca  teneat,   ultimam  et  paenultimam  ei  ei 

proximam  syllabam,  apud  nos  duobus  lanlum  locis  poni  potest  .  Quibus? 

Aut  in  paenuJtima^   ut  praelegisliS;  aut  in  ea  quae  a  fine   sit  tertia,  ut 
20  praelegimus   .   circumflexus,    si   pars   orationis   trium   aut  amplius   fuerit 

syllabarum,  non  nisi  paenultimum  locum  poterit  invenire,  ut  turbare,  per- 

domsire   .    monosyllabae,    quaecumque    positione    longae    fuerint;    acutum 

1  littera  u  qae  M  littera  y  qaae  B  iancta]  innuta  M  2  apad  lacret^am  B  : 
Lucret.  VI  868,  ubi  laticis  pro  aqnae  in  lyacretii  codicibus  acriptum  est,  aqdae 
scripsit  Lachmannus  in  Lucret,  VI  552  testimonio  tisus  Bedae  de  art.  metr.  p.  353, 
17,  qui  Audacem  secutus  erat.  ipsa  Audacis  verba  olim  a  Sinnero  catal.  cod. 
ms8.  bibl.  Bern.  v.  I  p.  633  e  cqdice  Bemensi  edita  ad  eundem  versum  adhibuerunt 
Bergkius  Zeitschr.  f.  Alterthumsw.  a.  1851  p.  218  et  Eitschelius  opusc.  philol.  v.  II 
p.  606  3  aqaae  B  aqae  M  4  cum  om.  B,  add.  M  5  at  cai  non  dictas  ilas 
pner  et  item  M  et  cai  non  dictu  silas  et  item  B  :  Verg.  georg.  III  6  6 
Tityre]   Verg.  buc.  3,6        7  velnti  singulae  sillabe  sint  B  nelati  singuli  sint  M 

8  mazimaeqae  M  .  fortasse  et  aliis  versibas  maximeqae  in  georgicis,  ut  cai 
torpe  capnt,  nisi  potius  alia  georgicorum  exempla,  in  quibus  cai  scriptum  est, 
anie  et  cni  exciderunt  9  et  cai  tarpae  capad  M :  Verg.  georg.  III  52  et 
item  renice  ne  M  et  item  et  rei  cene  B  :  Verg.  georg.  III  389  12  DE 
ACCENTIBVSJ  et  haec  et  quae  in  fine  Ubri  in  recapitulatione  de  accentibus 
scripta  sunt  omisso  auctoris  nomine  leguntur  in  duobus  codicibus,  Monacensi 
6399  olim  Frisingensi  199  et  Leidensi  Voss.  Q.  116  .  e  quibus  scriptura  codicis 
Frisingensis  (F)  una  cum  lectionibus  codicum  B  et  M  integra  exhibita  est  .  ex 
Lddensi  codice  utrumque  commentarium  edidit  L.  Muellerus  mus.  Ehen.  v. 
XVIII  (a.  1863)  p.  169  sqq.  13  Accentus  quid  -i-T  F  praesidiae  M  pro- 
solidiae  F  14  acutia  grauibus  M  aut  ante  graecae  om.  F  17  acutna 
>-  teneat]  apud  graecoa  acutus  tria  loca  tenet  F  ultima  et  (uel  B)  penultima 
et  in  prozimam  sillabam  (latine  add.  F)  duobus  BMF  19  aut]  ut  utroque 
loco  M  praelegistis]  notas  accentuum  et  in  hoc  et  in  rdiquis  vocabidis  in  libris 
omissas  addidi        sit  F  sunt  BM        21   poterit]  potuerit  B        prodomare  F 

22  quaecumque]  quae  cum  B        acutum  ha  accentum  habebunt  M 

OBAMMATxci  IjAtihi  vn.  22 


330  AVDACIS 

p.  10  H. 

habebiint  accentumy  ut  pix^  nix,  fax  .  quaecumque  natura  longae  fuerint, 
circumflexo  accentu  pronuntiabuntur,  ut  dds,  sp^s,  r6s.  In  disyllabis  |  quid? 
Si  prior  natura  longa    fiierit   posteriore    correpta,   prior   circumflectetur, 
ut  hdra,  Rdma  .  Quid  si  posterior  producta  sit?    Prior^  seu   longa  seu 
brevis  fuerit^  acuatur  necesse  est;  ut  leges,  salus  .  si  ambae  breves  sunt,  5 
acuetur  prima,  ut  deus,  h6mo  .  Quid  in  trisyllabis  et  tetrasyllabis  aut  quae 
plures  habebunt  syllabas?    Si  paenultima  brevis  fuerit,  quae  eam  praecedit 
acuetur,  ut  Tullius,  Hortensius  .  Quid  deinde,  si  paenultima  positione  longa 
fuerit?'Ipsa  acutum  habebit  accentum,  praecedentem  autem  gravem  faciet,  ut 
Cklullus^  M^tellus  .  Quid  si  paenultima  naturaliter  producta  fuerit^  ita  ut  lo 
ullima  brevis  sit?    Paenullimam  circumflectemus,  ut  CethSgus,  Romanus  . 
Quid  si  longa  fuerit  ultima?    Paenultimae  acutum   dabimus  accentum,   ut 
Athenae^   Fidenae   .   Quid   graeca  nomina?   ^Si  isdem  litteris  proferuntur^ 
graecos  accentus  habebunt.    nam  et  cum  dicimus  Thyias  ^t  Nais^  acutum 
habebunl  posteriore  accentum;  et  cum  Themistd^  Calypsd^  Theand,  ultimam  15 
circumflecti  videmus  .  ulrumque  latinus  sermo  non  patitur,  nisi  admodum 
raro.-  sola  occurrit  ergo  coniunctio,  in  qua  posterior  circumflexa  deprehen- 
ditur  .  item  adverbium  pone  posteriore  acutum  recipit  accentum,  ne   sit 
verbum. 
193,21  Quae   est   figura   acuti   accentus?    I   obliquum   in   dexleram   partem  so 

iscandens  ita/.  Quae  est  forma  gravis  accentus?  I  ohliquum in  dexteram  partem 

1  fax]  pax  M  quaecamque]  quae  M  2  circumflexu  accentum  M  dos 
spea  res  V  dos  pes  res  BF  dos  res  pes  M  lut.  in  diasillabis  quod  si  prior 
natura  longa  fuerit  R.  poBteriora  correpta  prior  circumflectitur  ut  ora  roma 
Int.  quid  si  prior  breuia  fuerit  acuatur  necesse  ut  agies  alies  si  ambe 
braeue  sunt  acuetur  prima  ut  deus  homo  Int.  quid  int  trissillabis  et  tetra- 
syllabis  atque  plures  habebunt  Byllabas  B.  si  penultima  breuis  fnerit  qne 
eam  praecedit  acuetur  ut  tullius  hortentins  M  Int.  in  dysyllabis  quid  si 
prio  longa  erit.  B.  posteriore  correpta  prior,  circumflectetur  ut  ora  roma  qnid 
si  prior  breuis  fuerit.  B.  posterior  seu  longa  seu  breuis  fuerit  acuatur  necesse 
est  ALES  AGEB  et  si  ambae  breue  sunt  acuetur  prima  ut  dens  homo  .  Int. 
quid  in  trib;  Byllabis  et  tetrasyllabis  ant  quae  plures  syllabas  habebnnt  si 
penultima  brenis  fuerit  quae  eam  acuetur  ut  tullins  ortentius  et  anima  F  Int.  in 
dissyllabis  quid  si  prior  natura  longa  erit  B.  posteriora  correpta  prior  circnm- 
flectetur  ut  roma  Int.  quid  si  prior  breuis  fuerit  B.  prior  seu  longa  sen  breuis 
fuerit  quae  ea  praecedit  acuetur  nt  tullius  hortensins  B.  supplementa  praebuit  V 
8  positione  om.  BMF,  add.  V  ^9  ipsa  autem  accutum  B  autem]  aut  F 
faciet  B  facit  M  faciat  F  10  CatuUus]  catellus  B  11  penultimam  circum- 
flectimus  MF  penultima  circumflectimus  B  cetheus  B  12  fuerit  F  erit  B  M 
14  dicimus  ethias  et  nais  MF  dicimus  ethianas  B  15  posteriorem  BMF 
calipso  theano  M  calipso  teano  BF  ultimam  om.  M  16  uidimus 
utramque  M  patiatur  M  18  poene  corr.  pone  B  posteriore  Dositheus 
p.  10,  posterior  BMF  20  Indi  obliquum  dexteram  partem  scandens  itli  una 
littera  post  ita  deleta  B  1  oblicum  dexteram  partem  scandens  ita  est  M  obiiquum 
dexteram  partem  ascendens  F  nota  acuti  accentus  in  omnibus  omissa  21  I  in 
dexteram  partem  discendens  ita  A*  B  in  dexteram  partem  discendens  ita  est  M 
in  dexteraro   partem  descendens  ita  /  ^ 


EXCERPTA  331 

p.  10.  11  H. 

descendens  ita  \  .  circumflexum  autem  transversa  V  littera  notamus  ita  A^ 
brevem  syllabam  C  sursum  spectante  ita  u,  longam  I  aequaliter  iacente  ita  — . 
sed  in  illis  sonoS;  in  his  tempora  cognoscimus  .  nam  dasia  et  psile  Graeci 
utuntur;   nos  eas  praetermittimus^   quoniam   aspirationem    nobis   adposita 

5  littera  H^  quae  in  duas  partes  dividilur,  repraesentat^  et  si  adposita  non 
erit  .  hyphen  vero  duo  verba  quasi  m  unum  pronuntiatione  colligimus,  et 
formam  eius  sic  faciunt  w  .  utriusque  enim  verbi  proximas  litteras  inflexa 
subter  virgula  iungunt,  quale  est  ^Turnus  ut  ante^volans'.  apostrophon 
quoque  sic  |  notant :  ad  caput  eius  consonantis,  cui  vocalis  subtracta  est, 

10  inflexam  virgulam  quae  ad  eam  spectet  adponunt;  ut  ^tanton'  me 
erimine  dignum  duxisti'. 

DE  METRO 

Metrum  quid  est?  Rei  cuiusque  mensura  .  Metrum  poeticum  quid  est?  206,3 
VersiGcandi  disciplina  certa  syllabarum  ac  temporum  ratione   in   pedibus 

15  observata  .  Metrum  unde  dictum?  Quod  veluti  mensuram  quandam 
praestituaty  a  qua  siquid  plus  minusve  est;  versus  minime  constabit  . 
Metro  quid  videtur  esse  consimile?  Rhythmus  .  Quid  est  rh^thmus? 
Verborum  modulata  compositio,  non  metrica  ratione^  sed  numero  ad 
iudicium  aurium  examinata,  ut  puta  veluti  sunt  cantica  vulgarium  poetarum  . 

20  Rhythmus  ergo  in  metro  non  potest  inesse?  Distat  quidem  a  metro; 
verum   tamen    rhythmus   per   se    sine    metro    esse   potest,   metrum    sine 


12  DE  METRO  Itdianus  de  ratione  metrorum  p.  49  sqq.   ed.  Rom.         17 
Rhythmas  Beda  de  arte  metrica  258,  24 


1  ita  post  notamus  om.  B,  ita  et  notam  circumflexi  accentus  om.  F       2 
longam  I  aequaliter  iacente  ita  est  M  longa  I  aequiditer  iacente  —  B  longam 

aequaliter  iacentc  kj  F      3  Bonus  M      nam  dasia  et  psile  M  nam  dasia  et  psili 
F  H  nam   dasia  et  psile   B        4  eas]   ea  ^jP  set  a  M       quoniam]   eum  M 

5  H  om,  F  fortasse  et  siccitatem,  si  adposita  non  erit  :  cf.  Dosith.  p.  10 
aspirationem  H  adscripta  praestabit ;  si  adscripta  non  erit^  siccitatem  6  hjphen 
—  11  duzisti  om.  F  in  om.  BM  8  subter  V  sub  BM  est  om.  M, 
add.  B  Tumus  ut  ante  uolans  BM  :  Verg.  Aen.  VII II  47  9  notat  M 
cui  uocabulis  subtracta  est  inflexam  uirgam  quae  ad  eam  aspectet  B  cuius 
uocabulis  subtracta  inflezam  uirgalam  que  ad  eam  uspetet  M  10  tanton  B 
tanto  M  :  Verg.  Aen.  X  668      11  dizisti  M      13  quod  est  posteriore  loco  BM 

16  praestituat  a  qua  si  plus  B  prestituit  a  qua  s  quid  plus  M  17  metro  quid 
uideat  esse  simile  M  18  numero]  numero  syllabarum  Beda,  numerosa 
scansione  scripsi  apud  Victorinum  20  Rhythmus  ergo  in  metro  non  est?  Potest 
esse  .  Quid  ergo  distat  a  metro?  Quod  rhythmus  per  se  sine  metro  esse  potest 
scripsi  apud  Victorinum  distat  quidem  B  distat  ergo  quide^kn  M  21  metrum] 
metrus  B 

22* 


332  AVDACIS 

p.  11.  12  H. 

rhythmo  esse  non  potest;  quod  liquidius  ita  definitur  :  metrum  est  ratio 
cum  modulatione,  rhylhmus  modulatio  sine  ratione  .  plerumque  tamen 
casu  quodam  invenies  etiam  rationem  in  rhythmo,  non  artificii  observatione 
servata,  sed  sono  et  ipsa  modulatione  ducente.  | 

Qui  primum  his  observationibus  in  componendis  carminibus  usi  sunt?  5 
Phemonoe  dicitur^  Apollinis  vateS;  prima  per  insaniam  ita  locuta^  cuius 
Hesiodus  meminit  .  Varro  vero  in  Argonautis  nymphas  hexametrum  fecisse 
sic  scripsit/ 

te  nunc  Ortygiae  tendentem  spicula  nymphae 
hortantes,  o  Phoebe,  et  Meie'  conclamarunt  lo 

mulli  autem  versum  a  Lino^  Apollinis  antistite,  excogitatum  putant^  qui 
ex  Hyperboreis  fuit .  huius  originem  versus  volunt  quidam  in  Delo  inventam 
et  hunc  versum  deliacum  vocant,  alii  ab  Homero,  unde  possumus  colligere 
versum  hunc  magis  esse  naturalem. 

Metro  quot  accidunt?  Octo,  id  est  genus,  species,  diversitas^  dis-  i5 
positio,  pertinentia,  mensura^  caesura,  depositio  .  Genus  quid  est?  Cnm 
dicitur  metrum  dactylicum^  iambicum  vel  trochaicum  .  Quid  species? 
Cum  heroicum^  comicum  aut  tragicum  dicitur  .  Quid  diversitas?  Quotiens 
in  prima  parte  versus  aliud  genus  est,  aliud  in  secunda,  ut  ^solvitur 
acris  hiems  grata  vice' :  lisque  huc  tetrametrum  heroicum  archilochium  so 
est,  et  inseritur  illi  pars  trochaica  sive  ithyphallica  Weris  et  favoui'  : 
nam  tres  hic  trochaei  sunt.  Dispositio  quid  esl?  Vt  sic  hac  geminatione 
in  omnibus  ularis  versibus^  quia  sic  est  dispositum^  vel  ut  in  heroico 
quinto  loco  daclylo  utaris.  Quid  pertinentia?  Cum  ad  versum  heroicum 
dicimus   hos   pedes   pertinere,    dactylum,    spondeum   vel   in    ultimo   loco  25 


1  qaod  liqmdioB  ita  difinitnr  metram  est  ratio  modolatione  rithmus  modo- 

iatione  in  rithmo  non  artificii  obsematione  semata  sed  sono  et  ipsa  modolatione 

dncente   M  quid    loqnidius    ita    definitur   metmm   est   ratio   cum  modnlatione 

rithmuB  ratio  sine  modulatione  ducente  B  :  supplementa  praebuerunt  V  et  Beda 

3  non  artifici  moderatione  aervata  Beda      5  Qui  primua  his  B  Qaid  primus  his  M 

usi  Bunt  B  uisi  sunt  M        6  Phemonoe  M  Pobenomine  B        apolloniB  BM 

7  eBioduB  B  esiod^o  M :  Hesiodi  mentto  non  facta  est  ab  oZiis,  qui  a  Phemonoe 

inventum  esse   hexametrum  tradiderunt        in  argonautis  M  in   agronauBtiB  B  . 

Varronis  versus  a  Sinnero  catal.  cod.  mss.  bibl,  Bern.  v.  I  p.  624  e  codice  Bernensi 

editos  in   Varronis  Argonautarum  fragmentis  positerwU  F,   Wuellnerus  de  P. 

Terent.  Varr.  Atac.  vit.  p.  20  et  A.  Riesius  post  M.  TererU.  Varr.  sat.  Menipp. 

rel.  p.  262        9  te  nunc  ortigiae  tenentem  Bpecula  nimphe  oranteB  o  phoebe  et 

loliscona  clamarnnt  B  te  nunc  elicona  ortigie  terentem  specula  nimphae  oranteB 

ophebae  et  locolicon  aclamamnt  M  :  correxit  Wuellnerus,  qui  Coryciae  scripsit 

pro  Ortygiae  coll.  Apollon.  Ehod.  Argon.   II  711  noXta  91  KooQvniai  vvfitpcci, 

nXtlatoio  d^yatQSSy  SaQavvsanov  ^ntaaiv  Ir^is  nBnXriyvCai        11  multi  B  multum 

M      apollonis  anteBtiteB^f      12  ex  hiperboreis  B  ex  iperboreus  M      iDuentum 

3M        15  Metro  quot  accidunt  —  333,23  cum  pedem  plus  aut  sjllabam  habet 

om.  M,  add.  B  .      Metri  quot  B        19  ut  solli  dicitur  aeriB  iens  grata  uice  B : 

Hor.  carm.  I  4^1        20  huc]  hic  B 


EXCERPTA  333 

p.  IS.  14  H. 

trochaeum  .  sic  et  ad  aiia  metrorum  genera  proprios  pertinere  dicimus 
pedes  .  Quid  mensura?  Cum  puta  dicilur  ?ersus  heroicus  viginti  quattuor 
habere  tempora  .  Quid  caesura?  Caesurae,  quibus  per  scansionem  versus 
praecidi  noscuntur^  quattuor  sunt^  id  est  penthemimeres,  hephthemimeres,  | 
^cata  triton  trochaeon,  bucolice  tome  .  Quae  ex  his  quo  loco  ponuntur 
edicito  .  i^enthemimeres  fit  caesura,  quotiens  post  duos  pedes  syllaba 
remanens  partem  terminat  orationis,  ut  in  hoc  versu  est^ 

panditur  interea  domus  omnipotentis  Olympi. 
hephthemimeres  fit^  si  post  tertium  pedem  similiter  fiat  ita, 
10  inde  toro  pater  Aeneas  sic  orsus  ab  alto. 

cata  triton  trochaeon  fit,  quotiens  in  tertia  regione  taiis  dactylus  ponitur, 
cui  si  ultimam  syllabam  dempseris,  trochaeus,  qui  ex  duabus  reliquis 
constat^  orationis  particulam  finit  ita, 

mors  ecce  non  tardat  et  omni  adlabitur  hora  . 
15  tetarte  bucolice  fit,  cum  in  quarto  dactylo  similiter  accidit :  huius  exempla 

quae  pax  longa  remiserat  arma  novare  parabant, 

sinum  lactis  et  haec  te  liba  Priape  quotannis  . 
Depositio  quid  est?  Cum  finis  versus  consideratur  .  huius  species  sunt 
quattuor,  id  est  catalexis,  acatalexis,  brachycataleiis^  hypercatalexis  . 
30  harum  ratio  talis  est:  |  acatalexis  est^  cum  versus  legitimo  fine^  id  est 
pleno  temporum  numero,  terminatur:  catalexis  est,  cum  una  syllaba  uni 
cuique  metro  deesse  videtur:  brachycatalexis  est,  cum  pedem  minus  habet: 
hypercatalexis  est,  cum  pedem  plus  aut  syllabam  habet. 

DE  PEDIBVS 

25  Pes  quid  est?    Compositio   duarum   vel   iTmm   aut   etiam   quattuor 

syllabapum  secundum  rationem  sui  cuiusque  metri.  Pedum  genera  quot 
sunt?    Duo  .  Quae  sunt?    Aut  enim  simplices  sunt  pedes  aut  duplices  . 


24  DE  PEDIfiVS  lulimm  de  pedibus  p.  20  ed,  Bom,,  fframm.  lat,  v.    V 
p.  322 


1  sic  et  alia  B  3  qnld  cessarae  R.  cessurae  B  4  pentimemerem 
eptimemerem  cata  tritos  trocheos  baccoli  ceptomen  B  6  pentimemeiis  B 
8  panditur]  Verg.  Aen,  X  1  olimpis  B  9  eptimerimeres  corr.  eptemimereB 
B  10  inde]  Verg.  Aen.  II  2  alto  om.  B  11  Cato  tito  troceos  B  12  si 
ultima  syllaba  dem  seris  B  14  adlabitnr  orat  et  arte  bucoli  con  fit  cn  in 
qnarto  B,  bucolicen  tcmeny  gwu  supra  dicta  esty  cum  caesura  %ata  tita(ftov 
T^oxatoy  ita  confudit  grammaticiM,  ut  hanc  tetarten  bucolicen  diceret  15 
exemplo  B  16  quae  pax]  Terent.  Mawr.  1701  .  eodem  exemplo  uai  aunt  Mairiw 
Victorinus  p.  65,  25  et  IHomedea  p.  498^6  arma  bona  reparabunt  B  17 
sinnm]  Verg.  bucol.  7,  33  te  om.  B  qnotannis]  coannis  B  19  id  est 
catelezis  peracautalezis  bracicatalezis  percatalexis  horum  ratio  talis  est  cum 
nersus  legitimo  finem  B  21  terminatur  ad  catalezis  etst  B  22  cum  pede 
terminuB  habet  B       27  sunt  post  qnae  om,  B,  add.  M 


334  AVDACIS 

p.  U   15  H. 

Simplicium  species  quot  sunl?  Duae  .  Quae  siint?  Disyllabi  et  trisyllabi . 
Disyllabi  quot  sunt?  Quattuor  .  Qui  sunt?  Spondeus,  qui  constat  ex 
duabus  longis,  ut  heros.  Spondeus  unde  dictus  ?  'Atco  xmv  6novd&v^ 
quod  spondiacus  cantus  sacris  convenit,  unde  fertur  Phemonoe,  Delphica 
sacerdoSy  prima  in  sacris  Apollinis  hunc  versum  dixisse,  f^ 

67t^vSa)^£v  Mov6aig  xal  tm  ^ov6aQxa)  Ooipm  . 
huic   contrarius   est/  pyrrichius   sive   dibrachys^    qui    constat   ex   duabus 
bievibus:    exemplum,    ut   Cato.     Pyrrichius    unde    nominatus  ?  A  Pyrro, 
Achillis  filio,  qui  Eurypylo,  Telephi  filio,  interfecto   [ob]  cantu  quodam, 
qui  ex  isto  pede  constabat,  in  armis  saltavit  riji/  svotcIov  0Q%7i6iVy  unde  lo 
et  pyrricha  dicta  .  trochaeus  est  qui  constat  ex  longa  et  brevi :  exemplum, 
ut  vila,  Roma  .  Trochaeus  unde   dictus?    Propter  cursum  et  celeritatem 
suam  :  metrum  enim  hoc  currit,  cum  longa  a  brevi  excipitur  .  huic  con- 
trarius  est  iambuS;  qui  constat  ex  brevi  et  longa:    exemplum,  ut  nepos^ 
honos  .  lambus  unde  nomen  accepit?    Ab  lamba,  Thressa  muliere,  quam  i5 
dicunt  in  maledicto  exercitatam  isto  pede  usam  . 
207,15  Pedes    trisyllabi    quot    snnt?     Octo    .    Qui   |   sunt?     Dactylus,    qui 

constat  ex  longa  et  duabus  brevibus,  ut  copia  .  Dactylus  unde  dictus? 
^Ano  tav  ^ISaicDv  ^axtvlcDv,  qui  eo  usi  sunt  [musae],  qui  et  Curetes 
vocantur,  matris  deum  comites,  qui  feruntur  cantu  quodam  et  tinnitu  so 
aeris  vagitum  lovis  celasse  .  huic  contrarius  est  anapaestus,  qui  constat 
ex  duabus  brevibus  et  longa^  ut  sapiens.  Anapaestus  unde  dictus?  Quod 
ex  contrario  quam  dactylus  feriatur   [contrarius  fiat].    molossus,   qui   et 


3  heros]  herns  B  hemm  M        apo  ton  Bpondion  M  apozon  spondion  B 

4nnde  def ertnr  J?  ilf     phemone  delphica  B  femonoe  delfica  M      5  in  om.  BM 

apollonis  BM       6  spondomen  mus  aescetomus  arcophoebo  B  spondomenmuses 

cetom'  arcophebo  M :  cf.  fragm.  Ambros.  neQl  .trjg  tmv  nodmv  ovoiuca^g  p.  256, 5 

post  lexic.  Vindob.  ed.  Nauck  anovdeCog  i'iidi^d7i  dno  tov  (v^(jlov  tov  iv  Tari; 

anovdaig  inavXofiivov  ts  xal  inadofUvov,  olov  anivdoafiEv  taig  Mvdfucg  naialv 

Movaaig  xal  tm  fuovadQxm  Aatovg  vteij  schol.   Hephaest.  v.   I  p.  170  Gaisf,  ed. 

sec.  Terpandri  versus  esse  coniecerunt  Bergkius  poet.  lyr.  gr.  fragm.  incert,  108 

ct  Leutschius  Philol.  v.   XI  (a.  1856)  p.  336        7  pyrrycius  siue  dribracis  B 

phiritius  siue  dibracis  M        8  cato]  cauto  M       Int.  pyrricius  nnde  nominatns 

R.  capyrro  acillis  filio  qui  eriphilot  thelephi  B  Int.  pyrritius  unde  nominatus  R. 

capyrro   cilli   filio  qui  e  philo  thelephi  M  .  Eurypyli  nomen  apud   It^lianum 

Toletanum  restituit  Hauptius  opusc.  v.  III p.  540     fortasse  snb  cantu     10  constat 

BM       saltauit  theneno  (thenemo  B)  plonor  cesin  unde  et  pyrrema  dicta  BM 

13  hoc  currit]  occurrit  BM      excipitur]  accipitur  BM      15  abiam  batharasa 

B  ab  ia  batharassa  M       quam]  quia  B        16  fortasse  in  maledicta  excitatam 

isto  pede  usum  M  sto  pede  usan  B        18  ut  copia  dac.  dactilns  dictus  apo 

ton  ideon  dactilon  quo  usi  sunt  musae  qui  et  curetea  uocantur  matris  deum 

comites  quo  fecerunt  cantu  B  ut  copia  dac.  dactiluB  dicitur  apo  ton  idion  dacty- 

lon  quo  usi  Bunt  mnse  que  et  curetes  uocantur  matris  deum  comitesq:  fecemnt 

cantu  M        20  tinnitu  aeris]  innitueris  BM        22  dictus]    ductus    M        23 

feriatip:]  feratur  BM        moloBua  qui  trimacms  M  moloBSus  qui  trimacriuB  B 


EXCERPTA  335 

p.  15.  16  H. 

trimacruSy  ex  tribus  longis  constat  .  Moiossus  cur  dictus?  A  Molosso^ 
Pyrri  filio  .  liic  etiam  f  iapestus  vocatur^  quod  a  iapetibus  adcantatus 
est  .  huic  contrarius  est  tribrachys,  idem  qui  brachysyllabus  sive  pygnomus, 
qui   constat  ex   tribus  brevibus,   ut  Lepidus,   Catulus.    Tribrachys  quare 

5  dictus?  Quod  ex  tribus  brevibus  constat  .  amphimacrus,  qui  et  creticus, 
constat  ex  longa  et  brevi  et  longa,  ut  caritas,  veritas  .  amphimacrus  autem 
dictus,  quod  ex  utraque  parte  longas  habeat  .  huic  contrarius  est  amphi- 
brachys  sive  mesites,  qui  constat  ex  brevi  et  longa  et  brevi,  ut  amicus  . 
amphibrachys  autem  dictus,  quod  ex  utraque  parte  brevia  habeat  brachia  . 

10  [huic  contrarius  est]  bacchius  [qui]  constat  ex  brevi  et  duabus  longis,  ut 
Athenae,  Camenae  .  bacchius  dictus,  quod  ad  bacchicos  cantus  conveniat  . 
huic  contrarius  est  palimbacchius,  qui  constat  ex  duabus  longis  et  brevl^ 
ut  Lalona,  Lucina  .  palimbacchius  dictus,  quod  contrarius  sit  bacchio  : 
nam  primas  habet  syllabas  longas,  postremam  brevem. 

15  Pedes   duplices   sive    tetrasyliabi  quot   sunt?     Sedecim  .  Qui   sunt? 

Dispondeus,  proceleumaticus,  ionicus  aito  pLsC^ovog,  ionicus  a7C  ikd66ovog^ 
ditrochaeuSy  diiambus^  choriambus,  antispastus,  paeon  primus  secundus 
tertius  quartus,  epitritus  primus  secundus  tertius  quartus  .  horum  ety- 
mologiae  ex  superiorum  vocabulis  et  ipsa  nominum  compositione  facillime 

20  possunt  intellegi  .  Horum  quis  cui  contrarius?  Proceleumaticus  dispondeo, 
ionicus  aic  ika66ovog  ionico  ano  fui^ovog,  diiambus  ditrochaeo,  |  anti- 
spastus  choriambo,  epitritus  primus  paeoni  primo,  secundus  secundo, 
tertius  tertio,  quartus  quarto.  Singuli  quique  horum  quot  et  quibus 
syllabis  constant?    Ditrochaeus  ex  longa  et  brevi  et  longa  et  brevi,  ut 

25  aegritudOy  cantilena;  diiambus  ex  brevi  et  longa  et  brevi  et  longa,  ut 
benignitas,  malignitas;  dispondeus  ex  quattuor  longis,  ut  oratores^  salta- 

tores;  proceleumaticus  ex  quattuor  brevibus,  ut  animula,  memoria;  ionicus 

,  , 

2  hic  etiam  hippius  vooatur,  quod  ab  eqoitibus  adcaDtatus  est  canieci 
coll.  Diom.  p.  479,  8  hippius  vero,  equestri  scilicet  pugnae  conveaiens 
modulabatur  3  tribracis  idem  quibracisillabas  B  tribacis  idem  qui  braci- 
syllabis  M  siue  epignemus  BM  4  tribus  om.  B,  add,  M  tribrachis 
B  tribacis  M  7  habeat  M  habet  B  anfibraciB  B  anfibracus  M  9  anfibracis 
autem  BM  breuia  habeat  brachia  M  breuia  abca  bracia  B  :  itnmo 
brevem  habeat  syllabam,  ut  est  in  excerptis  lulicmi  p.  323,22  10  est  om,  M, 
add.  B  13  Latona]  lacora  M  15  tetrasyllabi  B  cetera  syliaba  M  16 
procleamaticus  M  ionicuB  apo  mizonos  ionicos  appellassonos  BM  17 
antispastua  (antistuspus  B)  peon  primus  secundus  (aecundum  M)  tertius  quartus 
horum  ethimologiae  (et  homologiae  Jlf)£3f  20  procleumaticus  ilf  21  ionicus 
apolloB  aonos  ionico  apomei  zono  disiambus  B  ionicos  appellasBonos  ionico 
apomizono  diambus  M  22  epitritus  peonia  primo  secundus  secundo  tertius 
tertio  B  epitritus  primus  peonio  primo  secund'  secundum  tertio  tertius  ilf 
23  quique]  quinque  B  quoque  ilf  24  constat  BM  et  post  brevi  om,  BM 
25  cantilenae  M  disambuB  corr,  diiambus  B  diBiambus  M  26  malignitaB 
om,  B,  add.  M  27  procleumaticuB  M  animola  .BJIf  ionicoB  apo 
meizonoB  M  ionicuB  apoizonoa  B 


336  AVDACIS 


p.  16.  17  H 


axo  fie^goi/og,  id  est  maior,  ex  duabus  longis  et  duabus  breyibus,  ut 
penuria,  vicinia;  ionicus  an  ild66ovosj  id  est  minoF;  ex  duabus  longis 
et  duabus  brevibus,  ut  Diomedes,  Palamedes;  epitritus  primus,  qui  et 
hippius,  ex  brevi  et  tribus  longis,  ut  Palatini,  Numantini;  epitritus  secun- 
dus  ex  longa  et  brevi  et  duabus  longis,  ut  conditores,  funditores;  epitritus  5 
tertius  ex  duabus  longis  et  brevi  et  longa,  ut  vivacitas;  epitritus  quartus 
ex  tribus  longis  et  brevi,  ut  libertinus;  choriambus  ex  longa  et  duabus 
brevibus  et  longa,  ut  armipotens;  antispastus  ex  brevi  et  duabus  longis 
et  brevi,  ut  valetudo,  amaturus;  paeon  primus  ex  longa  et  tribus  brevibus, 
ut  OceanuSy  ruricola;  paeon  secundus  ex  brevi  et  longa  et  duabus  brevibus^  lo 
ut  favonius;  paeon  tertius  ex  duabus  brevibus  et  longa  et  brevi,  ut 
Marianus;  paeon  quartus  ex  tribus  brevibus  et  longa,  ut  cupiditas  facilitas. 

DE  HEXAMETRO  VERSV  HEROICO 

208,»i  Quot  sunt  genera  versuum  in  dactylico  metro?    Quinque.    Quid  est 

dactylicum   metrum?    Quod  constat  dactylo   et  spondeo  .  Cur  non   addis  i5 
ultimo  interdum  trochaeo?  Quia  bono  iudicio  metrici  complures  hunc  pedem 
de  versu  hexametro  excludendum  censuerunt  .  quippe   omnis  syllaba  in 
ultimo   versu   adiaforos   est^   id    est   indifierenter   accipitur^   nec   interest 
utnim  producta  sit  an  correpta,  siquidem  positione  longa  fiat,  cum  partem 
orationis  in  exitu  finit  .  eo  accedit  quod  vitiosus  eius  modi  versus  est,  so 
qui  trochaeum  admittit  .  nam  cum  ita  ratio  exposcat^   ut  in  pleno  versu 
viginti  quattuor  |  tempora  sint,  admisso  utique  trochaeo  minuitur  temporum 
numerus^   et  erunt   tempora  viginti   tria,   qui   est   versus   colobos.    Quae 
sunt  ergo  qninque  genera  versuum  in  dactylico  metro?    Hexameter  penta- 
meter   tetrameter   trimeter   dimeter.    Hexameter   dicitur   an   hexametrus?  25 
Vtrumque,    ut   Euander   et   Euandrus,    quorum   unum   venit    ex    graeca 
enuntiatione,  alterum  ex  latina  .  quippe  CoFnelius  Epicadus  in  eo  libro. 


13  DE  HEXAMETRO  VERSV  HEROICO  Aldhelmus  de  nietris,  Mai  auct, 
claaa.  v,  V  p,  522. 


2  ionicoa  ap  ellazonoB  id  est  minas  M  ionicns  appellasonoB  id  est  minor  B 
4   hippius]   ipsius  BM        epitritus  secundns  —  5  funditores  om,  B,  add.  M 

9  ualitudo  B  M    peon  primus  ex  longa  et  tribus  et  longa  et  duabus  ut  occeanus  B 

10  ruricula  BM  11  marianus  M  mariamus  B  13  De  exametro  uerso  eroico 
Mj  om.  B  14  in  dactilico  metro  B  in  dactilo  metro  M  Quid  est  V  quod 
est  M  quot  e&t  £  16  ultimo  interdum  troceiun  B  in  ultimo  in  tertium 
trocheum  M       metrici  complures  V  metri  conplures  M  metii  cum  plures  B 

pedem]  pedum  B        17  dc  versu]  diuerso  M       cunBuerunt  corr.  consuerunt  B 
19  sit]  fit  M       20  eo  accidit  BM       22  utique  V  itaque  BM      23  numerum 
M        25  exameter  dicitur  an  ezametrus  M  exeameter  dicitur  an  xeametruB  B 
26  Euander]  enadenter  B        27  ex  latinam  B 


EXCERPTA  337 

p.  17.  18  H. 

quem  de  metris  scripsit,  ^hexameter'  inquit  ^versus',  contra  quem  item 
Caesius  Bassus^  vir  doctus  atque  eruditus,  in  libro  de  metris  ^ambicus 
trimetrus'  ait  .  hexameter  ergo  sive  hexametrus  quot  pedibus  caeditur? 
SeXy    dactylo   et   spondeo   circum   se   positis    aut    alterna    interpositione 

5  variatis. 

ilexametri  versus  genera  quot  sunt?    Tria.    Quae  sunt?    Hexameter  209,15 
dactylicus,   hexameter  dactylicus   heroicus^   hexameter   iambicus,   qui   et 
senarius,  qui  constat  ex  simplicibus  sex,  idemque  ex  duplicibus  trimefer, 
Quid  ergOy  si  versus  hexameter  sex  spondeis  constiterit,  poterit  dactylicus 

10  dici?  Erit  quidem  versus  spondiazon^  sed  metrum  dactylicum,  quippe  eius 
modi  compositio  non  nisi  in  dactylicum  metrum  cadit.  Qui  sunt  versus 
hexametri  dactylici?  Qui  tantum  sex  pedibus  dactylicis  coustant,  praeter 
bella  et  facta  heroum  quodlibet  aUud  contineutes,  ut  puLa  veluti  sunt 
bucolica  et  georgica  ceteraque  huius  modi.    Qui  sunt  hexametri  dactylici 

i5heroici?  Qui  bella  et  heroum  res  gestas  complectuntur,  ut  puta  veluti 
est  Ilias  Uomeri  vel  Virgilii  Aeneidos.  Qui  est  pes  quintus?  Idem  qui 
dactylus.  Quare  quintus?  Quia  semper  in  versu  exceptis  aliis  locis,  quibus 
varie  ponitur^  quintam,  regiouem  proprie  obtinet,  minusque  lenis  est  versus 
qui  quinto  loco  spondeum  magis  quam  dactylum  habuerit,  et  vocabitur 

sospondiazon,  veluti  est  iUe, 

aut  leves  ocreas  lento  ducunt  argento. 
et  ideo  nec  in  fine  dactylus  debet  poni,  sicut  nec  spondeus  in   quinto 
loco  .  spondeus  |  autem  a  quibusdam  imus  pes  cognominatur;  quod  regionem 
sextam  semper  obtineat  nec  umquam  dactylus  in  fine  ponatur. 

25  Qui  modus  est  syUabarum  in  versu  hexametro  dactylico  sive  heroico?  2io,is 


3  hexameter  ergo  —  5  variatiB  I%Uianus  de  ratione  mctrarum  p.  51  ed,  Eam, 


1  qaem  de  metris  scripsit  exameter  inquid  nersas  contra  qaem  ita  cesias  B 
qaem  de  metris  examt  inqaid  contra  qaem  item  cesiaB  M  3  examet  ergo  M 
exametre  ergo  B  4  sex  dactylo  et  Bpondio  circom  se  positiB  aat  alterna  inter- 
positione  aariacis  M  Si  ex  dactUo  oariaetatiB  B  6  Int.  qaae  sant  B.  exameter 
(ameter  M)  dactiUcas  eroicas  BM  Qaae  saut?  Est  hexameter  daciyUcas  tantam, 
est  hexameter  dactyUcas  heroas  V  Qaae?  hexameter  dactyUcas,  hexameter 
heroicas  Aldhelmus  8  senarias  M  sex  idemqae  ex  dapUcibas  am.  B,  add.  M 
9  qaod  ergo  M  12  sex]  si  ex  B  14  eias  modi  B  sant  om.  BM,  add.  Vet 
Aldhdmus  15  aelati  est  ilias  M  aelati  sant  hiUas  B  16  qni  est  pes  qaiatas 
idem  qai  dactiUcus  qaare  qaintns  est  eo  qaod  semper  codex  Victorini,  Qais  est 
pes  qaintas?  dactyius  .  quare  quintas  dactylo  conpetit?  quia  semper  Aldhelmus. 
Qai  est  pes  quintus?  qaintns  quidem  pes  semper  dactylus  .  quare?  eo  quod 
Bemper  edidi  apud  Victorinum  .  sed  fframmaticus  dactylum  dixit  quintum  pedem, 
propterea  quod  is  in  hexametro  versu  quintum  locum  obtineret  idem  qui]  quidem 
qui  BM  17  in  uersuB  exceptiB  aUiB  looiB  B  in  uersu  exceptis  aUi  lociB  M 
18  leniB  M  leuis  B  21  aut  leyes]  Verg.  Aen.  VII 634  ducunt  B  ducent  M 
23  a  om.  B,  add.  M  26  in  uerso  exametro  dactiUco  Biue  heroico  B  inter 
aersam  exametro  dactjUco  Biue  exametro  M 


338  AVDACIS 

'p.  18.  19  H. 

Omnis  versus  hexameler  dactylipus  sive  herous  a  duodecim  syllabis  crescit 
usque  ad  septem  et  decem.  nam  qui  minimus  est,  habet  syliabas  non 
minus  quam  duodecim;  qui  maximus  est,  non  plus  quam  decem  et  septem. 
Quid  ergo?  nonne  pierumque  invenias  versum  decem  et  octo  aut  viginti 
syliabarum,  ut  sunt  hi, 

quando  aliud  mihi  iam  miserae  nihil  ipsa  reliqui, 
item 


aut  onera  accipiunt  venientum  aut  agmine  facto. 


item 


cara  mihi  ante  alias  neque  enim  novus  iste  Dianae?        lo 
Sunt  quidem  plerique  syllabarum  decem  et  octo^  ille  vero  quem  in  ultimo 
loco  posuisti  syllabarum  viginti,  cui  nequaquam  inveneris  parem,  cum  adhuc 
nuUus    fere    invenialur   qui    decem    et   novem    syllabis   constet   .    verum 
sciendum  est  in  metrica  ratione  numquam   compulari  eas  syllabas^   quas 
synalifa    intercipit    .    quo    fit   ut   omnes    illi    versus,    qui    supra    dictum  i5 
numerum   syllabarum   videntur   excedere,   detractis  synalifis  ad  decem  et 
septem  aut   sedecim  aut  etiam   ad   quindecim  syllabas   rediganlur^   veluti 
sunt  illi  quos  supra  exempli   causa   posuisti  .  unde   sciendum  est  nullum 
versum  dactylicum  hexametrum   inveniri  posse,  qui  numerum  syllabarum 
decem  et  septem  videatur  excedere  .  itaque  omnis  versus  hexameter,  si  20 
solis  spondeis  constiterit,    erit    duodecim   syllabarum;   si  unum  dactylum 
habuerity  tredecim;  si  duos,  quattuordecim ;  si  tres,  quindecim;  si  quatluor, 
sedecim;  si  quinque,  decem  et  septem  .  ita,  quotiens  dactylus  accesserit, 
totiens  una  syllaba  crescit. 
811,18  Hexameter  versus  dactylicus  per  quot  species  variatur?    Triginta   et  85 

duas.  I  Qualenus?  In  versu  duodecasyllabo  species  una  est  .  quippe  is 
sine  ulla  varietate  omnes  in  se  spondeos  habet  et  vocatur  spondiazon^ 
ut  est 

introducuntur  legati  Minturnenses. 


25  Hexameter  versus  dactylicns  sqq,  ItUianus  de  ratiane  metrorum  p.  50 
ed.  Bom. 


2  et  om.  B,  add.  M       nain  qui  minas  est  B  nam  qoi  minimas  M       3  qoi 
maximns  —  decem  et  septem  om.  B  M,  add.  V       6  nt  snnt  hii  B  nt  sint  hii  M 

6  qnando]  Verg.  Aen.  II II  315      iam  misere  nihil  ipsa  B  iam  nihil  tiita  M 

7  item]  ant  B        8  ant  onera]   Verg.  georg.  IIII  168        nenientam  om.   M, 
add.  B        10  cara  mihi  ante  alias  neque  enim  noans  ste  diane  B  cara  mini  ante 
alias  nsqae  diane  M:  Verg.  Aen.  XI 537       11  gont]  Bicnt  M       12  loco  om.  BM 
parem]  partem  B       13  qai  decem]  quindecim  M       17  ant  etiam]  ant  tertiam  M 

19  inueniri  possi  B  innenire  posse  M      25  dactylicaB]  dactilns  B  daciyli  M 

26  daodecasyllaba  M        is]  his  ^M        27  sine  nllam  narietatem  B        27 

spondens  habet  B  uspondeos  habent  M      29  introducantar  legatim  intumenses  B 

faii  prodacantnr  legatim  intnrnis  M  hii  prodncantnr  legati  MintamenBes  Ald- 

helmus  :  Enn.  annaL  603  ed.  Vahl. 


EXCERPTA  339 

p.  19.  20  U. 

quod  genus  versificationis  usque  adeo  durum  esl,  ut  nou  iuvenusle  Albinus 
in  libro  quem  de  melris  scripsit  ita  posuerit,  f  quod  vetat  spondeo  totum 
concludere  versum^  posse  patefieri,  iungi  sed  dactylum  apte.  In  versu 
tredecim  syllabarum  quot  species  sunt?  Quinque  :  qujppe  in  eo  unus 
5  dactylus  inter  spondeos  admissus  quinque  iocis  invertitur.  In  versu 
quattuordecim  syllabarum  quot  sunt  species?  Decem.  Quae  sunl?  Aut 
enim  primo  et  secundo  loco  dactylus  ponitur,  aut  primo  et  tertio^  aut 
primo  et  quarto,  aut  primo  et  quinto,  aut  secundo  et  tertio,  aut 
secundo  et  quarto,  aut  secundo  et  quinto,  aut  tertio  et  quarto,  aul  tertio 

10  et  quinto,  aut  quarto  et  quinto.  Quid  in  versu  quindecim  syllabarum, 
species  in  eo  quot  sunt?  Similiter  decem  :  nam  sicut  in  ilio  qui  est 
quattuordecim  syllabarum  dactylus  decies  variatur,  ita  in  hoc  totiens 
spondeus  invertitur.  In  versu  sedecim  syllabarum  species  quot  sunt? 
Totidem  quot  in  tredecim^  id  est  quinque:  nam  ut  in  illo  dactylus  quinque 

15  locis  invertitur,  ita  in  hoc  spondeus  isdem  locis  totiens  variatur.  Quid 
in  versu  syllabarum  decem  et  septem?  Similiter  in  eo  ut  in  duodecasyllabo 
species  una  est:  quippe  hic  dactylus  quinque  constat  locis  excepto  ultimo 
pede,  quem  necesse  est  disyllabum  esse,  ne  syUabarum  amplior  numerus 
crescat.    Quid  ergo?  numquamne  dactylus  in  fine  ponitur?    Potest  quidem, 

so  ut  vult  Virgilius;  nos  tamen  observabimus  non  in  eo  versu,  qui  ceteros 
omnes  dactylos  habeat,  veluti  in  georgicis 

aut  spumas  miscent  argenti  vivaque  sulphura, 
quem  quidam  invertentes  sic  legunt,  *et  sulphura  viva'  .  item 

bis  patriae  cecidere  manus^  quin  protinus  omnia^  | 

25  quem  quidam  per  synalifan  excludunt,  ut  fiat  in  scandendo  omna^  nec 
intellegunt  synalifan  tunc  esse,  cum  vocales  inter  se  confligunt  seu  solae, 
ut  ^mulla  quoque  et  bello  passus',  seu  interposita  consonante,  ut 
^multum  ille  et  terris'^  quod  nequaquam  in  hoc  loco  adseri  potest  . 
quippe  absolutus  pes  est  ^omnia',  velut  in  illo  versu,  ^omnia  fert  aetas, 

1  quod  e  genus  B  2  in  liber  qnem  de  metris  scripsit  B  in  libro  quem 
metris  Bcripait  M  ita  posuerit  F  ita  propoBuit  BM ,  de  veraibus  Albinij  quos 
corruptos  habuit  Audax,  dixi  apud  Victorinum  quod  uetat  M  quod  uitem  B 
3  uesum  B  iunc  cis  sed  dactili  apte  B  6  aut  enim  B  autem  M  7  ant  primo 
et  tertio  otn,  B,  add,  M  8  et  quinto]  aut  quinto  B  10  aut  quarto]  et  quarto 
B  :  aut  quarto  et  quinto  om,  M  quid  inter  uersu  B  11  qui  est  om.  BM, 
odd.  V  13  in  uersu  XVI  syllabarum  M  in  uersus  decem  ayllabarum  B  14 
in  ante  illo  om,  BM,  add,  F  15  totiensque  variatur  F  16  duadecasyllaba 
M  18  numerum  M  20  uirgilius  M  uergilius  B  obseruabimus  in  eo 
uersu  M  obseruauimus  non  in  eo  uersn  B  21  habeat  B  habet  M  22  aut 
Bpumas]  Verg,  georg,  III  449  -aulphora  M,  om.  B  23  et  aulfura  uiua  B 
ut  sulphora  uiua  M  24  bis  patriae]  Verg,  Aen.  VI  33  25  quidam  per 
sinalifan  Jlf  quidem  per  sinalifane  B  fiat]  sit  BM  omna]  oma  BM  26 
C09fligant  B  27  multa]  Verg,  Aen,  I  5  seu  interporita  B  sed  interposita 
M  88  multam  corr.  multum  B  :  Verg.  Aen.  13  29  velut  om.  B,  add.  M 
uerso  B        omnia  fert]  Verg.  hucol.  9,  51 


340  AVDACIS 

p.  20.  21  H. 

animum  quoque'  et  ^omnia  vincit  amor'.  posset  itaque  esse  etiam 
versus  ex  dactylis  sex,  si  moilo  metrici  admitterent,  veluti  dictus  est  ille^ 

interea  tenero  mihi  bucula  pascere  gramine, 
item 

at  tuba  terribilem  sonitum  procul  excitat  horrida*  s 

814^28  De  caesuris.  Quot  sunt  species  in  caesura  hexametri  versus?  Quattuor. 

Quae  sunt?  Coniunctus^  districtus,  mixtus,  divisus.  Coniunctus  qui  est? 
Qui  in  scandendo  ita  concatenatus  sibi  est,  ut  nusquam  finito  sensu  divisa 
inter  se  verba  ponantur^  quod  genus  versificationis  laudabile  habetur^ 
veluti  est  lo 

infandum  regina  iubes  renovare  dolorem. 
Qui  districtus?    Qui  in  scandendo  sensum  seu  partes  orationis  separatas 
habety  ut  puta  veluti 

dic  mihi;  Clio,  quisnam  primus  fingere  versus. 
Qui  mixtus?    Qui  utrumque  in  se    habet,   ut  in  quibusdam   coniunctus^  15 
in  quibusdam  separatus  sit,  ut  puta 

hic  currus  fuit,  hoc  regnum  dea  gentibus  esse. 
Qui  divisus?    Qui   in  priapeo  deprehenditur  metro.    Quale    est   metrum 
priapeum?  |  Cum  in  hexametro  versu  primi  tres  pedes  concatenati  inter 
se^  a  reliquis  tribus  sequentibus  divisi   separatique  sunt^  ut  in  bucolicis  so 
aut  Ararim  Parthus  bibet  aut  Germania  Tigrim, 
utque  viro  Phoebi  chorus  adsurrexerit  omnis, 
est  mihi  namque  domi  pater,  est  iniusta  noverca. 
Vnde  dictum  priapeum?    Quod  pleraque  eius  modi  in  honorem  Priapi  ita 


6  DE  CAESVRIS  Beda  de  arte  metrica  245, 16  liaianus  de  ratiane  metrorum 
p,  49  ed»  Bom. 


1  oxnnia  vincit]  Verg.  bucol.  10,  69  posBot  V  poesit  BM  2  admittens 
M  3  tenero]  tenore  B  4  item  om.  B,  add.  M  5  ad  tnba  M:  cf.  Verg. 
Aen.  VIIII  503  6  De  cessuris  M,  om.  B  7  B.  coniunotos  districtus 
mixtus  diuiflus  Ini  coniunctus  qui  est  M  B.  districtus  solutus  miztuB  diuisua 
Int.  districtus  quid  esi  B  8  ut  nusquam]  utriuequam  B  11  infantum  M: 
Verg.  Aen.  II  3  iuues  renouate  B  12  Int.  qui  strictus  B.  qui  in  scandendo 
M  Int.  solutus  B  qui  B  in  acandendum  B  13  ut  puto  B  14  mihi]  miri  B 
prima  M  15  Qui  mixtue  —  17  gentibus  esse  om,  B,  add.  M  16  hic  currus] 
Verg.  Aen.  I  17  18  in  priapeio  B  in  priapaio  M  19  priapeium  B  pria- 
paeium  M  cum  in  hexametro  V  cum  exametro  M  cum  exeametro  B  21 
aut  Ararim]  Verg.  bucol.  1,  63  partus  bibet  au  germania  tigrini  M  patus 
bibet  aut  germania  tibrim  B  22  utque  uera  foebri  corus  adsurrexit  omnis 
B  ut  puero  foebi  corus  adsurrexerit  omnis  M  et  Aldhelmus  p.  532  :  Verg.  bucol. 
6,  66  23  est  miri  B:  Verg.  bucol.  3,  33  24  priapeium  BM  pleraque 
eiusmodi  in  honore  priapi  conscripta  sunt  B  pleraque  quiemodi  in  honore  priapi 
ita  conscripta  Bint  M 


EXCERPTA  341 

p.  21.  29  H. 

conscripta  sunl,  propter  quod  multi  volunt  hoc  genus  compositionis  bucoiico 
carmini  magis  convenire. 

Pythium    item   metrum  quod   est?    Idemquod    hexametrum.     Vnde  215,16 
dictum  pythium?    Quidam  volunt  ob  id,  quod  hoc  genere  metri  oracula 
5  primum  ab  Apolline  sint  edita^  qui  interfecto  Pythone  Pythius  dictus  est . 
qui   cum   in   Parnaso  Pythonem    serpentem   in   vindiclam   matris   sagittis 
insequeretur,  accolae  Delphici  hoc  illum  versu  hortati  sunt  . 

DE  NOMINE 

Quid  est  nomen?  Nomen  est  pars  orationis  cum  casu  significans 
lorem  corporalem,  ut  homo,  seu  incorporalem,  ut  pietas.  Quae  sunt  quae 
accidunt  nomini?  Qualitas,  scilicet  qua  quaeritur,  utrum  nomen  sit  pro- 
prium  an  appellativum;  genus,  quo  apparet,  masculinum  sit  an  femininum 
vel  neutrum;  numerus,  quo  apparet,  singulare  sit  an  plurale;  figura,  qua 
apparet,  simplex  sit  an  composita;  casus,  quo  declinatur. 
15  De  casibus.    Casus  quid  sunt?    Gradus    quidam   declinationis.    Vnde  189,17 

dicti  sunt  casus?  QucmI  per  eos  pleraque  nomina  a  prima  sui  positione 
inflexa  varientur  et  cadant.  Quare  pleraque  et  non  omnia?  Sunt  enim 
quaedam  vocabuia,  quae  per  casus  flecti  non  |  possunt,  ut  puta  veluti 
nequam  frugi  nugas  nihili.  Quot  sunt  casus  declinationis?  Sex.  Qui 
20  sunt?  Nominativus,  genetivus,  dativus,  accusativus,  vocativus^  ablativus. 
Sed  si  a  cadendo  casus  dicti  sunt,  quo  modo  nominativus  casus  dici  potest, 
qui  adhuc  in  suo  statu  est  nec  a  prima  posilione  sui  cecidit,  quo  fit  ut  a 
genetivo  casus  esse  incipiant  ac  per  hoc  quinque  sint?  Dicimus  non  aliter 
nominativum  quoque  casum  dici  posse,  quam  ut  in  gradibuS;  quos  ascendimus. 


2  carmine   BM        3  Phitiam   utroque   loco  BM        4  oracala   primo   ab 

I  poUoni   sant  edita  B   oracola  primo   apollini   gint  edicta   M        6   pitone  B 

phitone  M        phitins  BM       6  phitonem  BM        in  nindicta  BM        7  ortati 

M  orati  B  .  graecum  versum  a  Mario  Victorino  p.  50,21  et  a  Terentiano  v.  1591 

adscripttm,  Iri  naiav,  lii  naidv,  l"^  naidv,  omisenmt  Audax  et  Atilitts  Fortunaiianus 

p,  284 y 9  .  eiusdeni  versus  pars  relicta  erat  tn  codice  Victorini  p.  215,23        9 

est  priore  loco  om.  M,  add.  B        12  genns  quo  appellaret  M       sit]  sint  B 

18  nnmerum  quo  appare  singure  M      qna]  qaae  B      14  qnod  declinatnr  B 

15  DE  CASIBVS  om.  B,  add.  M      unde  dicti  casaB  B  ande  dictuB  M      17 

nariantnr  M        et  non  omnia  V  et  nomina  M  et  nomini  B        enim  om,  B, 

add.  M        18  aelut  M        19  quot  eunt]  qui  sunt  B        Qui  sunt  —  21  dicU 

Bunt  om.  My  add.  BV        21  si  om.  B,  add.  V        22  qui  adhuc  in  suo  statu  est 

V  quia  adhuc  (ad  hunc  B)  in  buo  est  BM         quo  fit   V  quod  fit  ^JIf         ut 

om.  M,  add.  B        23  casus  M  caBU  B        incipiant  haec  per  hoc  quinque  sunt 

B  incipiunt  ac  per  hoc  quinque  sunt  M       non  aliter  V  enim  Aliter  MemmB 

24  quoque]  quique  M      dici  e  pOBse  M      quam  ut  in  gradibus  quo  ascendimas 

M  quam  inter  gradibus  quos  ascendimuB  B  quam  ut  in  gradibus  quos  discendi- 

mus  codex  Victorini,  utn  scr^si  quam  ut  in  gradibuB  per  quos  deBcendimus: 

cf.  Pompei.  p.  182,16 


342  AVDACIS 

p.  22.  23  H. 

illuni  etiam  qui  in  summo  est  gradum  dicimus,  cum  alioqui  ad  superiorem 
planitiem  aequalis  sit  nec  fiat  gradus  nisi  depressione  sequentis  .  quo  exemplo 
per  genetivum;  in  quem  cadit,  nominativus  quoque  iam  casus  est .  sed  addunt 
etiam  non  nulli  quamvis  sine  nomine  septimum  casum.  Quid  est  septimus 
casus?  Qui  quasi  speciem  ablativi  tiabet  nec  tamen  ablativus  est,  quippe  5 
per  accusativum  liquidius  explicatur,  veluti  cum  dicimus  nos  terra  vel 
mari  vectos,  non  utique  a  terra  vel  mari,  sed  per  terram  vel  mare 
signiftcamus  .  ex  quo  sensu  est  ^multum  ille  et  terris  iactatus  et 
alto'. 

190,10  Genetivi  castks  quae  regula  est?    Genetivus  casus  singularis  numquam  lo 

a  nominativo  suo  minor  est  .  itaque  aut  totidem  syllabis  constare  debet, 
quot  nominativus^  aut  etiam  una  syllaba  excedere.  Quo  modo  totidem 
syllabis?  Vt  Virgiiius  Virgilii,  Terentius  Terentii,  et  ob  id  geminata  /. 
Quo  modo  una  syllaba  excedere?  Vt  Hector  Hectoris,  Nestor  Nestoris  . 
accidunt  autera  nomina  quaedam  contra  supra  dictam  rationem;  quae  i5 
duabus  syllabis  crescunt  in  genetivo,  ut  puta  anceps  ancipitis,  praeceps 
praecipitiSy  biceps  bicipitis,  supellex  supellectilis. 

ido,i8  Ablativi  casus  quae  regula  est?   Ablativus  singularis  exceptis  quibusdam 

nominibus  aptotis,  ut  nequam  et  nugas,  una  ex  quinque  vocalibus  termi- 
natur  .  quaecumque  igitur  |  nomina  ablativo  casu  numero  singulari  a  vel  20 
o  litteris  fuerint  terminata  genetivum  pluralem  in  rum  syllabam  eiciunt, 
dativum  et  ablativum  in  is,  ut  puta  ut  ab  hac  tabula  harum  tabularum 
et  ab  hoc  docto  horum  doctorum,  his  et  ab  his  tabulis  his  et  ab  his 
doctis  .  quae  vero  in  e  aut  in  u  fuerint  terminata,  e  littera  correpta 
in  ablativo  genetivum  pluralem  in  um  vel  in  ium  syllabas  eicient,  ut  s5 
ab  hoc  codice  codicum,  pariete  parietum,  rupe  rupium;  stirpe  stirpium, 
nocte  noctium:  simili  modo  i  quoque  aliquando  in  um,  aliquando  in  ium 
syllabas  eicit,  ut  ab  hoc  vigili  vigilum,  pugili  pugilum,  agili  agilium,  facili 

1  illum  etiam    M  etiam   illam   B        cam   alioqain   B   enim    alioqai    M 

2  depreBBione  V  depressio  B  depositio  M        qao  ezemplo  per  genetiyam  in 

qaem  cadit    V  quod  ezemplo   in  genetiaam  per  qaem  cadit  B   qao   ezemplo 

genetinam  per  qaem  cadit  M        4  sine  om,  B,  add.  M        qnid  eet  B  quis  est 

M        6  tamen  om.  M,  add.  B        qnippe]   qui  ee  BM  quippe  is  V,  qui  ipse 

oUm  edidi        6  liquidus  M        7  vel   mari]   uel   mare   tUroqtte  loco  BM        8 

Bignificamas   om,   BM        sensu    V  sensus  BM        multum]    Verg,  Aen.  I,  3 

11  minorea  itaqae  B      aut  totidem]  ut  totidem  M      12  una  om,  M^  add,  B 

13  i  om,  BM      15  accedunt  BM      16  crescunt  M  constant  B        17  supiex 

sapeUectilis  B  supplex  subpellectilis  M        18  Ablativus  singulariB  om.  B,  add,  M 

19  nominibus]  omnibus  B      ut  nequam  utnugas  M  ut  nequam  nugas  B      ter- 

minantur  B        20  numero  singulari  um   a   uel  0   litteris   fuerint   terminata  B 

numeri  siDgulari  a.  1.  0  litteris  fuerint  terminatus  M        22  in  is]  m  hi^  B  M 

ut  puta  ab  hac  tabula  V  :  fortasse  ut  puta  yelut  ab  hac  tabula        25  vei  in 

ium]  uel.  i.  um  B        27  i  quoque  aliquando  in  om  syllabas  eicit  ut  ab  hoc 

uigili  uigilium  pugili  pugilium  BM 


EXCERPTA  343 

p.  23.  24  H. 

facilium:  dativum  vero  et  ablativum  in  bus,  ut  his  el  ab  his  codicibus 
parietibus  rupibus  slirpibus  vigiiibus  agilibus  facilibus.  Quid  si  e  producta 
fuerit?  Genetivum  pluralem  in  rum  syllabam  eiciet,  dalivum  et  ablativum 
in  bus,  ut  ab  hac  specie  harum  specierum  his  et  ab  his  speciebus  .  at 
5  vero  u  genetivum  pluralem  in  uum  tantum  modo  eiciel,  dativum  et  abla- 
tivum  in  bus,  ut  ab  hoc  fluctu  horum  fluctuum,  curru  curruum,  his  et 
ab  his  fluctibus  et  curribus. 

DE  PRONOMINE 

Quid    est   pronomen?     Pars   orationis   dicta,    quod    pro   ipso   posita 

10  nomine  minus  quidem  plene,  idem  tamen  significeL  Pronomini  quot 
accidunt?  Sex.  Quae?  Qualitas  genus  numenis  figura  persona  casus  . 
sed  qualitas  pronominum  in  tres  species  dividitur  :  nam  aut  finita  sunt 
pronomina  aut  infinita  aut  minus  quam  finita.  Quale  est  finitum  pronomen? 
Finitum  pronomen  est  quod  notat  certam  personamy  ut  ego  tu;  infinitum, 

i^  quod  certam  personam  non  habet,  ut  quis  quae  quod  .  Minus  quam 
finitum  quid  est?  Quod  certis  incertisque  personis  aptari  potest,  ut  iste 
ille  ipse.  Genera  pronominum  quot  sunt?  Tria,  masculinumy  ut  hic, 
femininum,  ut  haec,  neutrum^  ut  hoc  .  sunt  et  communia,  ut  ego  tu. 
Numeri  pronominum  quot  sunt?    Duo,  singularis,  ut  hic,  pluralis,  ut  hi 

^  [item  dualiSy  ut  duo  ambo  uterque]  .  est  et  numerus  communis,  qui  in 
singulari  pluralique  simUiter  ponitur,  ut  qui  quae:  dicimus  enim  qui  vir 
el  qui  viri,  quae  mulier  et  quae  mulieres.  Figurae  pronominum  quot 
sunt?  Duae^  simplex,  ut  quis,  composita^  ut  quisquis.  Casus  pronominum 
quot  sunt?   Totidem  quot  et  nominum.  |  Personae  quot  sunt?    Tres,  prima 

25  quae  loquitur,  ut  ego;  secunda  ad  quam  loquitur,  ut  tu;  tertia  de  qua 
loquitur,  ut  ille  .  pronomiua  autem  quaedam^  ut  nomina,  aut  numerum 
significant,  ut  quot  tot;  aut  gentem,  ut  cuias  nostras;  aut  ordinem,  ut 
quotus  totus;  aut  qualitatem,  ut  qualis  talis;  aut  quantitatem,  ut  quantus 
tantus  .  quaedam  autem  ad  aliquid  dicuntur:  nam  sine  alio  intellegi  non 

80  possunt,  ut  meus  tuus  suus.  Declinatio  personae  primae  finitae  quot  casus 
habet?  Quinque  tantum:  vocativo  enim  caret  tam  in  singulari  numero 
quam  in  plurali;  quia  nemo  se  vocat  o  ego,  o  nos  .  sic  ergo  declinatur. 


2  agilibns  om,  BM  3  plnralem  <m.  Jlf,  add.  B  syllaba  BM  8 
DE  PRONOMINE  om.  B,  add.  M  10  idem  tamen  M  tamen  idem  B  11 
Sex  Quae  om.  BM  12  in  tres]  inter  B  14  finitom  e  pronomen  qnod  notat 
certnm  personam  M  finitnm  pronomen  e  qnod  nomen  est  qnod  nomen  certat 
personam  B  15  Int  minns  qnam  finitnm  qnid  (qnid  om.  B)  R.  qnod  BM 
18  et  om.  M  20  dnalis  et  dno  BM  est  enim  et  commnnis  BM  24 
primo  qni  loqnitor  M  26  qnam]  qnem  BM  de  qno  M  26  qnaedam 
ant  nomina  B        27  cnias  B  cnins  M       31  nocatinnm  BM 


344  AVDACIS 

p.  24.  25  H. 

ego  mei  inihi  roe  a  me,  item  nos  nostrum  nobis  nos  a  nobis  .  iam 
secundae  personae  sex  casus  occurrunt,  tu  tui  tibi  te  o  a  te,  kem  vos 
vestrum  vobis  vos  o  a  vobis;  item  personae  tertiae,  ille  illius  illi  illum 
o  ab  illo,  et  pluraliter  ilii  illorum  iliis  illos  o  ab  illis  .  sane  prima  et 
secunda,  id  est  ego  et  tu,  tam  in  singulari  numero  quam  in*  plurali  5 
generis  omnis  est  .  cetera  autem  pronomina  diverso  genere  declinantur, 
sicut  in  ceteris  regulis  legimus. 

DE  VERBO 

Verbum  quid  est?    Pars  orationis  cum  persona  et  tempore  agentem 
patientemque  significans.    Verbo  quot  accidunt?    Septem,   qualitas  coniu-  lo 
gatio  genus  numerus  figura  tempus  persona.    Qualitas  verborum   in  quot 
partes  dividitur?    In  duas,  id  est  in  modos  et  in  formas. 

Modi  verborum  quot  sunt?    Septem,   indicativus^  imperativus,  pro- 
missivus^  optativus,  coniunctivus,  inQnitus,  inpersonalis.    Indicativus   cur 
dictus  est?    Quod  per  ipsum  indicamus  quid  agamus,  ut  puta  interrogatus  i5 
quid  faciam  dico  tibi  Mego':  haec  enim  signiOcatio  indicantis  est.   Impera- 
tivus  quare  dicitur?    Quia  signiOcationem   habet  imperandi^  ut  puta  lege 
doce  scribe.     Promissivus  cur  dictus   est?    Quia  per  ipsum  promittimus, 
in  futuro  quid  agamus,  ut  puta  legam  faciam  .  hoc  enun  promitto^  quod 
necdum    facio.     Optativus    quare    dicitur?     Quia    significationem    optandi  20 
habet,   ut    utinam  dicerem  facerem   legerem.    Coniunctivus   cur   dicitur? 
Quia  sine  coniunctione  aliarum  orationum  non  implet  sensum  locutionis  . 
si  enim  tantum  dixero  ^cum  clamem'^  pendet  |  sensus  et  indiget  ut  com- 
pleatur;  adicio  ^cum  clamem,  quare  me  tacere  credis?',  ^cum  loquar,  cur 
roe  siiere  dicis?'  .  ideo  ergo  coniunctivus  modus  dicitur,  quia  coniungit  25 
sibi  alias  elocutiones,  ut  expleat  sensum.    InOnitus  cur  dicitur?    Quia  non 
explet  sensum   nisi  adiecla  alia  particula  verbi,    ut  pula    legere:   pendet 
enim  sensus:   adicis  volo  vis  vult  et  imples   sensum^  legere  volo^  legere 
vis^  legere   vuit.    Inpersonalis  cur  dicitur?    Quia,  nisi  persona  ex  pro- 
nominibus  adiecta  fuerit,  certam  agentis  personam  non  definit;  ut  legitur  .  so 
quodsi  adiciatur  ex  pronominibus  persona,  statim  significatio  eius  expletur, 
ut  legitur  a  me^  a  te^  ab  illo. 


4  sane]  siDe  B  5  numero]  non  M  6  ceteras  M  diuersa  genera 
declinatur  B  8  DE  VERfiO  om.  B,  add.  M  10  significat  B  coniugatio] 
coninnctio  B  11  verborum  <m.  M,  add.  B  12  et  in  formaa  et  reliqua 
quare  promisiuos  dicitur  (18)  quia  per  ipsum  promittimus  M  16  indicemua 
quid  agimus  B  18  per  se  ipsum  B  19  faciam  om.  M,  add.  B  20  opta- 
tivus  —    21  legerem  om.   M,  add.  B        23   cum  clamem  M  cum  clament  B 

ut]  aut  B        26  ut  expleat  B  ut  conpleat  M        non  explet  M  non  expleat  B 

28  et  om.  B,  add,  M        82  expletur  B  impletur  M 


EXCERPTA  345 

p.  25.  26  H. 

Formae  quae  snnt?  Perfecta^  ut  iego,  meditativa,  ut  lecturio,  fre- 
qucntativa^  ut  lectito,  inchoativa^  ut  fervesco  calesco.  Perfecta  forma  cur 
dicitur?  Quia  plenus  est  in  ea  indicantis  sensus^  ut  lego.  Meditativa 
forma  cur  dicitur?    Eo  quod  semper  meditatur,  ut  lecturio,  id  est  legere 

5  desidero,  esurio,  id  est  edere  desidero,  parturio,  id  est  parere  desidero. 
Inchoativa  forma  cur  dicitur?  Quia  subito  motu  nascitur,  ut  fervesco 
calesco  .  praeteritum  tempus  non  habet:  non  enim  possumus  dicere 
fervescui  calescui  .  quae  enim  inchoantur,  perfecta  adhuc  non  sunt. 
Frequentativa  forma   cur  dicitur?    Quod   per   eam  aliquid  frequentamus, 

10  ut  lectito  clamito. 

Coniugationes    verborum   quot   sunt?     Tres,    prima   quae   indicativo  198,27 
modo  tempore  praesenti  persona  secunda  a  et  s  litteris  terminatur,  ut 
amo  amas,  secunda  quae  e  et  s  iitteris   finitur,  ut  moneo  mones,   tertia 
quae  i  et  s,  ut  lego  legis,  facio  facis  .  coniugatio  igitur  est  forma  quaedam, 

15  ex  qua  inteUegitur,  promissivus  modus  [id  est  indicativus]  quo  modo 
eflerri  debeat  .  in  verbis  ergo  activis  et  neutraUbus  0  littera  terminatis 
coniugationem  quaerimus  modo  indicativo  tempore  praesenti  persona  secunda 
ante  novissimam  litteram;  in  passivis  autem  et  communibus  et  deponenti- 
bus,  quae  r  littera   terminabuntur,   eodem   modo    eodemque    tempore    et 

20  persona  ante  novissimam  syllabam  .  prima  et  secunda  coniugatio  futurum 
tempus^  id  est  promissivum  modum,  in  bo  syllabam  mittunt,  ut  amo  amas 
amabo^  monco  mones  monebo.  Quid  si  earundem  coniugationum  verba  r 
littera  fmita  fuerint?  Futurum  tempus  in  bor  syllabam  mittunt;  ut  amor 
amaris    amabor,    moueor    moneris    monebor.     Quid    si    tcrtia    coniugatio 

25  correptam  |  i  iitteram  habuerit?  Promissivum  modum  in  am  syllabam 
mittit^  ut  lego  iegis  legam,  scribo  scribis  scribam.  Quid  si  eiusdem  con- 
iugationis  verbum  or  syllaba  fuerit  terminatum?  Futurum  tempus  in  ar 
syllabam  mittit,  ut  legor  legeris  legar,  scribor  scriberis  scribar.  Quid  si 
ciusdem  coniugationis  verbum  producta  i  ante  s  finitum  fuerit?    Futunim 

30  tempus  in  am  syllabam  et  in  bo  mittit,  ut  sciam  scibo.    Quid  si  r  littera 
terminatum  fuerit?  Promissivum  modum  in  ar  et  in  bor  eiciet,  ut  scior  sciris,    . 
sciar   et   scibor.    Vbi   ergo    cognoscimus,   quando   in   secunda   persona   i 


1  Formae  —  2  calesco  om,  M,  add.  B  3  ut  puta  lego  metatiaa  cnr  eo 
qaod  semper  M  4  meditetor  BM  6  iDchoatiua  cur  quia  subita  metu  M 
motus  B  7  calesco  om,  3f,  add.  B  habent  BM  9  Frequentativa  — 
346,1 5 nascor otn.  ilf,  add.B  12  terminantur  B  15  ex  qua]  et  qua  B  id 
est  indica  indicatiuus  B^  <m.  V  16  offerri  B  neutralibus  coniugationes 
quaerimus  o  littera  terminatis  modo  indicatiuo  B  22  coniugationem  B 
23  finita  fuerit  B  ut  amor  amaris]  ut  amoris  carr.  ut  amaris  B  24  con- 
iugatio  promissiuo  modo  correpta  littera  habuerit  R  In  am  syllabam  B  29 
eiusdem  uerbum  producti  aute  0  finitum  B  31  eiciet]  et  ici  et  B  32  ubi 
ergo  scimus  B  ubi  nos  scimus  codex  Victorini 

OSAMXATICX  I<ATnn    TII.  23 


346  AVDACIS 

p.  86.  27  H. 

correpta  vel  producta  sit?  In  imperativo  modo:  nam  quoUens  correpta 
est,  detracta  s  iittera  transit  in  e,  ut  lego  legis  lege,  scribo  scribis  scribe; 
quando  autem  producta  est^  perseverat  in  imperativo^  ut  audio  audis  audi, 
servio  servis  servi  .  omnis  ergo  coniugationis  eiTectus  ex  imperativo  modo 
cognoscitur.  5 

198,4  Genera   verborum  quot  sunt?     Quinque,   id    est   activiim,   passivura, 

neutrum,  commune,  deponens.  Activum  verbum  quale  est?  *  Quod  r 
iittera  terminatur,  qua  deposita  redit  in  activum^  ut  lego  legor.  Neutrum 
quod  est?  Quod  o  littera  terminatur  et  r  litteram  non  recipit^  ut  curro 
vigilo  .  eius  significationes  sunt  duae:  aut  enim  agcndi  vim  habet,  ut  lo 
sedeo  curro,  aut  patiendi,  ut  algeo  vapulo.  Gommune  verbum  qualc  cst? 
Quod  r  littera  terminatur  et  agentis  et  patientis  recipit  significationem^  ut 
consolor  osculor  :  dicimus  enim  consolor  te  et  consolor  a  te.  Dcponens 
quod  est?  Quod  r  littera  terminatur  et  deponere  eam  non  potest,  ut 
luctor  iocor  conor  nascor.  Activa  quare  dicuntur?  Quia  agunt,  ul  verbero.  i5 
Passiva  quare?  Quia  patiuntur^  ut  verberor.  Neutralia  quare?  Quia  ncc 
agunt  nec  patiuntur,  ut  sto  iaceo  sedeo  .  sunt  autem  et  scmineutralia, 
quae  agunt  aliquid  et  non  patiuntur,  ut  nato  curro;  item  alia  semineutralia, 
quae  patiuntur  et  non  agunt^  ut  vapulo  sudo  ferveo  langueo.  Gommunia 
quare  dicuntur?  Quia  sub  uno  verbo  tenent  activum  et  passivum  et  in  20 
utroque  genere  r  numquam  deponunt^  quam  si  deponunt,  latina  non  sunt^ 
ut  precor  contemplor  reminiscor  recordor.  Deponentia  quare  dicuntur? 
Quia  I  deponunt  futuri  temporis  participium  a  significatione  passiva^  quod 
exit  in  dus,  ut  moriendus  gloriandus  blandiendus. 

198,18  Numeri  verborum  quot  sunt?    Duo^  singulariS;  ut  lego,  pluralis,  ut  25 

legimus  .  figurae  quoque  totidem^  simplex,  ut  lego,  composita,  ut  relego. 
Figurae  verborum  quot  modis  componuntur?  Quattuor^  ex  duobus  intcgris^ 
ut  describo  depono;  ex  integro  et  corrupto^  ut  expleo  consulo;  ex  corrupto 
et  integrO;  ut  suffero  succedo;  ex  duobus  corruptis^  ut  sustineo. 


1  in  om.  B,  add.  F,  item  3  8  audi  et  servi  om.  B,  add.  V  7  lctcunam, 
qua  definitio  activi  verbi  excidit,  indicavi.  Activa  quae  8unt?  Qaae  0  littera 
termiiiantur  et  accepta  r  fftciunt  ex  se  passivnm,  ut  lego  legor.  Passiva  quae 
snnt?  Qnae  r  littera  terminantur  et  deposita  ea  redennt  in  activum,  ut  legor 
lego  V  9  terminetur  B  10  agendi  vim  V  gendium  B  13  consulor 
obscnlor  B  consulor  te  et  consulor  a  te  .B  16  nascor]  noscor  B  quia 
agunt  ut  uerbero  passiua  quia  patiunt  ut  verberor  M  Quia  agunt  ut  uer  .  ucror  B 

17  et  semine  .  utralia  B   et  neutralia  M        18  alia   semine  .  utralia  B 
20  tenet  BM       et  in  utroque  genere  B  Nnmquam  deponent  quod  si  deponit 
latina  non  sunt  B,  om.  M       23  Quia  deponuntur  B        a]  ut  .B        quod  cxit 
B  que  eziit  M        24  gloriandufi]  gloriendus  M        blandiendns  figure  uerborum 
llir  modis  conponuntur  ex  duo  integris  ut  discribo  M        26  relego]  religio  B 

28  consuleo  BM        ex  corrupto  om.  M,  add.  B 


EXCERPTA  347 

p.  27.  28  H. 

Tempora    verborum    quot    sunt?     Tria,    praesens,    praeteritum    et  199,2* 
futurum  .  sed  praeteriti  temporis  specits  tres  sunt^  imperfecta^  perfecta  et 
piusquamperfecta.    Dic  eorum   temporum  difTerentias.    Praesens  est,   cum 
agimus,   ut  lege:  nam  non  possum  dicere   lego,    nisi   dum  in  ipso  actu 

&  sum  .  futurum  est,  cum  adhuc  agere  polliceor,  ut  legam  .  praeteritum 
imperfectum  est,  cum  coepisse  aliquando  aliquid  et  non  perfecisse 
nos  indicamus,  ut  clamabam  .  praeteritum  perfectum  est,  cum  nuper 
aliquid  nos  fecisse  significamus,  ut  legi  .  praeteritum  plusquamperfectum 
est,  cum  non  nuper,  sed  iamdudum  aliquid  perfecisse  nos  intimamus,  ut 

10  legeram. 

Personae  verborum  quot  sunt?    Tres,  prima  quae  loquitur,  ut  lego;  i9s,2s 
secunda  ad  quam  loquitur^  ut  legis;  tertia  de  qua  loquitur^  ut  legit. 

Defectiva  verba  quae  sunt?    Quae  in  declinatione  deficiunt,  id  est  in  200,4 
genere  vel  persona  vel  coniugatione  vel  tempore,  et  quia  uniformi  modo 

15  durare  non  possunt,  ob  id  defectiva  dicuntur  .  genere  igitur  deficiunt, 
cum  neutra  significatione  tempore  praesenti  ad  passivam  speciem  in  prae- 
terito  tempore  transeunt,  ut  audeo  ausus  sum,  gaudeo  gavisus  sum,  soleo 
solitus  sum  :  non  enim  possumus  de  praeterito  tempDre  dicere  gaudivi  . 
quoniam  durum  et  turpe  sonabat,  mutaverunt  illi  scriptores  artium  sonum 

ao  de  praeterito  tempore  passivi  verbi,  ut  confido  confisus  sum:  nam  absonum 
erat  dicere  confidi. 


DE  ADVERBIO 
Quid  est  adverbium?  Pars  orationis,  qua  adiecta  verbo  manifestior  201,14 
oratio  redditur,  ut  docte  dixit,  pulchre  fecit,  bene  scripsit.  Adverbia  unde 
25  nascuntur?  Aut  a  sua  positione  aut  ab  aliis  partibus  orationis  :  a  sua 
enim  positione  nascuntur,  ut  heri  nuper;  ab  aliis  autem  traducuntur^  ut 
doctus  docte,  sapiens  sapienter  .  adverbia  autem  quae  in  e  productam 
exeunt  ab  eo  nomine  veniunt,  quod  in  dativo  singulari  0  litteram  accipit^ 

1  Tempora   —    12  legit  om,  M,   add,  B  3  est  at  com  agimas  B 

5  cum]  quod  B  iegam]  lega  gam  B  6  cam]  ut  B  12  ad  qaem  loqai- 
tar  at  leges  B  leget  B  13  in  declinatio  M  id  e  in  genera  ael  persona 
ael  per  coniugatione  uel  tempore  B,  om.  M  14  et  qnia]  at  qaia  BM  15 
igitar  B  ergo  M  16  cam  neatra  B  cum  nentralia  M .  fortasse  com  ez  nentra 
significationc  temporis  praesentis  praeterito]  praesenti  B  17  ut  audeo 
ausas  sum  gaadeo  gaaiBus  sam  soleo  solitus  siim  .  non  enim  possumns  de 
praeterito  tempore  passiai  uerbi  i^ddeUa  passiui  uerbi)  dicere  gaudiui  qaoniam  B 
ut  gaudeo  gauisus  sum  non  gaudiui  que  M  19  sonabat  mutauerunt  mutauerunt 
illi  M  sonabant  mutauerunt  aut  illi  B  mutaverunt]  mutuati  sunt  coniecit 
Thurot  revue  critique  a.  1877  p.  308  sonum  om.  3f,  add.  B  20  absonum 
me  erat  B  22  DE  ADVERBIO  ow.  B.  De  adverbio,  de  participio,  de  eonr 
iunctione,  de  praepositione  in  Monacensi  codice  pauca  scripta  s%mt,  ex  quibus 
discrepantia  scripturae  praeter  integram  codicis  Bemensis  lectionem  paucis  locis 
adnotaia  est.  23  qua]  que  M,  om.  B  26  ab  aliis  aut  tradacuntur  B 
27  in  productum  B 

23* 


348  AVDACIS 

p.  88.  89  H. 

ut  huic  docto  docte  .  item  quae  in  ter  exeunt  ab  eo  nomine  veniunt, 
quod  in  dativo  in  i  profertur^  ut  hliic  agili  agiliter  .  quam  tamen  regulam 
frequenter  excedit  auctoritas  .  nam  quaedam  et  in  dativo  casu  permanent 
et  ex  specie  sua  adverbia  faciunt^  ut  falso  sedulo;  quaedam  contra  veniunt, 
ut  huic  durOy  non  dure,  sed  duriter.  5 

801,18  Adverbiis  quot  accidunt?   Tria,  signiOcatio^  comparatio,  figura.    Signi- 

ficationis  species  quot  sunt?  Multae:  sunt  enim  quaedam  temporis,  ut 
heri  nuper  iamdudum  pridie  postridie  interdum  statim  nunc  tunc  olim 
hodie  cras  perendie  et  cetera  .  sunt  alia  loci,  quae  quidem  in  quattuor 
species  dividuntur:  aut  in  locum,  ut  huc  illuc;  aut  in  loco,  ut  hic  ibi;  lo 
aut  e  loco^  ut  hinc  inde;  aut  per  locum^  ut  hac  illac  .  sunt  quaedam 
temporis  et  loci,  ut  hactenus  protinus,  alia  numeri^  ut  semei  bis  ter  quater 
decies  centies  milies,  alia  negantis,  ut  non  minime  nequaquam  nullatenus, 
alia  interrogantiSy  ut  cur  quidita,  alia  demonstrantis,  ut  en  ecce,  alia 
hortantis,  ut  eia^  alia  optantis^  ut  utinam,  alia  existimantis^  ut  ferme^  i5 
alia  ordiniSy  ut  deinceps  deinde  postremo^  alia  similitudinis,  ut  ceu  quasi 
veluti,  alia  dubitantis^  ut  fortasse,  alia  vocantis,  ut  heus,  alia  respondentis^ 
ut  heu^  alia  prohib*bntiS;  ut  ne,  alia  communicationiS;  ut  pariter  una 
simul^  alia  separationis,  ut  seorsum^  alia  alternalionis^  ut  vicissim,  alia 
comparationis,  ut  magis  potius,  aUa  eventus^  ut  forte^  alia  adnuentis^  sk) 
ut  vero,  alia  iuris  iurandi,  ut  mediusfidius  ecastor,  alia  personalia^ 
ut  mecum  tecum  secum,  alia  iterationis^  ut  iterum  rursus  saepius^ 
alia  qualitatiS;  ut  bene  male^  alia  quantitatis,  ut  satis  nimium  parum  . 
sunt  et  adverbia  infinita,  ut  ubi  quando^  sunt  finita,  ut  hic  modo. 
Adverbiorum  figurae  quot  sunt?  Duae,  ^implex,  ut  iuste,  composita^  ut  25 
iniuste.  Rccipiunt  comparationem  adverbia?  Vtique^  ut  iuste  iustius 
iustissime  .  adverbiis  autem  praepositiones  adici  raro  possunt^  quamvis  hoc 
veteres  usi  sunt,  ut  Terentius  in  Hecyra  ^corripuit  de  repente'  . 
secutus  et  Lucretius,  Me  subito'  .  quidam'  etiam  illud  constituunt, 
^Siculo  prospexit  ab  usque  Pachyno'.  |  so 

DE  PARTICIPIO 
Participium  quare  dictum  est?    Participium  vocatum  esl^  quod  partem 


3  quaedam  et  et  in  datiuo  B  4  ex  om.  BM  8  pridie  om.  B,  cuhl.  M 
9  qaidem]  quadam  corr.  quidem  B  15  ezistimantis  M  extimantis  B  aeBtimantis  V 
17  heus]  eu8  B  18  hen]  eu  JB  19  seorsnm  aliternationiB  B  .  iiem  in 
reliquM  alia  om.  B  21  ecastor  V  castor  B  22  iterum  M  item  B  28  in 
hecira  B  :  Hec.  IIII  1,3  29  Lucretius]  II  205.  III  643  quedam  B  :  cf. 
Broh.  p.  155,8  30  siculo  M  8cl'o  Qi,  e.  eeculo)  B  :  Verg.  Aen.  VII  280 
31  DE  PAETICIPIO  om.  B,  Participii  regula  praeteriti  tempori8  triplex  est,  in 
tu8,  ut  lectu8  scriptus,  in  8U8^  ut  occi8U8,  in  xu8  ut  crucifixu9.  praesens  in 
ans  uel  en8,  ut  aman8  dicens.  futuri  temporis  actiua  8ignificatione  in  rus,  ut 
lecturus,  passiua  in  dus,  ut  legendu8  M 


EXCERPTA  349 

p.  29.  30  U. 

accipiat  a  nomiiie,  partem  a  verbo  .  nam  casus  a  nominc  mutuatur, 
tcmpora  a  verbo  .  quod  enim  declinantur  participia,  boc  a  nomine  est; 
qubd  vero  (emporibus  conveniunt,  boc  a  verbo  est  .  inde  ergo  participium 
dicitur  .  Participia  praesentis  temporis  in  quam  syllabam  exeunt?  Parti- 
5  cipia  in  praesenti  tempore  in  ens  et  in  ans  syllabam  exeunt,  ut  legens 
amans;  in  futuro  vero  activa  significatione  in  rus,  ut  amaturus,  passiva 
in  dus^  ut  legendus  amandus  .  sane  in  praeterito  tribus  syllabis  termi- 
nantur,  in  tus,  ut  scriptus  lectus,  in  sus,  ut  occisus  visus^  in  xus  *** 

DE  CONIVNCTIONE 

10  Quid  est  coniunctio?    Pars  orationis  nectens  ordinansque  sententiam. 

Goniunclioni  quot  accidunt?  Potestas,  ordo,  figura^  accentus.  Potestas 
coniunctionis  in  quot  species  dividitur?  In  quinque,  id  est  copulativam, 
disiunctivam,  expletivam,  causalem,  rationalem.  Copulativae  speciei  coniunc- 
tiones  quot  sunt?    Sex  bae,  et  simplex,  que  simplex,  ac  simplex,  at  simplex, 

15  ast  simplex,  atque  composita.  Disiunctivae  speciei  coniunctiones  quot  sunt? 
Numero  sex  bae  tantum,  aut  simplex,  ve  simplex,  vel  sioiplex,  ne  simplex, 
nec  simpleXy  neque  composita.  Expletivae  speciei  coniunctiones  quot  sunt? 
Vndecim  bae  lantum,  quidem  simplex,  equidem  composita,  etquidem  composita, 
sakim  simplex,  videlicet  composita^  quamquam  composita,  quamvis  composita^ 

20  quoque  composita^  autem  simplex,  tamen  simplex,  porro  simplex.  Causalis 
speciei  coniunctiones  quot  sunt?  Numero  triginta  et  tres,  id  est  $i  simplex^ 
etsi  composita^  etiam  simplex,  etiamsi  composita,  tametsi  composita,  sitamen 
composita^  siquidem  composita,  quando  simplex,  quandoquidem  composita^ 
quatinus    composita,     quin    simplex^    quinetiam    composita^    sin    simplex 

25  sinautem  composita^  sinetiam  composita,  seu  simplex,  sive  composita^  nam 
simpiex^  namque  composita,  ni  simplex,  nisi  composita,  nisisi  composita, 
enim  simplex,  |  etenim  composita,  ne  simplex,  sed  simplex,  interea  com- 
posita,  quamobrem  composita,  praesertim  simplex,  item  simplex,  itemque 


9  DE  CONIVNCTIONE  Prob,  143,23 


2  declinatur  B        6  passiva  oni.  B        7  terminator  B        8  in  xus  plas 

non  inneniuntur  INT  Qoid  est  coniunctio  unius  versus  spatio  post  inveniuntur 

relicto  B      12  copuiativam]  conpulat  uiam  B      13  INT  Copulatiuae  coniunctionis 

species  quod   sunt  R  Sex  he  B  Copulativae  speciei  coniunctionefl  numero  sunt 

eex  hao  Probus  p.  143,28.  item  in  reiiquis  coniunctionutn  definitionibus  Probus 

emendatam  scripturam  praebuit        15   disiunctiuae   conianctionis   species   quod 

sunt  B        17  erpletiue  coniunctioniB  species  quod  snnt  B        18  haec  tantum  B 

19  qnamvis  quoq;  conposita  autem  B        20  cansaliB  spetiei  coninnctioms  B 

21  si  om.  B        22  etiun  simplex  etiam  conposita  si  tamen  conposita  si  qnid 

conposita  B         24  qui   in  simplex  B         25  sen  conposita  siue  conposita  nam 

simplex  namque  conposita  nisi  simplex  nisi  (superscr.  si)  conpositae  nim  simplex  B 

28  item]  iter  B 


350  AVDACIS 

p.  30  H. 

composita^  ceteruin  simplex^  alioquin  composita.  Rationalis  speciei  con- 
iunctiones  quot  sunt?  Numero  viginti  et  quattuor  hae  sunt  tantum^ 
quamobrem  composita,  praesertim  simplex,  item  simplex^  itemque  compo- 
sita^  ita  simplex^  itaque  composita^  quia  simplex,  quoniam  simpiex,  quoniam- 
quidem  composita,  quapropter  composita,  quamquam  composita,  quippe  5 
simplex,  qui  simplex,  atqui  composita,  alioquin  composita,  enim  simpiex, 
etenim  composita,  enimvero  composita,  ergo  simplex^  ideo  composita,  • 
igitur  simplexy  scilicet  composita,  ceterum  simplex,   propterea  composita. 

Ordo  coniunctionum  qui  est?  Quo  apparent  coniunctiones,  quae 
praeponi  debeant  tantum,  quae  subiungi  tantum,  quae  et  praeponi  et  lo 
subiungi  .  praeponuntur  coniunctiones  tantum  numero  septem  hae^  at  ac 
ast  sin  sinautem  nam  ♦  .  subiunguntur  coninnctiones  tantum  numero 
quattuor  hae,  ve  que  ne  quoque  .  iam  ceterae  coniunctiones  [et  propo- 
nuntur  et  subiunguntur]  exceptis  supra  dictis  coniunctionibus  et  praeponuntur 
et  subiunguntur.  15 

Figura  accidit  coniunctionibus  an  non?  Accidit,  sic  uti  et  ceteris 
partibus  orationis.  Quae?  Simplex  et  composita  .  quae  autem  sit  figiira 
simplex  et  quibus  ex  rebus  et  quot  modis  fiat  figura  composita^  iam  in 
nomine  satis  tractavimus. 

Accentus    coniunctionum    quot    sunt?     Quinque?    Qui?    Productus^  20 
correptus^   acutus^  pressus,  f  etheria   utraque^  id   est   distinctio   et   non 
distinctio  .  nunc  hi  certis  coniunctionibus  per  species  dati  observabuutur  . 
at  vero  ceteri  accentus  per  ceteras  species  coniunctionum  naturales,  id  cst 
simpiices,  esse  probantur. 

Sunt  coniunctiones,   quae,   cum  aliis   partibus   orationis  respondcant^  25 
intellectu  tamen  discernuntur^  ut  ve,  si  non  cum  commotioue  animi  pro- 
nuntiatur,  erit  coniunctio,  ut  ^Pariusve  lapis';  si  vero   vae  cum  com- 
motione  animi  proferatur^  erit  interiectio^  ut  Wae  misero  mihi'  .  quoque^ 
si  pro  ablativo  casu  non  respondeat;  erit  coniunctio,   ut  apud  Virgiiium 

tu  quoque  litoribus  nostris  Aeneia  nutrix  .  so 


1  coniunctioDis  B  6  atqui]  adqui  corr,  adqne  B  9  qui  est]  qui  sunt 
B  10  debeant  tantum  est  quae  subiungi  B  11  praeponuntur  coniuuctiones 
tantum  numero  septem  he  ad  hac  ast  sin  sinautem  nam  B  prskeponuntur  con- 
iunctiones  numero  octo  hae  tantum,  at  ac  ast  sive  seu  vel  sin  sinautem  Probus 
p,  144,J24.  lacfmam  indicavi,  q^M  una  ex  septem  coniimctionibus  praepositivis  excidit, 
si  modo  septeniy  non  sex  ab  Audace  adscriptae  erant  12  subiunguntur  prae- 
positiones  tantum  numero  septem  quattuor  hae  uae  quae  nae  quoque  B  17 
sit]  fit  5  21  praesus  et  heria  utraque  B  .  hyphen  et  diastolen  communi 
nomine  compreJiendisse  videtur  grammaticus  23  natnrales]  morales  B  26  ut 
ant  uae  si  non  commotione  animi  pronuntiantur  B  27  Pariusve  lapis]  papius 
uel  papis  B:  Verg.  Aen,  I  593         si  uero  ue  commotio  .  ne  JB  si  ablatiuo 

casu  respondeat  B        30  tu  quoque]   Verg.  Aen.  VII  1 


EXCERPTA  351 

p.  31  U. 

si  vero  qiioque  pro  ablativo  casu  respondeat,  erit  pronomen  .  porro^  si 
^vero'  I  signiflcaty  erit  coniunctio;  si  vero  ^ionge',  erit  adverbium  .  quando^ 
si  ^quatenus'  signiOcat^  erit  coniunctio^  ut  puta  ^quando  hoc  tibi  placet'; 
si  tempuSy  erit  adverbium,  ut  puta  ^quando  fiet'  .  quamquam,  si  non  pro 
5  accusativo  casu  respondeat,  erit  coniunctio^  ut  apud  Ciceronem  ^quam- 
quam  patres  conscripti';  si  vero  quamquam  pro  accusativo  casu 
respondeaty  erit  pronomen  .  sic  et  aliae  quando  sint  coniunctiones  et 
quando  aliis  partibus  orationis  respondeant^  intelleguntur. 

Enim   etenim   enimvero   coniunctiones    voluerunt    aiiqui    et    causalis 
10  speciei   retinere   potestatem,   quarum   discretio   apud   auctores   nulla   esse 
reperitur^  et  ideo  supervacue  hoc  dixisse  intelleguntur. 

Item   sunt  coniunctiones,   quae   metri  vel  structurae  necessitate  sic 

inveniuntur  transfiguratae  frgo  ut  apud  iibium  epton  desistere   tempore 

quievit  .  item  sunt  qui  ^sine'  pro  coniunctione  accipiant  rationali  .  quare 

15  hoc  monemus,  quod  ^sine'  numquam  pro  coniunctione  veniat  in  oratione, 

et  ideo  falsum  est  ^sine'  inter  coniunctiones  inmittere. 

At  coniunctio  omnibus  casibus  praeponitur:  nominativo^ 
at  regina  gravi  iamdudum  saucia  cura, 
genetivo,  ^at  furiis  Caci  mens  effera'^  dativo,  ^at  tibi  pro  scelere 
20  exclamat'^   accusativo^    ^at  me  tum   saevus  circumstetit    horror', 
vocalivo^  ^at  tu  dictis,  Albane^  maneres',  ablativo^ 

at  parte  ex  alia,  qua  saxa  rotantia  late 
intuierat  torrens. 

DE  PRAEPOSmONE 
25  Praepositio  quid  est?  Pars  orationis  quae  praeponitur  nominibus  atque 


24  DE  PRAEPOSITIONE  JVo6.  147,4 


1  si  ue  ro  qaoq.  pro  ablatiao  casn  non  respondeat  B  Porro  si  uero  si 
uero  significat  B  porro  si  verum  significat  Prdbw  p.  145,30  2  si  nere  longe  B 
5  apud  Ciceronem]  in  Catil.  III I  6,11  7  dc  et  aliquando  coniunctiones  et 
quando  aliquis  partibus  orationis  respondeant.  Enim  B  9  aliqui]  cf.  I^ob. 
p.  144,15  10  potestatum  B  12  transfigurataergo  B  14  quievit]  quiuit 
in  margine  codicis  adscriptum  est  manu  Petri  Danietia  .  sed  unde  exemplum 
peiitum  sit,  vel  quam  coniunctionem  grammaticus  transfiguratam  esse  voluerit, 
propter  corruptam  codicis  scripturam  certo  dici  non  potest.  Vergilii  versum  Atn, 
I  37  mene  incepto  desistere  victam  de  ne  coniunctione  adscripsit  Probus  p, 
145,17  .  sine  a  quibusdam  figurate  legi  adnotamt  idem  p.  144,18  item  —  ratio- 
nali]  Sint  et  item  sunt  qui  sinet  pro  coniunctione  accipiant  rationem  illi  B 
15  quod  sunt  numquam  coniunctione  ueniat  in  oratione  B  18  at  regina]  Verg. 
Aen.  III 1 1  19  generatiuo  ad  furicati  mens  B:  Verg.  Aen.  VIII  205  at 
tibi]  Verg.  Aen.  II  535  20  at  me]  Verg.  Aen.  II  559  21  at  tu]  Verg. 
Aen.  VIII  643  22  at  parte]  Verg.  Aen.  X  362  24  DE  PEAEPOSITIONE 
oin,  B 


352  AVDACIS 

p.  31.  32  H. 

verbis.  Praepositio  quot  sonos  habet?  Numero  quinquaginta  quinque 
tantum.  Praepositioni  quot  accidunt?  Tria  .  Quae?  Casus^  figura, 
accentus. 

Accusativo  casui  quot  |  praepositiones  accidunt?    Numero  triginta  hae, 
ad  amicum,  apud  hospites^  ante  arcum,  adversus  hostes,  cis  fluvium,  citra  5 
conscientiam,    circum    murum^    circa    domesticos,    contra   inimicos,   erga 
fiiium;   extra   patriam^  inter   prudentes,    intra   palatium^    infra    templum, 
iuxta  balneas,  ob  meritum,  penes  illum,  per  viam,  prope   mare,  propter 
uxorem,  praeter  summam^  post  annos,  pone  locum,  secundum  ius,  trans 
flumen^  ultra  vires^  usque  Romam,  secus  vos,  supra  Capitolium,   circiter  lo 
annos.     Ablativo  casui  quot  accidunt  praepositiones?    Numero   quindecim 
hae,  a  civitate,  ab  amico,  abs  te^  absque  servis,  cum  fratre,  coram  paren- 
tibus^   clam   domino;   de   fuga,   e   medio,   ex   usu,   prae   metu^   pro   fide, 
palam  omnibus,  sine  fine^   teniis  pube.     Vtrique  casui^  id  est  accusativo 
et  ablativo^  quot  praepositiones  accidunt?    Quattuor,  in  sub  super  subler.  i5 
Nunc   quem  ad  modum  hae  supra  dictae  praepositiones  accusativo   casui 
et  quem  ad  modum  ablativo  casui  respondent?    Quando  ire  isse  iturum 
esse    significamus^    praepositiones    quo    et    accusativo    casui    respondere 
coguntur^  ut  puta  ^quo  is?  in  villam',  ^quo  iveras?  in  viliam',  ^quo  iturus 
es?   in   villam'   .  at  vero  quando  esse   fuisse  futurum  esse   significamus,  20 
praepositiones  ubi  et  ablativo  casui  respondere  inveniuntur,  ut  pula  ^ubi  cs? 
in  viila',  ^ubi  fuisti?  in  villa',  ^ubi  futurus  es?  in  villa' .  sic  et  sub  super 
subter  .  item  aliud  praeceptum,  quo  dinoscantur  supra  dictae  praeposiliones, 
quando  accusativo  et  quando  ablativo  casui  respondere  debeant  .  quando 
enim   nos   ex   aliquo   loco   in   aiium  locum  pervenire  significamus,   supra  25 
dictae  praeposiliones  accusativo  casui  respondere  coguntur^  ut  puta  ^cecidit 
in  forum',  Vuit  paries  in  forum',  Meambula   in  forum'  .  at  vero  quando 
iiiL  eodem  loco  fieri  aliquid  significamus,  supra  dictae  praepositiones  ablativo 
casui  respondere  videntur,  ut  puta  ^cecidi  in  foro',  Vuit  paries  in  foro'  . 
sic  et  sub  subter  super    .  item   de  in  praepositione    hoc  monemus,   ut,  30 
quando  pro  aliquo  vel  coutra  aliquem  aliquid  significamus  et  supra  scriptam 
praepositionem  obponimus,   accusativo  casui  respondeamus,  ut  puta  ^facio 
iaudes  in  amicos',  Mico  vituperationem  in  inimicos',  ^nihii  dico  in  vos'  . 


2  Int.  Praepositione  quod  accidont  R.  Casus  accusatinus  et  ablatiuus 
utriusque  utriusque  loquele  figura  accentus  B  .  ex  his  tributae  sunt  accuBatiyo 
casui  numero  triginta,  ablativo  quindecim,  utrisque,  id  est  accnsativo  et  ablativo, 
numero  quattuor,  loquellis  numero  sex  Prohus  p.  147,5  9  pone]  poene  B 
14  utroque  casui  B  16  non  quemadmodum  hae  supra  dicte  praepositiones 
accusatiuo  casui  respondent  sub  ibi  quando  iie  B  19  cogantur  B  quo  is] 
quos  his  B  quo  iveras]  quod  ueras  B  quo  iturus  es]  co  iturus  B  23 
quo  dinoscantur]  quot  oscantur  B  24  et  quando  ablatiuo  om.  B  25  ex 
aliquo]  ez  alio  B        30  in  otn.  B        33  uituperatio  inimicos  B 


EXCERPTA  353 

p.  32.  93  U. 

cctcra  talia  accusativo  casui  necesse  est  ut  respondeant  .  item  de  in 
praepositione  hoc  monemus,  quod,  quando  aliquid  penitus  efficitur  et 
supra  dicta  praepositio  obponitur^  accusativo  casui  respondemus,  ut  puta 
^figo  in  parietem',  hoc  est  longius  vel  intrinsecus;  at  vero  quando  aliquid 
5  levius  vel  medie  geritur  et  supra  dicta  praepositio  obponitur^  ablativo 
casui  respondemus.  | 

Loqueliis  quot  praepositiones  accidunt?  Sex  .  Quae?  Con  di  dis  re 
se  am^  ut  puta  congredior  conduco,  diligo  dilectus,  dissutus  dissonat, 
retinens  repetens,  sedens  sedeo,  amplector  ambio  .  sic  et  aliis  loqueliis 

10  praepositiones  accidere  reperiuntur. 

Figurae  praepositionis  quot  sunt?  Figura  praepositiouibus  accidit  sicut 
et  ceteris  partibus  orationis^  id  est  simplex  et  composita  .  simplex  prae- 
positionis  figura  est  ab,  composita  absque  .  quae  autem  sit  figura  simplex 
et  quibus  rebus  et  quot  modis  fiat  figura  composita,  iam  in  nomine  satis 

15  respondentes  tractavimus. 

Praepositionibus  quot  accentus  accidunt?  Tres^  productus^  pressus 
et  acutus,  quos  competentibus  praepositionibus  adnotabimus  .  at  vero 
ceteras  praepositiones  praetermittimuS;  quoniam  naturales^  id  est  simplices, 
accentus   habere    reperiuntur   .    sunt    praepositiones    quae    aliis    partibus 

20  orationis  respondeant ;  sed  hae  intellectu  discernuntur^  ut  puta  ante^  quando 
praepositio  et  quando  adverbium  esse  dinoscitur  .  quare  hoc  monemus, 
quod^  quando  ante  cum  casu  suo  et  presso  accentu  pronuntiatur^  prae- 
positio  nuncupatur,  ut  apud  Virgilium  ^Aeneae  stetit  ante  pedes'  et 
cetera  talia  .  at  vero  quando  ante  non  cum  casu  suo  et  cum  acuto  accentu 

25  profertur,  adverbium  iudicatur,  ut  apud  Virgilium 

ante  et  Trinacria  lentandus  remus  in  unda 

et  apud  Sallustium  ^Antonius  paucis  ante  diebus  erupit  ex  urbe', 
item  apud  Virgilium 

saltem  siqua  mihi  de  te  suscepta  fuisset 

30 

ante  fugam  suboles  . 

sic  et  aliae  praepositiones^  quae  neque  cum  casu  suo  et  cum  acuto  accentu 
inveniuntur,  iam  non  praepositiones,  sed  hoc^quod  significant  appellantur . 


1  cetera  alia  B        3  respondeamas  B        8  condncor  B        9  amplector 
amplior  .  bior   sic   in   aliis  B        11  sicnt  et  in  ceteris  B         13  ab]  ap  B 
15  respondentis  B        17  adnotauimns  B        18  premittimns  qnoniam  morales  B 

19  quae  aliis]  quecnmqne  his  B  20  hae]  haec  B  21  disnoscitnr  B 
22  ante  casu  suo  et  praesu  accentu  pronnntiantnr  B  23  aencBtetit  B  :  Verg. 
Aen.  V  381  24  et  tamen  acnto  JB  26  ante  et  trina  tria  B:  Verg.  Aen. 
III  384  27  Sallustii  verha  in  codicibus  Probi  p.  149,4  mtUilata  erant  29 
saltem]  Verg.  Aen.  IIII  327  suBpecta  B  31  neqne  cnm  casn  sno  accnto 
acoitu  inneninntnr  B        32  sed  hoc]  sedici  B 


354  AVDACIS 

p.  33.  34  H. 

item  adversus  significat  et  parlicipium  .  circum  significat  et  nomen  . 
praeter  significat  et  adverbium,  ut  apud  Sallustium  ^praeter  rerum 
capitalium  condemnatis'  .  post  significat  et  adverbium,  ut  apud 
Virgilium  Mongo  post  tempore  venit'  .  contra  significat ^/  adverbium, 
ut  puta  ^contra  facieus'  .  cum  significat  et  adverbium^  ut  apud  Ciceronem  5 
^cum  hos  audiebam'  .  prae  significat  et  adverbium,  ut  apud  Terentium 
^praeuthuius'.  sine  |  significat  et  verbum  .  super  significat  et  adverbium, 
ut  apud  Virgilium  ^super  ipsi  Dardanidae  infensi' .  re  et  se^  si  presso 
accentu  pronuntientur^  praepositiones  esse  reperiuntur,  ut  puta  refero 
refer,  separato  securus  seduxit  .  at  vero  re  et  se^  si  acuto  accentu  pro*  lo 
nuntientur,  non  praepositiones,  sed  hoc  quod  significant  appellantur^  ut 
puta  regula  retia  retis,  sedeo  senui  sequor  .  sic  et  in  ceteris  talibus  re 
et  SC;  quando  sint  praepositiones  et  quando  aliis  partibus  orationis  respon- 
deant^  per  accentuum  sonos  dinoscentur. 

Tenus  praepositionem  Virgilius  metri  necessitate  genetivo  casui  numeu  is 
pluralis  praeposuit,  ut 

crurum  tenus  a  mento  palearia  pendent 

Inter  coram  et  palam  praepositiones  hanc  volunt  aliqui  esse  difi^eren- 
tiam^  ut  palam  notis  vel  ignotis  respondeat^  ut  puta  paiam  omnibus^  coram 
autem  notis  tantum  respondeat^  ut  puta  coram  patre,  coram  amico.  20 

Con  et  in  praepositiones^  si  s  vel  f  litteris  praeponuntur,  acuto 
accentu  pronunliantur,  ut  puta  insolens  infestus^  consequens  confessus;  sic 
et  cetera  talia. 

In  et  ad  praepositiones  voluerunt  hanc  aliqui   habere    discretionem^ 
hoc  est  ut  siquis  dicat  Mn   forum  eo',  in  ipsum  forum  sc  ire  significel;  ts 
at  vero  siquis  dicat  sc  ad  forum'  ire^  ad  locum  qui  est  iuxta  forum  venirc 
significet  .  sed  hoc  Cicero  improbavit  in  invectivis  dicens  ^quod  vitandae 
suspicionis  causa  ad  Marcum  Lepidum  te  habitare  velle  dixisti, 


1  item  significat  participium  significat  .  significat  et  nomen  per  significat 
et  aduerbium  et  apud  saliustium  per  rerum  B:  supplementa  praehuit  Prohus 
p.  149,4  2  praeter]  Sallust  Catil.  36,2  4  longo]  Verg.  hucol.  1,30 
contra  significat  aduerbium  B  .  6  prae  significat  et  aduerbium  et  apud  pfatuus  . 
Siue  significat  aduerbium  B:  prae  significat  et  adverbium,  ut  apud  Terentium 
'prae  ut  huius  rabies'  .  sine  significat  et  verbum,  ut  apud  Terentium  'sine  mc 
pervenire  quo  volo'  Prohus  p.  149,17  prae  ut]  Terent.  Eunuch.  II  3,10 
8  super  ipai  dardani  .  s.  de  infenei  B :  Verg.  Aen.  II  71  10  separato  secunis 
eeduxit]  sedeo  senui  sequor  B  :  cf.  infra  12  11  hoc]  hic  B  12  sedco  senui 
sequor]  separato  securus  seduxit  B  :  cf  supra  10  in  ceteris  aliis  B  14  per 
accentum  sonos  B  17  crurus  tenus  B:  Verg.  georg.  III  53  18  Inter  coram 
palam  praepositionis  hanc  uolunt  aliqui  esse  praepositiones  ut  B  20  tantum] 
autem  B  23  cctera  alia  B  25  se  ire]  se  scire  B  27  inprobauit  inuectiuis 
B:  Cic.  in  Catil.  I  8,19  :  cf  Serg.  explan.  in  Don.   p.    517,22  28    dixisti] 

existi  B 


EXCERPTA  355 

p.  34.  35  H. 

a  quo  non  receptus  etiam  ad  me  venire   ausus  es'^  et  ^Caesar  ad 

Italiam'. 

Ex  et  al)  praepositiones  aiiqui  sequentibus  consonantibus  vel  vocalibus 

loco  consonanlium  positis  dicunt  corrumpi^  ut  puta   e  foro^  a  lunone  . 
5  sed  hoc  monemus,  quod  hae  praepositiones  non  per  omnia  sic  perseverent: 

siquis  etenim  dicat  ^finstrumentis  doceo'^  ^ab  scholastico  audivi'  .  quam 

imperitiam  contemnens  Sallustius  supra  dictas  praepositiones  sequentibus 

consonantibus  integras  pronuntiavit  dicens   ^nam  tum  Brutus  ab  Roma 

aberat'.  | 
10  Abs  praepositio  quinque  sonos  excitat  tantum,  id  est  absque  absqui 

et  cetera  talia. 

Ad  et  apud  praepositiones  sic  intelleguntur,  ut  pula  si  dicas  ^ad  quem 

studet',  signiOcat  ^adversus  quem  machinatur';  at  vero  si  dicas  ^apud  quem 

studet',  significat  ^ex  quo  discit'. 
15  Praepositiones  huius  artis  lator  non  necessario  dicit  nominil)us  civi- 

tatium  adiungi^  ut  puta  ^Romam  venio',  ^Karthaginem  eo'  et  cetera  talia  . 

sed  hoc  plurimi  auctores  contemnendum  existimaverunt,  ut  apud  Sallustium 

^Marius   ad    Talam    profectus';   item    idem    ^nam    tum  Brutus  ab 

Roma  abcrat'  .  sic  et  cetera  talia. 
20  Super  praepositione.m  Plinius  Secundus  ex  his  tribus  praepositionibus; 

id  est  supra  de  in,  vult  habere   signiGcationem^   ut  puta   supra,   \saeva 

sedens  super  arma',  item  'socii  exanimem  super  arma  ferebant'; 

id  est  supra:  de^ 

multa  super  Priamo  rogitans,  super  Hectore  multa, 
85  id  est  de  Priamo   et  de  Hectore;  item  in  lugurthino  bello   ^ne    super 

tali   scelere    suspectum    se    haberet',    id    est   de    tali    scelere:    in^ 

^gemina  super  arbore  sidunt',  id  est  in  arbore;  item  ^fronde  super 

viridi',  hoc  est  in  viridi  fronde. 

De  praepositione  quantum  ratio  poscebat  respondimus. 

1  68]  est  B  3  seqaentibas  conseqaentibaB  sonantibas  ael  aocalibas  loco 
consoDantibus  uel  aocalibas  loco  consonantiam  positi  sic  indi  nt  pata  fero  ab 
ianone  B  6  fortasse  ut  siqais  dicat  ex  scriptis  doceo  .  lacunam,  qua  apo- 
dosis  excidissety  post  aadivi  indicavft  Thurot  revue  critique  a.  1877  p.  308 
8  nam  tum]  Sallust.  Catil,  40^5  11  cetera  alia  B  14  significat  ad  ex 
quodicis  B  15  huius  artia  lator]  Proh.  p.  150,21  16  et  ceteralia  B 
18  marius  ad  talia  Bz  SaXlust.  lug.  75,6  eo  modo  instractus  ad  Thalam  profi- 
ciscitur  nam  tum]  SaXlust.  Cattl.  40,5  19  cetera  alia  B  20  PliniuB] 
plenius  B  .  quaesiio  de  super  praepositione  saepe  a  grammaticis  tractcUa^  Flinio 
ah  aliis  trihuta  non  est  21  seua  sedens  super  arma  ferebant  id  est  snpra  De 
et  in  margine  post  arma  antigua  manu  id  est  supra  item  socii  examine  snper 
arma  B  .  Verg.  Aen.  I  295.  X  841  24  multa]  Verg.  Aen.  I  750  25  ne 
Buper]  Sallust.  lug.  71,5  26  scelera  posteriore  loco  B  27  gemina]  Verg. 
Aen.  VI  203  sedunt  A  fronde]  Verg,  bucol,  1,81  28  in  viridi  fronde] 
in  uiride  B 


356  AVDACIS 

p.  35.  36  H. 

DE   INTERIECnONE 

Quid  est  interiectio?  Pars  orationis  ostendens  animi  motum  per 
suspirationem  .  vario  autem  motu  adfectum  animi  nostri  expromimus  ex 
interiectione  .  aut  enim  dolemus,  ut  puta  heu  hae  *  sic  et  alia  quae  cum 
commotione  animi  suspiranter  promuntur  ad  interiectionem  pertinere  pro-  5 
nuntiantur  .  sane  sunt  interiectiones  quae  et  aliarum  partium  orationis 
habeant  similitudinem,  ut  puta  heu,  si  cum  animi  adfectu  proferatur,  hoc 
est  per  suspirationem,  erit  interiectio  *  .  si  vero  simpiiciter  proferatur, 
erit  adverbium  |  respondentis,  ut  heu,  vel  laudantis,  ut  ^heu  bene  fecisti' . 
ei^  si  cum  animi  adfectu  proferatur^  hoc  est  per  suspirationem^  erit  inter-  lo 
iectio,  ut  puta  ^ei  mihi  quantum  mutatus  ab  illo  Hectore'  .  si 
vero  ei  pro  vocatione  aliqua  proferalur,  erit  adverbium  exclamantis,  ut  puta 

ei  mihi^ 
pater  esse  disce  ab  illis  qui  vere  sciunt  . 
vae,  si  cum   animi   adfectu  proferatur^    hoc  est   per   suspirationem,   erit  i5 
interiectio,  ut  Wae  misero  mihi'  .  si  vero  vae  pro  vocatione  aliqua  pro- 
feratur^  erit  adverbium  exclamantis,  ut  ^vae  vobis'  .  sin  autem  simpliciter 
ve  subiuncta  proferatur,  erit  coniunctio,  ut  ^Pariusve  lapis'  .  o,  si  cum 
animi  adfectu  proferatur,  hoc  est  per  suspirationem,  erit  interiectio,  ut  puta 

0  mihi  sola  mei  super  Astyanactis  imago  .  20 

si  vero  0  ad  accusativum  casum  proferatur,  erit  adverbium  exclamantis, 
ut  ^o  condicionem  miseram'  et  ^o  bellum  magnopere  pertimcsccndum'  . 
nam  si  0  simpliciter  proferatur^  erit  pronomen  vel  articulus  vocativi 
casus,  ut  0  iste^  0  ille  .  sed  quid  intersit  inter  pronomen  ct  articulum,  in 


1  DE  INTERIECTIONE  Proh.  146 A 


1  DE  INTERIECTIONE  om.  B,  add.  M  2  Interiectio  est  para  orationis 
M  3  ex  interiectioDe  autem  dolemus  ut  puta  heu  hae  M  ex  interiectionem 
autem  dolemus  ut  puta  e.  u.  hae  B.  lacunam,  qua  aliarum  interiectionum  defi- 
nitiones,  quae  sunt  apud  Probumy  exciderunty  indicavi  4  sic  et  cetera  talia, 
quae  cum  motione  animi  suspiranter  promuntur,  ad  interiectionem  pertinere 
probantur  Prohus  p.  146,5  cum  om.  M,  add.  B  5  animo  suspirare  B  animi 
suspiratione  M  6  orationeB  habeat  B  7  affectum  M  effectum  B  hoc 
est  heu  per  suspirationem  B  M .  lacunam,  qua  exemplum  heu  interiectionis,  quod 
est  apud  Prohum,  excidit,  indicavi  9  ut  feciati  heu  bene  B  10  ei  jJf  Et 
B  hei  Prohus  p.  146,11  animi  om.  M,  add.  B  suspirationem  B  susceptioDem 
M  11  hei  mihi  BM:  Verg:  Aen.  II  274  12  aliqua]  aliquod  BM  13 
ei  mihi]  Terent.  Adelph.  I  2,44        14  esse  om.  BM        16  vae]  heu  B,  om.  M 

16  ut  vae]  heu  BM        si  uero  ue  prouocationem  B  siuo  ue  prouocatione  M 

17  8in  autem  B  si  autem  M  18  Pariusve]  Verg.  Aen.  I  593  20  0  mihi] 
Verg.  Aen.  III  489  21  ad  om.  M,  add.  B  23  nam  si  0  simpliciter  prop- 
terea  in  re  erit  pronomen  BM  nunc  si  o  simpliciter  proferatur,  erit  pronomen 
Probus  p.  146,27        24  ut]  sunt  B  M        sed  quid  M  sit  quid  B 


EXCERPTA  357 

p.  SC.  37  H. 

pronomine   satis  tractavimus  .  va,  si  cum  animi  adfectu   proferatur,   lioc 
est  per  suspirationem,  erit  interiectio,  ut  puta 

va  quemquamne  hominem  in  animo  instituere  aut 
parare  ut  sit  carius  quam  ipse  est  sibi  . 
5  si  fero  va  pro  vocatione  aliqua  proferatur,  erit  adverbium  irascentis^  ut 
^va  hominum  nequissime'   .  sic   et   aliae   interiectiones   ab  aliis   partibus 
orationis  discernuntur,    hoc   est  ut,   quotiens  animum   per  suspirationem 
movere  inveniuntur,  tum  suae  potestatis  esse  intellegantur  .  sin  vero  non 
per  suspirationem  animi,   sed  aiiter  proferuntur,   id    quod  significaverint 
10  pronuntiantur. 

Vae  interiectio  pressum  accentum  habere  reperitur. 
De  interiectione  quantum  ratio  poscebat  respondimus.  | 

RECAPITVLATIO  DE  ACCENTIBVS 

Accentus  quid  est?    Certa  lex  et  regula  ad  levandam  syllabam  vel 

15  premendam.    Accentus  unde  dictus  est?    Quod  iuxta  cantum  sit,  ut  ad- 

verbium,  quod  iuxta  verbum  siL    Inter  accentum  et  cantum  quid  interest? 

Quod    cantus   in   musica,    accentus   in    oratione   est     Accentus,    qui    ad 

acuendas  syllabas  gravandasque  pertinent,  quot  sunt?    Tres,  id  est  acutus, 

gravis,  circumflexus  .  ceteri  non  magis  accentus  quam  notae  brevium  vel 

20  longarum  syllabarum,  adspiratarum  vel  exilium  iudicantur,  quorum  nomina 

sunt  brevis^  iongus^  adspiratio,  exilitas  .  sed  haec^  ut  dixi^  simplicia  sunt 

signa,   quae   non  egent  disputatione  .  ilii  vero  accentus  qui  humilitatem 

vel  altitudinem  syllabarum  ostendunt,  id  est  acutus,  gravis,  circumflexus, 

plena  ratione  tractandi  sunt.     Acutus  cur  dicitur?    Quod  acuat  et  erigat 

25  syllabam.    Gravis  quare?    Quod  deprimat  et  deponat:  iste  contrarius  est 

acuto.    Quid  circumflexus?    Duplex  est:   nam  ex  acuto  et  gravi  constat  . 


1  in]  inter  M  satis  tractauiniQB  M  satis  transmutaai  B  3  aa  que 
quamne  M:  Terent.  Adelph.  I  1,13  aat  parare]  an  parere  BM  7  per 
saBpirationem  moveri  indicare  inveniantar  coniecit  Thurot  revue  crttique  a.  1877 
p.  308  per  saspirationem  priore  loco  om.  M,  add.  B  8  tam  saae]  dam 
Buae  B  tamen  seu  M  cdn  vero  non  per  suspirationem  cum  affectu  animi  et 
deinde  pronuntiant  pro  pronuntiantur  coniecit  Thurot  .  rectim  erat  sin  vero  non 
per  suspirationem ,  hoc  est  cum  commotione  animi,  sed  aliter  proferuntur,  id 
quod  significaverint  esse  pronuntiantur.  sin  uero  B  si  uero  M  9  proferuntur 
in  quo  signiiicauerit  B  proferatur  in  quod  significauerit  M  11  Ye  BM 
13  /n  recapitulatione  de  accentibua  praeter  lectiones  codicum  BM  adscripta  est 
discrepantia  codicis  Monacensis  6399,  olim  Frisingensts  199  (F)  .  item  e  codice 
Leidensi,  quo  usus  est  Lucianus  MueUerus  mus.  Rhen.  v.  XVIII  (a.  1863)  p. 
16!)  sqq.  pauca  adscripta  sunt  :  cf.  supra  p,  329,12  RECAPITVLATIO  DE 
ACCENTIBVS  om.  B,  add.  MF  15  est  om.  BMF  ut  om.  M  16  sit 
om.  BMF  et  cantum  om.  M  17  est  om.  F  quid  accuendas  B  21 
adspirati  31 F  24  cur  acutus  dicitur  F  25  grauis  quare  dicitur  F 

26  quid  circumflexus  dicitur  F 


358  AVDACIS 

p.  37.  38  H. 

incipiens  enim  ab  acuto  in  gravem  desinit:  ita,  dum  ascendit  et  descendit, 
circumflexus  efncitur.  Acutus  autem  et  circumflexus  similes  sunt,  nam 
uterque  levat  syllabam  .  gravis  contrarius  videtur  ambobus:  nam  semper 
deprimit  syllabaS;  cum  ilii  levent.    Dic  igitur,  quis  ubi  ponendus  sit. 

Omnis  pars  orationis    unam    de   pluribus  erigit  syiiabam   et   ceteras  s 
gravat  .  quod   si  monosyllaba   est   pars   orationis,   ipsa    erigitur  .  in  hac 
erectione,  id  est  fastigiO;  aut  circumflexus  ponitur  aut  acutus;  simui  ambo 
poni  in  una  orationis  parte  non  possunt,  quia  una  tantum^  ut  dixi,  syllaba 
erigi  potest  cum  aiiae  sint  gravatae  .  ideo  quaecumque  sunt  monosyllabae 
partes  orationis^  si  naturaliter  longae  sunt,  circumflectuntur,  ut  mds  res  .  si  lo 
vero   aut   breves    sunt   aut    positione   longae,   ut   quis    pars    nox^   acuto 
cfl^eruntur  accentu.     Dic  ergo^  cur  monosyllabae  naturaliter  iongae  circum- 
flectantur  .  Naturaliter  iongae  ideo  circumflectuntur^  quia  duplici  accentui^ 
id   GSi  I  circumflexo,  moram  praebent;  breves  autem  vel  positione  longae 
idcirco  acuuntur,  quia  acutus  simplex  accentus  est^  ac  j)er  hoc  correptus  .  i5 
ideo  brevibus  syllabis  correptior  convenit. 

Quid  in  disyllabis?  In  duabus  syllabis  id  notandum  est^  quod  in  latina 
lingua  numquam  posterior  levatur  :  hoc  enim  Graeci  occupaverunt,  ut  aer 
aetlier  [diptota]  et  his  similia  :  prior  enim  in  latina  lingua  semper  levanda 
est  .  duarum  igitur  prior  si  naturaliter  longa  est  et  posterior  brevis^  prior  20 
circumflectetur  .  quicquid  aliud  fuerit;  prior  semper  acuetur;  id  est  aut 
ambae  naturaliter  longae  aut  positione,  aut  ambae  breves,  aut  prior  brevis 
et  posterior  longa  .  circumflexus  ergo  sic  flet,  si  prior  naturaliter  longa 
sit,  posterior  brevis  .  nam  si  ambae  longae  sunt,  dum  ad  posteriorem 
longam  pronuntiandam  festinamus,  priorem  citius  relinquimus:  ita  illi  prior  25 
naturaliter   longa    nihil   prodest,   sed   fit   acutus,   qui   simplex    est   atque 


1  desinit  B  desinet  F  definit  M  3  aterqne  lenat  MF  qnem  te  lenat  B 
contrarins  e  uidetnr  M  4  illi  itf  JP  illis  S  qnis  nbi  ponendns  F  qnis 
nbinponendnB  B  qni  subponendnB  M  5  et  om,  B  9  aliae  sint  granatae 
ideo  qnicnmqne  F  alie  snnt  granate  ide  qnaecnmqne  B  abe  b  granate  hi  de 
qnecnmqne  M  10  snnt  circnmflectnntnr  F  snnt  et  circnmflectnntnr  BM 
mos  MF  mors  B :  notas  accentuum  et  in  his  et  in  rdiquis  voaibulis  in  codicibus 
omissas  addidi  11  qnis]  sunt  F  12  accentu  hoc  loco  om.  BMF  cur  non 
syllabe  naturaiiter  longe  circumflectantnr  accentu  B  qunr  monosyllabe  naturaliter 
longae  circumflextuntnr  accentum  M  cur  monosyllaba  naturaliter  longo  circum- 
flectuntur  accentu  F  13  duplici  accentui  Mueilerus,  dnplici  accentu  BF  et 
codex  Leidensis,  duplici  accentum  M  14  vel]  vX  M  15  acntns]  acnatur  B 
correptus  est  JP  16  correptior  JB  correptio  ilf^  17  in  duabns  sjllabis]  in  dissjllabis 
coniecit  MueUerus  19  diptota  aeclusit  F,  Schoellius  de  accent.  ling.  lat.,  act.  soc. 
phil.  Lips.  V.  VI  p.  206  :  fortasse  Dido  prior  enim]  priorem  M  20  duarum] 
quamm  BMF  21  circnmflectetnr  B  circumflectitnr  MF  qnicquid  aliud 
fligerit  priorem  id  est  aut  ambae  M  22  longae  —  ambae  breves  om.  F 
23  fiet]  fiat  J^  24  ad  posteriora  longa  B  26  pronnntiandum  BM  pro- 
nnnandam  F        2G  sed  sit  accutns  quid  simplex  B 


EXCERPTA  359 

p.  38.  39  H» 

correptior  .  ergo  si  et  naturaliter  longa  sequentis  productione  impeditur, 
quanto  magis  in  ea  quae  positione  longa  est  vel  brevis  acutum  locare 
debemus  .  si  ergo  dicas  luna,  prior  syllaba  circumflectetur^  quia  natura- 
liter  longa  est  et  sequens  brevis   .  quod   si  iustos  dixerimus,  in  priore 

5  syllaba  acutus  erit^  quia  et  posterior  longa  est  .  si  vero  positione  longa 
fuerit  superior  aut  brevis,  semper  acuetur,  ut  bonus  princeps  senex 
campus  .  posterior  vero  syllaba  semper  gravabitur^  id  est  gravem  accipiet 
accentum. 

In  trisyllabis  iterum  quae  ratio  est?    Vt  [nisi]  semper  paenultimam 

10  inspiciamuSy  quae  si  longa  est^  iilam  in  ea  servabimus  regulam^  quam 
diximus  in  duabus  syllabis  esse  servandam^  id  est  ut,  si  naturaliter  longa 
est  et  posterior  brevis,  paenultima  ipsa  circumflectatur  .  sin  autem  positione 
erit  longa^  paenultima  acuetur,  ceterae  gravabuntur  .  circumflectetur  igitur 
paenultima  in  his  nominibus^  ut  Dondtus;  in  his  vero  acuetur  paenultima^ 

15  ut  campestris  perductus  laudandus  .  si  vero  paenultima  brevis  fuerit,  a 
flne  I  tertia  semper  acuetur,  sive  longa  sit  sive  brevis  .  neque  enim 
natura  longa  ei  proderit^  quia  sequentibus  duabus  syllabis  impeditur  .  citius 
enim  relinquitur^  dum  ad  illas  pronuntiandas  festinamus  .  erunt  igitur 
huius    roodi    nomina  in  quibus  a  flne  tertia  syllaba  semper  acuetur,   ut 

20  Tullius  Atreus  candidus  .  quarta  vero  a  flne  et  quinta  et  quaecumque 
fuerit  ulterior  gravem  semper  accipiet  .  ab  ea  enim  quae  est  a  flne  tertia 
ulterius  non  potest  acutus  ascendere  .  nam  circumflexus  in  paenultima 
tantum  locatur  vel  in  novissima^  si  nomen  est  graecum,  ut  AUectd  TheanO 
et  similia,  quae^  quia  graeca  sunt^  graeca  ratione  niluntur. 

25  Sunt  item  quaedam  quae  a  regularum  ratione   recedunt  :  nam   pcr 

omnes  syllabas  gravantur^   circumflexo   vero   vel   acuto    accentu    carent  . 


1  ergo  si  et  B  ergo  sic  et  ilf  ef  et  si  JP  3  circnmflectetur  B  drcam- 
flectitur  F  circumflextitur  M  4  in  prior§  F  in  priori  M  imperiora  B 
5  acutos  om,  M  qoia]  q;  J^  est  om.  M  podtio  B  9  io  trisyllabiB 
itenim  que  ratio  est  B  in  trieyllabis  iterum  qui  ratio  est  F  in  trissyUabis  qne 
ratio  est  M  nisi  seclusU  MueUerus:  fortasse  nt  nonnisi  10  penultima  MF 
illam  om.  M  11  in  dissyllabiB  coniecit  Muellerus  id  si  natnra  est  et 
poBterior  F  12  circumflectatur  B  circumflectitur  MF  13  cetera  granabuntur 
BM  cetere  grauantur  F  circumflectitnr  autem  penultima  in  his  omnibns  M 
circumflectetur  aut  penultima  in  bis  omnibus  B  circumflectetur  antem  in  bis 
omnibus  F  15  ut  campestris]  aut  prestris  B  perductus  otn.  F  16  tertia] 
et  tia  J?  17  natura  ei  longa  proderit  M  19  a  fine  om,  M  acuetur  F 
acuitur  MB  20  Atreus]  adrcus  B:  cf.  Quinttl.  I  5^3  quicumqne  jP 
21  que  a  fine  est  tertia  M  22  acntus  accedere  M  accutus  adcedere  B  accentus 
ascendere  F  nam]  nano  F  23  adlecto  F  teano  BMF  24  quia 
om.  M  25  regularum  ratione  F  regula  harum  rationum  BM  26  circum- 
flexi  uel  acuti  (accuti  B)  accentus  carent  BF  circnmflexi  ueluti  accentus  carent 
M  :  cifcumflexi  vel  acuti  accentus  fastigio  carent  coniecit  MueUerus 


360  AVDACIS 

p.  39.  40  H. 

plenius  ergo  intendendum  est  animo,  ut  haec  intellegere  possimus  .  non 
omnes  partes  orationis  aequales  sunt  .  nam  nomen  et  verbum  et  parti- 
cipium  inter  partes  omnes  excellunt;  ceterae  his  adpendices  videntur  . 
nam  ,et  pronomen  subiacet  nomini^  et  verbo  servit  adverbium  .  coniunctio 
quoque  et  praepositio  ad  clieutelam  maiorum  partium  pertinent  .  hae  ergo  5 
partes^  quae  adpendices  sunt^  sic  maioribus  copuiantur^  ut  tamquam  in 
unam  partem  orationis  coalescant^  proprium  vero  fastigium  perdant,  uon 
omnes  dumtaxat^  sed  pleraeque  .  adverbia  pauca  fastigium  amittunt^  quae 
sunt  locorum,  quando  confirmativa  sunt  .  nam  si  interrogativa  fuerint,  ut 
est  *quo  te,  Moeri^  pedes?'  et  *quo  fugis^  Aenea?'  et  ^qui  genus,  lo 
unde  domo?'  et  *quove  ire  iubes,  ubi  ponere  sedes?',  circum- 
flectuntur  vel  acuuntur  iuxta  regulas  quae  praedictae  sunt  .  si  autem 
conOrmativa  fuerint  eadem  adverbia^  gravabuntur,  ut 

ille,  vides,  pura  iuvenis  qui  nititur  hasta  . 
hic  enim  ^qui'  pronomen  gravem  sumit  accentum,  quia  non  interrogativum,  i5 
sed  I  confirmativum  est  .  adverbia  coniirmativa    sunt,   ut   ^genus   unde 
Latinum'  et  illud^ 

est  hic,  est  animus  lucis  contemptor  et  istum 
qui  vita  bene  credat  emi,  quo  tendis,  honorem  . 
hic  ergo  et  *unde'  et  ^quo'  et  ^qui',  quia  conflrmativa  sunt,  gravantur  .  20 
sed  haec   in   pronominibus  et  adverbiis   pauca   sunt,   in   coniunctionibus 
plura  .  nam  copulativae  et  disiunctivae  prope  omnes  gravantur  .  expletivac 
plures  fastigia  retinent  .  causales  autem  et  rationales  quaedam  cum  fastigiis, 
aliae  gravi  accentu  deprimuntur,   quod   in   pronuntiatione   deprehendes   . 
praepositiones  vero  omnes  sine  fastigio  sunt .  sane  notandum  est  adverbium  25 


1  intendendam]  intuendnm  F  ut  haec  intellegere  possimus  B  ut  hec 
intellegere  possumus  M  ut  aut  intellere  possimus  F  non]  nam  M  3  appen- 
dices  esse  videntur  Muellerus,  appendices  esse  uidentur  codex  Leidensis  :  fortctsse 
adpendices  habentur  uident  F  4  seruiet  F  5  clientellam  MF  clien- 
talem  B  maiorum]  malarum  F  hae  ergo  F  haec  ergo  B  hec  ergo  M 
7  coalescunt  M  proprium  uero  F  et  codex  Leidensis,  proprium  ergo  BM 
perdant  om.  M,  add.  B:  perdant  —  pauca  fastigium  in  marg.  add.  F  8  plerique 
M  amittunt  Muellerm,  admittunt  BMF  et  codex  Leidensis  9  quando] 
qm  F  10  quo  te  moere  F  quo  te  moueri  M  te  moueri  B:  Verg.  hucol.  9,1 
quo  fugis]  Verg.  Aen.  X  049  qui  genus  BM  quod  genus  F:  Verg.  Aen. 
VIIJ  114  11  domo]  domu  M  quove]  Verg.  Aen.  III  88  sedes]  debes 
M  12  autem]  aut  F  13  grauantur  F  14  ille]  Verg.  Aen.  VI  760 
16  sunt]  sint  B  genus]  Verg.  Aen.  16  18  est  hic  enim  animus  lucis 
quotemtor  et  istum  F  est  hic  enim  animns  lucis  quo  temptorestum  M  est  hic 
enim  ammus  lucis  quo  temptor  estu  Bi  Verg.  Aen.  VI III  203  19  uita  B 
uita  F  uitam  M  emi  M  eni  B  en  F  23  plures]  plurales  F  autem 
aut  F  redam  cum  fastigis  M  :  fortasse  quaedam  ciun  fastigio  sunt  24  aliae] 
aliis  F        deprimentur  B        depraecendas  M       26  adverbium  om.  M  * 


EXCERPTA  361 

p.  40.  41  H. 

^ergo',  ut  Mllius  ergo  venimus',  quod  propter  distantiam  coniunctionis 
^ergo'  in  posteriore  syllaba  circumflectitur  .  illae  quoque  particulae  notandae 
sunt,  que  ve  ne^  quae  semper  aliis  partibus  subiunguntur,  ut  ^arma 
virumque'  et  ^quidve  doleus'  et  *mene  incepto  desistere  victam' . 

5  quae  illam  novitatem  habent^  ut  et  ipsae  fastigium  perdant  et  illarum 
partium,  quibus  subiunctae  sunt,  levationem  in  novissimas  syllabas  trans- 
ferant  .  verbi  gratia  Wirum'  in  priore  acuitur^  ^virumque'  autem  in 
posteriore  erigitur^  quae  iam  non  posterior^  sed  media  trium  syllabarum 
in   unum    redactarum    reperitur  .  interiectiones   omnes^    quia   de   graeco 

10  sermone  mutuati  sumus^  ideo  in  novissimis  syllabis  fastigium  capiunt^  ut 
papae^  attat,  ehem;  et  ceterae  similiter  vel  acutum  vel  circumflexum  in 
ultima  sumunt. 

DE  BARBARISMO 

Quid  est  barbarismus?  Dictio  vitiosa  .  haec  autem  deflnitio  et  gene- 
15  ralis  est  et  specialis^  quia  dictio  et  contexta  oratio  et  una  pars  eius 
intellegitur  .  consuetudo  autem  hunc  tantum  barbarismum  appellat,  qui  flt 
in  una  parte  orationis  .  barbarismus  igitur  una  est  pars  orationis  corrupta . 
sed  hoc  vitium  in  soluta  oratione  barbarismus  |  vocatur^  ceterum  apud 
poetas  metaplasmus  dicitur.  Barbarismus  et  barbarolexis  quid  inter  se 
20  difl^erunt?  Quod  barbarismus  flt  in  nostra  loquella^  barbarolexis  in  peregrina: 
nam  barbarolexis  barbara  dictio  nuncupatur. 

Quot  modis  flt  barbarismus?    Quattuor,  id  est  adiectione  detractionc 

inmutatione   transmutatione  :  nam  aut  adicit  aut  detrahit   aut  mutat  aut 

transmutat  litteram  syUabam   tempus  adspirationem  accentum  .  adiectione 

25  quippe  litterae   flt  barbarismus^   ut   audiveram   pro   audieram    et   legites, 


9  inteiiectiones  —  12  sumunt  Beda  de  art,  tnetr,  241,9  item  interiectioncs 
at  Andacins  ait^  quia  de  graeco  sqq. 


1  illius]   Verg.  Aen,  VI  670        2  sunt  notande  M       3  arma]   Verg,  Aen. 

II        4  et  quiduae  B  ut  quiduae  M  quidue  F:  Verg,  Aen.  I  9         menej 

Verg.  Aen,  I  37  uicta   M         5  illarum]  aliarum   B  6  subiuncta  sunt 

leque  actionem  M       7  gratiam  M       in  priori  M        in  posteriore  erigitur  F 

in  posteriori  erigitur  M  in  posteriora  erigatur  B        8  media  trium]  mediarum  B 

9  in   unum   reductarum   repperitur  F  in   num    reductarum  repperetur  M  in 

nnum  redacturum  repperitur  B  ,  reliqua  in  F  omissa  6Ufd        quia  B  que  M 

11  papae  atthat  hoe  hem  et  cetera  M  pape  at  {corr.  ad)  tathoe  hem  et  cetere  B 

in   ultimo  BM  et  Beda  13   DE   BABBARISMO   om.  BM  unius  versus 

spatio  relicto  in   B,   non  indicato  novae  partis  initio  in  M         14  generalis] 

generis  M        15  quia]  quae  M        16  appellant  que  fit  3/        18  hoc]  haec  M 

19  maetaplasma  dicitur  M  metaplasmus  dicitur  ucra  B        20  diiferuntur  M 

nostra  om.  B,  add.  M        21  nam  om.  M,  add.  B        23  transmutatione  om.  JB, 

add,  M        24  adiectionem  quidpe  littere  fit  B  adiectione  quippe  uel  fit  M 

25  ut  audiveram]  aut  audiueram  M 

ORAIIMATICX  liATnn  TII.  24 


362  AVDACIS 

p.  41  H. 

cum  satis  sit  dicere  legite  .  detractione  litterae^  ut  nutribam  pro  nutriebam . 
adiectione  syllabae  fit  barbarismus,  ut  siquis  dicat  prandidi  pro  prandi,  quia 
pransurus  facit,  non  pranditurus:  nam  quae  in  praeterito  geminata  syllaba 
proferuntur,  in  participio  quoque  futuri  temporis  eandem  syilbam  servant, 
ut  tradidi  traditurus,  reddidi  redditurus  .  detractione  syliabae^  ut  yerbi  ^ 
gratia  currum  pro  curruum  .  item  inmutatione  litterae^  ut  oUi  pro  illiy 
maxume  pro  maxime  .  inmutatione  syllabae,  ut  tum  pro  tunc^  rclicum 
pro  reliquo  .  transmutatione  litterae,  ut  *  transmutatione  syllabac^  ut 
displicina  pro  disciplina  .  adiectione  temporis,  ut  ^exercet  Diana 
chorum'  :  producta  enim  di  geminatur  tempus  syllabae^  cum  correpte  ^^ 
Dlana  dici  debeat  .  detractione  temporis,  ut  si  dicamus  correpta  media 
syllaba  em^^runt,  cum  producta  emerunt  dici  debcat  .  similiter  per  ad- 
spirationem  ctiam  fit  barbarismus^  dum  aut  adicitur  h,  ubi  uon  oportet, 
aut  detrahitur,  ubi  esse  oportet^  quod  ntium  scriptum  invenitur:  per 
adieclionem  adspirationis,  ut  siquis  dicat  ^  onorem  pro  honore  aut  umum  ^^ 
pro  humo  .  accentu  fit  barbarismus^  cum  aut  acutus  pro  gravi  aut 
gravis  pro  acuto  vel  alius  pro  quolibet  ponitur,  ut  si  dicas  Metellus  acuto 
accentu  in  prima^  cum  in  secunda  sit  acutus  accentus,  in  prima  gravis. 
Barbarismus  nullo  modo  excusari  potest?  Potest:  si  enim  per  inpru- 
dentiam  fiat,  vitium  est;  si  a  poetis^  virtus  elocutionis^  et  appcllatur  graece  ^ 
metaplasmus. 


1  detractione  nt  nutribam  M  2  sillabam  M  3  non  pranditurus  M 
non  prandiditurus  B  6  tradidi]  tradidit  B  M  .  quae  sequuntur  usque  ad  finem 
libri  in  Bernensi  codice  scripta  non  s%mt  reddidi]  reddi  M  ut  quae  gratia  M 
6  currum]  corru  M  7  maximae  pro  maximi  M  tunc]  tuno  M  8 
trauBmutatio  littere  ut  transmntatio  siUabae  ut  disciplina  pro  disciplina  M 
lacunam,  qua  exemplum  transmutationis  litierae  excidit,  indicavi  9  exercet 
chana  M:  Verg,  Aen.  I  499  10  geminatum  M  chana  M  12  pro  aspi- 
rationis  littcram  fit  M  13  dum  acut%  dicitur  h  M  15  dicat  honorem  pro 
honorem  aut  humum  pro  humo  M  .  lactmam,  qua  exempla  adieciae  adspirationis 
exdderunt^  indicavi  16  accentum  M  17  pro  quodlibct  M  acutu  acentu 
prima  M  18  in  ima  grauis  M  19  excuBari  potest.  si  enim  M  21  meta- 
plasma  M 


D08ITHEI 


ARS    GRAMMATICA 


24* 


Dosithei  artem  grammaticam  cum  iis  quae  post  eam  de  variis  partibus 
artis  grammaticae  scripta  sunt  olim  ex  codice  Sangallensi  902  decimo 
saeculo  ineunte,  ut  mihi  visum  est^  scripto  edidi  Ilalis  a.  1871  .  in  eo 
codice  autem  Dosithei  ars  scripta  est  f.  1 — 15  hoc  roodo^  f.  1  vm 
eicayyiktp  d^sodriyi^tGi  ^€06x€na6tp  vip  6(ioXoyritij  tov  xvgiov  {XT 
cod.)  Tial  nvBviiatixp  fiov  d€67t6trj  Ad^agog  dovkog  avd^iog  totg  nocXv 
nQOCxeiyiavog  tov  de^notov  (lov  f^Bta  ndffrig  o^iokoyiag  xal  tanaivotri- 
tog  xal  ni6tB(og  sqq.,  septemdecim  versus  in  pagina  bifariam  divisa  scripti^ 
quibus  patrono,  ul  videtur,  observantiam  testatur  scriptor  :  reliqua  pars 
paginae  vacua  relicta  est  :  f.  1*  incipit  fframmatica  Dosilhei  magistri 
Ars  ti%vri  grammatica  ygaiifiatixi^  est  ictiv  scieniia  yvAcig  —  (de 
interiectione)  inconditas  invenimus  .  explicit .  sequuntur  non  relicto  maiore 
spalio  f.  15 — 19  ea  quae  deinde  edidiy  idiomata  verborum  et  elocutiones^ 
de  generibus  poematum,  de  distinctione,  verba  latina  cum  interpretatione 
graeca,  uenit  mihi  in  mentem  —  dedico  dg>06ia  .  spatium  aliquot  versuum, 
quod  in  priore  parte  paginae  bifariam  divisae  supererat,  vacuum  relictum 
est  .  inde  ab  altera  eiusdem  paginae  parte  f.  19 — 23  sequuntur  glossae 
graecae  et  lalinae  certis  generibus  in  capita  triginta  quatluor  distributae, 
de  offtciis,  de  diebus  festis,  de  spectaculis  etc,  (loex^ofiog  uictimarius, 
fidvttg  diuinus  —  (nsQl  ^c)diaH/)  vdgrixoog  aquarius,  Ix^sg  (ax^sg 
cod.)  pisces  .  continua  scriptura  subiectae  sunt  f.  23 — 27  sententiae  et 
epistulae  Hadriani  cum  parte  fabulae  Aesopiae^  d^avfuc^tov  iativ  miran- 
dum  est  —  elg  noXvv  diga  in  multo  aere,  Dosith.  interpret.  ed.  Boecking 
p.  1—25.  una  pagina  f.  27*  vacua  relicta  est  .  f.  28—31*  declinationes 
nominum  pronominum  verborum  graecorum  et  latinorum  cum  indice  ad- 
verbiorum,  coniunctionum,  praepositionum,  interiectionum,  prfma  declinatio 
secundum  grecos  xvQiog  dominus  xvgiov-  domini  —  6iJ  heu,  in  reliqua 
parte  codicis,  quae  accuratius  descripta  est  in  catalogo  codicum  Sangallen- 
sium  (Verzeichniss  der  Handschriften  der  Stiftsbibliothek  von  St.  Gallen) 
p.  317  y  scripti  sunt  Arati  qui  dicitur  liber  de  astrologia,  Hrabani  liber 
de  computo,  computus  Gregorii  .  sed  ea  pars  neque  eadem  manu  scripta 
est,  qua  superior,  et  olim  ab  ea  dicitur  separata  fuisse  .  ceterum  in  priore 
parte  codicis  scriptura  est  accurata  paginis  formae  maximae  bifariam 
divisis  et  versibus  tricenis  et  quinis  in  singulis   paginarum   partibus   vel 


366  DOSITHEI 

columnis  scripUs  .  posteriore  eaque  non  multo  recentiore  manu  pauca 
correcta  sunt  .  graeca  verba  uncialibus  litteris  quas  dicere  consuevimus^ 
quo  genere  librarii  vulgo  utebantur^  si  graeca  vocabula  in  latinis  codicibus 
incidebanty  scripta  et  cum  latinis  ita  mixta  sunt^  ut  singulis  vel  paucis 
latinis  subiciatur  graeca  interpretatio  .  sed  primis  tantum  artis  grammaticae 
partibus  integra  interpretatio  addita  est;  post  expositionem  nominis  graeca 
verba  prlmum  neglegenlius  latinis  interposita^  deinde  prorsus  omissa  sunt. 
apographuro  codicis  olim  fecerat  Niebuhrius^  quo  apographo  usus  Boeckingius 
in  praefatione  editionis  Dosithei  a.  1832  factae  eam  codicis  partem^  in 
qua  grammatica  ars  scripta  est^  descripsit  .  nam  ipsum  librum  in  editione 
omisit.  deinde  F.  Oehlerus  eodem  apographo  usus  partem  artis  grammaticae 
ab  initio  usque  ad  commentarium  de  litteris  latine  scriptam  edidit  mus. 
Rhen.  v.  XVII  (a.  1862)  p.  58  sqq. 

Postea  fragmenta  artis  Dosithei  et  earum  partium  quae  in  Sangallensi 
codice  post  illam  scriptae  sunt  inventa  sunt  iu  codice  Monacensi  601, 
cuius  notitiam  debeo  Loewio  prodr.  eorp.  gloss.  lat.  p.  207  .  nam  in 
catalogo  codicum  Monacensium  v.  I  p.  121  breviter  descriptus  erat.  ipsius 
libri  copiam  mihi  fecit  Halmii  liberalitas.  composilus  autem  est  ex  diver- 
sis  mcmbranarum  fasciculis  formae  quadratae  minoris,  e  quibus  ad  ea  quac  dixi 
tres  quaterniones  pertinent,  qui  in  fine  codicis  positi  sunt  f.  59 — 82,  eadem 
fere  aetate  scripti,  qua  Sangallensis  codex  scriptus  est .  ex  his  duo  qui  nunc 
ultimi,  sed  perturbato  membranarum  ordme  inter  se  confusi  sunt,  f.  67 — 82, 
continent  haec,  ivixog^  a»stb  ovtog  6  Kdt&v  Singularis,  ut  hic  Calo  —  f.71 
ut  Odissia  Homeri  Aeneida  Virgilii,  Dosith.  de  nomine  p.  22  ed.  Hal.  —  de 
generibus  poematum  p.  57  :  Excerptum  de  uerbo  Euticii  Quattuor  formae 
sunt  uerborum  inchoatiua  meditatiua  frequentatiua  perfecta  forma  —  f.  72 
praesum  autem  et  absum  uerba  faciunt  ex  se  participia  praesens  et 
absens  .  Romani  sublimes  siue  tonantes  Bome  uirtus  etc,  glossae  et 
notae  varii  generis:  f.  72*  Poematos  tria  sunt  genera  —  metrico  uel 
rihtmico  scripta  sermone,  Beda  de  art.  metr.  p.  260,2:  in  marginibus 
f.  70 — 72  adscripta  sunt  excerpta  ex  Capri  et  Agroecii  et  Bedae  libris 
de  orthographia.  hi  duo  quaterniones  autem  in  eo  codice,  ex  quo 
desumpti  sunt,  tertium  et  quartum  locum  obtinebant,  si  fides  est  numero 
IIU  in  imo  margine  extremae  paginae  f.  72*  scripto.  ad  eundem  codicem 
pertinebat  is  quaternio  qui  nunc  ante  illos  positus  est  f.  59—66,  qui  in 
extrema  pagina  scriptum  habet  numerum  VII.  in  hoc  scripta  est  ultima 
pars  glossarum,  quae  sunt  in  Sangallensi  codice,  cum  prima  parte  senten- 
tiarum  et  epistularum  Hadriani,  agovQa  seges  ataaig  spica  —  vdQsxoog 
aquarius  ai^vBg  pisces  .  ^avfia6tov  BtStiv  mirandum  est  xai  snaivitov  et 
laudandum  —  ^Xsns  ovv  vide  igitur  iva  ta%iov  ut  celerius  Dosilli.  ed.  Boeck. 
p.20 .  in  singulispaginis  picrumque  quattuor,  raro  plures  vcl  pauciores  laterculi 


ARS  GRAMMATICA  367 

versuiim  vicenorum  et  quaternorum  ita  scripti  sunt,  ut  primum  graeca, 
deinde  in  altero  laterculo  iuxta  posita  sint  lalina  vocabula;  interdum  etiam^ 
maxjme  in  primis  vel  extremis  paginarum  laterculis,  latina  superscripta 
sunt  graecis  vel  in  marginibus  adscripta. 

Lectiones  autem  duorum  codicum^  in  quibus  solis  Dosithei  ars  scripta 
esty  tam  accurale  inter  se  consentiunt,  ut  dubitari  nequeat  quin  ex  uno 
archetypo  ducti  sint  .  sed  in  Monacensi  libro  ea  tantum  quae  graece  et 
latine  scripta  erant  recepta  atque  ex  his  quoque  multa  praetermissa,  quae- 
dam  vero  etiam  a  librario  mutata  sunt:  pauca  omnino  inveniuntur^  in 
quibus  meliorem  scripturam  praebeaL  accuratior  etiam  consensus  duorum 
codicum  deprehenditur  in  iis  quae  ex  glossis  ct  sentenliis  et  epistulis 
Iladriani  in  Monacensi  relicta  sunt,  quae  plane  eodem  modo  in  utroque 
libro  scripta  inveni  .  itaque  cum  inutile  esse  videretur  omnem  Monacensis 
codicis  discrepantiam  accurate  descriptam  proponere^  non  putavi  rationem 
quam  in  priore  editione  secutus  eram  mutandam  esse^  sed,  sicut  olim 
institueram^  Sangallensis  codicis  scripturam  tam  in  latinis  quam  in  graecis 
vocabulis  per  se  positam  in  priore  adnotationis  parte  exhibui  .  Monacensis 
autem  codicis  lectiones  tum^  cum  ab  illo  dissentiebant,  si  modo  memora- 
bilis  esse  videbatur  dissensus^  in  altera  parte  adnotationis  posui.  de 
Sangallensi  autem  codice  repetam  quae  in  priore  editione,  ex  qua  dis- 
crepantia  scripturae  repetita  est^  scripsi  :  %|uamquam  curavi  ut  omnes 
librarii  errores  exhiberentur^  tamen  in  graecis  multa,  quae  non  tam  ex 
diversitate  scripturae  quam  ex  neglegentia  quadam  vel  vilio  pronuntiationis 
nata  sunt,  oraittenda  erant^  ut  i  pro  ei  positum  vel  ei  pro  t,  ut  dcda^xa- 
Xeta  Cxoixia  pro  dida6xaXia  6toix£ta,  vel  17  pro  £t,  ut  Xsyriv  pro  Xdyecv^ 
0  pro  CD  et  £  pro  17,  ut  evto  xbv  pro  iv  ta  ri^i/,  t  pro  v,  ut  6iv  pro 
6vv,  V  pro  y  vel  fi  in  talibus^  6vv7iQi6ig  ewqxova  pro  6vyxQi6is 
6v(ifpc3vaj  t  pro  ^^  ut  xato  pro  xad"^  o,  v  in  fine  vocabulorum  omissum, 
ut  svyioto  pro  iyyL6tov  .  haec  igitur  et  alia  quaedam  eiusdem  generis 
plerumque  non  indicata  vitiosa  codicis  scriptura  correxi  .  non  nulla  vero 
ipsa  quoque  vitiosa,  quae  non  librario  sed  grammatico  graecae  linguae 
non  satis  perito  tribuenda  sunt,  ne  corrigenda  quidem  putavi'  .  eandem 
igitur  rationem  in  nova  editione  retinui^  pauca  apographo  codicis,  quod 
olim  feccram,  denuo  inspecto  paullo  accuratius  indicavi  vel  in  ipsis  verbis 
grammatici  emendavi  .  ea  quae  Hageno  auctore  recepi  ex  censura  prioris 
editionis  ab  illo  in  ephemeridibus  litterariis  Lipsieusibus  (Literarisches 
Centralblatt)  a.  1871  p.  1268  facU  petita  sunt 

Plurima  quac  a  Dositheo  in  arte  grammatica  scripta  sunt  apud  Chari- 
sium  et  Diomedem  et  in  excerpUs  ex  Bobiensi  codice  in  primo  volumine 
grammaticorum  latinorum  editis^  non  nulla  etiam  apud  alios  grammaticos, 
sicut  in  adnotatione  indicavi^   leguntur.     quo  fit  ut  vix   quidquam   novi^ 


368  DOSITHEI 

quod  ab  aliis  scriptoribus  Iraditum  iion  sit^  praebeat  .  quae  ratio  autem 

inter  Dositheum  et  grammaticos  quos  dixi  intercedat^  per  singulos  locos, 

in  quibus  iste  consensus  deprehenditur,  non  quaeram^  quoniam  illud  cum 

quaestione  de  .fontibus,  e  quibus  illorum  praecepta  fluxerunt^  coniunctum 

esty   sed   summam   rei    breviter    indicabo.     in   priore    igitur   libri   parte 

commentarii  de  littera^  de  syllaba^  de  communibus  syllabis^  de  dictione  cum 

primo  libro  Charisii  consentiunt  .  ea  quae  de  granunatica   et  de   voce  a 

Charisio   scripta   erant    defectu   codicis    perierunt   .   Diomedes   autem   in 

secundo  iibro  de  omnibus  rebus  quae  hoc  loco  a  Dositheo  tractatae  suni 

non  prorsus  eodem  modo^  sed  similiter  disputavit  .  sed  in  iis  etiam  parti- 

bus  quae  vel  maxime  cum  Charisio  cons«ntiunt  non  nulla  quamvis  ievia 

a  Dositheo  addita  sunt,  quae^  quia  apud  Diomedem  etiam   leguntur^  non 

possunt  ab  eo  inventa   esse,    velut   deflnitiones   litterarum    accuratius    ab 

utroque   quam   a  Cliarisio  descriptae.    in  altera  libri  parte,  quae  est  de 

octo    partibus    orationis^    primum    de    oratione    et    de    nomine    et    de 

pronomine  cadem    fere  apud   Dositheum   atque    in    excerptis   Bobiensibus 

sive   Charisii;    quae    olim   dixi^    leguntur   .   nam   praeter   amplam    dispu- 

tationem   de   declinatione   nominum   et   eam    quae   huic   subiecta   est   de 

gradibus   comparationum  exc.   Char.  p.  537^   15  —  557 ^  2,  quae  pars  a 

Dosithco  omissa  est^   reliqua    propemodum   integra    ab   eo    recepta    et  in 

graecum    sermonem    translata    sunt   .    quamquam    in    his   quoque   pauca 

inveniuntur,   quae  in  Bobiensi  codice  omissa  sunt,   sed   in  Charisii   libro 

secundo  vel  in  Diomedis  libro  primo  leguntur,  ut  exempla  nominum  p.  22 

passer  aquila  anser  miistela,  p.  24  Afer  Dacus  Jlispanus,  p.  25  pro- 

culus   vcl   procerus    allus   magnus   sublimis   humilis.     pauca   quae   ipse 

Dositheus  in  flne   disputationis  de  pronomine  addidit   graece,    non   latine 

scripta  sunf  .  deinde  de  verbo^  quae  pars  in  Bobiensi  codice  haud  dubie 

mutilata   est^    apud  Dositheum  paucae  nec  satis  apte  dispositae  leguntur 

adnotationeSy  quae  ex  ^observationibus  verborum'  in  tertio  libro  Charisii 

scriptis  receptae  sunt .  verum  haec  quoque  ex  eodem  fonte^  e  quo  superiora 

fluxerunt,  petita  esse,  indicio  est  exemplum  in  fine  huius  partis  positum 

p.  35,  bene  apud  Sacerdotem  studetur,    cui  simile  est  apud  Dositheum 

p.  23  et  in  excerptis  Bobiensibus  p.  534,  24  studente  Sacerdote  differentia 

inventa  est .  de  reliquis  partibus  orationis  in  Bobiensi  codice  nihil  scriptum 

est  .  Charisius  autem  in  secundo  libro  de  his  praecepta  trium  grammati- 

corum,  Cominiani,  Palaemonis,  lulii  Romani,  composuit,  e  quibus  Dosi- 

theus  ea  maxime  quac  Cominiano  tribuuntur  recepit  .  nam  huius   nomen 

a  Charisio  appellatum  est  de  participio  p.  180,11,  de  adverbio  p.  181,15, 

de  coniunclione   p.  224,24,   de   praepositione  p.  230,4,   de   interiectione 

p.  238,19.     ad  eundem  videntur  referendae  esse  .observationes   vcrborum 

in   tertio   libro,    de  quibus  Charisius   post  excerpta  Cominiani    de    verbo 


ARS  6BAMMAT1CA  369 

p.  178,34  scribit  haec,  sunt  et  aliae  verbomm  seu  coniugationum  obser- 
vationes  diversae,  quas  completis  ordine  partibus  octo  orationis  deinceps 
adiungemus  .  de  coniunctionibus  cum  cerla  verboruro  qualilale  coniunctis 
p.  47  eadem  leguntur  et  apud  Charisium  p.  226,1 1  et  apud  Diomedem  p.  392,1 ; 
de  usu  et  significatione  praepositionum  p.  42  et  coniunctionum  p.  50  apud  solum 
Diomedem  p.  411,14  et  417,1  .  in  his  apud  Dositheum  addita  sunt  haec,  de 
coniunctione  si  p.  48  quattuor  exempla  ex  Hecyra  Terentii,  de  coniunctione 
quamquam  p.  49  unum  exemplum  Ciceronis  ex  prima  oratione  in  CatUinam 
petitum,  de  coniunctione  ne  p.  50  item  unum  exemplum  Sallustii  ex  bello 
Catilinario,  quae  exempla  ab  aliis  grammaticis  citata  non  inveni.  praeterea 
de  praepositione  p.  42  memorabile  est  nomen  Sacerdotis  in  exemplo  prae- 
positionis  ad  scriptum,  ad  Sacerdotem  .  denique  de  interiectione  p.  53 
pauca  ex  arte  Donati  adscripto  nomine  grammatici  addita  sunt  .  ex  his 
aulem  quae  dixi  hoc  apparere  volo,  Dositheum  neque  ex  Charisii  vel 
Diomedis  libris  neque  ex  Bobiensihus  excerptis  ea  quae  cum  his  consen- 
tiunt  petivisse,  sed  ea  omnia  quae  pariter  apud  hos  grammaticos  scripta 
sunt  ex  antiquiore  fonte  hausta  esse.  nam  ne  Bobiensia  quidem  excerpta, 
quae  olim  ^ex  arte  Charisii  excerpta'  inscripsl,  ex  his  grammatici  libris 
quos  nunc  habemus  petita,  sed  ex  antiquiore  origine  ducta  sunt,  quod 
cum  olim  Christius  Philol.  v.  XVIII  p.  136  sqq.  accurata  disputatione 
demonstravit,  tum  Dosithei  libro  comparato  etiam  certius  confirmatur  . 
habuit  autem  Dositheus  eum  librum,  quem  post  Sacerdotem  grammaticum 
scriptum  esse  ex  nomine  eius  ter  in  exemplo  posito  cognoscitur,  in  hanc 
formam  redactum,  quam  auctor  excerptorum,  quorum  pars  in  Bobicnsi 
codice  scripta  est,  usurpavit  .  ipse  praeter  graecam  interpretationem,  qua 
ea  quae  excerpserat  auxit,  nihil  aut  pauca  videtur  addidissc. 

Restat  ut  de  iis  dicatur,  quae  post  grammaticam  artem,  quo  loco  et 
in  Sangallensi  et  in  Monacensi  codice  scripta  sunt,  edidi  .  ex  his  igitur 
idiomata  verborum,  quae  grammatici  dicere  consueverunt,  eundem  con- 
sensum  cum  Charisio  et  Diomede,  quem  modo  in  ipsa  arte  deprehendimus, 
praebent  .  sequuntur  varia  exempla  elocutionum,  quorum  maxima  pars 
per  ordinem  litterarum  disposita  in  Neapolitano  codice  post  Charisii  libros 
scripta  est;  deinde  duo  commentarioli  de  genere  poematum  et  de  distinc- 
tione  cum  Diomedis  libro  tertio  p.  482  et  secundo  p.  437  ita  consen- 
tientes,  ut  praeter  mutatum  saepius  verborum  ordinem  nihil  additum  sit  . 
postremo  loco  indices  verborum  latinorum  et  graecorum  scripli  sunt, 
atque  ex  his  quoque  multa  simili  ordine  disposita  in  codice  Charisii 
leguntur  .  quamvis  autem  in  his  omnibus  partibus  quas  dixi  nihil  inveniatur, 
quod  ei  qui  grammaticam  artem  composuit  tribui  nequeat,  tamen,  quoniam 
eae  neque  cum  illo  libro  cohaerent  neque  inter  se  certo  ordine  et  consilio 
coniunctae  sunt,  admodum  dubium  est,  num  eidem  auctori  debeantur  . 


370  DOSITHEI 

iiam  parum  probabile  videUir  ex  uberioribus  Dosilbei  commentariis  ea 
omnia  postea  a  grammaticis  excerpta  et  in  bunc  ordinem  redacta  esse  . 
ueqne  tamen  in  edilione  ea  omlttenda  putavi,  propterea  quod  maxime  in 
verbis  boc  loco  congestis  quaedam  memoria  baud  indigna  inveniuntur. 

Sed  quo  rectius^  quam  adbuc  a  plerisque  factum  est,  de  ipso 
Dositbeo  iudicetur,  iam  de  reliquis  libris  qui  vulgo  cidem  grammatico 
tribuuntur  pauca  dicam.  nomen  igitur  Dositbei  magistri  in  uno  Sangallensi 
codice  arti  grammaticae  praescriptum  est .  buic  similis  fuisse  videtur  codex 
BobiensiSy  qui  in  indice  codicum  Bobiensium  a  Muratorio  antiq.  Ital.  v.  III 
p.  817  edito  decimo  saeculo^  ut  illi  videbatur,  scripto  commemoratus 
est,  librum  I  Dosithei  d^  grammatica  .  praeterea  nulla  buius  grammatici 
mcmoria  extat  .  sed  ex  praescriptione  codicis  Sangallensis  olim  Cuiacius, 
qui  primus  eo  codice  usus  est,  illud  nomen  ad  ea  omnia  quae  post  artem 
grammaticam  scripta  sunt  transtulit .  nam  de  Hadriani  sententiis  et  epistulis 
antea  ab  Henrico  Stepbano  ex  alio  codice  editis  (cf.  Vulcan.  tlies.  utriusq. 
Ung.  p.  299)  disputans  scribit  baec  observ.  I.  XXI  c.  5  p.  1001  ed.  Colon. 
a.  1591  y  ^Quae  sententia  cum  esset  in  editione  Stepbani  imperfecta  et 
depravata^  eam  ita  restitui  ex  bibliotbeca  S.  Galli  apud  Ilelvctios,  ubi  in 
calce  Grammatices  Dositbei  Magistri  sunt  eiusdem  Adriani  Sententiae  et 
Epistolae^  boc  est,  rescripta  brevia  longe  emendatiora  longcque  plura, 
quae  omnia  ad  ius  nostrum  Civile  pertinent^  Graece  et  Laline  conscripta, 
ii  av,  ut  ipse  Dositbeus  praefatur^  ^£tgciv  avxQriCxCa  axokov^st 
av^Qcinoig,  ano  xovtov  xov  aQ%ovxog  iydvsxo  Tial  XakLoxrig^  dio 
avayxaiog  bIoIv  avayv(06xda,  xal  fiv^fiy  naQaSoxda^  ei  [idvxoL 
^dkofuv  ^(o^ai6xl  kakstv  ^  ikXrivtOxl  xtOQlg  alxCag\  eidem  auctori 
Cuiacius  fragmentum  de  iure^  quod  Petrus  Pitboeus  Mos.  et  Rom.  leg. 
coll.  p.  122  ex  codice  Claudii  Puteani  non  addito  nomine  ediderat  a.  1574"^), 
tribuit  in  editione  codicis  Tbeodosiani  Parisina  a.  1586  liac  praeposita 
inscriptione^  ^exDositbeiMagistriGrammatica'.  Pithoeus  autem  de  eo  fragmento 
in  praefatione  scripserat  baec^  ^Visum  est  etiam  Puteano  nostro  hic  adiicere 
fragmentum  illud  Latinum  toties  a  me  laudatum,  quod  Graeculus  magister 
Omeliis  suis  et  graecae  linguae  exercitationibus  inter  alia  quaedam  ex  aliis 
auctoribus  initia  librorum  inseruerat'.  deiiide  Goldastus  ex  codice 
Sangallensi  Hadriani  sententias  et  epistulas  edidit  boc  titulo,  ^Dositbei 
magistri  liber  III  continens  Divi  Adriani  Imp.  sententias  et  epistolas'  .  in 


*)  Apographam  fragmenti,  quod  ex  Puieani  codice  Pitboeus  ediderat,  ex  eodem 
codice,  ut  videtur,  factum  est  in  codice  Leidensi  Scaligerano  61  .  ipsum  Puteani 
librum  nunc  etiam  in  Parisina  bibliotbeca  extare,  sed  magna  parte  in  fine 
mutilatum,  nuper  indicavit  A.  Boncberie  notices  et  extraits  des  manuscrits  de 
la  biblioth^que  nationale  v.  XXIII  2  p.  495  et  525  .  nam  Parisinum  codicem 
6503,  olim  'lac.  Puteani  CI.  fil.',  ita  invenit  cum  Scaligeri  apographo  con- 
sentientem^  ut  illum  hoc  ipso  libro  tum^  cum  integer  esset,  usum  esse  adseveraret. 


ARS   GRAMMATICA  371 

quo  nomen  grammatici  ex  verbis  Cuiacii  supra  scriptis,  quae  editioni  prae- 
posuit,  petivit;  tcrtium  autem  librum  dixit  propterca^  quod  grammaticus 
duos  libros  antea  a  se  scriptos  in  praefatione  huius  partis  p.  2  ed.  Boeck. 
signiCcat^  ^qo  rovroi;  yicQ  dvolv  fiifikioig  6wiyQailfa  navxa  ra  QrnuLxa^ 
a  riSvvri^v  xfi  rifisxEQa  iQ^riveia^  o6a  avayxata  tmoXafifidvo} ^  xal 
okcDg  o6a  (otpskBl  av^Qcixoig  q^iXrixatg  xrjg  laXiag  ^o^ixrjg  ovx 
idi6xa6a  Tcal  iv  xovxgj  rcS  /3t/3Atc9  ^Q06^€tvatj  Xva  ixjig  onov  ffeavxov 
yvfkvd6rjgj  dXXd  xal  evxvxcig  xixvoig  6otg  xaxakCnrig  fivrjfio^tnfov  xal 
vnodsiy^a  q)i,konovi&v  6ov  ante  hunc  enim  duobus  libris  conscripsi 
omnia  verba  quae  poiui  nostra  interpretatione,  quae  necessaria  arbitror, 
et  omnino  quae  prosunt  hominibus  amatoribus  ioquelae  latinae  non 
dubitavi  et  hoc  libro  adicere,  ut  habeas  ubi  te  ipsum  exerceaSy  sed  et 
feliciter  liberis  tuis  relinquas  memoriam  et  exemplum  studiorum  tuorum  . 
haec  enim  ita  interpretatus  est,  ut  primum  librum  ad  artem  grammaticam^ 
secundum  ad  elocutiones  et  glossas  post  artem  scriptas  referret^  tertio 
autem  iibro  a  magistro  ea  quae  ad  exercendos  discipulos  ex  variis  libris 
petita  cum  graeca  interpretatione  scripsisset  comprehensa  esse  existimaret.*) 
postea  glossae^  sententiae  et  epistulae  Hadriani,  fabulae  Aesopiae,  quae  in 
Sangallensi  codice  leguntur^  fragmentum  de  manumissionibus  olim  a 
Pithoeo  editum  et  praeterea  alia  complura  varii  argumenti  item  graece 
et  latine  scripta^  Hygini  genealogia^  narratio  de  bello  Troiano^  cotidiana 
conversatio,  in  codice  Leidensi^  qui  est  inter  codices  Vossianos  graecos 
formae  quadratae  n.  7,  inventa  sunt .  quem  codicem  Valckenarius  miscell. 
observ.  crit.  v.  X  (a.  1739)  p.  108  accuratius  descripsit^  postquam  ante 
eum    alii   eodem    codice   usi    sunt**)     Valckenarius   autem^    quamquam 


*)  Goldasti  adnotatio  ad  verba  grammatici  snpra  BCripta  est  haec,  'Nam  de 
tota  re  Grammatica  tres  libros  conscripsit  admodum  coDqmsite.  Frimo  libro 
proletaria  exsequitur  et  passiva  illo  de  octo  orationis  partibus  praecepta  cum 
industria  .  Altero  simplicium  vocabulorum  ugnificantiaa  tradit,  in  iis  quas 
Nomenclaturas,  et  in  iis  quas  Glossas  vocamus  sive  Lexica  .  Postremus  has 
continet  D.  Adriani  Imperatoris  Sententias  et  EpistoUw,  cum  aliis  aliorum  dictis 
et  Bcriptis,  quae  nescio  quorum  desidie  an  iniuria  truncata  peritarunt'. 

**)  In  catalogo  bibliothecae  publicae  Lugduno  -  Batavae  a.  1716  p.  395 
codex  Vossianus  indicatus  est  ita,  'Glossae  Dosithei  Graeco-Latinae,  qui  sub 
Hadriano  vixit,  cuius  complura  recenset  apophthegmata,  egregie  scripta',  nomine 
Bcriptoris  cum  definitione  temporis  propter  sententias  et  epistulas  Hadriani 
addito  .  nam  in  codice  post  Innocentianas  decretales  in  pnmo  folio  scriptas,  ut 
ait  Boeckingius  praef.  p.  XVI  (nam  ipse  codicem  non  vidi),  hoc  est  libri  initium, 
(Tt  nXiov  aut  ampliits,  xal  fi8itov  et  maius,  xal  ilevd-SQitotsQov  et  liberius,  %al 
nlrjQiatSQOv  et  plenius  %al  vniQfiBOtov  et  cumulcUisaimum ,  8arptliat6QOv  yuQ 
largitius  enim  .  aliquot  versibus  post  in  eadem  pagina  sequuntur  glossae  yerborum 
ordine  litterarum  descriptae  cum  brevi  praefatione,  dnoSmaco  ovv  td  Xoind  %atd 
atoix^tov,  nQdaaco  reddam  ergo  cetera  per  Utteras,  ago  etc.,  deinde  glossae  nominum 
capitibus  triginta  octo  dispositae  et  cum  glossiB  codicis  Sangallensis  consentientes 
cum  praefatione,    ifi^   imyLiXiia  %al  tpiXonovia  yLitiyQaipa  tovxo  xo  §t§Xiov  mea 


372  DOSITHEI 

nomen  auctoris  in  codice  addilum  non  invenil^  tamen  ad  Dositheum  omnia 
quae  in  eo  scripta  sunt  referre  non  dubitavity  propterea  quod  ea  pars^  quae  in 
Sangaliensi  quoque  codice  legitur  et  ex  hoc  a  Goldasto  edita  erat,  hoc  nomine 
inscripta  ferebatur.  eandem  rationem  secutus  est  Boeckingius^  cum  interpreta- 
menta  quae  dixit  Dosithei  praeter  glossas  omnia  quae  in  Vossiano  codice  scripta 
sunty  adhibito  praeterea  Sangallensi  codice  et  apographo  Scaligerano  codicis 
Puteani,  quod  supra  conunemoravi,  ederet  hoc  titulo,  ^Dosithei  magistri 
interpretamentorum  liber  ter^ius  graece  et  latine'.  Goldasti  autem  exem- 
plum  imitatus  omnia  quae  ex  his  codicibus  edidit  tertio  libro  Dosithei 
tribuit  .  iam  vero  in  praefatione  genealogiae  Hygini  inventa  est  significatio 
temporiSy  quo  eum  librum  a  se  descriptum  esse  scriptor  indicat  p.  65 
ed.  Boeck.^  Ma^ific)  xal  "AnQfp  imatotg  jtQO  y  eiSAv  2J€ict€[ifiQiov 
^TyCvov  yBveaXoyiav  naOiv  yvG)6triv  lutiyQatlfaj  iv  rj  itsovtai  nkeiovsg 
t^tOQiai  SiBQ^rivBv^ivai  iv  tovto)  tp  fiifiXic)  Maximo  et  Apro  consu' 
iibus  tertio  id.  Septembres  Hygini  genealogiam  omnibus  notam  descripsi, 
in  qua  erunt  plures  historiae  inferpretatae  in  hoc  libro,  qui  est  annus 
p.  Chr.  n.  207.  itaque  cum  et  haec  et  reliqua  omnia  quae  cum  Hygini 
excerptis  coniuncta  sunt  Dositheo  magistro  tribuerentur,  ccrto  indicio 
definita  esse  videbatur  aetas  grammatici^  quod  primus,  ni  fallor^  Valcke- 
narius  p.  111  hoc  testimonio  usus  pronuntiavit. 

Verum  tamen  incertam  esse  hanc  ratiocinationem^  qua  vulgo  omnia 
quae  dixi  Dositheo  tribuuntur,  animadvertit  A.  Boucherie^  professor  Monte- 
pessulanus,  de  codice  Montepessulano  306^  ex  quo  similia  quaedam  inter- 
pretamenta  edidit^  disputans,  comptes  rendus  des  seances  de  PAcademie 
des  inscriptions  et  belles  lettres  a.  1868  p.  271  et  notices  et  extraits 
des  manuscrits  de  la  biblioth^que  nationale  v.  XXIII  2  (a.  1872)  p.  280. 

diligefUia  et  sttulio  traimcripsi  hunc  librum  etc.  vdgoxoog  aquariuSy  tx^^vss 
pisces  (cf.  Loewe  prodr.  corp.  gloss.  lat.  p.  206)  .  post  has  scripta  sunt  ea  quae 
supra  indicavi,  Bicut  a  Boeckingio  edita  sunt,  ^avfucaxov  ioxiv  mirandum  est. 
—  ridfj  igx^iisvos  slg  paXavsiov  iam  veniens  ad  bcUneum  .  de  aetate  codiciB  cnm 
olim  diyersa  essent  virorum  doctorum  iudicia,  Boeckingius  auctore  Geelio  Baeculo 
undecimo  non  antiquiorem  esBe  librum  adseyeravit  .  ad  Isaacum  VoBsium  'ez 
Bibliotheca  ChriBtiani  Rumpfii  Medici',  sicut  in  primo  folio  codicis  scriptum  est, 
delatua  erat  .  a  Bnmpfio  eundem  codicem  utendum  acceperat  Salmasius  haec 
scribens  de  modo  usurarum  c.  19  p.  877  ed.  Lugd.  Bat.  a.  1679,  vetus  auctor 
GraeculuB  in  firagmento  de  iure,  cuius  usum  mihi  commodavit  clariBsimus  mcdi- 
cinae  doctor  ChriBtianus  Bumpfius  nQoitov  ovv  id(o{LBv  nozanov  iaxiv*  sqq.  (p. 
46  ed.  Boeck.).  minus  certum  est,  num  eodem  codice  ubub  sit  ipse  Vossins  de 
Dosithei  glosBis  Bcribens  in  Catull.  p.  97  'in  GloBsiB  veteribus  ixfiaysiov  ter- 
gorium  ezponitur  yel  tersorium,  utrumque  enim  dixere  yeteres.  In  Glossis  yero 
Dosithei  itifutyBiov  mantile,  ;i;£t9axfiay£roy  mappa,  et  noS€%iucysiov  pedale 
redditur'.  nam  duae  ex  his  glossis  in  Sangallensi  codice  le^^untur,  i%fiayfiov 
mantile,  ^j^cipsxf^oryctoy  mappa;  tertia  nodsnftayeiov  peddU  in  Sangallensi  codice 
omissa  neque  in  ipso  VoBsiano,  sicut  adnotavit  Valckenarius  1.  c.  p.  110, 
inventa  est. 


ARS   GEAMMATICA  373 

is  enim  nomen  in  Sangallensi  codice  arti  grammaticae  praescriptum  ad 
hanc  solam  partem^  quae  subscripto  explicit  ab  iis  quae  sequuntur  sepa- 
rata  esset,  pertinere  neque  vero  ad  reiiqua^  quae  casu  cum  illa  coniuncta 
essenty  referendum  esse  monuit*).  nimirum  ex  ipsa  codicum  descriptione, 
quam  hac  de  causa  accuratiorem^  quam  propter  solam  grammaticam  artem 
opus  eraty  exhibui^  facile  apparet  haec  omnia  in  iibris  manu  scriptis  non 
ita  continuata  esse^  ut  ad  unum  eundemque  scriptorem  referantur.  nam 
primum  ne  de  illis  quidem  quae  ipsi  grammaticae  arti  subiecta  sunt  satis 
constat,  utrum  a  Dositheo  coUecta  an  postea  ab  aliis  addita  sint  .  deinde 
glossae^  quas  deinceps  reliquae  partes  vulgo  Dositheo  tributae  excipiunt^ 
in  Monacensi  codice  interpositis  aliorum  grammaticorum  excerptis  a 
superiore  parte  separatae  fuerunt  .  in  Sangallensi  autem  codice  lacuna 
indicata  est,  in  qua  prima  pars  glossarum  cum  extrema  parte  verborumy 
quae  ante   iilas  scripta  sunt,  periit  .  in  Vossiano  vero  codice  grammatica 


*)  Aliena  ab  hac  qaaestioDe  est  reliqua  Boncherii  dispntatio,  qna  remoto 
Dosithei  nomine  alinm  anctorem,  cni  interpretamenta  codicis  Montepessnlani 
tribneret,  snbstitnit  .  in  codice  enim  Parisino  3049  initio  saecnli  sexti  decimi 
scripto  inventnm  est  colloqninm  qnoddam  scholasticnm  latinnm  cnm  interpretatione 
graeca  hoc  praeecripto  titnlo,  nolvdBvtLovq  nBQl  Tia^riiUQivfig  oiuiUag  Polucis  de 
qtiotidiana  loquiUione  .  qnod  coUoqninm  cnm  paucis  verbis  mutatis  etiam  in 
Montepessnlano  codice  legatur,  Boucherius  non  solnm  hanc  partem  sed  etiam 
reliqua  omnia  huius  gei^eris  interpretamenta,  quae  in  eo  codice  scripta  sunt,  hac 
auctoritate  commotns  FoUuci  tribnenda  esse  censuit  eumque  voluit  luUum  PoUu- 
cem  grammaticum  esse,  eum  qui  onomaeticon  scripsit.  atque  etiam  definitionc 
temporis,  quae  in  Vossiano  codice  genealogiae  Hygini  addita  est,  eam  opinionem 
sihi  visus  est  comprobavisse ,  dum  vitam  grammatici  ultra  annum  207  iUo  loco 
indicatum  productam  esse  disputat  .  quamquam  enim  ab  ipso  Pollnce  ea  quae 
in  Vossiano  codice  legnntur  scripta  non  essent,  tamen  temporis  definitionem  ad 
hunc  quoqne  quodam  modo  pertinere,  qnandoquidem  propter  simiUtudinem 
argumenti  ad  eandem  fere  aetatem  utrumque  Ubrum  revocari  necesse  esset  et 
scriptor  coUoquii  simiUa  aequaUum  snomm  studia  vel  potius  hunc  ipsum  Ubrum, 
qui  in  codice  Vossiano  et  Sangallensi  scriptus  est,  respiceret  his  verbis,  notices 
et  extraits  1.  c.  p.  285  nolXovg  yag  OQa  ini%Bx^^ifW^OTag  ov  %ata  rijv  d^iav, 
liad^cog  avTO  t6  ngayiut  alxkty  dlXa  zrig  IdCag  intd^vfiiag  ual  yvfivaaiag  BVB%a 
tntUtos  enim  vidto  conatos  non  pro  dignitatey  sicut  ipsa  res  postulat,  sed  stiae 
cupiditatis  et  exercitationis  gratia  etc.  sed  ut  alia  omittam,  quae  vix  cuiquam 
puto  in  hac  disputatione  probatum  iri,  a  PoUncis  onomastico  plane  diversam 
esse  rationem  interpretamentomm  ne  Boncherium  quidem  fugit;  neque  Ulud 
disputatione  sua  efifecit,  ut  ea  diversitas  a  diverso  scribendi  consiUo  videatnr 
repeti  posse.  recte  Hanptius  de  eodem  codice  disputans  ind.  lect.  nnivers. 
Berol.  hib.  a.  1871  p.  4  (opnsc.  v.  II  p.  442)  iudicaverat  de  lulio  PoUuce  nnUo 
modo  cogitari  posse ,  sed  inscriptionem  ab  homine  non  satis  dqpto  factam  esse  . 
nam  cum  PoUucis  lexico  glossae  graecae  et  latinae  per  genera  remm  dispMitae, 
saepius  olim  comparatae  sunt .  qua  re  fieri  potuit  ut  ad  eas  quoque  partes,  qnae  cnm 
ilUs  in  lihris  manu  scriptis  coniunctae  essent,  idem  nomen  transferretnr.  nihil 
autem.ab  hoc  genere  litteramm  magis  alienum  est,  qnam  omne  hoc  stndium, 
quo  latina  vocabula  in  graecum  sermonem  convertebantur  vel  addita  graeca 
interpretatione  expUcabantur,  paucomm  annomm  spatio  et  tam  antiqua  aetate 
coercere. 


374  DOSITHEI 

ars  omnino  scripta  non  est  .  tertii  autem  libri  significatio,  quae  in  prae- 
fatione  sententiarum  et  epistularum  Hadriani  facta  est,  non  ad  artem 
grammmaticam  Dosithei  cum  glossis  et  cum  reliquis  interpretamentis, 
quae  deinde  sequuntur,  coniunctam,  sicut  editoribus  visum  est^  spectat, 
sed  ipsae  glossae  in  duos  libros  distributae  sunt^  quorum  prior  verba 
ordine  litterarum  disposita  continet;  alter  nomina  certis  generibus  distri- 
buta  .  quam  dispositionem  et  Valckenarius  L  c.  p.  111  adhibito  Vossiano 
codice  demonstravit  et  post  eum  Boeckingius  praef.  p.  XVH  et  Lachmannus 
in  commentatione  de  Dositheo^  kleinere  Schriften  z.  klass.  Phiiol.  p.  198, 
comprobaverunt  nam  de  priore  libro  glossariun  scripta  sunt  haec  in 
initio,  ajiodci^o)  ovv  tic  komic  xaric  6xoixbIov^  nQd66cj  reddam  ergo 
cetera  per  Ufteras,  ago,  et  in  fine  haec,  iTckriQcidTi  to  a  t(3v  eQnrivsV' 
^tov  {snkriQfodifito  ^statovsQ^rivLGfv  cod.)  impletum  est  primum  inter- 
pretamen;  de  aitero  autem  libro,  qui  paucis  versibus  vacuis  relictis  sub- 
iectus  cst,  haec,  i[ifj  i7tL[isksia  xal  ipikoxovia  [istiyQatpa  tovto  to 
PiPkiov  7ca6iv  aifioXoycitatov  .  iv  ta  ngdtip  yag  Pipkico  tciv  SQfiri- 
vsvfidtav  cSg  TCQata  6vvrivsyxa^sv  Qi^fiata  xal  tovtov  ix  (iSQOvg 
dvayxaia  sig  xki6LV  (xk6LV  cod.)  ^ri(idta)v,  ovtcog  svxokcag  trjg  6[iLXiag 
tciv  dv^Qcixov  svxQri6tia  {sLXQri6La  cod.)  i6taL  .  vxiv  ovv  iv  tc5 
dsvtSQG)  pLpkicj}  igov^jLSV  av  xaL  d^ski^^SL  nQovoLa,  flfistg  ydg  oC 
avd^QonoL  ndvtsg  t(3[isv  dno  ^sov  mea  diUgentia  et  studio  transscripsi 
hunc  librum  omnihus  dignissimum  .  in  primo  enim  libro  interpretamen- 
torum  quo  modo  priora  contulimus  verba  et  eorum  ex  parte  necessaria 
in  declinatione  verborum,  ita  (uti  cod.)  faciUus  sermoni  hominum 
proderit .  nunc  ergo  in  secundo  Ubro  dicemus  {dicimus  cod.)  quorum  et 
vult  providentia  .  nos  enim  homines  omnes  vivimus  a  deo*J.  denique  eum 
qui  artem  grammaticam  scripsit  aliquanto  inferiorem  fuisse  eo  anno,  qui 
in  gcnealogia  Hygini  indicatus  cst,  edito  libro  iam  plane  apparere  puto  . 
nam  etiamsi  Charisium  et  Diomedem,  quos  grammaticos  ipsos  quoque  ante 


*)  Non  omnia  quae  in  Vossiano  codice  post  glossas  scripta  et  a  Boeckingio 
edita  sunt  nno  tertio  libro  comprehensa  esse  ipse  Boeckingins  suspicatns  erat 
p.  89  et  post  enm  animadvertit  Lachmannns  1.  c.  nam  cum  per  se  parnm  pro- 
babile  ait  tam  multas  et  tam  diversas  res  in  nno  libro  a  scriptore  positas  esse, 
postquam  glossas  in  duos  libros  distribuerat,  tum  in  praefatione  extremae  partis, 
qnae  est  de  cotidiana  conversatione ,  dnodecimus  liber  indicatas  est  p.  89  ed. 
Boeck.^  incipit  h^rmeneumata  id  est  Ubri  XII  .  itaqne  si  diversae  partes,  quae 
etiam  praefationibus  distinctae  sunt,  singulis  libris  tribnnntur,  sententiae  et 
epistnlae  Hadriani,  fabulae  Aesopi^  commentarius  de  manumissionibus,  Hygini 
genealogia,  narratio  de  bello  Troiano,  cotidiana  conversatio  cnm  duobus  libris 
glossarum  efficiunt  nnmerum  octo  librorum  .  inter  genealogiam  antem  Hygini  et 
enarrationem  belli  Troiani  in  codice  lacuna  est,  io  qna,  nisi  quid  praetereaa 
librariis  omissnm  est,  quattuor  libri,  qui  ad  sammam  explendam  desiderantur, 
perire  potuemnt. 


ARS   6RAMMATICA  375 

annum  ducenlesimum  septimum  vixissc  olim  Oelilerus  sibi  persuaserat, 
auclores  non  adliibuit^  sicut  supra  dixi,  tamen  ratio  dispulandi,  qua  in 
arte  tractanda  usus  est^  ab  hac  aetate  aliena  est  .  huc  accedit  nomen 
Sacerdotis  ter  in  exemplo  positum  (is  enim  iis  grammaticis  quos  modo 
dixi^  hoc  est  quarto  saeculo,  non  multo  antiquior  fuisse  videtur,  cf. 
gramm.  lat  v.  VI  p.  424)  et  nomen  Donati  in  extremo  libro  appellatum  . 
quamquam  de  Donato  quidem  scio  dubitari  posse,  utrum  ea  quae  hoc 
nomine  apposito  scripta  sunt  ab  ipso  Dositheo  an  ab  alio  grammatico  post 
eum  addita  sint 

Ergo  ad  arlem  grammaticam  Dosithei  definitio  temporis,  quae  genea- 
logiae  Hygini  addita  est,  nullo  modo  pertinet  .  ad  interpretamentorum 
autem  libros  nomen  grammatici,  quod  certe  ei  qui  se  anno  ducentesimo 
septimo  scripsisse  fateatur  tribui  nequit,  ita  tantum  referri  poterit,  ut  is  varios 
libros  oiim  in  graecum  sermonem  translatos  coUegisse  et  una  cum  glossis 
verborum  et  nominum,  quo  uberiorem  exercendi  materiem  discipulis 
praeberet,  grammaticae  arti  a  semet  ipso  compositae  adiecisse  credatur  . 
neque  tamen  fides  manu  scriptonim  codicum  hanc  rationem  commendat 
vel  certam  causam  praebet^  cur  a  Dositheo  potissimum  haec  omnia  coUata 
et  composita  esse  dicamus,  praesertim  cum  multa  eius  generis  interpreta- 
menta  non  additis  nomiuibus  auctorum  in  codicibus  scripta  ferantur. 
annus  tamen  uni  Hygini  libro  additus  de  reliquis  quoque  interpretamen- 
torum  libris  valebit,  si  verum  est  hos  omnes  ab  eodem  auctore  scriptos 
et  uno  opere  duodecim^  ut  videtur,  librorum  comprehensos  esse. 


ARS  GRAMMATICA 
DOSITHEI   MAGISTRI 


p.  7  ed.  HaL 

Ars  grammatica  est  scientia  emcDdati  sermonis  in  loquendo  et  scribendo 
poematumque  ac  lectionis  prudens  praeceptum.  grammaticus  est  qui  unius 
cuiusque  rei  vim  ac '  proprietatem  potest  explanare  loquela.  artis  gram-  5 
maticae  officium  constat  partibus  quattuor,  iectione  emendatione  enarratione 
iudicio.  lectio  est  varia  cuiusque  scripti  pronuntiatio  serviens  dignitati 
personarum  exprimensque  habitum  animi  cuiusque.  emendatio  est  recorrectio 
errorum^  qui  per .  scripturam  dictionemve  fiunt.  enarratio  est  obscurorum 
sensuum  quaestionumque   narratio.     iudicium  est  quo  poemata   ceteraque  lo 


Codex  SangdOensis    1  INCIPIT  GRAMMATICA  DOSITHEI  MAGISTRI 
10  narratio  DE  lUDICIO  ludicium 


3  Ars  grammatica  —  377,4  deBcendit  Bum.  p,  426,12        9  per  scripturam 
dictionemve  Diomedes 


Texvrj  yQa^iiarLxii  ^<^^*^  yvc56Lg  SLtDQ^a^dvrig  o[itkiag  iv  ra 
kiyaiv  xal  iv  rw  yQafpsLV  TCOLtinLarmv  rs  xal  dvayvcioeag  ifinsLQog 
dLda^xaXia  .  yQa(i[iarLx6g  i6rLV  og  ivog  ixa6rov  nQaynarog  rrjv 
Svva^LV  xal  r^v  xvQLorrira  SvvaraL  6a<pijvi6aL  rfj  Xaha.  rijg  rixvrjg 
r^g  yQafifiarLxijg  ^  ral^Lg  6vvi6rrixBv  fiiQ66Lv  rarpatfti/,  avayvci6eL  5 
SLOQd^ci^BL  i^rjy^6eL  XQi6€L,  avdyv(o6ig  i6rLV  noLxikri  ixd6rrig  yQaiprjg 
ixipcivri6Lg  Sovkevov6a  ra  dl^LcifiarL  rciv  jtQo^cinov  xal  ixrvnov6a 
t6  6xij^a  rrjg  ixd6rov  ^t;;|^^$.  SLOQd^ca^ig  i6rLV  ixavoQ^cDOLg  rciv 
nkavmv  rciv  Slcc  yQaip^^g  rj  kil^ecag  yevofiivmv.  il^rjyri^ig  iorLV  doafpmv 
SLavoLciv  xal  ^ririJ6eci)v  SLrjyri^Lg,  XQi6Lg  i6rlv  ci  ra  noLri\Lara  10 
xal  rdg  koLnag  yQa^ag  SLaQrcifiev  xal  SLa6ra^^cifie^a,  rijg  rixvtjg 
rijg  yQa^^arLxijg  at  aQXol  dnb  rmv  6roLXBimv  iyeiQOvraL,  ra  6roLxeta 


5  avvB%trj%sv  dvayvmasi]    ava^fvatasi  8  tav  nlavov  tivatv  dicc 

9  ysvaftsvm  f^syQTiaig        axagxov         10  diiQyfiaig  om.        iatlv  om. 


ARS  GEAMMATICA  377 

p.  7.  8  H. 

scripta  perpendimus  ♦.  artis  grammaticae  initia  ab  eiementis  surgunt, 
elementa  figurantur  in  litteras,  litterae  coguntur  in  syllabas,  syllabis 
'''^'Mprehenditur  dictio,   dictiones  coguntur  in  partes  orationis^   oratio  in 

ntaa.    ski*    vitia    ^^cnonilit 


com 

virtules  ac  vitia  descendit. 

6  *DE  ACCENTIBVS 

Accentus  est  unius  cuiusque  syllabae  proprius  sonus,  quem  Graeci 
7CQ06(pSCav  dicunt.  accentus  quasi  accantus.  accentus  in  graeca  lingua 
sunt  VII,  in  latina  V,  acutus  gravis  circumflexus  longus  brevis.  in  omni 
parte  orationis  latinae,  item  ut  graecae,  aut  acutum  aut  circumflexum 
10  accentum  poni  necesse  est;  nec.  amplius  quam  unum,  vel  hunc  vel  illum. 
nam  gravis  ponitur  in  pluribus.  acutus  cum  apud  Graecos  tria  loca 
teneat,  ultimam  et  paenultimam  et  ei  proximam  syUabam,  apud  nos 
duobus  tantum  locis  poni  potest,  in  paenultima,  ut  praelegisti;  aut  in  ea 

Codex  SangaJknsis.  1  post  perpendimuB  diaQtmiiriv  spottiim  octo  fere  UUerarum 
vacuum  relictum  est  2  in  syllabas  om.  8  accatus  —  longaB  yM%Qa  w 
brenis  11  accntad  12  et  penenltimum  syllabam  om,  13  praelegistiB 
sine  nota  accentua^  et  sic  reliqua 


1  perpendimns  et  aestimamnB  coniecit  Hagenus  coU.  Diom.  p.  426,30,  per- 
pendimas  et  diiudicamas  ipse  conieceram  5  DE  ACCENTIBVS  Victor,  p.  192,15 
Audax  p.  329,12  Diom.  p.  430,29  Don.  p.  371^  Serg.  explan.  in  Bon.  p.  524, 
19—525,  17. 

xvTCovvxaL  Big  yQd[i(iata ,  ra  yQaiiiutra  6vvayovxai  eig  6vXXapag^ 
6vkXa^atg  TtsQLkafiPavetat  ^d^igj  al  ki^Big  6vvayovxai  sig  iidQti 
koyovj  6  de  koyog  eig  aQBxag  xal  aig  tlfoyovg  xdx€i6iv. 

nEPi  npozaiJisiN. 

5  nQ06(pSva  i6rlv  [iiag  ixaxiQag  6vXkafi^g  tSiog  xvQLog  ^x^S  xovog, 

ov  xfj  ikkrivixy  jiQ06mSiav  Xiyov6LV  xakov6iv.  7CQ06(pSCa  TtaQcc  xb 
7CQo6aSB6^ai.  nQ06(pSCaL  iv  xij  ikkrivix^  yXdxxy  ei6lv  ima,  iv  rj 
^CDlialxfj  nivxB^  6i,Bla  fiaQBta  7CBQi67Ca)iiivri  fucTCQa  ^QaxBta.  iv  navxl 
^iQBL  Xoyov  Q(*}(iatxov,    o^oCmg   &6nBQ   xov    ikkrivLxoVj   rj    o^Btav  r} 

10  nBQL6n(o^ivriv  nQ06mSCav  xL^B6^aL  avayxatov  i6xLV,  ov  dckBtov  Sh  rj 
^Cav  rj  xavxr^v  ^  ixBCvrjv  .  ^  yccQ  fiaQBta  xC^BxaL  inl  nkBLovcov.  rj 
o^Bta  bnoxB  naQcc  xotg  ^EkkrjvLxotg  XQBtg  xonovg  ixBL,  xrjv  XBkBvxaCav 
xal  xr^v  naQaxikBvxov  xal  xrjv  xavxrj  ByyL6xa  ^vkXafirjvj  naQ  r\yXv 
Svo  ^ovov  xonoLg  xCd^B^^ai   SvvaxaL,   iv  xy   naQaxBXBvxip   6vXXaP^, 


2  GvXXapaig  om.        6  nQoamdCav  om.         11  iiCav]  sneuxv        insCvriv']  B%(iav 
12  sxsi  TfafiTftiov  %ai  tov  naQateXtvto 

ORAMMATICI  LATIKI  VO.  25 


378  DOSITHEI 

p.  8.  9  H. 

quae  a  fiDe  sit  tertia,  ut  praelegimus.  circumflexuS;  si  pars  orationis 
trium  aut  amplius  fuerit  syllabarum,  non  ponitur;  nisi  paenultimum  locum 
poterit  invenire,  ut  turbare.  monosyllaba^  quaecumque  positione  longa 
fuerinty  acutum  habebunt  accentum^  ut  pix;  quae  natura  longa  erunt^  cir- 
cumflexo  accentu  pronuntiabuntur;  ut  r6s.  |  ii^disyllabis^  si  prior  natura  5 
longa  erit  posteriore  correpta^  prior  circumflectetur,  ut  hdra  Bdma:  si 
posterior  producta  sit,  prior,  seu  longa  seu  brevis  fuerit,  acuatur  necesse 
est,  ut  leges  salus;  et  si  ambae  breves  sint^  acuetur  prior,  ut  deus  homo. 
in  trisyllabis  tetrasyllabisve  aut  quae  plures  syllabas  habebunt,  si  paenul- 
tima  brevis  fuerit;  quae  eam  praecedit  acuetur,  ut  Tullius  Hortensius:  si  lo 
paenultima  positione  longa  fuerit;  ipsa  acutum  habebit  accentum;  praece- 
dentem  autem  gravem  faciet,  ut  CatulTus:  si  paenultima  naturaliter 
producta  erit^  ita  ut  ullima  brevis  sit^  paenultimam  circumflectemus,  ut 
Ceth^gus:  si  autem  longa  erit  ullima,  paenultimae  aculum  dabimus 
accentum^  ut  Athenae  Fidenae,  15 


Codex  Sangallensis,      4  ftierit  accutam        erit        6  ut  hora  Roma  om. 
7  necesse  leges  sarn        8  ut  ante  deus  om.        9  peneultima        10  ut  Tnllius 
Hortensius  <m.        13  paenultimamj  penenltimum        ut  ante  Cethegus  om. 
14  paenultimaej  peneultima  corr.  —  ae         15  ut  Athenae  Fidenae  om. 

ag  to  nQoavdyvag,  ^  inl  tavxrig  ijtig  tQitri  cato  tikovg  i6tlv  ,  ri 
n£QL6ji(D^ivti  j  iav  ro  ^iQog  tov  koyov  tQLiSv  rj  nkBiovov  i6tai. 
6vkXafiSvj  ov  tid^etai,  si  ^^  tbv  TCaQatiksvxov  tonov  dvvrj6€tai 
BVQSlv^  ag  to  .  ta  fiovo^vkkafia,  ansQ  av  ^i6si  fiaxQa  eHrj,  o^siav 
^ov6lv  nQ06pdiav  .  attva  Sh  (pv6£i.  iiaxQa  l6taL,  n6Qi6n(0[iivr]  5 
7CQ06ipSia  I  ixqxavrid^i^^etaL  -  .  inl  tmv  dL6vkkdp(ov  j  iav  fj  TCQOtiQa 
qn36BL  ^axQa  Btr^  trig  v6tiQag  6trvB6taX^ivrig y  fi  iCQOtiQa  7tBQi67ca6- 
d^i^dBtai,  (og  t6  [cSpa  'Pfijftiy].  iav  dh  fi  v6tiQa  ixtBta^ivrj  Btrj^  rj 
TCQotiQaj  BttB  fiaxQa  BltB  PQaxBla  i6tacj  6^movrjdi^6BtaL  il^  avdyxrig, 
G}g  TO  *  xal  bI  afi<p6tBQaL  ^QaxBlai  bIbv,  o^vtovridTJ^BtaL  fi  TCQOtiQa,  10 
ag  t6  .  iv  totg  tQL^vXkafioLg  rj  totg  tBtQa^vXkafioLg  ^  Stcbq  av 
xXsiovg  6vXXafiag  siBL,  iav  fi  xaQatiXBxrcog  6vXXaPti  ^QaxBta  i6tLVj 
fi  tavtrig  nQoayov6a  6i,w^ri6BtaL^  &g  TovXXLog  'OQf^v^Log.  iav  fi 
naQatiXsvtog  ^i6BL  iiaxQa  stri,  avtri  tf^v  6l^Btav  b^bl  nQO^adiav,  triv 
nQoayov6av  S\  fiaQBtav  noLri6BL  .  iav  fi  naQatiXsvtog  ^vXXafifi  15 
q>v6Lxag  ixtBta^ivri  B6taL^  ovtcag  &6tB  tr^v  tsXBVtaiav  fiQaxstav 
BLvaL,  tfjfv  naQatiXsvtov  nQonBQL6na60[LBv  ^  cog  rd  .  iav  Si  [laxQa 
stri  fi  tBXsvtaia,  tfj  naQatBXBVta  6l^Btav  Sci^ofuv  nQ06pSiav,  ag 
\^A^rivaL  OLSrivaLl. 


5  ioxaL\  sasitai        6  n(fOTS(fav        12  6vXXa§ag  om.        13  Tavrrj 


ARS  GRAMMATICA  379 

p.  9.  10  H. 

Graeca  nomina;  si  isdem  litteris  proferentur,  graecos  accentus  habe- 
bunt  nam  et  ciim  dicimus  Thyias  Nais,  acutum  habehit  posterior  accen- 
tum,  et  cum  Themisto  Calypso,  ultimam  circumflecti  videmus;  quod 
utrumque  latinus  sermo  non  patitur^  nisi  admodum  raro  |  sensus  discer- 

5  nendi  gratia,  ut  occurrit  ergo  coniunctio,  in  qua  posterior  circumflexa 
deprehenditur.  item  adverbium  pone  posteriore  acutum  recipit^  ne  sit 
verbum. 

Est  autem  forma  acuti  accentus  I  obliqua  in  partem  dexteram 
scandenS;  gravis  accentus  forma  /  obliqua  in  partem  dexteram  descendens. 

10  circumflexum  designat  accentum  C  deorsum  spectans.  longum  accentum 
transversa  I  littera  notant^  brevem  C  sursum  spectante.  sed  in  illls  sonos, 
in  his  tempora  dinoscimus.  aspirationem  H  adscripta  praestabit;  si  ad- 
scripta  non  erit^  siccilatem.  his  adiciunt  hyphen,  cum  duo  verba  quasi  in 
unum  pronuntiatione  coUigimus^  et  formam  eius  hanc  faciunt:  utriusque 


Codex  SangaUensts.    2  Thyias  Nais,  item  habebit  et  Themisto  Calypso  om. 
accatnm        9  forma  erniunftat  ngog  I  nXayio  mxo  {iBQog  tods^io  descendenB 
descendens        10  spectans]  Bpectantum        11  eonos        12  asscripta  tUroque  loco 
13  yfen 


12  dinoBci  videmns  Diomedes  p.  434 fi,  quod  legtase  videtur  grammaticus,  vi 
in  graecis  scribendum  sit  yivdoTisii^at  o^miuv 


Tic  iXXtivLxic  6i/oftara,  iitv  rotg  avtotg  yQa(iiia6Lv  nQo<piQritaij 
ikktivixag  nQ06(pdCag  s^ov6iv.  Ttal  yccQ  oxav  kiyofiev  Svidg  Naig, 
xriv  6i,£tav  s^si  fi  vCxiga  nQoapdiav^  ocal  mg  06iil€x^  KaXvtlfaj  xr^ 
xskavxaiav  nsQcOxcca^ac  bQci(iev,  otcsq  ixaxBQOv  6  \  ^oiiatxog  koyog 

5  ovx  inidixBxac^  ei  ft^  naw  aQaiwg  xaQLv  xov  dLeketv  xov  vovv^  mg 
anavxa  6  ergo  0vvSe6fL0g,  iv  m  fi  xeXevxala  xeQL6XG}(iivrj  xaxaXapr- 
^vexaL'  biioiog  cbg  xb  inlQQmuc  pone  r^  v6xeQa  ol^etav  avaSixexaL, 
Lva  iiii  etri  ^rjfLa. 

"E^xLV  Se  6ri\Letov  xf^g  b^eiag  XQo^aSiag  I  nXayLOV  eig  xb  (liQog 

10  Se^Lbv  avafiatvov,  xrjg  fiaQeiag  XQo^pSiag  6riiutov  I  nXayLov  eig  xb 
(UQog  xb  Se^Lbv  xatafiatvov.  xijv  neQL6Jia)(iivrjv  6ri(ieLovxaL  nQ06ci' 
Siav  C  xaxG)  pXixov.  xrjv  (ucxQav  nQo^mSiav  nXayiip  xm  I  yQd(i(iaxL 
6ri(ieL0vvxaLy  fiQaxetav  C  avG)  fiXinovxL.  ccXX^  iv  ixeivoLg  xovg  xovovg, 
iv  xovxoLg   xovg   XQ^^^9  yLvm67U6^aL.     xrjv    Sa6etav   xb    H   nQ06' 

15  yeyQa(i(iivov  naQixsL'  iccv  Si  (irj  etrj  nQo6yeyQa(i(iivoVy  tlfLXrjv  ^rjQdv. 
xavxaLg  7tQ06fidXXov6LV  xrjv  inpiv^  bnoxe  Svo  ^ij(iaxa  mg  eig  ?v  rg 


5  xaQip]  %aQa        10  arnutov]  Cfi(uovtai  ngog  ut  videtur,  ddeta  q  littera 
15  stri]  si 

25* 


380  DOSITHEI 

p.  10.  11  H. 

verbi  proximas  syllabas  inflexa  subter  virgula  iungunt;  ut  est  ^Turnus 
ut  ante^Yolans.' '('  item  apostrophon^  cum  vocalem  ultimam  subtrahimus. 
hanc  sic  notant:  ad  caput  eius  consonantis^  cui  vocalis  subtracla  est^  | 
inflexam  virgulam,  quae  ad  eam  spectat^  apponunt^  ut  Uanton'  me 
crimine  dignum'.  5 

DE  DISTINCTIONE 

Distinctio  est  silentii  nota^  quae  in  legendo  dat  copiam  spiritus 
recipiendi^  ne  continuatione  deficiat.  hae  tres  sunt,  quarum  diversitas 
tribus  punctis  diverso  loco  positis  indicatur.  ubi  plenus  est  sensus, 
punctum  ad  caput  litterae  ponimuS;  et  est  liberum  cessare  prolixius.  ubi  lo 
sensu  nondum  pleno  respirari  oportet^  ad  mediam  litteram  dabimus 
punctum.  ubi  sub  ipsum  finem  implendi  sensus  ita  suspendimus,  ut 
statim  id  quod  sequilur  subicere  debeamuS;  imam  lilteram  puncto  notamus. 

Codex  SangaUensis,     1  syUabas  am.  2  apostrofoii  4  taDtonus  me 

crimine  dig.        9  iadicatur  qoi  plenns        11  sensu]  sensum 


1  Tumus]  Verg.  Aen.  VIIII  47.  Jactmam,  qua  diastoJes  definitio  excidit, 
indicavi  4   tanton]    Verg.  Aen.  X  668  6  DE   DISTINCTIONEI  Diom. 

p.  437,9 

ixipavrj6£L  6vvayofi£v^  xal  ro  6ri[i£tov  avtrjg  rothro  notov6tv'  £xat£QOv 
^T^fiatog  tag  iyyi6ta  6vXXa^ag  imx£xaiiiidvi]  wtoxat(o^£v  ^dfidc) 
^£vyvvov6iv^  &g  i6tiv  ^  oiioiag  xal  an66tQoq>ov^  onotai*  ipGtvrJ£v 
t£kixov  vipaLQOvii£v.  tavttjv  otnrcDg  6rjii£L0vvtaL'  ngog  to  avcn  \  [liQog 
tov  6viiipcivov,  ov  ro  ipa)vij£v  vfpjjQrjtaLy  i7tL9C£xa[i[i£vov  ^afidiov  £ig 
avto  pxinov  tL%^£a6LV  cog  . 

nEPI  STirMHS 

2JtLy[n^  i6tLV  6La)7tijg  6riiutoVj  fflLg  iv  t^  avayLV(o6x£LV  8lSg}6lv 
aS£Lav  Toi5.ro  nv£V[ia  avaxtri6a6a%^aL^  [iri  iv  tc5  6vvdntSLV  imk£Lilnj, 
avtaL  tQ£tg  £{6lv,  cdv  ^  SLafpoQcc  tQL6lv  vvyfjLatg  iv  SLafpoQCD  tonGj  lo 
t£^£LiiivaLg  Srikco^ij6£taL,  osrov  nki^Qrig  i6tlv  fj  S^dvoLa^  vvyiirjv 
naQcc  t6  avG)  [liQog  Toti  yQafLiiatog  T^&£ft£i/,  xai  i6tLv  av£6Lg  tov 
6xokd6aL  inl  nX£tov.  onov  Sh  tijg  S^avoiag  [iriSina  nkrJQOvg  ov6r]g 
avanv£v6aL  XQt}iov6LV,  naQcc  [id^ov  t6  yQd[iiia  Sci6o[i£v  vvy^ii^v, 
onov  Sh  nQog  avta  t^  tik^L  tov  anaQti6aL  trjv  SLdvoLav  ovtci}  15 
dnaQt(5[i£Vy  S6t£  £vd^£Cog  toit  on£Q  £n£taL  vnofiak^tv  6ip£ilo[i£v^ 
naQa  t6  xdtco  [idQog  tov  yQd[i[iatog  T17  vvy[iij  6ri[i£L0V[i£^a. 

1  ccvtijg]  avtri  2  vnoyiatd^sv  nagSa  superacripto  gapda)  3  ava6tQO(pov 
corr.  avoatQoqfOv  qxowri  telLno  5  tpcovsv  9  BmXtjpBi  13  nli^Qovg 
ovarig]  nXriQTig        14  xQVt^^^S 


ARS  GRAMMATICA  381 

p.  U.  12  H. 

DE  VOCE 

Vox  est  aer  iclus  sensibilis  auditu,  quantum  in  ipso  est.  omnis  tox 
aut  articulata  est  aut  confusa.  articulata  est  quae  litteris  comprehendi 
potest;  confusa  est  quae  scribi  non  potest. 


5  DE  LrrTERA 

Littera  est  elementum  vocis  articulatae.  elemenlum  est  unius  cuiusque 
rei  initium^  a  quo  sumitur  incrementum  et  in  quod  resolvitur.  accidunt 
uni  cuique  Utterae  nomen  fxgura  potestas.  nomen  est  quo  appellatur, 
figura  qua  notatur^  potestas  qua  valet.  litterarum  sunt  aliae  vocales,  aiiae 
10  consonantes.  vocales  sunt  quae  per  se  proferuntur  et  per  se  syllabam 
facere  possunt  sunt  autem  numero  V,  a  e  i  o  u.  ex  his  duae^  i  et  u^ 
transeunt,  in  consonantium  potestatem,  cum  aut  ipsae  inter  se  geminantur 
aut  cum  aliis  vocalibus  coniunguntur,  veluti  luno  vates.  consonantium 
species  est  duplex.     sunt  enim  aliae  semivocales^  aliae  mutae.     semivocales 


Codex  SangdHensis,    2  qoanto        8  litterae  nomen  fignra  otn.        10  sylla- 
bam  om.        12  cum  autem  ipse 


1  DE  VOCE  Don,  p.  367,4        5  DE  LITTERA]    Diom.  p.  421,15  Charis. 
p.  7,5  Bon.  p.  367,9:  cf.  Mar.  Victor.  p.  5,14  Victor.  p.  195,1  Audax  p.  325,14 

nEPI  OSINHE 

Oiovri  i6xiv  ariQ  naicXriymg  al6^xog  axo^,  ro   o6ov  iip'   iavr^ 

i6xiv.     xa6a  gxovij  rj  ivag^gog  i6xiv  ^  avag^Qog.     ivaQ^gog  i6xiv 

ri  yQdiiiia6LV  xaxakriipd^^vaL  dvvaxar  avaQ^Qog  i6xLv  i^ig  yQafpa^^ai 

5  ov  dvvaxaL, 


nEPI  rPAMMATSlN 


rQaiifia  i6xlv  6xovx€tov  (pavijg  ivaQ^QOv.  6xolxb16v  i6xLV  ivog 
ixd6xov  jtQayfiaxog  aQxi^j  naQ^  ov  XaiifldvexaL  xo  inavi,ri^a  xal  elg 
o    dvakvBxai.     6v^PaLveL    [avxl   xov]    ivl    ixd6xm    yQd^fiaxi    ovoiLa 

10  6x^^a  8vva[Lig.  ovoiid  i6XLV  a  7CQ06ayoQ6V£xaLj  ^xijlia  m  6riii€LovxaL, 
dvvanLg  ^  l6xv€L.  xmv  yQaiiiidxmv  €l6lv  xd  (ihv  fpmvqevxa^  xd  8\ 
6vfiipmva  .  fpmvr^€vxd  i6xLV  a  xa^^  iavxd  ixfpmv€txaL  xal  xad^  iavxa 
6vkkafiriv  JioL^6aL  8vvaxaL.  i6xLV  8h  xov  aQLd^iibv  %ivx€j  a  €  rf  l  o 
m  ov.     ix  xovxmv  Svo        [lexiQxovxaL  elg  xrjv  xmv  6vpLfpmvmv  Svvafuv, 

15  b7t6x€  ^  avxd  €ig  akkrjka  ^^vyvvxaL  rj  ii€xa  akkmv  <pmvi^€66LV  ^^vyvvxaL^ 
olov  .  xmv  6v^<pmvmv  xo  €l86g  i6XLV  SlxXovv.  i6xLV  yaQ  a  fiiv 
fjliLfpmva^  a  Sh  dfpmva.     fj^L<pmvd  i6xLV  a  xad^*  iavxd  (ihv  ixipmvetxaLj 

13  dvvavxai        15  avxd]  awq 


382  DOSITHEl 

p.  12.  13  H. 

sunt  quae  per  se  quidem  proferuntur,  sed  per  se  syllaham  facere  non 
possunt  sunt  autem  numero  VII,  f  1  m  n  r  s  x.  ex  his  duplex  est  x: 
constat  euim  aut  ex  g  et  s^  ut  rex  regis^  aut  ex  c  et  s,  ut  pix  picis, 
ideoque  littera  negatur.  mutae  sunt  quae  nec  per  se  proferri  possunt 
nec  syllabam  facere.  sunt  autem  numero  VIHI,  bcdghkpqt.  5 
ex  his  supervacuae  quibusdam  yidentur  k  et  q,  quod  c  liltera  harum 
locuni  possit  implere.  |  h  quoque  aspirationis  nota,  non  littera  existimatur. 
y  et  z  propter  graeca  nomina  admittimus. 

A  littera  vocalis,  quae  quidem  per  se  facit  syllaham  brevem  et 
longam  itemque  conexa  cum  aliis  tam  praeposita  quam  media  fiuiensque,  lo 
ut  Ahala:  nola  etiam  praenominis,  cum  Aulum  sola  signiflcat.  e  littera 
vocalis  per  se  nominata  itemque  cum  aliis  iuncta  et  breves  facit  syllahas 
et  longas.  i  littera  vocalis  interdum  transiens  in  cousonantium  potestatem 
per  se  nec  minus  aliis  sociata  tam  breves  facit  syllabas  quam  iongas: 
nota  numeri;  cum  unum  signiOcat.  o  littera  vocalis  tam  corripitur  quam  is 
producitur   et   singularis    et   cum    aliis    copulata.      u    littera    vocalis    non 


Codex  Sangallensis.     1  Byllabam  <m.        2  namero  om.        3  ut  ante  pix  om. 
5  Byllabam  om.        9  syllabam  om.        10  tam]  etiam        11  Bolnm        12  breue 
syllabas  om.        14  tam]  etiam        breuis  facit  quam        15  tam]  ctiam 


aXkic  xa^'  iavtcc  6vkkapiiv  noirJ6a^  ov  Svvarav,  icxiv  d%  tov  agi^^ov 
inxd  .  ix  xovxov  dmkovv  i6xiv  xo  x.  Owiexrpcav  yag  ij  ix  xov 
g  Tial  s,  og  xo  rex  regis,  ^  i%  xov  c  xal  s,  Aq  xo  pix  picis.  Sia  xoiko 
ygdiilia  aQvstxaL.  aqxovd  i6xLV  a  ovx€  xa^'  iavxd  iTcqxavsl^^ai 
dvvaxai  ovxa  6vXXa^v  X0L^6aLj  i6xLV  Sh  \  xbv  aQL^iiov  ivvia.  ix  5 
xovxav  n6QL66d  xl6lv  SoxLiid^sxaL  xo  k  xal  xo  q,  oxl  xb  c  ygd^iia 
xov  xovxmv  xoTCov  SvvaxaL  dvastkrjQco6aL.  xal  xo  h  xijg  Sa^eCag 
6Tifi€tov^  ovxl  yQdfiiia  vnokaiipdvsxaL.  xo  v  Sh  xai  xo  %  Slu  xa 
iXhfivLxa  ovofiaxa  nQ06fidXXo(iev. 

A  yQd^(ia  gxovijsv,  onsQ  iiiv  ovv  xa^'  iavxo  noLst  6vXXafiriv  10 
^Qaxstav  xal  (laxQdv^  ofiOLCDg  Sh  6ws^vy(isvov  (isxd  dXkcav  xal  xqo- 
xa666(LSVov  xal  (ii6ov  xal  inl  xiXovg,  mg  xo  Ahala^  xal  67j(istov  XQV- 
(UcxL^iioiJ^  bnoxs  Avkov  (lovov  6rj(jLaLVSL.  e  yQd^ifia  (pcDvijsv  xad"^ 
iavxb  6voiia6^hv  biioicog  xa  (uxd  akXcov  t^vx^^v  xal  ^Qaxsiag  noLst 
6vkkafidg  xal  (laxQdg.  i  yQd^ifia  fpavijsv  i6^^  oxs  (isxsqx6(isvov  sig  15 
xrjv  T(5v  6v(iq)civav  Svva^iLV  xa^'  iavx6y  ovSlv  ikaxxov  xal  (isxd 
akkcDV  iisvy(isvov,  xal  ^Qaxsiag  noLst  6vkka^dg  xal  (laxQdg'  6rj(istov 
dQL^(ioVy  b7c6xs  sva  6ri(iaivsL.  0  yQdiifuc  ipcavrjsv  xal  6v6xskksxaL  xal 
ixxsivsxaL  xal  (jl6vov  xal  (uxd  akkcov  ^evyvviuvov.     u  yQd[i[ia  q^cDv^sv 


3  regis  om.        7  nav  xovte  daaeiag        12  ag  xo  ala 


ARS  6BAMMATICA  383 

p.  13.  14  H. 

nuniquam  transiens  in  consonantium  poteslatem  corripitur  produciturque 
et  sola  et  cum  aliis  coniuncta:  nota  numeri,  cum  quinque  significat 

F    littera    consonans   semivocalis   incipit    m   syllaba   tam    praeposita 
vocali  quam  semivocali,  |  ut  flumen  fons.     1  littera  consonans  semivocalis 

5  liquida  tam  praeponitur  vocalibus  in  syllaba  quam  subiungitur:  praeponitur^ 
cum  laudem  legem  et  his  similia  scribimus;  subiungitur,  tamquam  alma: 
subiungitur  item  consonantibus,  cum  Clodium  nominamus.  cum  sola  ponitur^ 
Lucium  significat;  item  numerum^  cum  quinquaginta  significat  m  littera 
consonans  semivocalis  liquida  tam  praeponitur  vocalibus  quam  subiungitur^ 

10  tamquam  monet  commonet;  subiungitur  et  consonantibus^  cum  agmina  dicimus: 
nota  pracnominiS;  cum  Marcum  sola  scripta  significat  n  littera  consonans 
semivocalis  liquida  tam  praeponitur  vocalibus  quam  subiungitur^  t//natusante; 
item  subiungitur  et  consonantibus^  t//CnidiusCythnius:  nota  praenominis,  cum 
soIaNumerium  significat;  item  consonanti  subiuncta  G  Gnaeum^  quem  antiqui 


Codex  Sangdllensis,    2  etiam  solo        8  in  syllaba  om»        4  ut  anU  flomen 
om,  11  nota  prenomen         Marcum  om,         12  ut  ante  natus  om.         13  ut 

ante  Cnidius  om.         cytnius  nota  prenomen        14  consonantibus  Bubiungitur  c 
gneum 


3  incipit  in  syllaba  Charisius  p,  9,7:  cf,  Diom,  p,  424,18        14  item  prae- 
posita  C  Gneium,  quem  antiqui  Gneum  dicunt  codices  Diomedis  p,  425,12 

i6%^  oxB  iietSQXOiisvov  elg  triv  xAv  6v(upcivciv  dvva^iv  6v6xikXeTav 
xal  ixxsivexac  xal  [lovov  xal  ^'9*'  aXk(ov  6wsisvyiiivov'  6fiiutov 
aQL^liov,  bnoxs  nivxs  ^fj^ivsi,, 

F  yQa^fia  6vii<pmvov  fnihpmvov  aQ%sxaL  iv  6vXXapij  nQOxa666fuvov 

o  xal  qxovT^svxoq  \  xal  tjfiLipcivov,  ds  xo  ,  l  yQaii^  ^vfMpavov  Tjiuipavov 
vyQov  xal  7CQOxa66sxaL  qxovriivxav  iv  ^vkXafiy  Ttal  \moxa66sxaL' *  tcqo- 
xd66sxaLj  OTCoxs  xal  xa  xovxolq  ofiota  yQafpofisv'  vn:oxa66sxaL,  d)g 
to-  .  vnoxd66sxaL  ofLoiag  6vii4pcivoLg^  onoxs  oi/oftagof^i/.  oxav 
^ovov   xL^rjftaLy         6riiiaivsL'    bfLoUog    aQLd^iiov,    bnoxs    nsvxijxovxa 

10  6riiiaLvsL,  m  yQdii^  6vii4pmvov  fi(iL<pa)vov  vyQov  xal  nQoxd66sxaL 
q)G}vr}ivxc}v  xal  vnoxd06sxaL^  ag  x6  .  vnoxd66sxaL  Sh  xal  6Vfi(pcivoLgj 
bnoxs  kiyo\LSv'    6ri^stov    29^^^^^^<^f^o^9    bn6xs    MdQxov    [lovov 

ysyQa^[iivov  6rj[iaLvsL,  n  yQdfiiia  6v[Lq>aivov  ri[Lupavov  vyQov  Ttal 
nQoxd66sxaL   xciv   ipcovriivxcov    xal   vnoxd66sxaLj   ag   xo        .    bfLoiag 

15  vnoxd66sxaL  xal  xotg  6v(KpcivoLgj  (bg  xo  .  6riiistov  ^^i^ftartiffioi;, 
bn6xs  [i6vov  6r][iaLVSL'  biiOLcog  Ttal  6v(ig)civci  vnoxa666iuvov  xp 
G  Fvatov^  ov  ol  naXaLol  [ilv  FvaCcov^  vvv  d%  %vSaLog  6wxoiicixsQov 


4  iv  om.        5  1  ante  yqdyi^  om,        9  ti^etai        10  m  om,        13  n  om, 
15  arf^  x^qJ''        ^^  ^^^  ovfuqilg  vnoxacaonivop  tov  G        17  JTvaMv}  Fvauo 


384  DOSITHEI 

p.  14.  15  H. 

GnaeTuni;  nunc  volgo  brevius  audimus  Gnaeuni;  etianv  si  nominis  causa 
ponimus.  r  littera  consonans  semivocalis  liquida  et  praeponitur  vocalibus 
et  subiungitur^  ut  ramus  arma;  ilem  consonantibus  subiungitur^  ut  in 
Crasso.  s  littera  consonans  semivocalis  tam  praeponitur  vocalibus  conso- 
nantibusque  quam  subiungitur  |  vocaiibuS;  ut  satis  statis.  x  littera  conso-  ft 
nans  semivocalis  duplex  in  media  tantum  parte  locutionum  apud  nos 
vocalibus  praeposita,  ut  fraxinus;  aliquando  fmiens,  ut  vertex:  in  peregrinis 
tanlum  nominibus  prima  ponitur,  ut  in  Xantho  Xenone:  nota  numeri^ 
cum  decem  significat. 

B  littera  consonans  muta  tam  praeponitur  vocalibus  quam  subiungitur:  lo 
praeponitur  et  semivocalibus,  ut  in  Blesamio:  propinqua  p  litterae;  qua 
saepe  mutatur,  ut  supponunt.  c  littera  consonans  muta  tam  praeponitur 
vocalibus  consonantibusque  quam  subiungitur,  ut  capiens  scelestus:  nota 
praenominis,  cum  sola  Gaium  significat;  item  numeri,  cum  centum  signi- 
ficat.  d  iittera  consonans  muta  tam  praeponitur  vocalibus  quam  subiungitur,  i5 
ut  datus  additus;  propinqua  litteris  consonantibus  his^  s  c  g  1  p  f  m  t^ 


Codex  Sangdnensis.    1  Gnaevum]  Gnaeiam        si  in  nominis        3  ut  in  om, 
6  loqutionnm  8  nominibns]  nomen         ut   xanto         13    scaclestus  nota 

prenom  %ai  arifi  cum  centum  onote  q  signif. 


13  C  nota  praenominis,  com  sola  Gaium  notat,  item  numeri,  cum  ccntum 
significat  Diomedea  p,  424^8 

axovofiev  Fvalov^  xal  iccv  6v6(iatog  evsxa  tid^efisv.  r  yQanna  6iffi- 
qxovov  fiiiiip(ovov  vygov  xal  7tQ0td666tat  ipovriBvtcjv  xal  vnotdaaetat  . 
oiioiag  6viiipcivoLg  vnotdc^Btai,  ag  iv  t^  .  s  y^d^^a  avfiq)ovov 
rifivfpcovov  xal  TtQOtd60BtaL  jpcDvqivtav  xal  ^vfnpcivov  xal  V7totd66etaL  \ 
ipa)vi^e6i  .  X  yQdfi[ia  6viLfpavov  riiiiq)Cijvov  dmkovv  iv  ne6o  (i6vov  5 
liiQei  X6yov  naQ  fi(itv  ipavriivtmv  7CQota666^evov  ,  o%6te  8\  xal 
inl  tiXovg^  dtg  ro  .  iv  totg  ^ivoig  (i6vov  6v6(ia6L  nQcitov  ti&etaL, 
(og  iv  ta       .  6ri(ietov  Sh  aQL^[iov^  6x6te  Sixa  6ri^aiveL. 

ByQd[L^a  6v^<pcavov  aipovov  xal  nQ0td66etaL  q^cavrjivtcav  xal  vno- 
td66etaL'  nQ0td66etaL  di  xal  fifiLipcivcav  *  eyyL6tov  tov  p  yQdiinatog,  lo 
xa^*  0  nokkdxLg  dXXd66etaL  .  c  yQdfifia  6v^ipG)vov  dq)C3vov  xal 
nQ0td66etaL  (povriivtcov  xal  6v(iipcivov  xal  vnotd66etaL  '  xal 
6i]iietov  %Qri(iatL6^ov^  6n6te  (i6vov  Fdtov  6ri\LaiveL'  6iioiog 
aQLd^fioVj  6n6te  exatov  6riiiaiveL.  d  yQdiifia  6v(i<povov  aq)ovov  xal 
nQ0td66exaL    rc5i/    ipovriivtov    xal    vnotd66etaL         .    iyyL6tov    rcSi;  i5 


1  ttd-Sfisvoi  ygaiiiicc        3  vnozaaaetai  oag  zo  ev  xo        s  om.         4  nQozctaoitai 
(foivriaai  nai  avftq)  onote  vnotaaaetuL  90         5  x  om,         9  B  om.         11  c  om. 
13  ;|r^i7fiaTi<rfiot;  —  14  dQiJ&(iOv  om.        d  om. 


ARS  GRAMMATICA  385 

p.  15.  16  H. 

quae  succediint  in  locum  eius^  ut  asside  accipe  aggere  aliiga  appara  arripe 
ammitte  attende:  nota  praenominis^  cum  Decium  signiOcat;  item  numeri, 
cum  quingentos  significat.  g  littera  consonans  muta  tam  *praeponitur 
vocalibus  quam  subiungitur^  ut  gere  aggere:  praeponitur  et  consonantibus, 

5  ut  in  agmine  magno  grege  glire.  h  proprie  |  continens  aspirationem 
recepta  volgo  in  numerum  mutarum  omnibus  vocalibus  praeponitur,  nulli 
subiungitur  nisi  consonantibus,  ut  in  Thrasea  Thracia  graecisque  nominibuS; 
ut  Thebae.  k  littera  consonans  ifluta  notae  tantum  causa  ponitur,  cum 
aut  kalendas  sola  significat  aut  Kaesonem  aut  kaput  aut  kalumniam  aut 

10  Karthaginem.  p  littera  consonans  tam  praeponitur  vocalibus  quam  sub- 
iungitur^  ut  in  his,  pouit  opponit;  praeponitur  et  consonantibus,  ut  plaudit 
prandit:  nota  praenominis^  cum  sola  Publium  significat^  et  cum  r  prae- 
posita  populum  Romanum;  et  subiecta  r  rem  publicam^  et  praeposita  c 
litterae  patres  conscriptos.     q  littera  consonans   muta  ex  c  et  u  litteris 


Codex  SangcUlensis.      1  ut  accipere  aggere         2  amitte         nota  prenomen 
7  thasea  traicia        8  cum  ant]  ant  cnm        9  Kaesonem]  Katonem       caput 
10  tam  praeponitur  vocalibns  ain,         12  nota  prenom         13  populum  romannm 
p  et        14  conscripti 


1  asside  addidi  ex  Diomede  p.  424^2  ut  accipe  aggere  alliga  appete  arripe 
asside  attende  2  Decimum  Diomedes  p.  424,13  y  Decium  codex  Charisii  p.lOfi 
et  codices  Bedae  orthogr.  p.  261,8  12  et  cum  r  posita  populum  Romanum 
Diomedes  p.  425,17 


yQa^^dzcov  t^v  6v[iipciv(ov  vovttov  ,  a  vnBi6BQ%Btai  Blg  tbv  tojcov 
tovtov  '  0ri[LBiov  XQri\Lati6p>ov  ^  onotB  ^ixiov  6fj^ivBL,  oiioiag 
aQid^p^ov^  onotB  XBvtaxo6iovg  6ri(iaLVBi.  g  yQa^pLa  6v\fApGivov  agxovov 
xal  7tQ0td66Btat  q^ovrjivtov  Tcal  imotd66Etai       *  7tQ0td66BtaL  dh  xal 

5  6vfi(poivcov^  (og  iv  tip  ,  h  xvQta^g  likv  8a6Blav  tcbquxov^  dvadBx^h^ 
dh  I  ^vdatcDg,  6g  rjiiBtg  kiyofiBv,  xataxQrj6tix^g,  Blg  tov  dQi^iiov  tmv 
d<pc6vcov  ndvt(ov  [8\\  tciv  (pcovriivtwv  nQ0td66Btai^  ovSbvX  vnotd66Btai,  bI 
firj  6vp,<pcivoLg^  d)g  iv  rc9  Ttal  iv  totg  iXkrivixotg  6v6iia6LV^  (og  ^fiai. 
k  yQd^ip^a  6vp,<pci)vov  acpcovov  6ri(iBiov  ftdvoi/   BVBxa  tCd^Btat^  otav  rj 

10  xakdvdag  ftoVov   6rjp,aLVBi  r^  Kai6(Ova       .  p  yQdp,p,a  6vp,(paivov  xal 
nQotd66Btav    (povrjivtCDV    xal    vnotd66Btai^    (og   iv    tovtoig 
nQ0td66Btai  xal  ^viupcivcov^  og  ro  XQOtBt  dQi6ta'  6rj(iBtov  %pijfiart<y- 
^ov,  otav  novov^      6riiiaivBt^  xal  otav  tov  r  nQOta666(iBVov       xal 
vnota666\LBvov  rp  r         x«l  nQ(na666p>Bvov  tov  c  yQdfLfLatog         .  q 

2  Tovtov]  tovxo         3  g  om.         5  h  om.  %iQiotog  fit         dpadBx^^^  ^^] 

avccdsx^svxa         8  trjPai         9  k  om.         iva%a  otav  rj]  rjotav         10  i^xarovea 

p  om.         11   nQotdaoBtai  (piovriivtiov  %al  om*  12  cvpApmviDv]  eifiq)ig        14 
rc5  r]  tov  r        q  om. 


386  D08ITHEI 

p.  16.  17  H. 

composiUy  nota  praenominis,  cum  Quintum  sola  significat,  item  honoris, 
cum  quaestorem  indicat;  nec  minus  populum,  cum  ea  nolamus  Quirites: 
soli  u  littetae  praeponitur.  t  littera  consonans  muta  tam  praeponitur 
vocaiibus  quam  subiungitur,  ut  tulit  attuUt]  praeponitur  et  consonantibus, 
ut  trabea  Aetna:  nota  praenominis,  cum  sola  Titum  significat  his,  ut  |  5 
supra  dictum;  accedunt  propter  peregrinas  dictiones  z  et  y,  ut  in  Zenone 
et  Hyacintho. 

DE  SYLLABA 

Syllaba  est  littera  vocalis  vel  litterarum  coetus  per  aliquam  vocalem 
comprehensus,  hoc  est  litterarum  iuncta  enuntiatio.  syliabae  dicuntur  a  lo 
graecis  comprehensionibus.  hae  autem  aut  breves  sunt  aut  longae.  breves 
correpta  vocalis  facit,  aut  cum  anteccdente  consonante  littera  vocalis  in 
fine  syllabae  corripitur;  longas  producta  .  in  brevi  syllaba  tempus  est 
unum,  in  longa  duo. 

Codex   SangaUensis.     1    noUh   prenom  bonores    cum    questorem    cum 

questorem  indicit        3  sola  u  litt        4  attulit  otn.        5  n6ta  praenom        titium 
6  acddunt        7  yacincto        12  uocalib.  {carr.  uocalis)  in  fine  syllaba 

8  DE  SYLLABA]  Charis,  p.  11,9—23         9  litterarum  coitus  Charmus 
10  syllabae   dicuntur  a   Graecis   na^   %o   avlXa^fdvBiv   %a    yQaftnata,    latino 
conexioneB  —  vel  conprebensio  Charisim 

ygamuL  6viiipa)vov  a<p(ovov  ix  rSv  c  xai  u  yQaii^dtcov  Ctryxeiiievov^ 
67ifietov  xQtj^atiCiioVy  onote  ^iovov  67iiiaiver  o^oicog  xal  tifiijg  ij 
al^icifiatog,  oxote  dfikot'  ovSiv  Sh  iXattov  xal  d^fioi/,  OTtote  avta 
6riiiei,ovfU^a  '  (lovov  tov  u  yQdfiiiatog  7tQ0td66etai.  t  yQdfifuc 
6viiq)mvov  aqxovov  xal  nQOta666^evov  qxovriivtmv  xal  vnota666^evov^  s 
&g  To  rjveyxev  \  jtQ06rjveyxev'  %Q0td66exav  xal  6v[iipciv(0Vj  (og  tQafiea 
doxog'  6ri(ietov  XQi](iatv6iiov,  o^dtf  [lovov  6riiia£vev.  tovtoig^  (og 
iv  tm  av(otiQ(o  etQritai^  6vfifiaLveL  7CQo6iQXBtaL  dia  tdg  ^ivag  kil^eLg 
to  z  xal  t6  y,  cag  iv  tp  Z^^vcovl  xal  ^Taxiv^p. 

nEPI   STAAABHi:  lo 

EvXXa^ri  i6tLv  6tOLX^tov  (pcovrjev  ^  ^toLxeicov  6vvodog  dLa  tLvog 
q^avi^evtog  ^vveLXrjfifiivri,  tovti6tL  6toifX£icov  i^evyiiivrj  ix(pcivri6Lg. 
^vXXafial  XiyovtaL  dno  tmv  iXXrjVLxav  ^vXXT^tl^eov.  avtaL  dh  if  fiQa- 
Xetai  eL6Lv  ^  (laTtQai.  fiQaxeiag  6we6taX[iivov  (pcovrjev  JtoLet^  ^  otav 
XQodyovtog  6vfi(pcivov  yQdiifiatog  q)C3vrjev  inl  tiXovg  6vXXafirjg  6v6-  is 
tiXXetaL,  (ucxQag  ixteta^iivov.  iv  tfj  fiQaxeicc  6vXXaPfj  XQ^^^^S  i6tlv 
elgj  iv  trj  [laxQa  dvo. 

1  e%  Tov  litteris  y(fafL(iaTto        4  t  om.        6  nat  avfMpoig  ag  TPAYe  JOKm 
8  etQfirat  om.         9  (og  et  yadncto  xat  YACINTO         13  avvXrjii^tffStov         14 
cvveataiLBvo       nomv        17  etg]  oig 


ARS  GRAMMATICA  387 

p.  17.  18  H. 

Syllabae  aut  natura  longae  sunt  aut  posilione.  natura  iongae  Ount, 
cum  singulae  vocaies  iitterae  producuntur,  ut  aet  e,  aul  cum  duae^  ut 
ua^  aut  cum  treS;  utuae:  positione  autem,  cum  correpta  vocalis  sequentes 
liabet  duas  consonantes;  et  hae  aut  in  eadem  |  syliaba  inveniuntur,  ut 
5  arS;  aut  in  proxima,  ui  amnis,  aut  in  duas  syilabas  divisaC;  ut  arma.  sed 
et  dupicx  littera  x  duarum  consonantium  loco  fungilur:  baec  quoque  et 
in  eadem  syiiaba  solet  essc,  ut  nox,  et  in  proxima^  ut  axis.  item  et 
vocalis  ioco  consonantis  posita,  ut  servus  iniustus. 

DE  COMMVNIBVS  SYLLABIS 

10  Communes    syiiabae    flunt    modis   IIU:    primo^    si    correpta    vocaiis 

excipiatur    a    duabus    consonantibus,    quarum    prior    sit    mula^    sequens 

liquida.     brevis  enim  est  in  hoc, 

tune  Ciytemestrae  foedasti  viscera  ferro; 

ionga  autem  in  hoc^ 
i^  Cyclops^  Aetnaeus  cultor,  Neptunia  proies. 

at  si  duae  consonantes  in  duas  syiiabas  fuerint  divisae,  non  flt  communiS; 


Codex  Sangdllensis.     2  ut  oa]  aiit  na         3  aocalibos         5  at  ante  amnis 
et  ante  arma  om.        8  at  ante  servus  om.        15  aethneos 


9  DE  COMMVNIBVS  SYLLABIS]  Charis.  p.  13^7-14,9 

Al  6vXkaPal  {  q>v66L  fLaxQai  €l6tv  rj  ^'iCBu  q>v66t  yivovrat 
(laxQai^  otav  xata^ovag  ta  q>avr^Bvta  yQamuixa  ixt6ivrjtaL,  cog  ro 
a  xal  e^  ^  otav  Svo^  mg  t6  ua,  ^  otav  tQia^  log  to  uae'  d^i^^L  di, 
otav   6vvB0takiLivov   ipavij^v  innpsQOfuva  Ixjj  \  Svo   6viiq)G}va'   xal 

5  tavta  ri  iv  ty  avtfj  ^vXkafi^fj  6VQi6oc6taL,  ag  to  ars,  ^  iv  tij  nXfj^ioVj 
ag  t6  amnis,  ij  6lg  dvo  6vXXaPag  dLijQri(iiva,  ag  to  arma.  akkic  xal 
r6  SlxXovv  6tOLX6tov  X  dvo  6viiq>(6vav  toxa  X6LtovQy6Lj  xal  toiko 
di  xal  iv  tij  avtfj  6vXXafi^  6ta^6v  ^lvaL^  ag  to  nox,  xal  iv  ty 
nXri6L0Vj   d)g   iv   rcS   a|a>i/.      ofioimg    xal    qxov^ev    tonp   6viiq>civov 

10  x6i[i6vov ,  (og  to  servus  iniustus, 

nEPI  KOINHi:  SYAAABHS 

KoLval  6vXXaPal  yivovtaL  tQonoLg  titQa6Lv '  nQcita}^  iav  6vv66taX- 

^ivGt  q>€ovri6vtL  iniq^iQrjtaL  dvo  6v\Lq>G)va^  gjv  to  ^lv  nQorjyov^^vov 

i6tLV  aq>G)vov,  r6  di  S6vt6Q0V  vyQov  afL6tdpoXov.    ^Qax^la  yaQ  i6tLV 

15  iv  tovtG)        ,  [laxQcc  dl  iv  tovtq)        ,  iav  Sl  Svo  6viiqG)va  elg  dvo 

3  a  %al  e  om.        6  amniB  om.        arma  om.        7  tontp]  tovat        8  avxrf  n^ 
9  tono)]  tonov        10  servas  iniastas  om.        18  nQtoto 


388  DOSITHEI 

p.  18.  19  H. 

sed  posilione  longa;  ut  supra  retulimus,  ^hoc  erat  alma  parens;'  nec 
si  semivocalis  in  unitatem  cum  liquida  yeniat,  ut  sors.  altero  modo  Ount 
communes^  cum  vocalis  producta  excipitur  a  vocali:  brevis  sic,  ^te 
Coridou  o  Alexi';  longa  vero  sic,  ^lnoo  Melicertae.'  nalura  enim  | 
longa  est  o  littera,  quae  supra  pro  brevi  recipitur.  tertio  modo,  ubi  5 
brevis  syllaba  flniens  parteni  orationis  a  vocali  excipitur:  est  enim  longa 
in  hoCj 

hiCy  aity  e(  nostris  iniuserat  advena  regnis; 
brevis  in  hoc, 

itur  in  antiquam  silvam^  stabula  aita  ferarum.  10 

quarto  modo,  si  desinat  in  consonantem  et  excipiatur  a  iittera  h  [aut]: 
est  enim  brevis  sic, 

hic  vir^  hic  cst,  tibi  quem  promitti  saepius  audis; 
longa  vero  sic, 

terga  fatigamus  hasta,  nec  tarda  senectus.  15 

DE  DICTIONE 
Dictio  est  ex  syilabis  finita  cum  significatione  certa  locutio^  ut  est 


Codex  Sangallefisis,     1  parens]  pares        4  Inoo  Melicertae]  Omelicerte 
6  excipitor  et  longa  in  hoc  om,        10  itnr]  item        15  senectu 

1  hoc]  Verg.  Aen.  II  664  3  te]  Verg.  hucol.  2,65  4  Inoo]  Verg. 
georg.  I  437  8  hic  ait]  Verg.  Aen.  IIII  591  10  itur]  Verg.  Aen.  VI  179 
13  hic  vir]  Verg.  Aen.  VI  792  15  terga]  Verg.  Aen.  VI III  610.  quintum 
modum  commu/nis  syUdbae  addidit  Charisius  p.  14,7,  quinto,  quo  correpta  vocalis 
desinit  in  consonantem  et  excipitur  principali  littera  u.  hunc  omisit  Dositheus. 
cum  quarto  modo  quintum  ab  eo  coniunctum  esse  olim  conieci,  excipiatur  a  littera 
h  aut  u  loco  consonantis  posita      16  DE  DICTIONE]  Charis.  p.  16,28  Diom.p.  436,9 

6vkkapdg  bIcl  diyQ^q^ieva^  ov  yCvetai,  HOivri^  akka  ^i6Bv  naxgd^  (hg 
iv  ta  avmriQto  dvriviyxaiiev  [tovri^rvv^  ,  ovr'  idv  rjnLfpovov  elg 
ro  avro  [lerd  rov  diieraPoXov  6wik^  .  eriQO)  rQomp  ^lvovrat 
xoLvaif  otav  qxovi^evtL  ixteta^ivo)  innpiQritaL  <povijev  fiQaxeta  iv 
rovra)  ,  (laxQa  dl  ovrcog  .  q)v6eL  yaQ  ^axQov  i6rLv  ro  0  oroLxetov,  s 
oneQ  iv  rotg  dvoriQO  dvrl  ^QaxeCag  \  naQeCXrimaL  .  rQCro^  orav 
PQaxsCa  6vkXafifj  elg  (liQog  koyov  neQaLoviiivri  imq)iQrjraL  (povrjev 
i6rLv  yaQ  ,  fiQaxeta  iv  rovrfp  ,  retdQrp  rQonp^  idv  ^i^yrj  eig 
6v[iipovov  xal  inLfpiQrjraL  [^]  ro  h  6roLxetov  .  eOrLV  dh  ^Qaxeta 
ovrag       ,  (laxQd  Sl  ovrog.  10 

TIEPI  AESEaZ 
Ail^Lg  iorlv  ix  6vkka^ov  OQLOfiivri  [lerd  6ri(ia6Cag  fiefiaCag  QtjOLg  . 


6  naQBlemtaL  xqito        7  nsQSoviiBvo        12  §e§aia 


AHS  OHAMMATICA  38d 

p.  19.  20  H. 

dico  facio.  qiiaedam  dictiones  siint  ^mplices^  ut  facio^  qiiaedam  compo- 
sitae^  ut  conficio:  ex  compositis  dictionibus  quaedam  fiunt  ex  duobus 
imperfectiSy  ut  sinciput^  cum  intellegatur  sematum  caput;  quaedain  ex 
imperfecto  et  integro,  ut  est  cismare,  quo  significatur  citra  mare;  quaedam 
5  ex  integro  et  imperfecto,  ut  est  comucen^  cum  intellegatur  cornu  canens; 
quaedam  ex  duobus  integris^  ut  est  omnipotens.  | 

DE  ORATIONE 

m 

Oratio  est  ore  emissa  et  per  dictiones  ordinata  pronuntiatio,    velut 
oris  ratio.    orationis  partes  sunt  octo,  nomen  pronomen  verbum  participium 
10  adverbium     praepositio     coniunctio     interiectio;     quibusdam     videtur     et 
appellatio. 

DE  NOMINE 

Nomen  est  pars  orationis  cum   casu  sine  tempore  rem  corporalem 
aut   incorporalem   significans   proprie   communitenre:    proprie,   ut   Roma 

Codex  Sangallensis.      3  nt  aincapnt         7  DE  OBATIONE  am.         12  DE 
NOMINE  om.        14  ant  iDcorporalem  <m.        propriae  commnniter.  ae  propriae 
nt  ante  Roma  et  ante  civitaB  om. 


7  DE  ORATIONE]  exc,  Charia.  p.  533^  Charis.  p.  15^,10  Diam.  p.  300^9 
12  DE  NOMINE]  exc.  Charis.  p.  533,6  Charis.  p.  152^0 

Ttvig  Aajftg  Bl6lv  anXal^  ©5  to  ,  nvlq  avv^Bxai  .  ix  x&v 
6w^ixG)v  Xi^Bciv  xLveg  yCvovxai  ix  dvo  anoXsinovxav^  ag  xo  17/u- 
xiq>akoVj  onoxs  voelxai  '^^iasuc  TUfpakiq'  xi,v\g  i|  anokeCnovxog  xal 
xskeCov  ,  a  ariiiaCvsxai  ixxbg  ^aka66rig'  xi,v\g  ix  xskeCov  xal 
h  anoXeCnovxog^  cig  xo  TUQotavkrig,  onoxe  voelxai  h  xiQaxi,  adav  xtvlg 
ix  dvo  xekeCov. 


nEPI  AOrOY 

Aoyog   i6xlv  6x6iiaxog   afpe^et6a  xal  dia  Xi^eav  6vvxexayiiivfi 
ixq>civri6ig^  olov  [ix]  6x6iiaxog  Xoyi^iLog  ij  Xoyog.     Xoyov  fiiQri  el6lv 
10  oxxci^  ovofia  avxovvfiCa  ^rjfuc  (lexoxij  inCQQrif/M  nQ6^e6Lg  6vvde6fiog 
naQiv^eCig'  xiclv  6^  doxet  xa\  nQ06riyoQCa, 

nEPi  ONOMAT02: 

"Ovofia  icxiv  (liQog  Xoyoy  fiexa   nxci^eag  avev  iqovov  nQccyiuc 
ivcd^xov  iq  a6cifiaxov  6rifiatvov  xvQCag  rj  idCcsg  rj  xoLvag,  xvQCagj 

1  av^Btai         2  ev^stio         4  xivhg  om.         5  anolHftovtog  nt  e  comucen 
cnm  intellegatur  onotsvontat  cornn  canens  nsQOTitvXrig  0  mffatadav        6  Bxdovo 
8  atoiiata  q>t»siea        12  IIEPI  ONOMATOZ  om.        14  ^  aaa(Uixop  om. 


390  DOSITHEI 

p.  90.  81  H. 

TiberiSy  cominuniter,  ut  civitas  flumen.  nomen  dicitur,  quod  unam 
quamque  rem  notat,  quasi  notamen  sublata  media  syllaba  per  syncopen, 
?el  a  graeca  origine  TcaQa  ro  ovo[ia.  nota  tamen  nomina  quae  specia- 
liter  proprieque  dicuntur,  item  quae  unica  et  sola  sunt,  deorum,  ut 
luppiter,  hominum^  ui  Romulus,  urbium,  ut  Roma^  provinciarum,  ut  » 
Africa,  insularum,  ut  Sicilia^  montium^  ut  Apenninus  Pyrenaeus,  fluminumy 
ut  Pactolus.  propriorum  nominiun  alia  sunt  praenomina,  quae  nominibus 
gentiliciis  praeponuntur,  ut  Marcus  Publius;  alia  |  propria  gentilicia,  quae 
a  familia  et  gente  descendunt,  ut  Porcius  Cornelius;  alia  cognomina,  quae 
nominibus  gentiliciis  subiunguntur^  ut  Cato  Scipio:  ordinantur  enim  sic,  lo 
Marcus  Porcius  Cato^  Publius  Cornelius  Scipio:  alia  agnomina^  quae  cog- 
nominibus  ex  aliqua  ratione  aut  virtute  adduntur^  ut  Africanus  Creticus 
et  his  similia. 

Appellativa  nomina  sunt  quae    generaliter    communiterque    dicuntur. 
haec  in  duas  species  dividuntur.    alia  enim  significant  res  corporales,  quac  is 
videri  tangique  possunt^   et  a  quibusdam  vocabula  appellantur^   ut  homo 


Codex  SangaUensis.      5  ut  atUe  Romulus  om.         6  ut  ante  ApenDinaa  om, 
8  nt  ahte  Marcns  om,        10  ut  ante  Cato  om.        11  agnomina]  cognomina 


3  nomina  ant  propria  sunt  aut  appeilativa:  propria  sunt  nomina  qnae 
specialiter  etc,  exc,  Charis.  p.  533^1 

(hg  x6       ,  Koiv&g^  &q  xo       .  ovofia  Xiysxai,  oxi  h/  €xa6xov  nQay(ia 
6fi(iaiv€ij   (og  naQa^rjfisia^ig   avyQtiiiivfig   x^^g   iii^rig   avXXafi^^g   dia 
6vyxojci]v,  ^  ano  x^g  ikktivixijg  aQxijg  *  xcc  ovoiiaxa  aneQ  iSixcig  xal 
xvQifog  Xiyexatj  biioiog  ajCBQ  liovoyevrj  xal  fiova  i^xiv^  xAv  ^sav 
av&QmiKoVy  Gtg  xo       ,  jcokaav         inaQxc(3v        vr^^cov         oQicov^  mg  5 
xo         TCOxaiiSv       .  xmv  xvQiov  ovoiidxov  a  iiiv  si6iv  XQW^^^^^f^^^^ 
axcva  xov  ovoiiaxov  xov  i^vixov   7CQoxd66€xac,   og       .  akka  xvQva 
id^vixd^  axcva  dnb  xov  yivovg  \  xal  xov  id^ovg  xdxBi6cv       .  a  8\ 
6vvcivvfia,  a  xotg  6v6fia6iv  xotg  idvixotg  vnoxd66sxai^    og  x6         , 
6wxd66sxai  yccQ  ovxog       .  5   d^  7caQcivv^a,  a  xotg  6vvovv[jioig  ix  ^o 
xcvog  Xoyc6fiov  ^  aQSxijg  nQ06fidkksxai       ,  xal  xa  xovxoig  oftota. 

nQo6riyoQcxa  ovofutxd  si6iv  axiva  ysvcxog  xal  xoivog  kiysxai, 
xavxa  sig  dvo  stdri  diaiQstxai.  a  filv  yccQ  avxov  6rifiaivsi  TCQdyfiaxa 
iv6cifiaxaj  axiva  xal  iSstv  xal  ov  dil/a6^ai  Svvax6v^  xal  TCaQd  xivov 
incxkri6scg  nQo6ayoQSvovxai,  og  xb  av^Qonog  SivSQOV  p66xrifia^  axcva  ^^ 

1  otii9t%a0tov  UQayyM  his  scriptum        2  avrigriyiiriyrjg        3  ^  om.        agxBs 

{corr.-rjg)  rcaQa  to  ovoiia.    nota  tamen.     TOYNOTAT.     Nomina.     ta   ovofiata 

4  antgd  pkovoysvrj        6  aiL€V£tast.v        8  xat  xov  td^inmvg  descendunt  naxvaiv 

9  a  xovg  ovofucctv  totg  t9^t%ovg         10  tovg  cvvowiiovg         14  xat  maipaad^at 

15  smnXrjoig  nQoeayoQtvttai 


ARS  6RAMMATICA  391 

p.  21.  22  H. 

arbor  pecus^  quae  nos  corporalia  vocamus;  alia  quae  a  quibusdam  appel- 
lationes  dicuntur  et  sunt  incorporalia;  quae  intellectu  tantum  modo  per- 
cipiuntur,  verum  neque  videri  nec  tangi  possunt;  ut  est  pietas  iustitia 
decus  dignitas  facundia  doctrina.     ea  nos  appellativa  dicimus. 

5  Nomini  accidunt  haec,  quaiitas  genus  figura  numerus  casus.    qualitas 

est  qua  intellegitur,  proprium  sit  nomen  an  appellativum.  genera  nominum 
sunt  IIII,  masculinum  femiuinum  neutrum  commune.  masculinum  est  cui\ 
praeponitur  hic,  ut  hic  praeceptor:  femininum  est  cui  praeponitur  liaec, 
ut  haec  schola:  neutrum  est  cui  praeponitur  hoc,  ut  hoc  scrinium:  com- 

10  mune  est  cui  praeponitur  hic  et  haec  et  hoc,  ut  hic  et  haec  et  hoc  felix. 
sunt  et  promiscua^  quae  Graeci  hcixoiva  appellant,  cum  quod  necessario 
masculino  genere  pronuntiatur  etiam  feminino  intellegitur,  vel  contra  guod 
feminino  pronuntiatur  etiam  masculino  accipitur,  ut  passer  aquila  anser 
mustela.     figurae  nominum  sunt  duae^  simplex  et  composita,  simplex,  ut 

15  felix,  composita,  ut  infelix.     componuntur  autem  nomina  modis  1111:  ex 


Codex  Sangallensis.     1  a  om,         2  precipitmtnr         7  nentnun  —  8  femi- 

ninam  om.        9  Bcola        est  post  neutrom  om.        10  ut  hic  et  haec  et  hoc  om. 

11  quod  onots  cum  necessarium  onsQ  avccyiiaiag         12  qnod  om.         13  acci- 

pitor  om.        14  simplex  felix  ccncc  atg  xo  componuntor  nomina  evvd-eta  Ss  ovofuixa 


fllistg  iv6(6(iara  xaXoviuv.  a  d}  xal  naQa  ttvov  JtQoeriyoQiai  Xeyovtat 
xaC  i6xiv  a6ciiiazay  attva  tip  vS  [lovov  xatakaiLpavetaij  dXk*  ovts  Idslv 
ovtB  atlfa6^aL  ainmv  dwatoVj  Sg  i6tiv  Bv6ifiBi,a  dixato6vvri  x66fiog 
a^ioiia  BVQOta  8i6a6xakCa.     tavta  ri^Btg  7CQO6fiyoQL0ta  XiyofiBv. 

5  Tc5  ovoiiatL  6viL^aCvBi  taika^  Bldog  yivog  6^^^  aQLd-^g  %tw6Lg. 

Bldog  i6tLV  c5  voBttai,  Jj  xvqlov  bCti  to  ovoiia  ^  7tQo6riyoQLx6v.  yivri 
tav  ovoiidtCDV  Bl6lv  ti66aQa,  aQ6BVLXov  ^riXvxov  ovditBQOV 
xoLv6v.  dQ6BVLx6v  \  i6tLV  ov  %Q0td66BtaL  ovtog,  fhg  ovtog 
6    dLSd6xaXog'   d^rjkvx^v  i6tLV  ov  nQ0td66BtaL  avtri^   ag   avtrj   ^ 

10  6x0X1^'  ovSitBQ^v  i6tLV  ov  %Q0td66BtaL  toiko,  (og  toHto  tb  6xqCvlov 
xoLv6v  i6tLV  ov  7CQ0td66BtaL  6  Tcal  17  xal  to  .  i6tLv  xal  inCxoLva 
6v6fiataj  a  oC  '^EXlrivBg  ixCxoLva  nQ06ayoQBvov6Lv ,  0Tt6tB  oxbq 
dvayxaCcjg  aQ6BVLxp  yivBL  ixqxovBttaL  xal  &rikvxa  voBttaL^  ^  tovvav- 
tCov  07CBQ  dTikt^xS  ixqxovBttaL  xal  uq^bvlxS  naQaXa^pdvBtaL  j  Ag  tb 

15  6tQovd^6g  dBt6g  xrjv  yaXrj.  ^xi^iucta  t&v  ovoiidtav  i6tlv  SvOj  dnXovv 
xal  6vv^Btov^  axXovVj  ag  t6  .  6vvtC^BtaL  S\  ov^^ucta  tQ^xoLg 
titQa6iv^  ix  Svo  tBXBCcov^  G>g  tb  7tQod6tBLOv'  ix  Svo  dnoXBLX^vtcov^ 

2  ^axaXa^avstai         7  ^riXvnbv  —  9  diddoTnaXog  om.         10  iextv  om. 
12  a  01  ]   aio         inCnoiva  posteriore  loco  om.        ■  14  ontQ  om,         16  T^^Mff] 
XQanois 


392  DOSITHEI 

p.  22.  23  H. 

duobus  integris,  ut  suburbanum;  ex  duobus  corruptis,  ut  opifex;  ex 
integro  et  corrupto^  ut  ineptus  artifex;  ex  corrupto  et  integro^  ut  armi- 
potens;  aliquando  ex  pluribus,  ut  inexpuguabilis  inexorabilis. 

Numeri   sunt  11,   singularis^    ut   hic   Cato,   pluralis^    ut   hi  Catones. 
sunt  autem  quaedam  nomina  semper  pluralia,  ut  sordes  moenia;  quaedams 
singularem  pluralemque  numerum  communiter  signiGcant,  ut  dies  nubes; 
quaedam  positione  singularia  intellectu  pluralia,  ut  populus  contio;  quaedam 
positione  pluralia  |  intellectu  singularia^  ut  Cumae  Athenae  Thebae. 

Casus  sunt  VI ,   nominativus  genetivus  dativus   accusativus  vocativus 
ablativus.   adicilur  a  diligentioribus  etiam  septimus  casus.    semper  ablativus  lo 
uno  modo  profertur,  cum  a  persona   aut  a  loco  aut  a  re  ablatum  quid 
significetur,  veluli  ^ab  Aenea  stirpem  deducit  RomuhiS;  ab  urbe  in  Africam 


Cadex  SangaUensis.    1  saburbanns        7  populus]  pFs        12  significetur  otn. 
stirpe        afifricam 


4  singularis  ut  hic  Cato  —  401,7  omnium  iustissimus  dicitur  scripta  sunt 
in  codice  Monacensi  601,  cuius  lectiones  a  scriptura  codicis  SangcHlensis  discre- 
pantes  {M),  ubi  memorabilis  esse  visa  est  discrepantia,  indicatae  sunt  9  nzmcig 
eiatv  f^a  Casus  sunt  sex  {  ovofiaTtnrj  Nominatiuus  M  11  ablatum  quid  significetur, 
velut  ab  Aenea  stirpem  deducit  Romulus,  ab  urbe  in  Africam  redit  excerpta 
Charisii,  avpfgs^sv  rt  ablatum  quid  |  oiov  ano  atvetov  ueluti  ab  enea  |  r^  pt^d 
xo  ysvog  stirpe  genus  |  xarayci  Po(ivXog  ducit  Romulus  |  ano  Pofirjg  sig  a  roma 
in  I  aq>Qiiifj  snavsiri  africam  redit  M 


cSg  ro  tB%vlxriq'  ix  tskeiov  xal  anokBCjcovtoq^  ihg  to  adgavi^g  tsxvCtrig* 
i^  anokelnovtoq  xal  tsksCov  .  ivCoxe  ix  nkeiovov^  (bg  to  axata- 
lidxi^tog  avexTCokifiritog  avexSvfSdnrixog 

^Aqi^IioC  eC6iv  dvo^  ivixogj  cog  to  ovtog  6  Kdtcov^  nkrjd^vtixogy 
cog  xb  ovxoL  oC  KaxcDveg,  i6xiv  Si  xtva  ovo fucxa  del  Tckrjd^vvxixd^  d}g  x6  & 
^vnoi,  xeCxri '  xvvd  xov  evixov  xal  nkri%^fxixJ6v  dQid^fiov  xoivcig  OrjiucCvei^ 
csg  xo  fjiiiQa  veq>ikri'  xivd  xjj  (ilv  &i6ei  evvxd^  tc5  di  i/c5  nXri^vvxixd^ 
dtg  xo  dij^og  \  i7(xkrj6Ca'  XLvd  xy  (lev  ^i^et  nkri^vvxixd^  ro  8\  va 
evixd^  ©g  ro  Kv^i  ^A^rivav  QijPai, 

IIxci^eLg  el6lv  ^,  6vo(ia6xixri  yevvxri  Soxvxri  alxiaxtxi]  xkrjxLxtj  lo 
dfpaLQBtixi^,  fj  xal  dnevextixri,  nQO^pdkletat  nagd  t&v  inLiieXe6xiQciJv 
xal  ipSofirj  nx&6Lg,  del  fj  dnevexxLxrj  evl  xQono)  ixfpiQexai,  oxav 
dn6  nQo6cinov  rj  dn6  xonov  fj  dno  nQdyfiaxog  dfpaiQe^iv  xl  6rj^aC- 
vrjxaL^  olov  „ajr6  AlveCov  xrjv  QCt/uv  x6  yivog  xaxdyeL  'Poiivkog^  dn6 
Pci^rjg   elg  'Ag>QLxrjv    incveL6LV,    dn6   rc5i/   ^LfikCQv   xciv    KixiQOvog  « 

2  oviOTS         8  fifv  om.         10  ntioaig    siaiv.    S.   Nomin.  ovofiaxrtxi;  11 

atpriQSTinri         13  roTroi;]  rovxrov         dipaiQsd^iv  ri]  atpSQS^svTai        GrjfiaivriTai  om. 
15  snavsiri         pvpXiav 


ARS  GBAMMATIGA  393 

p.  23.  24  H. 

redit^  a  libris  Ciceronis  intellectuin  est'  septimus  vero  casus  modis  II II 
profertur.  primo^  cum  in  persona  aut  in  ioco  aut  in  re  intellegitur, 
veluti  Mn  Scipione  militaris  virtus  eniluit,  in  monte  Caucaso  poenas  luit 
PrometheuSy   in    statua    Ciceronis    victoria    coniuratorum    mscribitur;'    et 

5  interpretatur  talis  figura  per  dativum,  iv  ta  UxriTciavi^  iv  rcS  Kavxa6a, 
iv  rm  avdQiavxL.  quae  regula  etiam  in  nominibus  secundae  declinationiSy 
quorum  ablativus  et  dativus  idem  est,  observatur  et  in  nominibus  tertiae 
declinationis,  quorum  item  ablativus  et  dativus  idem  est^  veluti  ab  hac 
securi  suavi.    secundo,  cum  ablativi  copulati  genitivo  interpretantur  graeco, 

10  veluti  ^ducente  dea  elapsus  est  Aeneas  '^yoviiivi^g  t^g  d'£ov  i^oiki6^£v 
AlvsCag^  incusante  Cicerone  victus  est  Catilina  xatriyoQOvvtog  KixiQOvog 
^TTif^  KatikCvag^  studente  Sacerdote  |  diflerentia  inventa  est  6jeovdd' 
tovtog  Saxigdcotog  ff  dLaq>OQa  rivQi^\  tertio  modo,  cum  hanc  Gguram 
graecam^  ikTcCdi  tov  8vva6^ai,y  %QoavQi6BL  roti  Xrj6t6veiVj  6xri^ti  rot; 

15  iTtifiovkevsiv  latine  dixerimus  ^spe  posse,   voluntate  latrocinandi,  consiiio 


Cadex  Sangailensis.      1  casns  am.        2  aat  in  loco  om.        4  scribitiir 
8  declinationis  om.        9  ablativij  abFts        grece        11  Catilina  uictus  (om.  est) 
13  hanc]  hic 


1  rjSs  snSonrj  Septimus  nero  |  maatg  casus  M  2  ant  in  loco  add.  exc. 
Charis.  4  svyQ€iq>sTai  nuti.  scribitur  et  M,  inBCribitar  exc.  Charia.  6  dia 
Tijg  doxiHTjg  per  datiuum  |  sv  to  anrinLOvt.  {carr.  -  mvi)  in  scipione  |  sv  rat  naixaeat 
in  caucaso  |  sv  za»  avdQuxvtt  in  statua  M  7  quomm  etiam  ablatinus  priore 
loco  M  trig  tgttrjg  nXiasoig  tertiae  declinationiB  M  11  nict  catilina  M 
13  hanc  figuram  M 


vBvoritai."  ri  S\  ipdoiiij  nx&6Lg  tQoxotg  titQa6LV  ixq>iQ6taLj  TCQcitc), 
otav  iv  %Q06^n(p  f^  iv  tojttji  ij  iv  XQayfiatL  vorjtaLj  olov  ^jiv  ta 
ExrinCovL  r]  6tQarLcnLxri  agBtri  il^iXaiitl^BVj  iv  ta  oqsl  ta  Kavxa6a 
noLvag  ltL66v  IlQOfirid^evgj  iv  tw  avdQLavtL  KLxiQmfog  ri  vCxr^  r^  tav 

5  6wG)^i,ot^v  iyyQdq>6tai  /^  xal  SQ^rivsvetaL  ro  rotoi^ro  ^xfjiia  dLa  trjg 
SotLxrjg  .  og  xavd>v  Tcal  iv  totg  6v6^6lv  tr^g  SevriQag  TcXC^eag^ 
(5v  xal  fi  dg>aLQ6tLxri  xal  ^  dortx^  fj  avrri  i6rLVj  naQaq>vkdrr£raL  xal 
iv  rotg  ovoiuc^lv  rijg  rQCrrig  xkC66(og^  anf  oiLoCcDg  fj  dnevexxLxri  xal  r^ 
SorLxfi  fi  ainri  i6rLVj  olov       .  SevriQmj  orav  dnsvsxrLxal  6wB^6xyy- 

10  [livaL  yevLxfj  6Qiir}V6va)vraL  ikkriVLxfj,  olov  .  \  rQCrc)  rQonc),  otav 
toiko   ro    6xrj(ia    rb    ikXrivLXOV  ^(0(iat6rl    Btna(uv,    iknCSt    roi; 

Svva6^aLj  nQoaLQi66L  rov  Xrj6rBVBLVj  ^xr^iuctL  rov  int^ovkBVBtv. 
tetQdrG)^  G)g  iv  ixeCvc).     kiyofiev  yuQ   ovrag^  ^^firiSevog  (po^ov  r&v 

2  svi  nQoaoanot        rj  iv  tontp  om.        4  ^tiasv]  stsictv        5  sviyQaq>stat> 
8  nUasaig  om.        xai  Sotixri        9  otav  ansvsntinfi.  ai        10  SQftrivsvovtai 

QBJLVMATICI   LATIHI    Vn.  26 


394  DOSITHEI 

p.  24.  25  H. 

insidiandi'.  quarto  %  veluti  in  iilo:  dicimus  enim  sic,  ^nullo  timore 
hostium  castra  irrnpit^  nulla  spe  pcr  vim  potiundi  vallo  fossaquc  moeuia 
circumdat;  nullis  custodibus  palladium  ereptum  cst,  nullis  insidiis  palara 
victus  est  liostis'.  ubique  enim  dericit  latinus  sermo,  scilicet  ideo^  quoniam 
duo  ablativi  nominales  sunt  copulali.  quodsi  unus  participalis  sit,  non  & 
deficit  latinus  sermo,  sed  plenus  est,  ut  supra  ^ducente  dea  elapsus  est^ 
et  cetera  quae  in  secundo  modo  exposuimus. 

Quaedam  etiam  inveniuutur  quae  flecti  declinarique  non  possunt^  nt 
frugi  nibili:  quaedam  duobus  vel  tribus  casibus  tantum,  ut  luppiter  noroi- 
nativo  et  vocalivo  casu,  et  opis;  opis  enim  et  opem  ct  ope  invenimus.      lo 

Sunt  nomina  quae  genlcm  significant;  ut  Afer  Dacus  Hispanus;  alia 
numerum^  ut  unus  |  duo;  alia  ordinem^  ut  primus  secundus;  alia  quali- 

Codex  SangcdUnsis.      6  ducente  deca  elap.  et  cet.        7  in  om.        8  decli- 
nariqne  om.        9  nihil        casibus  otn.        10  enim  om. 


1  TBTQatio  tQono}  Qnarto  modo  |  mg  tv  sneivm  ueluti  in  illo  |  Xsyofisv  yag 
ovtos  Dicimus  enim  sic  M  quarto,  ut  Scaurus  retulit^  cum  latinum  eloquium  in 
quodam  verbo  deficit,  velut  in  illo  ovzos  ovarig  ovtoiv  ovaciv  .  dicimus  enim  sic 
IHomedes'p.  318^14,  quarto,  cum,  ut  Asprus  retulit,  latinum  —  dicimus  enim 
exc,  Gharis.  p.  534,39.  laainam  indicavi,  qua  Scauri  jyraece^^tum  de  participio 
graeco  mv  in  latino  sermone  defJciente  crcidit  .  Aspri  nomen  in  excerptis  Charisii 
defendit  Bergkius  Beitr.  z.  Jat.  Gram.  I  p.  11  b  xort  ovofiorrtxat  et  nominales 
M  6  (oanfQitoig  avcotsgo}  ut  supra  |  fiyovfirivsg  trjg  d^sov  Ducente  dea  |  xort 
ta  Xoma  asvtoi  et  reliqua  quae  in  |  dsvtsQca  tgonai  secundo  modo  |  s^s&sfis&a  ex- 
posuimus  M  8  crxaftqpO^iji/at  quae  flecti  |  xort  nXi&rivai  declinarique  |  ovdivata  non 
possnnt  I  (og  ToxQ7jaiy,og  ut  frugi  |  ovSsv  uihili  M  10  ntoaig  casibus  |  %aitoontg 
et  opis  I  yaq  xort  onsfL  cnim  et  opem  |  xat  onr]  svQianofisv  et  ope  inuenimns  M 


Tcokeiiiov  elg  rag  naQSfifiokccg  elasTCT^SrjOev^  (iride^tag  iXnCSog  SvvdfiSL 
7C£Qiy£vi6dai  xagaxi  xal  tdtpQip  xa  tecxri  naQi^dXXai^  ovSavcov  qwkdxcyv 
t6  naXkdSiov  fjQTtdyrj^  nrjSeiiiag  iveSQag  (paveQcig  ivixrjd^ri  o  jtoki^cog.*'' 
navtaxov  yccQ  inikeCnei  o  QOfiatxbg  koyog^  SijkaS^  Std  rovro,  ort 
Svo  dnevextixal  ovoiLazLxaC  el6iv  6vve^evy(iivaL'  (og  ei  rj  ^Ca  iietoxixrj  5 
eCrj^  ovx  inikeCnei  0  Qco^alxog  Xoyog^  dkkd  nkrjQi^g  iGtiv^  S^neg  iv 
totg  dvotiQCi)  xal   td  komd  a   iv  rc5  SevtiQp  tQoncD  i^ed-ined^a. 

Tivd  eti  evQC6xetai  d  xaiKpd^rjvai  xal  xkid^rjvai  ov  Svvatai^   og 
to  XQV^^^l^^^S  ovSiv  tivd  Sv6lv  fj  tQi6lv  nt(66e6iv  ^iovov         01/0- 
lJLa6tixy  xal  xkritixfj  ntci^ei^  xal  tb  opis*   opis  yuQ  xal  openi  xal  ope  10 
evQC6xo(iev. 

"E^tiv  ovoiiata  d  ed^vog  6ri^aCveL ,  cog  tb  (t^Qvl^  Fakdtijg  "lanavog. 
dkka  dgid^^ov^  G)g  \  ro  elg  Svo'  dkka  td^iv^   cjg  ro  nQcitog  Sevtegog* 


1  ^ridsfiiag  iXniSog^  ^rjSsftta  sanig  3  rjQnagri  5  oi/o/itartxcrtj  xat  ovofia- 
rtxot  ri  ftta]  T^ftat  8  dvyara  9  nt<oasaiv  om.  10  ntoiasi.]  nzoaig  xat 
TO  onig  yag  svQianofisv         12  tog  to  q>QL^yaXa^r)g  anavog 


ARS  GBAMMATICA  395 

p.  sr»  H. 

tatem^  ut  malus  bonus  decorus  albus  niger;  alia  quantitatem;  ut  proculus 
altus  magnus  sublimis  humilis;  quaedam  a  moribus,  ut  remissus  lepidus 
facetus  asper  ferox^  quaedam  omiualia^  ut  vitalis  saecularis  superstes;  alia 
ab  accidentibus  vel  sequentibus  tracta,  ut  beatus  dives  pauper. 

5  Sunt  quaeddm  primae  positionis^  ut  mons  fons  Peleus  Aeacus;  quae- 

dam  dirivativa^  ut  montanus  fontanus  Pelides  Aeacides,  quae  Graeci  patro- 
nymica  appellant;  quaedam  possessiva,  ut  Peleius  Aeaceus.  ex  hac  specie 
^Aeneia  puppis  prima  tenet'  et 

Romuleoque  recens  horrebat  regia  culmo. 

10  sunt  et  diminutiva^  quae  in  diminutionem  absolutorum  nominum  fiunt  sine 
uUa  comparatione^  ut  parvus  parvuhis,  adulescens  adulescentulus.  illud 
vero  memineris^  quod  semper  diminutiones  generibus  suis  unde  oriuntur 
consonant^  pauca  dissonant^  ut  haec  rana  hic  raniculus,  glandium  glandi- 
cula^  beta  betaceus^  malva  malvaceus,  pistrinum  pistrilia,  ut  Terentius  in 


Codex  Sangallensis.     2  maioribas  carr.  moribus        6  patronjmica  om. 
8  ene  Apnbes  prima  tenent        10  in  diminutione        11  paruus  uulus  adulescens 
tulus        13  grandium  grandicula        14  terrentius 


1  ms  10  (laiiQog  nt  longus  |  vjptiXog  altns  |  fifyag  magnus  |  nva  anoTQona 
alia  a  moribus  M  .  ut  procems  editores  Charisii  p.  154,33.  in  graeca  inter- 
pretatione  %oiv6g  pro  noilog  coniecit  Hagentts  G  o^  sHrjvsg  greci  |  naTQovt(iiiia 
patronimica  {corr.  naTQOvv(u%a  patronomica)  |  nQoeayoQSvovaiv  appellant  |  Tiva 
xTTjT&ra  quaedam  possessiua  |  (og  to  nsXsiog  ut  peleius  |  ex  tovtov  tov  sidovg  ex 
hac  specie  M  7  Aeaceus]  Aeneius  Charisius  p.  155,2  8  Aeneia]  Verg. 
Aen.  X  156         9  Romuleoque]    Verg.  Aen.    VIII  654  11   sxsivo  itrjiivTjeo 

illnd  memineris  |  oti  af^  Tavnono  quod  semper  dimi  |  pidTixa  svToig  nutiones 
in  I  i^Sioig  yevfffii/  suis  generibus  |  o^ev  OQiiaTui  unde  oriuntur  |  ev(iq>(ovBi  con- 
sonant  |  oXiya  diaqxovBi  pauca  dissonant  |  ate  to  osvtXov  ut  beta  M  13  glan- 
dium  glandicula  exc.  Charis.  p.  535^23,   glandinm  glandula  Charisius  p.  155,15 


akka  xoioxrixaj  cog  ro  xaxog  aya&og  xo^iiiog  ksvxog  (liXag'  akXa 
ico^oxrixa^  G)g  xo  (laxQog  v^Xog  (liyag  vjlnjlog  xotkog'  xiva  aTto 
xQonaVj  cjg  x6  aveifisvog  rjdvg  xaQCsvg  XQa%vg  ^Qa6vg'  xiva  di 
oiavLOxixd^  c)g  xo  ^cnixog  aidvvog  TCBQvdv  akka  caio  xav  6viifiavv6v- 

5  xov  fi  xciv  TcaQenoiisvov  siki^^^dva^  d>g  xo  fiaocaQvog  7Ckov6Log  nivrjg, 

"E^XLV    XLva    7CQG)x6xv7ca^    fhg    xo    oQog    nriyiq    Ilriksvg   Ataxog' 

XLva  TcaQaycoyd^  ag  xo  OQSLV^g  nrfyatog  IlTjksidrig  AiaxCdrig^  ansQ  ot 

^Ekkrivsg  naxQOWiiLxa  7CQo6ayoQSvov6LV^  xLva  xxi^XLxd       .  ix  xovxov 

xov  stSovg       .  i6xLV  dh  xal  v7CoxoQL6xLxd^  a  sig  iibC(06lv  xav  dno- 

10  kvx(ov  ovoiidxov  yCvsxaL  avsv  xvvbg  6vyxQC6sog  .  ixstvo  Si  iiiiLvri6o 
oxL  dsl  xd  vnoxoQL6xLxd  xotg  iSCoig  ysvs6LV  o^sv  OQiidxaL  6v(iq>ci)vst,  okCya 

3    (og    avifiivog  Z^Q^^S  ^  iovTinog  5  fianQaQiog         nsvv}        7 

nriXt.Srig         10  St  om.         11  TOis]  £V  xoig 

26* 


396  DOSITHEI 

p.  26  H. 

AdelGs,  ensis  ensicula  et  ensiculus,  ut  Plautus  [in  singula  et]  in  Rudente. 
monoptota  vero  nomina  et  liaec  quae  natura  singularia  sunt,  id  est  ele- 
menta,  item  fluminum  et  montium  nomina  propria,  item  dies  fcsti^  item 
litterarum  elementa^  item  numeri,  diminutionem,  quod  Graeci  imoxoQi^^ov 
appellant^  non  recipiunt.  sunt  etiatn  quae  Graeci  frnitttixd  dicunt,  nos  s 
non  absurde  yerbalia  dixerimus,  ut  est  a  yerbo  lego  lecUo^  ct  raptor  et 
percussor  ex  eo  quod  est  rapio  et  percutio. 

Quaedam    generalia    suht^    quibus    multa    continentur    dissimilia,    ut 
animal  arbor.     ex  his  nascuntur  specialia,  quae  dividuntur  et  minuuntur 
originibus  suis  generalibuS;  ut  homo  equus  taurus  laurus  pinus  fraxinus.  lo 
quaedam  facta  a  sonis  vel  a  vocibus,   uU  stridor  clangor  tinnitus  hinnitus 
ululatus  fremitus  mugitus.    quaedam  descendunt  ab  adverbiis^  ut  hesternus 


Codex  SangaUengis.     1  ut  ante  PlautQs  am,         in  rudentem         2  nomina 
om,        6  8unt  —  dicunt  om.        6  ut  a  uerba  (corr.-bo)  est  lego        percureor 
7  eat  om. 


1  in  Adelfis]  IV  2,45  Plautus  ensicalum  in  Rudente  Charisius  p,  155,17, 
Plautus  ensicula  in  Rudente  exc.  Charis.  p.  535,25  :  Plaut.  Rud.  IV  4,112  enai- 
culust  anreolus  2  ^kova  ds  ovofiata  monoptota  uero  nomina  M  3  fluminnm 
et  montium  nomina  et  urbium,  item  deorum  et  hominum  nomiDa  propria 
Charisius  p.  155,19  4  quod]   qnam  exc,  Char,  p.  535,28,  quod  corr.   quam 

codex  Charisii  p,  155,21  5  sunt  etiam  quae  ab  his  (rifiaTind  dicuntur  Charis, 
p,  152,22  rjfisig  de  nos  uero  |  ovn  avcaTjTmg  non  absnrde  |  uerbalia  egovfisv 
dixerimus  |  atg  seuv  anoxov  ut  est  a  |  Xsyai  QtifucTog  lego  uerbo  lectio  M  8 
ttva  Ss  ytvma  quaedam  autem  generaha  |  setiv  oig  nolXa  sunt  quibus  multa  | 
negiBx^ttai  continentur  M  11  quaedam  autem  facta  M  orjxog  tovxaXnov 
tinnituB  aeris  |  xpefi^riafios  inno)  hinnitus  equi  M 


Siaqxovsi  6€vrkov  6evxkiov,  iutka%ri  iLakd%iov,  aQtoxonog  aQto- 
xoniov^  ^Cfpog  ,  \  ta  (lovoTCtcJta  8i  ovoiiata  xal  tavta  a  q>v6SL  svtxa 
i6tij  tovti6tv  ta  6toiX€taj  o^oiag  tmv  notaiuiv  xal  t&v  oQecDv  ta 
ovoiiata  xvQta,  ofioiag  al  ioQtai,  oiioicog  tav  yQafi^tcJv  ta  ^toix^taj 
o^oicjg  oi  aQtd^iioi,  n€iG)6iv,  o  ot  "Eklrjvsg  vnoxoQi6(i6v  xakov6iv,  s 
ovx  avaSixstai,,  i6ti,  xal  a  ot  ^Ekkrivsg  ^ij/xartxa  Xiyov6iv, 
rilistg  Si  ovx  avoi^tag  iQOv^isVj  (og  l6tLV  ano  tov' kiya)  ^i^fiatog 
xal  aQTta^  xal  xXrixtrig  ix  tovtov  o  ti  aQTcd^o  xal  nXri66G), 

Tiva  S\  ysvLxd  i6tvv^  olg  noXXa  nsQiixstai  dvoiioLa^  (hg  to  ^Sov 
SivSQOv.     ix  tovtov  S^  yswdtav  tSia^   a  SiaiQsttai  xal  Xsmvvstai  lo 
dno  trig  iSiag  aQxrig  tr^g   ysvvxrjg^    G)g   to    av^Qonog   Xnnog  ravQog 
Sd(pvi^   nitvg   ol^ia,     ttvd   Si  nsnovijiiiva  ix  tc3i/    i^x^'^  V   ^^^  '^^'^ 
(fovciv^    <og  t6   tQi6^6g^  XQavyi^^  6  ^X^S   ^o^    x^Axoi),    ;|^(>£/i£Tt<J/i6^ 

1  aQtonog  aQtononiov         3  oQtatv'}  OQa         6  ieti.-liyovatv  om.         7  ^ativ] 
ear        8  srZijXTi^g]  nari%tfg        9  naXla  nsQisx^^''''^''  avofiaia 


ARS  GRAMMATICA  397 

p.  36.  27  H. 

hodiernus  crastinus  serus  niniius  citus.  alia  a  parlicipiis  figurata,  ut 
iudibundus  laudabundus  lacrimabundus  anhelabundus  furibundus  mori- 
bundus;  hiulcus  qui  hiat^  petulcus  qui  pctit.  sunt  etiam  quae  Graeci 
inl^Bta  dicunty  quae  cuiuscumque  |  personis  adiciuntur  laudandi  gratia 

5  vel  vituperandi:  laudandi,  veluti 

Lausus  equum  domitor  debellatorque  ferarum, 
vituperandi,  ^et  ipse  doli  fabricator  Epios'.     sed  haec  omnia,  quam- 
quam  species  sunt  nominum^  absolute  tamen  nomina  dicuntur  et  quibusque 
rebus  personisve  praeposita  sunt. 

10  Quaedam   nomina    sunt   quae   per   se   sine    alterius   partis   orationis 

amminiculo  intellegi  non  possunt,  ut  pater  frater:  recipiunt  enim  sibi  et 
illa  per  quae  intelleguntur:  haec  a  Graecis  rcSv  hqoq  xl  appellantur,  id 


Codex  SangaUensis.      3  hialcus]  hiolus         petat         4   inC&Bta  om,         5 
laudandi  posteriore  loco  om,  8  dicunt  et  cuiusque  9  praepositi  sunt 

12  a  graecis  nagaTa  sXleva  TavziQog  xi  toav  nq  appellantur  nQocayovhvovtai 


4  cuiuscamque]  quibusque  codex  Charisii  p.  155,31,  cuinsque  codex  ex- 
cerptorum  p.  536^2  .  quibusque  et  hoc  loco  et  infra  8  voluit  grammaticus 
6  Lausus]  Verg.  Aen.  VII  651  7  et  ipse]  Verg.  Aen,  II  264  8  %ais%aotov 
et  cuiuscumque  |  nqay^xoq  rebus  |  17  nqootonov  nqotaooitai  perBOnisue  praeposita 
suntJlf  11  ngooporjd^avBt  amminiculo  |  vorittiv  ov  dvvatai  intellegi  non  possunt  | 
(og  natriQ  adiXqxog  nt  pater  frater  M  ,  fortasse  nQoopori^fiag   vorfiijvat.  12 

tavta  naQatat  tXXsvm  haec  a  grecis  |  avxmQog  ttxmv  ad  aliquid  |  nQoaayovivovtai 
appellantur  M 


TnTCav^  okokvyiiog,  PQVxtld^iiog,  ^tncrid^iiog.  xvva  S%  xaxeL6i  ano  xav 
i7CiQgri(idxG}v  ^  (og  xo  ix^etSivog  ern/LBQivog  avQivog  otlfivog  6q>odQ6g 
xaxvg,  akka  ano  xc5v  (lexox^v  nenXa^^ivaj  ag  x6  naC^cnv  inacv^v 
daxQvmv  aO&fiaivtov  ^aivofuvog  xsdvi^l^ofuvog  ^  ;i^a<yxG7i/   6  ;|^atVG}i/,  | 

5  xQOvaxTjg  og  xqovbc,  fiexegxoiievog.  i6xvv  ixt  a  ot  "Eklriveg  inO&exa 
kiyovCiv^  a  xolg  exdoxov  nQo6cinoig  nQ06§akkexav  inaCvov  x^Q^'^  V 
ilfoyov^  olov  ri  iv  ^oytp.  akXa  xaxna  navxa,  ei  Tcal  xa  ^Xiaxa 
etdri  i6xlv  6i/0fiaTCDi/,  anoXvxcog  fiivxov  ovofiaxa  kiyexav  xal  ixd6xov 
nQayiiaxog  ^  nQo6cinov  nQ0xd66exaL. 

10  Tivd    ovofiaxa   el6lv  a  xa&^   iavxa   avev  ixiQov  iiiQovg  Xoyov 

nQO^Pokijgj  avev  xov  axBQOv  iiiQog  Xoyov  nQ06&etvai,  vori^vat  ov 
Svvaxai^  cd$  naxriQ  dSeXfpog.  avadixovxat  yccQ  iavxolg  xal  iTUlva^ 
Si    cDv   voelxav,     xaika   naQoc   zAv  ^EXXi^vov    xav   nQog  xi   nQ06a- 


1  oXoXvoyMg  ^Qixrfifkog        4  toQ^vriioyL^vog        8  anoXvotog  fisvtot  ta  ovoji 
11  avsv    rov   ttBQOv]    avu  tov  itQO  vorfiijvai]   vovtrjv  12    mg   natriQ 

a3tX(p6g  om.        savtovg 


398  DOSITHEI 

p.  27.  28  H. 

est  ad  aliquid.     sunt  et  similia  tav  tcqoq  xi  Ttog  ij^ovta,  id  est  ad  ali- 
quid  quodam  modo  attendentia^  ut  dexterior  sinisterior. 

Sunt  quoque  quaedam  homonyma,  quae  una  appellatione  plura  signi- 
ficant;  ut  nepos  acies.  significat  enim  nepos  et  certum  cognationis  gradum 
et  rei  avitae  consumptorem.  similiter  acies  et  oculorum  dicitur  et  ferri^ 
et  exercitus.  quaedam  sunt  synonyma,  quae  pluribus  loquelis  idem  signi- 
ficanty  ut  terra  humus,  |  cnsis  gladius.  quaedam  mediae  potestatis,  quae 
significationem  a  coniunctis  sumunt,  ut  magnus  (ortis:  haec  enim  per  se 
nullum  habent  intellectum  et  ideo  a  quibusdam  adiectiones  vocantur^  ut 
magnus  vir,  fortis  exercitus.  w 

Nominibus  accidunt  etiam  collationes.  gradus  itaque  collationis  sunt 
tres,  absolutus^  ut  doclus^  comparativus^  ut  doctior^  superlallvus,  ut 
doctissimus.     nomina  collationis  imposita  parum  propric.     nam  et  doctus 


Codex  Sangallensis.      1  niog]  no         2  attenuenta         3  homonyma  om. 
5  avitae]   habitae        6  synonyma  orn.        9  habet        11  collationiB]  collationes 
corr.-is        13  rarum  propriae 

2  attendentia  exc.  Charis.  p,  536,10,  habentia  codex  Charisii  p.  lo6,9, 
attendentia  vel  taliter  qualiter  se  habentia  Diotnedes  p.  332,31,  se  habentia  M 

3  iativ  Tc  Ttya  sunt  quoque  quaedam  |  Ofimvifia  omonima  uniuoca  M  6  Titra 
BOttv  avvatviiia  quaedam  sunt  aequiuoca  M  7  gladius]  mucro  M,  in  quo 
ut  terra  —  mucro  in  margine  addita  sunt  8  (og  zo  (iByag  vaKtiQog  ut  magnus 
fortis  M  9  (og  %o  iiksyag  avriQ  ut  magnus  uir  |  veTiTjQog  azQatog  fortis  exer- 
citus  M        11  §a&fiot  ToiyaQOv  gradus  itaque  |  Toiotv^faeco  conpositionis  M 

13  parum]  non  M 


yoQEvovtaL,  tovtiotv  UQog  ti.     iotiv  xal  o^oia         toxrti^ti  JCQog  tv 
xatd  tiva  tQonov  7CQo6i%ovta^  ag  to  del^iog  aQiOteQog, 

^ECtiv  ti  tvva  6(icivvna,  a  iiva  itQoCriyoQia  nksiova  Cri^iaiveij  cog 
to  lyyovog  td^ig.  ^rjiiaivev  ydQ  xal  d>Qi6(iivov  Ovyyevsiag  (iad^fiov 
xaX  yCQayiidtciv  fiaiiiicicov  xatatpayav.  oiioiog  tb  acies  xal  6(pd^akfi(5v  5 
kiyetai  xal  eiSriQOV  xal  6tQatonidov,  tivd  iotv  Owcivv^,  a  nXsioOiv 
Xakvalg  to  avto  OrniaivBv  ,  tivd  d\  iti^rjg  dvvdfisog^  a  trjv  arjna- 
6iav  dno  tav  Ovvs^evynivov  kafipdvovOiv^  dtg  to  fiiyag  iiSxvQog, 
tavta  yaQ  xad"^  iavtd  ovSiva  ixovOvv  vovv  xal  Sid  tovto  TcaQa 
tivov  nQoOd^rjxav  kiyovtat,  og  tb  ^iyag  dvT^Q^  iGxvQog  OxQatog,  lo 

Totg  ovofucaiv  Ovii(iaivov6LV  xal  Ovy^Qi^eig,  ^a^fiol  toiyaQovv 
tov  OvyxQioedv  ei^iv  tQetgy  dnoXvtog  OifyxQittxog  vneQ^exixog  . 
ra  ovofiata  ti]g  OvyxQiOemg  initi^eitai  ov  xvQiog,    xal  yccQ  tb  doctus 


4  Bvyevi.ag      8  ftiyag  iaxvQog  om,       10  mg  —  atQatog  om.       11  avfi^aivoaiv 
%ai  aivnQiaig  12  tmv  avy%Qies(ov]  ttoaivd^Baem  dnolvtog]  ano^nvtog 

13  trig  eiv%QvaB<og 


ARS  GRAMMATICA  399 

p.  28.  21)  H. 

cullalioiiis  niudus  non  rst,    cuni   ^^solutus  sit  ct   nulii  cuniparetur.     item 

doctior  non  rectc  dicidir  comparativus,  quia  non  comparet^  sed  superponat. 

cura  enim  dico   Muctior  illo  sunf,  non   romparo   me   illi,  sed   superpono. 

Non  omnia  autem  nomina  gradus  coUationis  recipiunt;  sed  sola  quae 

5  aut  qualitatem  significant,  ut  bonus  candidus  citus,  aut  quantitatem,  ut 
longus  altus  magnus;  cetcra  autem  non  habent  collationcm,  veluti  quae 
corpus  significant^  ut  homo  arbor.  quaedam  nomina^  quamquam  quaU- 
tatem  significent;  gradus  tamen  |  collationis  uon  hahent,  ut  rudis  sobrius 
mediocris  grandis.     quaedum  sunt  quae   unum   tantum  gradum   recipiunt 

10  comparativum,  ut  senex  senior^  iuvenis  iuvenior  [iuvenissimus  enim  num- 
quamj;  quaedam  superlativum  tantum^  ut  pius  piissimus^  belius  beilissimus. 
sunt  item  superiativa  quae  ahsolutuniy  hoc  est  jiQototimov,  noii  habent^ 
sed  ah  adverbio  veniunt,  ut  ulterior  ultimus  ab  ultra  vel  citerior  citimus 


Codex  Sangallcmis.  1  cum  solutas  sit  ct  nalliB  2  quia]  qui  6  autcni 
om.  7  ut  homo  arbor  om.  10  iuvenitisimas  enim  namquam  om.  11  bellus 
lissimus 

1  collatiouis  giadus  non  est  exc.  Charis.  p.  536^0  2  cum  alioqui  non 
comparet  exc.  Charis.  p.  53(i,22  5  candidus]  albus  M  a)$  xo  na%Qog  ut 
longus  I  lytljriXog  (isyag  altus  magnus  |  ra  loma  Ss  cetera  autcm  M  7  av&gonog 
homo  I  devSQOv  arbor  M  8  ofitog  xov  ^ad-ftov  tamen  gradus  |  vrig  avxQiatog 
collationis  |  ovx  f^^^  ^S  to  non  habent  ut  |  %ivog  avrjrpog  rudis  sobrius  M 
rudis  ebrius  ct  in  graecis  aKXrjQog  avrjtpog  coniecit  llagentis  .  sobrius  esi  apud 
Charisium  p.  lofj,27  et  in  excerptis  p.  530,28 


6vyxQi6e(og  tQOTCog  ovx  iotiv^  ojtote  anokvtog  stri  xal  (irjdsvl  exry- 
XQLvotto.  o^oiag  ro  doctinr  ov  xaXcig  Xiystat  CvyxQitixog^  otv  ov 
6vyxQLvsij  alla  xmsQti^st.  otav  yccQ  Xsyo  j^dLSa6xahxcitSQog  ixsivov 
siuL^^''  ov  6vyxQLVcj  sfiavtov  ixsCvp,  dXX*  vjcsQtL&a. 

5  ()v   Ttavta   ds   ra   6v6(iata   tovg  fiad^fiovs  trjg  6vyxQL6sG)g   ava- 

8s%ovtaL^  akka  ^6va  ansQ  av  7ioL6trita  6rjnaLVSL,  ag  to  ayad^^g 
ksvx6g  taxvg^  i}  7to66tTjta^  (Bg  to  (iaxQ6g  vtlnjX6g  iisyag.  ta  koLua 
6%  ovx  s%SL  6vyxQL6LV^  olov  ansQ  av  6ciiia  ernLaivsL^  cig  to  avd^Qconog 
6sv8qov.     tLva  ovoiiata^  sl  \  xal  ta  fidlL6ta  noLOtrjta  6r}iiaivsL^  o(icjg 

10  roug  fiad-^ovg  trjg  6vyxQi6scog  ovx  sxsl^  cSg  ro  xsvog  vricpdkLog  nsvijg 
fisyag.  tLvd  sl6lv  a  sva  ii6vov  Pad^^iov  dva8sxstaL  tov  6vyxQLtLx6v^ 
mg  ro  ysQOv  ysQaL^tSQog^  vsog  vscitSQog  [i^sotSQcitatog  yaQ  ovxi]' 
XLvd  to  vnsQ^stixov  ^ovov  .  s6tLV  o^oicjg  vnsQ^stixd  a  tov  dn6kvtov^ 
tovts6tiv  roi/  nQG)t6tvnoVj  ovx  sxov6lv,  dkkd  dno  inLQQtj^atog  SQXStaL, 

1  aitoXvTog    iir]]    anoavzog   siv  2   ro    doclior  om.  5    tr]v6av%Qt.<!fiog 

recipiuut  zivadexovzai         6  ansQav  Totorr/ra         7  ag  zo  om.  10  rot^  ^ad^fiov 

ov-K  txei  om.        vrj^pdXiog]  avri<pog        11  rtvfg  naiv        12  ov^v  corr.  ovxl 
14  sxovaa 


400  DOSITHEI 

p.  89.  30  H. 

a  citra^  inferior  infimus,  superior  summus^  prior  etiam  primus  ah  adverhio 
prius.  quaedam  sunt  in  quibus  tantum  gradus  superlativus  invenitur,  ul 
novissimus  supremus.  quaedam  sunt  quae  diversis  figuris  in  collationem 
veqiunt,  ut  malus  peior  pessimus^  bonus  melior  optimus:  his  enim  per 
omnes  Ires  gradus  comparatio  processit^  nec  tamen  unam  formam  nominiss 
tenent.  sunt  alia  absoluta  quae  nullo  quidem  gradu  collationis  figurantur, 
recipiunt  tamen  collationem^  si  illis  magis  adverbium  iungatur,  ut  magis 
rudis,  magis  pius,  et  maxime  similiter;  sicut  e  contrario  minus  et  minime 
adduntur.  | 

Utimur  autem  gradu  comparativorum  in  uno  et  altero  prope  aequa-  lo 
libus  ac  similibus  (nam  dissimilium  comparatio  nulla  est),  ut  ^hi  duo  viri 
forles^  sed  hic  altero  fortior'.     item  comparativus  gradus  et  his  qui   sui 
generis  sunt  et  his  qui  aiterius  sunt  comparatur^  ut  equus  velocior  equo 
dicitur,  qui  eiusdem  generis  est,  item  velocior  cane,  qui  alterius  generis 


Codex   SangdHensis.      1    ab   adverbio   om.  2  sant  quibus  3   quae 

adiuereis         5  comparitio         6  equidem         8  8icut  coDtrario         10  autem  om. 


6  tenent]  tenuit  Charisius  p.  157,4,  exc.  Charis.  p.  536,39  .  in  graecis 
vQOvxtoQn^Bv  coniecit  Hagenus  nullo  quidem  M  7  eav  avtoig  si  eis  |  xo 
fialXov  magis  M  S  sn  tov  evavtiov  ex  contrario  minus  et  minime  |  ftgoafiaXsTai 
adiciuntur  M  10  xgmiie^^a  de  utimur  autem  M  13  d'aaaoi)  mnoi  uelocior 
equo  I  Zeyertti  xov  dicitur  qui  |  o\tovyevov  mvtoig  einsdem  generis  est  M 


ano  xov  .prior  Tcal  primus  ano  xov  iniQQi](iaxog  prius.  xiva  i6xiv 
iv  olg  (lovov  6  Pa^^iog  o  vTteQd^exixog  evQL6xaxaL  .  xiva  bGxiv  a 
Staq^oQoig  xvnoig  eig  0vyxQi6iv  iQ%exai  ,  xovxoig  yccQ  dia  navxcnv 
x&v  XQiciv  Pad-ficiv  17  <SvyxQL6ig  nQOxmQi^eei  ^  akX'  oficDg  ovx  exev  eva 
xvnov  xov  ovoiiaxog.  i6xtv  akka  anokvxa  a  ovSevl  luv  fiad"^  5 
6vyxQi6ea}g  xvnovxai^  avaSe%exai  ^ivxot  xijv  6vyxQi6iv^  eav  avxolg 
xo  fiaXkov  iniQQtj^a  ^evx^ti^exat  xal  xo  ,  ofioiog  &6neQ  ix  xov 
ivavxiov         nQ06^dkkexai,  \ 

XQci^e^a  Se  tc5  fiad^fi^  xciv  6vyxQixix&v  iv  evl  xal  ixeQG)  6%eSov 
L6oig  xal  oiioioig  {xAv  yccQ  avoiioiov  6vyxQi6Lg  ovSe^iia  i6xLv)^  <hg  x6  10 
„oin:ot  OL  Svo  avSQeg  l^^vQoi^  akk^  ovxog  xov  exeQOV  i^xvQOxeQog'^. 
o^oiog  6  6vyxQLXLx6g  Pa^ii6g  xal .  xovxoig  xotg  xov  avxoi  yivovg 
ov6lv  xal  xovxoLg  xotg  exeQOv  ov6lv  ^vyxQivexai^  <og  x6  tnnog  d^d6- 
6ciiv  Xnnov  kiyexai  xov  o^oyevoig  ovxog^   ofioicjg  d-d66ci)v  xvv6g  xov 

1  prior]  pior        prius  om.         2  iv  om.         4  tgoxtoQV^fi'         5  ovdevl  fiev^ 
ovdevfie         7  fiaXXov  oni.        9  avnQitmv        14  mnot  ofioyevovg 


ARS  GRAMMATICA  401 

p.  30.  81  H. 

est  supeiiativus  vero  his  tantum  qui  sui  geueris  sunt  praeponitur.  nam 
velocissimus  equus  non  dicitur^  nisi  equis  comparatus  sit.  itaque  super- 
lativus  gradus  aut  omnibus  sui  generis  praeponitur,  ut  ^o  Danaum  for- 
tissime  gentis  Tydides/  aut  nullis.  scito  autem  comparativum  gradum 
5  casum  ablativum  trahere  tam  numeri  singularis  quam  pluralis,  ut  doctior 
illo,  doctior  illis.  superlativus  vero  casum  genilivum  trahit  et  tantum 
plurali  iungitur  numero,  ut  omnium  iustissimus  dicitur.  | 

DE  PRONOMINE 

Pronomen  est  pars  orationis  quae  pro  ipso  posita  nomine  minus 
10  quidem  plene,  idem  tamen  significat^  ut  ego  tu  [me]  ille.  pronomini 
accidunt  qualitas  genus  figura  numerus  casus  persona.  qualitas  pronominum 
aut  flnita  est  aut  inflnita.  flnita  est  quae  notat  certam  personam,  ut  ego 
tu  ille.  inflnita  est  quae  cuiiibet  personae  potest  accommodari,  ut  quis 
qualis  quae.  genera  prouominum  sunt  IIII,  masculinum  ut  hic^  femininum 
15  ut  haec,  neutrum  ut  hoc^  commune  ut  ego.  flgura  pronominum  duplex 
est:  aut   enim  simplicia  sunt^   ut  quis   ego,   aut  composita,   ut  quisquis 

Codea:  SangaUenais.  3  fortiBsimae  gentis  TYTIJEC  4  scito  vic&id% 
5  tam]  etiam  plaralis]  popalis  10  tamen]  tam  pronomiDa  accidant 
13  at  ante  quis  om. 


1  sai  generis]  eiusdem  geDeriB  M  3  o  Danaom]  Verg.  Aen.  I  96 
4  rj  ovdsvog  aut  nullis  |  YvaCToSe  scito  aatem  M  5  ^axfi  {corr.  cZxet)  %ai 
Bvtto  evina  trahere  tam  in  Bingalari  |  aQrfiiim  xai  bv  tod  nnmero  quam  in  | 
nlrj^vvtivito  plurali  |  tog  xo  ut  doctior  illo  et  doctior  illis  M  7  mg  ro  XeyiTai 
ut  iustissimus  dicitur  omnium  M  8  DE  PRONOMINE]  exc.  Charis.  p.  557,3 
Charis.  p.  157,23 :  cf.  IHom.  p.  329,1.  in  codice  Monacensi  601  dtclinationes  pro- 
nominum  personalium  graecorum  et  IcUinorum  omissis  iis  quae  de  defectu  casuum 
grammaiicus  adnotaverat  leguntur,  in  reliquis  pronominibus  quae  sequuntur 
omnibus  duo  casus,  nominativi  et  genetici,  trium  generum  in  singulari  et  in 
plurali  7iumero  item  graece  et  laiine  scripii,  inde  a  pronomine  illc  autem  latinae 
formae  graecis  superscriptae  sunt  .  exhibui  lectionem  codicis  SangaUensis,  quam- 
quam  in  eo  in  latinis  pronominibus  quaedam  formae  omissae  sunt  10  ut  ego 

tu  bic  ille  exc.  Char.  p.  557,5 


it6Qoy€vovg.  6  VTteQd^stixbg  S^  tovtav  fAovov  rc3v  ofioysvciv  ovtov 
7cgotd66staL.  taxvtatog  yccQ  Xnnog  ov  Xiyetav^  iav  [iri  Xjcnovg  6vy- 
XQivritai.  toiyaQOvv  6  vnsgd^stixog  Pad^^iog  t}  navtav  tAv  ofioysvav 
nQota60staL  ^  ovSsvog.  t6^i  dh  tov  6vyxgitix6v  fiad^fiov  triv  nta6tv 
5  tiiv  anoxo^Li^tixrjv  sXtulv  xal  iv  t^  svixA  aQtd^fia  xal  iv  ta 
nkri^vvttxQ  .  6  vnsQd^sttxog  Si  r^v  ntS6iv  r^i/  ysvtxriv  skxst  xal 
ILovov  nXrid^vtixS  ^svyvvtav  aQi^fip^  (bg  ro         Xsystat. 


2  tnTCOig']  smnoaig        5  ^XnHv^  sXnn 


402  DOSITHEI 

p.  Sl.  32  H. 

egomet.  numeri  sunt  II,  singularis  ut  hic,  pluralis  ut  hi.  communis 
quoque  numerus  invcnitur:  dicimus  enim  qui  vir  ct  qui  viri.  casus  quibus 
declinantur  totidem  quot  et  nominum.  personae  tres,  ego  tu  ille.  sunt 
et  pronomina  ad  aliquid,  ut  meus  tuus:  nam  et  haec  sine  altero  non 
possunt  intellegi.  6 

Ego  iyci,  mei  vel  mis  iiiov^  mihi  iiioi,  me  ifie^  o  ego  c3  iyd  (sed 
vocativum  habere  non  potest,  quia  nemo  dicit  o  ego,  nisi  o  exclamatio 
sit,  ut  apud  Horatium  ^o  ego  infelix,    quem  tu   fugis'),   a   me  cat 
i^ov:  pluralis  nos  rjiists^  nostrum  ^jludv,  nobis  rnitVj  nos  fi^cigj  o  nos 
C9  fiiietg  (nec  pluralis  hahet  vocativum,  nisi  aeque  exclamatio  sit,  ut  cum  lo 
dicimus  ^o  nos  felices'),  a  nobis  ag>^  rniav,    pronomen  lioc  trium  generum 
est  commune  [egoj  .  tu  Cv^   tui  vel  Us  60Vj  tibi  Coiy  tc   ci^  o   tu   cS 
6Vj  a  te  anb  6ov:  pluraUs  vos  v^etg^  vestrum  v/i(5i/,   vobis  v^tv^   vos 
v^g^    0    vos    cS    vfLetg    (hoc    quoque    prononien    omnium    geuerum    est 
commune.     non  est  refutanda  eorum  sententia  ,  qui  dixerunt  in  quibusdani  i5 
pronominibus  vacativum  non  posse  cadere,  cum  etiam  pacne  in   omnibus 
pronominibus  non  debeat  esse  vocativus.     sed  nos,  non  quod  refragamur 
rationi,  vocativum  adiecimus,  sed  quoniam  contextum  declinationis  habere 
voluimus^    inseruimus,    quamquam   non  solum    vocativum    non   invenimus, 
verum  eliam   in  quibusdam  casus  deOcere  videmus),  a   vobis  a^)'   viiciv,  so 

Trigena  abhinc.  ovtog  xovxov  xal  avxri  xavxrig  xal  xovxo  xovxov 
hic  haec  hoc,  huius^  huic,  hunc  hanc  hoc,  o  tU;  ab  hoc  ab  hac  ab  hoc: 
pl.  ovxot  X0VXC3V  xal  avxai  xovxov  \  xal  xtivxa  xovxcov  hi  hae  haec^ 
horum  harum  horum,  his,  hos  has  haec,  o  vos,  ab  his.  avxbg  avxov 
xal  avxrj  avxrjg  xal  avxb  avxov  is  ea  id,  eius,  ei,  cum  eam  id,  o  is  25 
0  tu  0  id,  ab  eo  ea  eo:  pl.  avxol  avx(Bv  xal  avxal  avxciv  xal  avxa 
avxciv  ii  eae  ea,  eorum  earum  eorum,  iis  eis  eis,  eos  eas  ea,  0  ii  o 
eae  0  ea,  ab  iis  ab  eis  ab  eis  .  ovrog  xovxov  xal  avxt]  xavxrig  xal 
xovxo  rovrot;  iste  ista  et  islaec  istud  et  istuc,   istiiis,   isli,  istum  istunc 


Codcx  Sangallensis.  1  ut  hic]  ut  hi  2  quibus]  quia  C  mci  uel  mcis 
fiov  mibi  fiov  {corr,  sfiov)  me  10  nec]  ne  ut    ante    cum   om.  11  aqp* 

Tifimv]    aqfafiov  12    tui]    tu  aov  tibi  om.  15  Hententia  oin.  16  iu 

omnibus  debeat  esse         17  refragamur  uocatiuo  adiecimus         20  in  quibusdam 
cadere  uidemus         24  ab  hisj  a  uobis         25  is  ea]  haec  ea         eum]  cum 
27  hi  hae  ea  eorum  earum  his  eis  eis  eos  eas  ea  o  hi  o  bae  0  ea  ab  his  ab  his 
ab  eis         28  auri/  xavzTig]  avzrjg        29  istaec]  iste 

8  apud  Horatium]  epod.  12,25  1 5  non  est  refutanda  eorum  sentcntia  exc. 
Char.  p.  557,22  16  in  omnibus  pronominibus  non  debeat  esse  vocativus  exc, 
Char.  17  uon  dum  refragamur  rationi  vocativum  adiecimus  Dioinedes  p.  330,1, 
nondum  refragamur  i*ationi  vocativum  adicientcs  Chari.sius  p.  15S,t2,  non  refra- 
gamur  rationi  vocativum  adiecimus  codex  excerptorum  Char.  20  in  quibusdam 
casus  deficere  videmus  exc.  Ciiar.  et  Diomedes,  in  quibusdam  casibus  deficere 
videmus  ea  CJiarisius 


ARS  GRAMMATICA  403 

p.  32.  33  H. 

istam  istanc  istud  et  istuc^  o  iste  ista  istud  istuc,  ab  islo  et  al)  istoc  ab 
ista  ab  istac  ab  isto  ab  istoc:  pl.  ovtoi  xovtwv  xal  avtat  tovtav  xal 
tadta  tovtav  isti  istae  ista  et  rel.  avtog  avtov  xal  avtri  avtr^g  xal 
avto  avtov  ipse  ipsa  ipsum  et  rel.:  pl.  avtol  avtciv  xal  avtal  avtAv 

5  xal  avta  avt^v  ipsi  ipsae  ipsa  et  rel.  ipsum  quare  non  ipsud,  ut  iliud 
et  istud?  quoniam  yeteres  nominativum  masculinum  non  ipse  dicebant, 
sed  ipsus^  quod  etiam  in  comoediis  veteribus  invenimus.  ixstvog  ixetvov 
xal  ixeivTj  ixeivrig  xal  ixetvo  ixaCvov  ille  illa  illud  illuc  ab  illoc  et  rel.: 
pl.  ixBtvoL  ixeivav  xal  ixstvat  ixsivov  xal  ixctva  ixsivov, 

10  Infinitiva  tlg  rj  notog  tivog  rj  xoiov  xal  tlg  rj  noia  tivog  ^  ycoiag 

xal  tl  ri  noiov  tivog  17  %oiov  [xal  og  xal  a7  xal  a  xal  no6a\  quis  et 
qui  quae  quod:  pl.  tivlg  iq  noiol  tivov  iq  noiav  xal  tivig  rj  noial 
tivciv  rj  noiciv  xal  tiva  ^  noia  tivav  rj  noi&v  qui  (|uae  quae  et  rel. 
sed  veteres   nominativum  pluralem   quis   dixerunt   regulam    secuti.     unde 

15  etiam  dativus  mansit  in  consuetudine:  nam  dicimus  quibus  pro  quis,  et 
[pro  quibusj  quis  non  numquam  dicimus.  tignots  ^  noiognotB  tivognotB 
^  noiovnots  xal  tignots  rj  noidnots  tivognots  ^  noidgnots  xal  tinots 
1}  noiovnots  tivognots  1}  noiovnotSj  sxa6tog  ixd6tri  sxa6tov  xal 
sxdtSQOv  ([uisque  quaeque  quodque:  pl.  tic  Si  skkrivixa  tov  nXri^wtixov 

^tavta^  tivsgnots  i}  noioinots  tivcivnots  rj  noicivnots  xal  ttvignots 
71  noiainots  tivcivnots  rj  noicivnots  xal  tivdnots  rj  noidnots  tivdv- 
nots  rj  noidvnots^  sxaCtoi  sxa6tai  sxa6ta  (|uique  quaeque  quaeque  et 
rel.  oCtigSiqnots  iq  onoiogSi^nots  tivogSi^nots  ^  noiovSi^nots  xal  tigSi]- 
nots    rj    noiaSrjnots    tLvogSi^nots    ^    noiagSi^nots    xal    tiSa^nots    rj 

25  noLOvSrjnots  ttvogSiinots  rj  noiovS^qnots  quiscumque  quaecumque 
quodcumque:  pl.  tvvsgSi^nots  rj  noioiSipcots  tivovSrjnots  fj  noiovSi^- 
nots  xal  tivsgStjnots  rj  noiaiSrinots  tivcjvSrjnots  ^  noLovSi^nots  xal 
tLvaSrjnots  rj  noLaSrjnots  tLVCnvSrjnots  rj  noLOvSrjnots  (|uicumque 
quaecumque  quaecumque.     akXog  aklov  xal  akki]  aXkrjg  xaL  akko  allov 

30  alius  alia  aliud:  pl.  |  akkoL  dkkov  xal  akkaL  akkcov  xal  akXa  akkcDv 
alii  aliae  alia.  ttsQog  etsQOV  xal  stSQa  stSQag  xal  stSQOv  stSQOv  alter 
altera  allerum:  pl.  sxsqol  xal  stsQat  xal  stSQa  stsQOV  alteri  alterae 
altera.  ovSitsQog  ovSstSQov  xal  ovSstiQa  ovSstsQag  xal  ovSstsQov 
ovSstsQov  neuter  neutra  neutruni  neutrius:  pl.  ovditsQOL  xal  ovSstsQaL 
xal  ovSitSQa  ovSstiQOv  neutri  neutrae  neutra.    sxaaxog  sxdctrj  sxa6tov 

Codex  SangaUctisis.  1  o  iste  ta  tud  istos  ab  istis  {corr.  iuti)  et  ab  ista  ab 
ista  ab  istac  ab  isto  ab  istoc  8  et  rel.  tTifivov  corr.  —  ot  9  exftvcoy  plr. 
infinitiua       15  pro  quis]  pro  cuis       19  hndzBQOv]  BnazsQo'      34  ovSszbqoi]  ovdszsQov 

11  xal  os  —  noad  om.  M  .  relativa  pronomitia  og  ij  0  ot  ai  a  adscripsisse 
vidctur  grammaticus 


404  DOSITHEI 

p.  S8.  34  H. 

iiter  utra  utriim:  pl.  Bxa6tov  SxMtav  £xa0ta  utri  utrae  utra.  ixaregog 
BxatBQov  xal  ixatiQa  iTcatiQag  xal  ixdtegov  ixatiQov  uterque  utraqae 
utrumque:  pl.  ixategoL  xal  ixategai  xal  ixatcQa  ixatsQov  utrique 
utraeque  utraque.  ixategos  ixatiga  ixatcQov  alteruter  alterutra  alter- 
utrum.  elg  ^ia  ev  unus  una  unum,  unu8<|uisque.  tlg  ttvog^  ag^evixov  s 
xal  ^tjXvxov,  xal  ovditeQOv  tl  tLVog  quidam  quaedam  quoddam:  pl. 
tLvlg  9cal  tiva  quidam  quaedam  quaedam.  tCg  aliquis  aliqua  aliquod,  pl. 
tvvig  aliqui  aliquae  aliqua:  in  masculino  antiqui  aliquis  dicebant  nomioativo 
plurali,  unde  mansit  aliquibus.  tCgjtote  tLvognote,  xal  inl  ^Xvxov  xo 
avto^  ovdetBQOv  dl  tCnote  tvvogicote  uUus  ulla  ullum:  ^l,  tivegscote  xal  lo 
ovietiQov  tivanote  tivcivnote  ulli  ullae  ulla  .  ovielg  ovSe^Ca  ovdiv 
nuUus  nulla  nullum:  pL  ovSiveg  ovSe^Cav  ovSiva  ovSivav  nulli  nullae 
nulla.  oXog  oXov  oXri  oXrig  oXov  oXov  totus  tota  totum,  pl.  toti .  ojcotog 
OTCoCov  xal  oTCoCa  oicoCagy  oicotov  S%  bicoCov  iv  totg  ^(Ofiatxotg  ov 
xXCvetatj  qualis  quale:  pl.  oxotoL  xal  onotav  onoCav  quales  qualia.  is 
tOLoikog  xal  toiavtri  talis  tale:  pl.  toi^ovtoL  xal  toiavtai  toiovtmv 
tales  talia:  iv  S%  totg  iXXrivvxotg  xal  ta  ovSiteQa  xXCvetat  othrog,  ta 
toiavta  tciv  tovovtmv  .  bno^og  ^  o6og  xal  bn:66ri  ^  o6ri  xal  b7c6(fov 
i)  O0OV  quantus  quanta  quantum:  pl.  bic6<Soi  xal  bn60ai  xal  bnoCa 
bn60(ov  quanti  quantae  quanta  ct  rel.  to6oikog  xal  toiSavtri  xal  toCovxov  so 
tantus  tanta  tantum:  pi.  to^ovtot  Ttal  to6avtaL  xal  to6avta  to6ovt(ov 
tanti.tantae  tanta.  n66tog  n66tri  n66tov  quotus  quota  quotum:  pl. 
n66tov  n66tav  n66ta  quoti  quotae  quota. 

Pos^ssiva  xtritixa,  ifibg  xal  iiirj  xal  i[i6v   meus   mea   nioum:  pl. 
i^ol  xal  i^al  xal  i^a  ifi<Bv  mci  meae  mca  .  sed  veteres  mius  dicebant,  85 
ut  merito  et  vocativus  secundum  regulam  |  manserit,   ut  sit  o   mi.   nam 
omnia   nomina,   quac    nominativo  ante  us  novissimam  syllabani  i  habent, 
vocativo  i  terminantur,   veluti  Salustius  o  Salusti.     6bg  6ov  6i]  6rig  6ov 


Codex  SangaHensis.     1  iiter  utra  utram  (corr.-um)  plr  cxatfrov  utri  ntrao 
utra  {stAperscr.  snaatoi  tai  ta)  snactSQog  (corr.  fxatfQog)        2  xal  priore  loco  (m. 

»xa  .  Qa    .  QOJ 

4   O^atsQog  .  alteruter        5  tic  tivog  app.  x,  ^Zvx,  x,  ovdsQ  titivog        7  ali- 
quod]  quod  8  aliquae  aliqua]  aliquae  qua  14  nai  noia  noiag  noiov  9s 

notov  sv  toig  nmftraLiioig   ovnsnai   qualis  quale  pl.  noiov  {corr.  noioi  xai)  noiai 

a 

noioDv  quales  qualia  talis    toiovtog         17  nUvstat]  natvstoi        19  quanta  om. 
23  noatoi  noaai  noaa        25  mius]  mus        26  meritos        mi]  mihi        27  nouis- 
sima  syUaba        28  uocatiuum        aalustius  o  ti 


alieruter  Altemtra         alterutrum  nnas  nna  ononi  unus  quisque  una  quaeque  unum 

4  snad^atsQog  stiad^atsga  snaO^atsgo  sig  (ita    sv     ris    tivog  tig     tivri       xi 
qaodqne  quidam    et    qnaedam 

tivog  (m  marg.  aQasvino  ^riXvnri  ovdstSQo)  plr.   ttvsg  xai    Tiva    M 


ARS  GRAMMATICA  405 

p.  34  n. 

6ov  tuus  [et  tuus]  tua  tuum:  pl.  6ol  6al  0a  6i3v  tui  tuae  tua.  rifidxaQog 
flfutBQa  ii^drsQov  noster  nostra  nostrum:  pl.  rnUxBQOi  ri^eteQai  ri^itsQa 
nostri  nostrae  nostra.  v^itBQog  v(i£tdQa  v^iteQov  vester  vestra  vestrum: 
pl.  vfiit6Q0L  v[iit£QaL  vfiitSQa  vestri  yestrae  vestra. 

&  Ex   his  pronominibus  aliquot  sunt   quae  adverbialiter  quodam  modo 

intelleguntur  .  sed  et  siqua  alia  pronomina  inciderint,  adnotare  non 
pigebit.  ainog  avtov  avtfj  avt^g  avto  avtov  idem  eadem  idem:  pl. 
avtol  avtal  avtic  avtiSv  -iidem  eaedem  eadem.  quispiam.  o6tLg  ovtivog 
^rtg  i^^ti/og  oti  ovtivog  cuius  cuia  cuium  cuii  cuiae  cuii:  pl.  oXtLveg  aXtiveg 

10  ativa  cuii  cuiae  cuia.  tSvog  Idia  tdiov  suus  sua  suum:  pl.  tSvoi  tdtav 
tSia  sui  suae  sua.  sunt  sine  nominativo  et  vocativo  ei^lv  avev  ovo- 
lLa6tLX^g  xal  xXritixijg  sui  iavtov  iavtrjg  iavtav,  sibi  iavtm  iccvty 
iavtotg,  se  vel  sese  iavtbv  iavtrjv  iavto  iavtovg  iavtccg  iavta^  a 
se  aqi'  iavtov  aq>*  iavt^g  aq>^  iavtav,     ambo  afiqo, 

15  UsqI  6vv^i6e(og   ^€6oxt(6t(ap   ovo^atmv.     naQa   ^v  ^Paiiaioig 

nivte  riyovvtav  ^oQva  tr^g  imnkoxfig  iv  rg  i^xit^  6vXkafiy  twv 
7ttci66G)v^  que  cumque  dam  dem  piam,  i]^  mv  tu  ^u^ontana  6wi6tatai, 
o-ikog,  quisque  quiscumque  quidam  idem  quispiam.  tovtav  yccQ  fi 
yBVLxrj    Sicc   tov    cuius    xal    eius    TCQorjysttaLj     naQCc    Si  '*EXXrj6iv   y 

20  riyovvtai  fioQca^  nots  Srjnots  Ss,  il^  av  tcc  ^s^ontcata  6wi6tcctai, 
ovtcagj  tignots  ^  noiognots  xal  tigS^qnots  ^  noLogSrinots  xal  toiogSs. 
tovtcav  S%  at  ysvixal  Sicc  tfig  xXi6s(og  t&v  nQorjyovfiivov  &i6sa)v, 
mg  ro  ttvognots  9cal  tcvogSrjnots  xal  toiovSs. 


Codex  SangcUlensis.    1  toi  tuae  tna  ez  his  pronominibas  aliqt  sunt  —  idioi 
idiai   idiav   8ui  suae   sua   fiftstBffog  ri(i$tSQ€c   rjftrttSQOv  noater  —  nestri  uestrae 
uestra   sine   momento    ovov  ovoiuttog  et  uocatiuo  %€ci  nlrittnmg  sui  savtov 
6  adnotare  om.        8  oattg  ovtivog  rj  ti  rj  tivog  otiva  ovtivog  quius  quia  quium 
quiii  quiae  quiii.  plr.  oitivsg  a^tivsg  quii  quiae  quia  12    iavtmv']   avrco 

13  tavtov  iavtrjv]  savto  savtrj  savtovg]    savtoig  14  ambo]  ambus 

15  nsQiav^stsg.  sog  f^soonttotmv        Qoiiaiotog        16  tmv  nttoasftov  quae  cumque 
17  fisaoncota         20  nots  dsnots  ds^a^v        21  xai  ttgdrinots   snoiogdrjnots   xai 
toiogdrjnots  tovtmv        22  nXtasoiv 


1  pronomina  noster  et  vester,  quae  in  utrogue  codice  post  dedinationem 
pronominis  ruus  scripta  sunty  ad  possessiva  pronomina  revocavi  .  apud  Charisium 
p.  Io0^2  et  in  excerptis  Cliar.  p.  560,41  in  possessivis  pronominibus  nouter  et 
vester  non  scripta,  sed  postea  post  pronomen  quispiam  posita  surU  nOBtras  et 
vestras  .  tria  pronomina  suus  noster  vester  in  possessivis  posuit  Diomedes  p.  331,25 
6  adnotare  non    pigebit   Qutrisius  p.    159^4   et   exc.    Char.  p.  501,10        8 

quispiaro  cuiuapiain  quaepiam  cuiaspiam  quodpiam  caiuapiam  quipiam  quaepiam 

oatig     ovtivog      17x17        ritivog     otivog    ovtivog  oitivsg  aitivsg  ativa  quaepiam 

suus 

idiog  M  11  Sunt  sine  sial  ovov  \  nominatino  ovofiati%og  \  et  uocatino  xai 
xZi^rtxfiog  I  utriuBqne  numeri  sni  savtov  M  14  Ambo  afi(pa  nsifiav^sysasatg 
{corr.-og)  fisaontattav  M 


406  DOSITHEI 

p.  34.  S5  n. 

DE  VERBO 

Qualitas  verbonim  in  quot  est  formis?  IIII,  absoluta,  ut  lego,  medi- 
tativa^  ut  lecturio^  frequentativa  J  ut  lectito,  inclioativa,  ut  fervesco  calesco. 

Modi  quot  sunt?  V,  indicativNS,  ut  amo  doceo  lego;  imperativus.y   ut 
ama  doce  lege;  optativus^  ut  amarem  et  utinam  amarem  docerem  legerem;  & 
coniunctivus,  ut  cum  amem   doceam  legam;   inflnitivus,  u(  amare   docere 
legere. 

Significationes  verborum  V,  actNa  passiva  neutra  deponens  communis. 

Tempora  verborum  III,  praesens,  ut  amo  doceo   lego,  praeteritumy 
ut  amavi,  futurum,  ut  amabo  .  quot  sunt  tempora  variata?    V,  praesens,  lo 
praeteritum   inperfectum,   praetcritum   perfectum,   praeteritum    plusquam- 
perfectum,  fulurum. 

Sum  cs  est,  pl.  sumus  estis  sunt:  fui  fuisti  fuit  fuimus  fuistis  fuerunt: 


Codex  SangaUensis.    2  quot]  qno        G  ut  ante  cam  et  ante  amare  orn. 

IDEVERBO  —  407,1 3a^(T;i;vyo^a(  pudet  me  ai  te  avtov  illum  scripta  sunt  in 
codice  Monacensi  601  (M)     9  praeBens]  instans  M     13  avvi%%XixiyLai  coniugationes 
Zefeis  uerborum  |  bhli  ti  sum  es  31,  avynstvtai  %al  Xi^sig  olim  scripsi         sum 
Charis.  p.  260,13  Diom.  p.  360,5 


JJoLOtijg  ^ri^drcav  iv  no^oig  i6rlv  rvnoig;  ric0aQ0iv^  anoXvrix^^ 
oiov  avaytyvcicxcD  ^  ^skarririxfj^  otov  inid^vfici  avayiyvaCxEiv  ^  Cws- 
%eiag  6ri^avrixy^  olov  6vvB%Ag  avayiyvcicxo  ^  aQxrix^y  olov  aQ%oiiat 
iieiv^  aQ%ofiai  d-eQfiaCvsCd^ai. 

^EyxXCcssig   %6<SaL   sl6iv;    icivrs^    0Qi,6rixri^    olov    (pLka    SiSaCxfo   5 
avayiyvmCxca  ^  itQoCraxrixog ^  olov  (piksi  8CSa6xs  dvayCyvcoCxs  ^  svxnxr^^ 
olov   g^iXoCrjv   xal    std^s    q^iXoCriv    Sidd6xoifii    dvayiyvdcxoLiLi  ^    0w- 
^svxrixog^    olov    orav    fpik^    SiSd6xca    dvayiyvdcxa ^    dn:aQiiig>arog^ 
olov  q>ikstv  SiSd6xsiv  dvayiyv(a6xsiv. 

SrifiacCaij  Siad^i^Sig  ^i^ftaror  itivrs^  ivsQyi^rixrj  Jta^ririxy}  ovSs-  10 
riQa  dito^snxri  xolvi], 

Xqovoi  Qrifidrcav  rQstg^  ivs6rcig^  olov  q>ika  SiSdcxa  dvayiyvci6xci}^ 
7taQGi%r}^ivog  j  olov  iq>Ckri6aj  ^ikkov,  olov  q>iki^6ci).  7t66ai  slclv  rov 
%q6vov  SiatpoQaC;  itivrs^  ivs^rdg^  naQCD%rifiivog  7taQararix6g^  naQCD^r}- 
liivog  d6Qi6rogj  7taQC)%riiiivog  v7tSQ6wrsXix6g  ^  ^iXkov.  15 

Evyxs%vp,ivai  ki^sig.  sip>C  sl  i6rCv  i6p,iv  i6ri  slcC,  iysv6p.)}v 
iyivov  iyivsro  iysv^p^sd^a  iyivs6^s  iyivovro^  rjiiriv  rjg  ^v  r^LSv  rirs 

1  dnoXvxi%rf\  anoai.Trjtiiirii         5  ogiatitirjg        6  svtvnrjg  oiov  (ptlsi        8  oiov 
ante    otav   et  ante  q)ilsiv  om.         10  ovdetBQog        14  naQcoxrjfisvov  naQatatinov 
naQ  ttOQtatog  naQOi  vnsQavvtsUyiog         16  avvstinait  %ai  Xs^sig         iats]  satai 
17  iysvoiisd^a]  SYSVofiTjta         iyivsa&s]  sysvsg        ijiisv]  rjftrrjv        ^tf]  Tjtai 


ARS  GRAMMATICA  407 

p.  35.  30  ir. 

eram  eras  erat,  pl.  erainus  eratls  erant,  fuerain  fueras  fuerat  fueramus 
fueratis  fuerant.  esscm  esses  esset,  pl.  essemus  essetis  essenl:  fuissem  | 
fuisses  fuisset,  pl.  fuissemus  fuissetis  fuissent:  sim  sis  sit,  pl.  simus  silis 
sint:  fuerim  fueris  fuerit,  pl.  fuerimus  fuerilis  fuerint.     ero  eris  erit,  pl. 

^  erimiis  eritis  erunt:  fuero  fueris  fuerit,  pl.  fuerimus  fueritis  fuerint. 

Edo  es  est  estis  edi  7uctiq>ayov  [^xd^dofi^] :  imperativus  es  este  esto 
estote,  item  passivo  eslor  et  edilor  .  velite  velito  velitote.  volo  vis  ^ikfa^ 
volo  volas  Lmafiaij  volvo  volvis  TcvkCw.  expergeGo  i^xmvt^Ofiai  ^  experge- 
facio    i^vTCvi^Oj    calGo    calfacio,    areOo    arefacio    ^riQaivo[iaL    ^riQaLvo, 

10  assuefio  assuefacio  id^i^oiiai  i^v^ciy  mansueGo  mansuefacio  fi^SQOVfiai 
rjfisQ^^  liqueAo  liquefacio  ri^xofiaL  xrjxcaj  tepeGo  xkiaCvoiLai,  odi  /tt<T(o, 
odit  me  fii6ovfiaL,  tollo  sustuli,  ferior  ictiis  sum,  meto  messem  feci, 
metor  messus  sum.  pudet  me  al^Jxvvofiai^  1c  illum.  inpersonalia  parti- 
cipia  non  Iiabent  neque  activa  neque  passiva.    sunt  autem  passiva  inperso- 

ifi  nalia  aut  quarti  aut  primi  ordinis.  his  uon  qui  facit  quid,  sed  quid 
faciat  demonstratur,  ut  ^pugnatur  comminus  armis',  item  pugnatum 
est,  ^liscumbitur  ostro'.  accominodantur  loco  tempori  personis  ad- 
verbio,  ut  bene  illo  loco  studetur,  bene  illa  hora  studetur,  bene  apud 
Sacerdotem  studetur. 


Codex  Sangall^nsis.    G  indidoniii  es  inp  este  esio  eBtote  .  it  .  paa.  estor  et 
editor   nelite.    to.    te.   uolo  nis  ^fXm  uolas  tmaiiai  uolno  %vlio)         9  calfio  — 
arefacio]  caltio  alfio  alfacio        1 1  tepefio  iitaivonoci  odit  (isiam  odit  me  fisiaovfiai 
10  arniis.  id\  epugDatum  est 


G  %atsq>ayov  odo  os  est  |  sndidayn  \  d^fla  uolo  nis  |  iittaftai  uolo  nolas  { 
xviio)  uoluo  nolnis  Af  edo]  Cltarts.  p.  261^24  Diom.  362,1  7  velite]  Char. 
p.  259,2(i  JHom.  p.  359,10  volo  Charis.  p.  260,5  8  expergefio  sqq.J  Char. 
p.  251,3  1)  calfio  calfacio,  arefio  arefacio  CharisiuSy  ^rigatvofiai  calfio  |  ^rjQBva 
calfacio  M  13  inpersonalia]  Charis.  p.  253,5    Diam.  p.  363,20.    398,31 

16  pngnaturj   Verg.  Aen.   VII  553        17  discnmbitur]   Verg.  Aen.  I  700 


ri^av^  yiyova  yiyovag  yiyovs  ysyova^sv  ysyovats  ysy6va6i  .  slriv  iq 
^[iTiv^  sirjg  rj  rig,  sti]  rj  ^i/,  strj^sv  rj  rj[isv^  strjts^  striCav  ij  riCav 
ysyovsiv  ysyovscg  ysyovsi  ysyovsifuv  ysyovsits  ysyovsiaav'  strjv  strjg 
strj  shjnsv  strits  sirj6av'  ysvoC^irjv  yivoio  yivoixo  ysvoCfisd^a  yivoi6^s 
f,yivoivto.  i6o^ai  i6si  £6taL  i^oiisd^a  s6s6%s  s6ovtai^  ysvi]6o^aL 
ysvt]6sL  ysvi]6staL  ysvrj^ofisd-a  ysvri6s6^s  ysvT^6ovtaL, 


1  yfyovofisv  yfyovatat  2  fiijTe]  nritai  3  yfyovtt^yfyoviaav  Aftritf' 
nritttL  yfvoiftrf&a]  ykyotfif  yivota^f]  yfvottat  5  («Fraf]  fatf  tasad^t 
fafO^at        G  yfvfoe  yfvriaf^at  yfvrjaoftrfia  ysvriaria^at 


408  DOSITHEI 

p.  36.  37  H. 

DE  PARTICIPIO 

Parlicipium  est  diclio  originem  trahens  a  nomine  et  a  verbo  cum 
tempore  et  casu  ct  gcnere.  participium  autem  dictum  videtur,  quod 
partem  capiat  nominis^  partem  verbi.  participio  accidunt  a  nomine  geous 
et  casus^  a  verbo  qualitas  et  tempus,  ab  utroque  numerus  |  et  figura.  5 
genera  participiis  accidunt,  masculinum,  ut  hic  factuSy  femininum,  ut  baec 
facta,  neutrum^  ut  hoc  factum,  commune,  ut  faciens:  tempora,  praeteritum, 
ut  iaculatus,  praesens,  ut  iaculans,  futurum^  ut  iaculaturus.  qualitas  parti- 
cipiorum  sicut  verborum:  aut  enim  agentia  sunt  aut  patientia  aut  communia 
aut  neutra  aut  deponentia.  convivandus  non  dicimus;  convivandum  tamen  lo 
dicimus  figura  ista^  qua  in  omnibus  verbis  utimur,  luctandum  mihi  est 
nunieri  duo,  singularis  et  pluralis.     flgurae  duae^    simplex    el    composita. 

Sunt  multa  nomina  quae  speciem  participiorum  habent^  ut  tunicatus 
galeatus;   quae   quia   partem  a  verbo    non    habent,    non    recte   participia 
dicuntur.     sunt  aequalia  nomina^  quae  nominalivo  casu  participiis  similia  i5 
videntur,  ut  cultus  passus  visus,  quorum  discretio  declinatione  detcgitur. 

lUud  observandum  est,  inpersonalium  verborum  omnino  participia 
non  esse,  quamvis  visum  fuerit  Salustio  dicere  ^paenitentem  Lepidum'; 
et  pudens.  sed  magis  appellatio  quam  participium  est,  6  ai^xvvTtiQog, 
unde  inpudcns  6  dvai^xvvtog,  20 

DE  ADVERBIO 

Adverbia  aut  suae  positionis  sunt  aut  ab  aliis  transeunt.  a  se  nas- 
cuntur^  ut  heri  nuper,  ab  aKis^  docte  prudenter.  adverbio  accidunt 
significatio  comparatio  figura. 

Significationes  adverbiorum  multae  sunt  6ri(ia6iaL  i7tLQQri[iata)v  nokkaC  25 

Codex  Sangdllensis,  11  luctaandum  14  quia  om.  15  dicuntur  aJ.  vian. 
sujyerscriptum  est  18  peniteDtem  20  dvaiaxwtof]  avaiavfxoq  25  aduer- 
biorum  Bignificationes  sunt  muitae  significat  (corr.-ant)  enim  tempus  finitum  ut 
diequarto  ff^  xkxaf^xriv  hodie  arifteQO  cras  avQio  perendie  (iBta  xrjv  avgiov  Ci^ 
xq  XQixfiv  die  quarto  £1^  xr}  xsxa(fxs  THitQa  here  et  heri  x^9 


13  Sunt  multa  nomina]  Charis.  p.  180,20  Diom.  p.  402,23  Bonat.  p.  388,12 
13  quae  cum  partem  verbi  non  habeant  Charisitis,  quae  quia  a  verbo  non 
veniunt  Diomedea  17  Illud  observandum]  Dimn.  p.  363,19  18  Salustio] 
quamvis  Sallustias  dixerit  in  prima  historia  'Lepidum  paeuitentem  consiii' 
Charisius  p.  253,11  22  Adverbia]  C/iaris.  p.  180,28  25  Significatioues  ad- 
verbiorum]  Charis.  p.  187^^4  :  cf.  Diom.  p.  404,4  .  Significationes  —  411,11  pro- 
hibeodi  ne  /177  neve  (ltixb  scripta  sunt  in  codice  Monticensi  601  {M)  arifiaaia 
significationes  |  smQri(iax(ov  aduerbiomm  |  nolla  naiv  multae  sunt  |  arjiiaivsi  yaQ 
significat  enim  |  xQOvav  og  tempus  ut  (tn  marg.  finitum)  |  arjiiBgov  hodie  |  avQio 
cras  I  fisxa  xrjv  avgiov  perendie  i  sig  xtixqixjjv  in  die  tertio  |  sig  xri  xsxaqxs 
quarto  |  rifisga  x^9  die  hcri  (m  marg.  et  here)  xQixrpi  Jifisffa  nudius  tertins  > 
TtQOt  oips  sero  |  maue  uespere  |  sansqa  vvrLxog  uesperio  nocte  M 


AES  GRAMMATICA  409 

p.  37.  38  H. 

al6iv,  signiOcant  enim  tempus  fyiitum  6yiiulCvbi,  yicQ  xqovov  AQiC^ivov, 
ut  hodie  6r^ii,eQov^  cras  avQiov^  perendie  i^exa  xiiv  avQiov,  die  tertio 
slg  rriv  XQlxr^v^  die  quarto  elg  xriv  xexaQxrjv  ri^dQav,  liere  et  heri  x^fig, 
nudius    tertius   XQixrjv   rnUQav^    mane   nQdt^    vespere    et    vesperi    o^i 

&  a6xiQaj  nocte  vvxxog^  noctu  vvxxoq,  interdiu  ri^iQag  xal  ^£d'  rjfiiQav^ 
pridie  tcqo  ^iag,  postridie  xy  v6xiQa:  tempus  infmitum,  oUm  itoxl  9cal 
naXai^  aliquando  %oxi^  quandocf/m^t/^  66axigSrJ7Coxs,  nuper  avayxog 
TtQoiriv,  iampridem  fjSrj  nalai^  alias  akXoxa^  iam  ^di^  komov  xovvxav^av^ 
tum  xoxs^   etiamtum  hi  xai,   ixi   oucl   xoxa^   inde   |  ixxo^av   ixat^av^ 

10  dudum  naXai^  umquam  nmcoxaj  numquam  ovSinoxa^  mox  inavxa  v6xa- 
Qov  avd^iog,  cottidie  xa^*  r^^iQav,  interea  fiaxa^v  iv  xo6ovxa,  interim 
iv  xp  naQovxL,  statim  av^iag,  subito  alipvLSicagj  repente  i^aiipvrig^ 
extemplo  naQaxQ^it^^  recens  va(o6xi^  iamdudum  riSri  ndkai,  interdum 
ivioxa  i6%^*oxaj  subinde  ^vvax^Ag^  cummaxime  xa  (idXi6xa^   nunc  vvv^ 

15  confestim  naQavxixa,  actutum  i^avxrig^  tandem  aliquando  rjSri  noxi^ 
ilico  av^iag,  nonnumquam  i6&*oxSj  semper  dai,  tantisper  iv  xo6ovxa), 
paulisper  inoXiyov^  postea  luxinsixa,  post  ^sxic  xavxa,  posthac  fisxd 
xavxa^  antehac  nQo  xovxav  xal  nQO  xovxov^  dum  scagj  donec  ^ixQh 
simulalque   a^a   xs,   antequam   n^lv   ^,    postquam  ^sxd  ro,    frequenter 

so  6wsxcig^  vix  [loXLg  a/ita,  diu  inl  noXvj  diutius  inl  nXiov^  diutissime 
inl  nXsl6xov^  sero  6i>i,  quantitatis  no^oxrjxog^  sat  ixavovj  satis  fxavmg^ 
parum  f^xxov^  abunde  Sa^iXSg  nXri^^vQOVx&g^  etiamTneJ  sxl[xs], 
perquam  Xiav^  admodum  ndvv,  plerumque  (bg  inl  xo  nXsl6xov^  nimis 
ndvv^   insupcr  ix  nsQL66ov,   amplius  nsQaixiQto^   minus  rjxxov^   plene 

ib  nsnXriQGj^ivag^  humiUter  xanstvag,  vaste  tnlfi^Xag  fuydXaag  i^ai^ioig, 
nimis  vnsQPoXrj  ayav,  valde  Xiav,  large  SatlftXag^  afTatim  TcaxaxoQog. 
in  locum  slg  xonov,  quo  notj  [ubi  novj]  huc  mSs^  illuc  ixst6Sj  intro 
l6o,  foras  ^o,  dextrorsum  slg  xd  Ssiid,  introrsum  slg  x6  i^cixsQOv^ 
retrorsum  slg  xovni^a,  seorsum  xar'  ISiav^  utroque  sxaxiQa>6s,  utro 


Codex  SatigaUensu.  4  tQitriv  rifisqa  nQoi  vesperij  nesperio  6  nQo 
luag]  ngofita  7  qnandocmnqoe]  qnando  8  nQorjv  9  etitotam  nnaiae  ti 
mai  TOTC  indet  e%to&BvtB  cnsi^sv  10  nmqnam  ntono^s  nusqnam  ovdsnots  mox 
snitaatsQov  13  exemplo  14  iviots]  svoiots  15  acutnm  tandem  et 
aliquando  16  svd^saig]  sitsog  18  donec  iuxqi  simnla  ma  simnlatque  aiiats 
antique  {corr.  dl.  man.  —  qnam)  n^tv  ri         20  dintissimo  22  ^ttovJ  ij  nQtv 

nXrifUQOvtmg        24  snnsQtaaoi        25  i^aiai(og]  siauag        27  qno  noi  PUB  {carr. 
UBI)   nov         illuc]    illic  29   seorsnm    %ataSid    ntrimqne    snatsifaitsv    utro 

onotSQotg 


9  TOTf  tnm  I  siTiatastt  etiam  |  %at  tots  tnm  |  s%to^svts  inde  {corr.  abinde) 
s%st^sv  inde  M        10  smtaatSQO  moz  |  sv^smg  confestim  M        18  naQaxifriiia 

donec    ■imiilatqve  anteqnam 

extemplo  M         15  tandem  aliqnando  M         18  ^XQ'^     afucts      ngtvri    M 
27  noi  nov  quo  ubi  M 

OBAMICATICX  I<ATXVI    TU.  27 


410  DOSITHEI 

p.  38.  89  H. 

0%oxiQ(o6B^  neutro  iv  ovdsv^:  in  loco  infinita,  ubi  o;roi;,  ubicumcpie 
onovdTpeore^  ubi  Jtov^  hic  ivdade^  illic  ixBl6e^  istic  ivd^adsj  ibidem 
ixst  inl  xov  avxov^  intus  Ivdov,  penitus  ivdotiQO,  foris  ^oi,  passim 
xavtaxy,  usquam  xowtote,  nusquam  o^da^ot;,  alicubi  novxote,  utrubi 
a(upotiQio^i^  neutrubi  ovdo7totiQm6Sj  susum  ai/o,  deorsum  xoirci,  ibi  5 
ixetivrm  ccvt^^  longe  fiaxQav^  insupcr  wtSQ^e:  e  loco  infinita,  unde  aro^^y, 
undecumque  o^svdri%otB^  undique  navta%o%Bv  [ixBt^Bv^^  hmc  ivtBV^Bv^ 
istinc  ivTBV^Bv  ixstd^Bv,  inde  ixBtd^Bv,  illinc  ixBt^sv  [ix  ravtov^^  illim 
ixBtd-Bv,  indidem  ix  rov  avrov,  utrimque  ixatiQmd^BVj  intus  ivdov^ 
aliunde  aXXa%6^Bv^  dehinc  ajtBvrBvd^Bv,  eminus  anm^Bv^  comminus  bt  m 
rov  6vvByyvg:  per  locum  infinita^  qua  Ttoiccj  quacumque  6noiadipcot€y 
hac  ravry,  istac  ravrrj  ixst  ivrsv^Bv^  \  illac  ixBivy^  nulla  ovdsiua^ 
recta  qq^t^  Bvd^sia:  per  locum  ^/  e  loco  //iHnita^  susum  ai/o^d^^i/,  deorsum 
xarca^BV,  supra  indvm^Bv^  infra  vnoxdrod-sv ^  extra  ^(Dd'£i/,  ultra 
V3r^(>,  cis  ivtog^  intra  iead^Bv,  super  inava^Bv^  subler  vnoxaxa^Bv^  is 
extra  ixrog,  ante  ;r()0;  post  ^fra.  numeri  a(»^&^oi;,  semcl  ana^,  bis 
d^^,  ter  r()(j?,  quater  r£r(>axt^  ^  deinceps,  quotienscumque  oOaxi^drpcnB^ 
primo  nQcirov^  secundo  ^x  dsvriQov,  tertio  ^x  rQirov  et  deinceps,  saepe 
nokXdxigj  saepius  nkBovaxig^  saepissime  ?roAila;|r(3g.  adfirmandi,  scilicet 
di^Aodif,  videlicety  nimirum;  ilicet^  quidni\  utique  driXaSr^^  ^iuippe,  pro- to 
fecto,  plane  q>avBQ&g^  sane  o/ioAo^oi^^fVc}^,  certe  t^ra^ivcag,  immo 
^BvovvyB^  nonne  ovxl  aQa.  demonstrandi,  en  Idov,  ecce  Idov,  em 
^dov.  ordinis,  deinceps  i^^g,  post  tS(rr£(»oi/,  ante  nQorsQov,  tunc  r()r£, 
inde  ixBt%Bv  SnBira.  recusandi,  quare  dia  ri^  quid  ri^  quid  ita  xi 
ovrcngj  cur  dta  rt,  numquid  yLt^  rt,  cur  ita  5ia  ti,  Zva  ri,  nempe  >& 
ovxi^  utrumne  norsQov  aQa,  ecquid  aQa  rt,  quomodo  n^g^  riva  rQonoVj 
sicine  oikag  aQa^  quidnam  ri  aQa.     congregandi^  una  6/totl,  simul  afUK, 


Codex  SangaHensis.  1  infinita]  faeram     2  ubi]  pabipos^ertore  2oco      Anattraxf 

ov9amo        5  neutrabi  corr.  al.  tnan.  nentrobi        susu        6  vniQds  uude  no^tv 

8  illim]  illum  corr.  illim  9  utrubique    sxatsgatriv  12    istac    tavrfjasi 

svBvtsv^sv      13  svd^rita  per  locumfinita      deoraum  xata^ts  supra  (oe9rayo)^£v  infra 

vjtona^ots         15  cis]  is         super]  supra         16  dqi^yLOv  om.         17  et  om. 

olanufdriTtots  pro  «^oito  18  sepe   %ai   nollanis  20  qnidni]    quid         22 

c 

demonstrandi  svtdov  ecce  idovfudov  ordinis        24  inde  sni^s  sni^a        26  ecqnid] 
et  qnid        27  una  Ofiov  pariter  afia  Ofiov 


9  ntrimque]  utrobique  M  16  aQTi^iiov  numeri  ilf  18  primo  nQcato 
secundo  cx  dsvtSQOv  \  tertio  ex  r^irov  |  sepe  noXXatiig  M  19  scilicet  dsXadri  \ 
uidelicet  driXadri  \  plane  q>avsQatg  \  profecto  sane  ofioXoyoviisvcag  M  22  demon> 
strandi  |  ecce  svidov  \  ec(^  iSov  en  sntdov  M  24  snsi^sv  illunde  |  sm^a 
inde  M  recusandi]  percontandi  Charisius  p.  188^2  25  iyart  utquid  |  ov^i 
utrumne  |  notsqov   aga   quamobrem  |  a^art   igitnr  quid  |  noig  tiva  tQono  qno- 

■imnl 

modo  M        27  ofiov  nna  |  a^a   o(iov  pariter  M 


ARS   GRAMMATICA  411 

p.  S9.  40  H. 

pariter  oftot).    dubitandi,  fors  Tt^xoi;,  forsitan  xv%6v  toog^  fortasse  tvxov 
t6(og,  fortassis  rvxov.    similitudinis  l66trj;tog^  ita  ot^rog,  perinde  o^oCmg^ 
ceu  xa^dTCBQ^   perinde   ac   si   a^Ei^  aeque   (cmg^  ut    cS^;    quasi   &07tsQ^ 
quemadmodum   ov  xgonov^    qualiter  onoiag^  taliter  xoiovxag^  similiter 
5  o^oiGtgj  aequaliter  o^otag  t6(og^  sicut  &'6neQ^  item  o^oiag^   non  secus 
ovx  aXXmg^  non  aliter  ovx  ixBQagj  tamquam  S^TtSQ^  prout  aodvj  adeo 
ovxcog.     personalia,  mecum  iisx*   i^ov,  tecum  6vv  <SoC^   nobiscum   i^sd^ 
illi&v^  vobiscum  ^s^^  viLmy^  mea  tua  xa  iiid^  xd  6d,  nostra  xd  rnUxsQa^ 
vestra  xd  viisxsQa,  secum  ^s^^  iamov  (is&^  iavx&v.    hortandi^  heia  sla, 
10  age    aysj   agedum   ays   di}  .  compellandi  XQo6<pmvT^6sag,   heus  a  coi^  . 
respondendi,  heu  .  optandi^  utinam  std^s  .  prohibendi^  ne  ^i^,  neve  ^i^r£. 
Figura  in  adverbiis,  sicut  in  omnibus  partibus  orationis,  aut  simplex 
est,  ut  iuste^  aut  composita,  ut  iniuste.    comparationem  recipiunt  adverbia, 
quotiens    appeilationes    unde    transeunt    comparantur^    ut    docte    doctius 
15  doctissime,  quod  est  doctus  doctior  doctissimus.    recipiunt  et  diminutionem, 
ut  meliuscule.  adverbiis  omnibus  praepositio  separatim  adiungi  non  debeL  | 
Omnia  adverbia  quae  fiunt  ex  appellationibus  a  secundae  tertiaeque 
declinationis  nominibus  sumuntur,  ut  a  lepido  lepide  et  a  suavi  suavit^r  . 
adverbia   inveniuntur  per  e  productam,  ubi  genetivus   in   i  desinit;    cum 
20  vero  per  is  eflertur,  tunc  etiam  per  ter^   ut  mirus  tnin  mire,  prudens 
prudentis  prudenter  .  excipiuntur  a  secundo  ordine  haec,  quae  non  servant 
formam^  sed  confundunt  rationem^  bonus  et  malus  per  e  correptam  bene  et 
male;  item  a  tertio  ordine  facilis  vilis  impunis  repens:  haec  enim  facile 
vile  impune  repente  faciunt.     [sequitur]   solent  aliqui   quaerere,  certe  an 
25  certOy  quod   nihii  referre  existimo  .   etenim  ratio   exigit  certe,    vocalitas 
vero    certo:     illud    igitur    erit    rationis,    hoc    vocalitatis.      illud    vero    est 
vitiosum,   quod    multi   dicunt,    largiter    duriter,    ignorantes    rationem   et 
nitentes  auctoritate,  cum  et  illi  auctores,  qui   semel  iargiter  ac  duriter 
dixenmt^  saepius  large  et  dure  dixerint.     sed  nec  hoc  te  debet  praeterire, 


Codex  Sangallensis,  2  similitadinis  laovtoig  perinde  ofirottog  cen  navanfQ 
perindees  oiafi  6  tamqnam  aigtonsif  adeo  avtoig  7  nobiscom  f^td^rifia 
uobiscnm  ft^^vfia  {corr.  —  fuoi)  mea  tua  tiia  taaa  nostra  7i(itttQa  9  tla]  i}ia 
10  hens  co  ai  coij  11  ntinam  ti&t  td^t  ne  /iij]  tfiri  13  est  om.  com- 
poaitam  14  appellationi  19  genitiyas]  genas  20  ot  miros  mire  prodentis 
prodenter  26  qood]  qaid  26  vero]  oro  priore  loco  27  uitiorom  28 
aoctoritati  29  sed  nec  hoc  te  preterire  quod  difBcilis  qoamqoam  sit  comp  nec 
facilis  forsitan  nec  difficilis  ratione  seqoitor  sed  utromqoe  difFondit 


2  laovzoig  similitodinis  |  o/iOfa>(  oeloti  |  xarairc^  perinde  |  mati  ceo  |  laatg 
aeqoe  M  8  mea   t^La  \  taa   raoa  j  saa  tavta  \  nostra  rif^tttqa  \  oestra  ta 

vfitttffa  3f ,  ubi  soa  ravra  postea  interposita  sunt        10  heos  co.  017  3f        11  ne 
.£fii7  I  neqoe  fiijrf  M      12  Figora]  Charis.p,  181^0:  cf,  Diom.p,405,20      17  Omnia 
adverbia  —  413,4  adverbia  Charis,  p.  187,3  :  cf,  Diom.  p.  406,4 

27* 


412  DOSITHEI 

p.  40.  41  H. 

quod  nec  difYicilis,  quamquam  sit  compositum  a  facilis,  rationem  sequitur, 
sed  utrumque  coufundit^  et  pro  difficiliter  dicimus  difficulter.  similiter 
et  audax  audacter^  non  audaciter. 

Sunt  alia  adverbia  qualitalis,  quae  neque  per  e  neque  per  ler  efie- 
runtur,  sed  per  us^  ut  funditus  (og  ^efieXio&sv^  caelitus  avQavo^sVy  s 
humanitus  av&Qa>7c6&£v ,  stirpitus  ^t^o&ev^  mordicus  oda|.  item  sant 
quae  in  im  [ac  tim]  terminantur,  ut  caesim  nki^xuxcig^  continuatim 
awsxmg^  raptim  aqnayriSov^  cursim  xQo%ak&g,  strictim  i6q)Lyiiiva^, 
gregatim  aysXriSov,  separalim  XBjj[OQi6^ivGig^  privatim  iSCa^  partim  ix 
^iiQOvg,  pedetemptim  xata  XQOxmQfiaiv  "^Qi^a^  paulatim  ix  rov  nQog  i* 
oXCyov^  minutim  xaxa  Xenxov^  scnsim  ^Qi^a  Id&Qa^  Uiriim  xXeilfLfuximg, 
deditim  inCxfiSag^  carptim  SQaTCxixAg^  summatim  xaxa  axQov^  statim 
ev^iag,  passim  navxaxov^  praeserlim  i^aiQixaag^  vicissim  a^oi^Sov. 
item  sunt  quae  in  o  terminantur,  ut  consulto  inCxriSsg^  tuto  a<sq>akAg^ 
clanculo  clandestino  ka^Qa,  dubio  SiOxaxxLxAg^  falso  nkaOxAg  ^svS&g^  is 
supervacuo  ^axriVj  cito  xaxicogj  secreto  xor'  iSCav^  bipertito  St6xi,S^gy 
tripertito  xQiCxi^SAg^  quadripertito  xBtQaCx*'^^^  [quadripertito]  xsxQa- 
^Bomg,  fortuito  xvxrjQag^  infmito  |  aoQCoxcag  anBQavxag^  contiuuo  Bv&icsgj 
primo  nQcixcDg^  opiuato  nQooSBSoxrj^ivog,  profecto  SrikaSi^^  magno 
liBydXcjgj  raro  cnavCcag^  merito  SixaCGtg  a^Ccogj  inmerito  ava^Cagj  otio  20 
aficAcDg,  crebro  nvxvcig,  omnino  navxsXag^  ultro  avd-aiQixag.  item 
sunt  quae  in  am  terminantur,  ut  clam  Xa^Qa^  nequiquam  fidxriVj  palam 
(pavBQag,  obviam  i^  ivavxCag^  bifariam  Six^g^  trifariam  t(»t%c3g,  quadri- 
fariam  XBXQux^g,  multifariam  noXXaxagj  coram  q^avsQcig^  perperam 
nQonsxcig  aXXcag,  sunt  quae  in  u  terminantur^  ut  dictu  rc3  XiyB6^ai,  ss 
factu  xa  yBvia^at  .  item  sunt  quae  in  a  terminantur^  ut  frustra  [idxfiVj 
dedita  inCxrjSBg^  iniuria  dSCxog.  sunt  alia  in  e  vel  ler  sine  prototypo,  velut 
temere  nQonBx&g,  abunde  noXvxsXAg^  iure  SixaCag^  obiter  iv  xa  avxp.  item 
haec  adverbia  nQoxoxvnov  non  habent;  velut  post  posterius  postremum,  supra 


Codex  Sangdnensis,  2  similiter  (superscr.  et)  auda.x  4  per  ter]  per  te 
6  Btripitns        mordituB  dQa^        7  ut  cessim        8  raptim]  partim         10  %a%a 

fCQognByqsaiv  17  aiuc  11  Bensim  7is(iaXaxQa  %lsiffineos  12  deditim]  deuitim 
carpatim        15  dubito        16  superuituo        dixi^oig        19  opinato]  omato 

21  anriXtDs       navtrilmg        avtavQs^ag       22  nequiquam  itatrjv  deiutam  smtridsg 

palam         27  dedita   irtitrjdsg  om.        alia  in  e  nQoatotvnov  uu  temere  jCQonoxog 

(corr.—tmg)        29  velut]  uum 


4  Sunt  aduerbia  qualitatis  —  28  $tiiai(og  iure  codex  Afonacensis  601  (M) 
7  in  im  et  tim  fiii  M,  in  Bim  ac  tim  terminantur  HagenuSy  item  in  im  Charis. 
p.  187,16,  alia  in  im  Diomedes  p.  407,3  10  pedetemptim  %ata  ngox^oQrjatv  rjQSfia 
Hagenus  20  iuBto  di%atoig  \  merito  a^tmg  M  27  dedita  inCtridsg,  quo^  %n 
utroque  codice  corruptum  et  in  adverbiis  am  finitis  scriptum  est,  huc  transposuit 
Hagenus 


ARS   GRAMMATICA  413 

p.  41.  42  H. 

superius  supremum^  infra  inferius  infime,  prape  propius  proxime,  extra 
exterius  extremo,  ultra  ulterius  ultimo,  citra  citerius  citime.  penes  et 
penitus  non  habent  ex  se  comparativa  nec  superlativa^  ut  supra  scripta 
adverbia. 

5  DE  PRAEPOSITIONE 

Praepositio  est  pars  orationis,  quae  praeposita  alii  parti  orationis 
signiQcationem  eius  immutat  aut  implet  aut  simplicem  servat,  ut  inscribo  . 
praepositionum  aliae  semper  componuntur  cum  aliis  partibus  orationis^ 
ita  ut  in  unitalem  veniant  neque  umquam  separatim  (iicantur.    sunt  autem 

lohae,  con  co  re  di  dis  am  se,  ut  conplector  coarguor  resero  diduco  dis- 
curro  ampleclor  seccdo  .  aliae  sic  separantur,  ut  numquam  in  unitatem 
venianl  cum  aliis  partibus  orationis,  ut  apud  penes.  aliae  et  coniunguntur 
et  separantur^  ut  sub  ex  in  de  pro  ab. 

Sunt   praepositiones    quae    accusativo  casui   tantum  serviunt,    ut  ad 

i^TtQog,  apud  TcaQci,  ante  xfOj  adversum  xatBvavti,  contra  xatdvavti^ 
circa  TCSQi,  cis  ivrog,  citra  ivxog^  circum  %bqI^  circiter  %bqI^  erga 
nsQCj  extra  ioaog,  intra  ivrog^  inter  fisraivj  iuxta  iyyvg  ivxog^ 
infra  t^oxarco,  in  xaxa^  ob  Sia^  post  ^Bta^  propter  dta,  prope 
iyyvg^  pone  otcl^o  OTti^d^sv,  praeter   jtaQBXXog,  penes  ivxog^  per  dm, 

20  subter  sublus  subt^o,  secundum  xccta,  super  inav(a^  supra  vjtiQ^  trans 
itiQav^  usque  ^ixQt^g^  ultra  vniQ;  suntT  praepositiones  quae  ablativo  casui 
serviunt^  ut  a  |  ano^  ab  abs  ano^  cum  [letd,  coram  ini^  de  nsQi^  ex 
ix  aito^  in  iv^  pro  xntiQj  prae  Sia^  sine  avBv  X(OQCg^  sui>er  itBQij  sub 
vno^  tenus  inixQi'',  utriusque  casus,  in  sub  super  subter:  ut  ad  Sacerdotem 

^i  TtQog  UaxBQdcDta^  ante  tribunal  TtQo  tov  ftiiiiatogy  circa .  scholam  xbqI 
triv  axokrjvy  circum  muros  xbqI  tic  tBCx^i^  cis  Renum  ivxog  ' Privov^ 
contra  Tiberim  xativavti  tov  TL^iQBcng^  citra  terminum  ivtog  oqov^ 
erga  filios  itBQl  ra  tixva^  extra  civitatem  ixxog  nokBag^  intra  muros 
ivtog  tBix^v^   inter  amicos  ^cralt^  g>CXav^   iuxta  basilicam  iyyvg  t^g 

Codex  Sangallensis.      1  prope  om.         5  DE   PRAEPOSITIONE   oni.        6 
praeposita  aliqua  parte         7  imniQtat  aut  implet  ant]   imitat  atqoe  impleta  in 
9  in  om.         10  am]  an         11  ut  umquam         12  aliis  participiitt  ut         con- 
iunguntur]  continentur       14  Beruiant        15  ante  nQotov  contra  xatevavzi        16 
citra  sntog  circum  22  ex  %ano         23  avsv]  avav         24   subter   om.  25 

nQoaanfgdota        scolam        27  B%togoqov        29  yvgtq§aaiU%rig 

5  DE  PRAEPOSITIONE]  Charis.  p.  330,4  Dum.  p.  428,26  Bonat.  p.  389,19 
6  praeposita  alii  parti  orationiB  dgnificationem  eius  immutat  aut  simplicem 
servat  CharisiuSy  praeposita  aliis  partibus  orationis  Bignificationem  earum  aut 
mutat  aut  complet  aut  minuit  DoruUus  14  PraepositioneB  quae  accuBatiuo  caBui 
seruiunt  hae  sunt  —  414,13  reuocare  codex  Monacensis  601  (M)  15  nQmov 
ante  |  %atBvavtv  aduersum  |  nBqnvxoq  circa  cis  M,  %ihi  ante  %atsvavti  (tdscriptum 
est  contra         24  in  sub  super  Bubt  M 


414  DOSITHEI 

p.  42.  43  H. 

fia0LXLX^g^  infra  muros  tmo  tij  xoXsi,  in  parricidam  xatic  nat(faxz6uoVj 
ob  iram  dia  tiiv  ogyiiv,  post  tempus  fuk^a  xqovov,  propter  illiuD 
iiixetvov^  pone  illum  onlca  ixeivovy  praeter  me  nagextog  iftovj  subtus 
lectum  v7to  triv  xklvriVj  sub  umbram  imo  axLav,  super  collem  ixdvm 
inl  tov  fiowovj  supra  forlunam  vtcIq  r^i/  tvxtjv^  trans  Tiberim  idQav  s 
tov  TipiQsag,  usque  ad  mare  iiixQi^  ^aka^Orig^  ultra  aetatem  wtkg  rijv 
riXixCav\  ablativi,  prae  bello  dia  tov  TtoXi^ov,  sine  puero  x^Q^S  "^^^ 
natdogj  tenus  pubc  ^ixQt  VfiVSj  communes,  [in  parricidam  xitta 
TcatQoxtovov]  in  agro  iv  ayQ^,  in  agrum  elg  ayQov^  super  Priamo  TCtQl 
JjQidfiov^  super  collem  inavm  fiovvov,  sub  tecto  vno  tfj  6tiyjjj  sub  lo 
umbram  vno  triv  0xidv.  verbis  autem  aptantur  hae,  as  dno  aspellere, 
di  dtd  diducere,  dis  Std  disicere^  co  6vv  coemere,  con  ^etd  convertere, 
se  dtd  seccrnere,  re  ^erd  revocare  .  inter  eas  quae  accentu  mutato  in 
adver|)ia  cadnnt  hae  sunt,  infra  intra  supra  ultra  citra  circa  iuxta  contra 
subtus  coram  ante  post.  15 

In  praepositio  significat   niodo  id   quod   est  valde   et  vim  verbi    cui 
praeponitur  auget^  ut  increpuit  insonuit:  Virgilius 

Turnus  ut  infractos  adverso  Marte  Latinos. 
modo  signiQcal  idem  quod  non  et  vim  verbi  imminuit,  ut  invalidus.  ponitur 
et  pro  eo  quod  est  inter^  ut  w 

Penthesilea  furens  mediisque  in  milibus  ardet 
et 

aut  Capyn  aut  celsis  in  puppibus  arma  Caici. 
ponitur  et  pro  adversus,  ut  | 

quid  meus  Aeneas  in  te  committere  tanlum  25 

et 

ipse  deos  in  Dardana  suscitat  arma. 
ponitur  et  pro  modo  qualitatis,  ut 

quem  pellis  aenis 
in  plumam  squamis  auro  conserta  tegebat  90 


Godex  Sangallensis.  1  natQonovov]  ngognoTerj  2  ^ta  ttj  OQys  4  tiXtvrjv] 
naivrj  5  TO  fiovvo  niqav  xov  TtpigFmg  otn.  8  natadog  communis  in 
parcidam  10  tij  atiyri]  T^fjotrj  11  aptant  baec  12  diesicere  13  eas] 
ea  8apra].subtra  17  inerupit  18  adverso]  auerto  19  preponitur  20 
ut  in  penthesilea  22  et  om.  23  celsus  corr.  —  is  29  quem  pellis  aeDis 
{vel  —  nes)  squamis        30  tegebat  res  atque  huius  in  faciem 


5  nsqav  trjv  tvpegrjv  traustiberim   |   (isxfft   ^'aXaacrig   usque    mare   M        7 
ablatiui  casus  sunt  M        ^ia  roy  nolBftov  Hagenus        Z^9^9  ^o^  natdtov  M 
11  uerbis  aptantur  ano  as  aspellere  M         16  In  praepositio]  I)imn.  p.  411,14 
18  Tumus]   Verg.  Aen.  XII  1         21  Penthesilea]   Verg,  Aen.  I  491         23  aut 
Capyn]   Verg.  Aen.  I  183        25  quid  meus]   Verg.  Aen.  I  231        27  ipse]  Verg. 
Aen.  II  618        29  quem  pellis]   Verg.  Aen.  XI  770 


ARS  GRAMMATICA  415 

p.  43.  U  H. 

et 

atque  huic  in  faciem  soror  ut  conserva  Metisci. 

inlerdiim  et  pro  particula  supervacua,  ut 

nosco  crines  incanaque  menta 
5  regis  Romani. 

interdum  qualitatem  habet  ad  peius  deteriusque  tendentem,  ut 
quam  semel  informem  vasto  vidisse  sub  anti*o 
Scyllam: 
non  enim  nullius  formae  significat,  sed  malae  formae  et  quae  vulgo  dicitur 
10  deformis.  item 

et  Pyrgi  veteres  intempestaeque  Graviscae: 
nam  et  hic  non  nuilius,  sed  malae  tempestatis  dicuntur  Graviscae.    ponitur 
et  pro  qualitate  ordinativa,   ut   cum  dicimus  ^opus  in   dies  crescit',   ut 
Virgilius 
15  inque  dies  avide  surgens  caput  altius  effert. 

ponitur  et  pro  spatio  temporali,  cum  significat   usque  adhuc,  *  ut  cum 
dicimus  ^hoc  munus  in  magno  habeo',  ut  Virgilius 

quem  Thracius  olim 
Anchisae  genitori  in  magno  munere  Cisseus,  | 
20  et  Sallustius   in  1  historiarum    ^et   facta   in   gloria   numeret   et^   si 
liceaty  avidius  fecerit'. 

Sub  praepositio  significat  modo  supra^  ut 

ter  flamma  ad  summum  tecti  subiecta  reluxit 
et  ^corpora  saltu  subiciunt  in   equos'^  id  est  supra  iaciunt;  modo 

25  infra ,  ut 

caudamque  remulcens 

subiecit  pavitantem  utero  silvasque  petivit 

et  ^pedibusque  rotarum  subiciunt  lapsus'.     significat   et   propter, 

ut  ^quo  deinde  sub  ipso  ecce  volat'.     ponitur  et  pro  in,  ut 

Codex  Sangdllensis.  6  habent  fendentem  8  scillam  10  deformiB 
it  et  por  siue  teres  intempesteqne  gauiste  (corr.  grauiste)  12  gauistae  corr, 
grauistae  ponitur  pro  18  ut  priore  loco  om.  17  habeo  uirgilius  ut  quem 
tratiuB  20  bistoriam  23  ter]  tef  ^4  saltos  iaciunt]  iasoni  26 
cadamque  27  subiectit  utero  om,  28  significat]  ignes  corr.  signis 
29  quo]  quod 

2  atque  huic]  Verg.  Aen.  XII  623  4  nosco]  Verg.  Aen.  VI  610 
7  quam  semel]  Verg.  Aen.  III  431  11  et  Pyrgi]  Verg.  Aen,  X  184  16 
inque]  Verg.  georg.  III  553  16  usque  adhuc,  ut  cum  dicimus  a  mane  in 
noctem^  ut  apud  Virgilium  'feliz  si  protinus  illum  aequasset  nocti  ludum  in 
lucemque  tuUsset'.  ponitur  et  pro  praepositione  pro,  ut  cum  dicimus  hoc  munus 
Diomedes  p.  412,12  18  quem  Thracius]  Verg.  Aen.  V  536  22  Sub]  Diom. 
p.  412,23  Beda  de  orth.  p.  288,19  23  ter  fiamma]  Verg,  georg.  IIII  385  24 
corpora]  Verg,  Aen.  XII 287  26  caudamque]  Verg.  Aen.  XI 812  28  pedibusque] 
Verg.  Aen.  II 235    significat  et  prope  Diomedea  et  Beda    29  quo]  Verg.  Aen.  V  323 


416  DOSITHEI 

p.  U.  45  H. 

namque  sub  ingenti  lustrat  dum  singula  templo, 
id  est  in  templo. 

Super  praeposilio  modo  ponitur  pro  de,  ut 
multa  super  Priamo  rogitans^  super  Hectore  multa 
et  5 

haec  super  arvorum  cultu  pecorumque  canebam; 
modo  et  pro  pro,  ut 

nec  super  ipse  sua  molitur  laude  laborem 
et  'nil  super  imperio  moveor';  et  pro  insuper  et  amplius,  ut 

cui  neque  apud  Danaos  usquam  locus,  et  super  ipsi  lo 

Dardanidae  infensi  poenas  cum  sanguine  poscunt, 
item 

ccce  super  maesti  magna  Diomedis  ab  urbe 
legati  responsa  ferunt; 
et  pro  desuper,  ul  |  is. 

haec  super  e  vallo  prospectant  omnia  Troes 
et  ^superque  inmane  baratrum  cernatur';  et  pro  superest,  ut 

ille  autem^  neque  enim  fuga  iam  super  ulla  pericli 
et 

0  mihi  sola  mei  super  Astyanactis  imago.  20 

interdum  et  ultra  significat^  ut  ^super  et  Garamantas  et  indos  pro- 
feret  imperium'. 

Pro  praepositio  slgnificat  porro,  ut  cum  profundum  dicimus  pelagus, 
cuius  porro  fundus  sit;  ut 

hinc  altas  cautes  proiectaque  saxa  Pachyni  S5 

radimus. 
significat  et  ante,  ut 

soli  pro  portis  Messapus  et  acer  Atinas 
sustentant  aciem. 


Codex  Sangallensis.  6  culta  om.  7  ut  om,  10  cui]  tui  11  infensi] 
in  se  si  15  desuper]  de  sub  '16  ualle  17  baratrum]  paratum  18  enim 
om.  21  proferret  25  binc  altas]  incultas  28  soli  pro  portis]  spolia 
propositis 


1  namque]  Verg.  Aen,  I  453  3  Super]  Diom.  p.  413,13  Beda  de  orth. 
p.  288,6  4  multa]  Verg.  Aen.  I  750  6  haec  super]  Verg,  georg.  IIII  559 
8  nec  Buper]  Verg.  Aen.  II II  233  9  nil  Buper]  Verg.  Aen.  X  42  10 
cui  neque]  Verg.  Aen.  II  71  13  ecce]  Verg.  Aen.  XI  226  16  haec  super] 
Verg.  Aen.  VI III  168  17  superque]  Verg.  Aen.  VIII  245  18  ille]  Verg. 
Aen.  VIII  251  20  o  mihi]  Verg.  Aen.  III  489  21  super]  Verg.  Aen. 
VI  795  23  Pro]  Diom.  p.  414^  Beda  de  orthogr.  p.  283,3  25  hinc  altae] 
Verg.  Aen.  III  699        28  soli]  Verg.  Aen.  XII  661 


ARS   GRAMMATICA  417 

p.  45.  46  H. 

item  prodere  modo  ante  dare  significat,  ut  prodere  patriam  dicitur,  modo 
porro  dare  et  propagare,  ut 

Italiam  regeret  [et],  genus  alto  a  sanguiue  Teucri 
proderet. 
5  et  pro  praepositione  in,  ui  pro  rostris,  pro  tribunaii^  ut 

liirsutumque  supercilium  promissaque  barba, 
id  est  immissa;  %  et  pro  eo  quod  est  tmaQj  ut 

unum  illud  tibi,  nate  dea,  proque  omnibus  unum 
praedicam. 
10  Ab  et  ex  praepositiones,  si  sequens  verbum  a  vocali  incipiat,  integrae 

efferuntur;  ut  ex  oppido;  si  consonantes  sequantur,  extremam  iitleram 
perdunty  ut  e  foro;  similiter,  si  vocalis  |  sequatur  consonantium  loco  posita, 
ut  e  via  .  hae  autem  non  unum  idemque  significant.  nec  enim  unum 
idemque  est  ^a  theatro  venio'  et  ^ex  theatro'.  nam  qui  dicit  a  theatro 
15  se  venire,  non  ex  ipso  theatro,  sed  e  loco  qui  est  theatro  proximus  se 
venire  significat;  qui  vero  ex  theatro,  ex  ipso  theatro  significat  .  his 
praepositionibus  pares  contraria  potestate  sunt  ad  et  in^  quae  et  ipsae 
non  unum  idemque  significant,  quia  in  forum  ire  est  in  ipsum  forum 
intrare,  ad  forum  autem  ire,  ad  locum  foro  proximum.  similiter  ad  tribunal 
80  venit  litigator,  in  tribunal  vero  praeses  aut  iudex. 

DE  CONIVNCTIONE 

Coniunctio  est  pars  orationis  nectens  ordinansque  sententiam  .  con- 
iunctioni  accidunt  figura  ordo  potestas.  figura  est  qua  apparet,  utrum  simplex 
sit,  ut  quidcm^  an  composita,  ut  equidem  .  ordo  quo  apparet,  quae 
25  praeponi  tantum  possit^  ut  nam^  quae  subiungi,  ut  que^  quae  praeponi 
et  subiungi;  ut  et  .  potestas  coniunctionum  in  VI  species  dividitur:  sunt 
enim  copulativae,  causales^  ratiocinativae^  repletivae^  disiunctivae,  dubitandi . 


Codex  ScmgaUeims.  1  item]  ideo  aignificatar  prodere  2  porro]  pro 
ut  om.  5  et  pro  prae  in  postris  pro  iribiinali  6  hirsatamqae]  ite  atcumqae 
barba]  uerba        7  id  est]  id'         at  om.         12  ut  efero         13  non  nnam  ide 

e  atheatro        17  potestatem        qaae]  quod        21  DE  CONIVNCTIONE  om. 

23  quae  apparet  an  simplex  est         25  qaae  ultimo  loco  om,         27  rationatinae 


1  ut  prodere  patriam  didtar  proditor  Diamedes  3  Italiam]  Verg.  Aen. 
IIII  230  6  hirsatumqae]  Verg.  hucol.  6,34  7  id  est  inmissa;  et  pro  eo 
quod  est  avti  apud  Graecos,  at  cam  dicimas  'cervam  pro  Iphigenia,'  et  'pro 
dulci  Ascanio  veniat;'    et  pro  eo  qnod  est  vnsQ  Diomedes  8  anum]  Verg. 

Aen.  III  435  10  Ab  et  ex]  Diam.  p.  414,32  Beda  de  orthogr.  p.  263,3 
13  non  idem  unumque  Bignificant:  nec  enim  unam  est  a  tbeatro  venire  et  ez 
theatro  Diomedes  17  pares  sant  contraria  potestate  snnt  codices  Bedae,  nbi 
pares  sed  contraria  edidi:  paree  om.  Diomedes  20  praeses]  praetor  Diamedes 
et  Beda  21  DE  CONIUNCTIONB]  Charis.  p.  224,24  Diom.  p.  415,13  Donat. 
p.  388,28        25  praeponi  et  sabiangi  nt  etiam  Charisius 


418  DOSITHEI 

p.  46.  47  H. 

copulativae    ovimXexuxoi   coniunctiones  sunt   hae,   et  ac  xaij   que   r/, 
atque  xai^  porro  i^dtj,   quidem  fteV,  quoque  nQo^irv  8i^  etiam  xaij  at 
sed  aXka^  autem  de,  vero  di^  id  porro  rotfro  Si^  equidem  syayyBi  can- 
sales  aitLokoyixoij  nam  ^a(>,  enim  ydg,  quoniam  inevSiq^  quia  ixaij  eo 
dm  rovro,  quod  ort  xa^'  ort,  ideo  dm  roinro,  ergo  ovv^  idcirco   dtic^ 
rojko,  gratia  %aQiVj  causa  evexev,  verum  akXai   ratiocinativae  6vXXo- 
yi6vixoi,  quatenus  inBLdr^j  itaque  xoiyaQovv,  quapropter  dto,   quocirca 
ergo  xoivw  ovv,  quoniam  inei^  igitur  xoiyaQ^  quare  dta  rt,  quooiam- 
quidem  ^;rc^,  ideoque  Sia  rot}ro,  siquidem  £f  rt,   quandoquidem  osrore: 
repletivae  avaTcXfjQmfiavixoi^  saltem  xai/,   tamen  ofho}^,  adeo  TCQog  ixl  lo 
roinrot^,   tandem  d^  a(»a:   disiunctivae   diag£t;xrtxoe',    neque   ovtBj    nec 
ot;r£,  ne  aQa^  aut  ^,  neu  fii^r^,  vel  ^,  neve  /ti}r£,   an  ^,  ve  ^:  dubl- 
tandi  Si6xaxvixoi^  si  ^at^:  nisi  si  ^ij,  seu  sive  sivs  .  sunt   et  quae   vix 
aptantur  finitivae  speciei,  velut  quamquam  xaivot  ys,  si  xal  va  iidkiava, 
quatenus  insvSri^  dum  saq^  sog  nov^  si  si^  nisi  si  fti^,   tametsi  si  xai,  » 
ut  (og  onajg,   cum  or£,  postquam  ^sva  rd,    antequam  nQiv:   optativae  | 
speciei  svxvixijg  otlfsag^  utinam  ne  iva  firj^  utinam  std^s,  velim  aq)skoVj 
dummodo  /tdi/oi/,  licet  xav,  donec  ft^X(^t,  antequam  tcqIv  ^,  postquam 
(istd  rd,  dum  ^XQt:   subiunctivae  tmotswcvixoi,   si^   antequam,   donec 
a^r^^t,  quamvis  (idXi6va,  dummodo,  licet,  cum  rjvixa  onovs^  dum,  post- so 
quaro^   priusquam  hqIv  ^.     est  et  hypodigmaticum,    veluti    ut   otoi/,    et 
homoeomaticum  adverbium,  ut  cog  £d;r£^. 

Nunc  dicemus^  quae  coniunctio  cui  qualilati  iungatur  .  cum  iungitur 
modo  Gnitivis^  modo  subiunctivis  ^  ut  cum  dico,  cum  dicebam,  cum  dicam, 
cum    dicerem   .   sed   interest^    utrum   iinitivis   an  subiunctivis  iungalur  .  25 
finitivis  enim  iungitur,   quotiens  ad  id  tempus  quo  agebam  refertur,   ut 
apud  Virgiiium 

Codex  Sangcdlensis.      2  at]  ac  6  rationatduae  8  xolvvv]  xovvv 

xoiyao]  xoiy  9  diaxoiovxo   si   qni   nxi  10  saltim  aav  TAM£  ofto^   adeo 

jtQoaevi  xovxoe  {corr,—oig)  12  ant  17  neu  Mete  nel  nen  fir^  bjl  ti  ue  rj  15 
dum  tmg  si  ei  cois  nov  nisi  ci  (iri  tam  etni      17  utinam  ne]  uiinane      uelim  oq>elmv 

dummo  ftavov  18  anteqnam  20  dnm]  cnm  21  priusquam  av  rj  et  nat 
ypodigmatici  23  iungatnr]  iungitur  24  dicebam]  dicebat  26  finitivis  enim 
inngitnr  om.        agebat 

1  cvvnXenxinoi  copulatiuae  {  avvdianoi  aal  coniunctiones  snnt  |  nai.  xe.  xsnai 
et  qne  ac  atquo  ast  |  tidTj  fiev  porro  quidem  nQoasxi  de  etiam  quoque  —  22 
(oaxeQ  eicut  |  %cu  xovye  quamquam  codex  Monacensis  601  (M)  4  quoniam 
qnia  {corr.  quidem)  emde  emdB  |  quippe  quod  eo  dea  xovxo  |  quin  etdam  oxg 
%a9oxi  M  10  Saltem  aav  TdM6M  |  porro  Ofuog  M  12  a^a  17  ne  aut  |  fitxe 
f^ri  neu  uel  neu  |  17  17  an  uc  3f  20  fiahaxa  qnamnis  |  rjvixa  dumo  |  onoxe  licet 
j  17  xai  an  et  |  vnodiyfuixiyioi  \  oiov  uelnti  |  ofioeofiaxinov  \  a>g  ui  \  maneg  sicnt  ] 
xtti  xovye  quamquam  M  23  Nnnc  dicemns  —  422,5  victores  revertantur]  Char, 
p.  226^1  Diom,  p,  392,1  26  finitivis  enim  iungitur,  qnotiens  ad  id  tempos 
qno  agebam  refertur  Charisius  et  Diomedes 


ABS  6BAMMATICA  419 

p.  47.  48  H. 

cum  venit,  aulaeis  iam  se  regina  superbis 
aurea  composuit  sponda, 
id  esl  ^ipso  tempore  quo  venit  se  regina  composuil';   et  apud  Ciceronem 
^tantum  profeci^  cum  te  consulatu  reppuii',  id  est  ^ipso  tempore 

5  quo  reppuli  profeci'.     sic  quoque  et  futuro .  coniungitur  finitivorum,  ut 

cum  dabit  amplexus  atque  oscula  dulcia  figet, 

id   est  ^ipso   tempore  quo  dabit  amplexus  et  figet  oscula';   sic  et  Cicero 

^an  cum  bello  vastabitur  Italia,  vexabuntur  urbes,  tecta  arde- 

bunt,  tum  te  non  existimas?'  significat  enim  se  ipso  tempore  invidia 

10  conflagraturum,  quo  vastabitur  Italia,  vexabuntur  urbes,  tecta  ardebunt  . 
hoc  pacto  iungilur  finitivis;  subiunctivis  autem^  cum  post  factum  aliquid 
significat,  ut  apud  Ciceronem  ^cum  ille  homo  audacissimus  cod< 
scientia    convictus    reticuisset^    patefeci'.      nam   primum   Catilina 

•    tacuity  et  tunc  Cicero  patefecit 

15  Si   modo    finitivis,    modo    subiunctivis  iungitur:    fmitivis  hoc  modo, 

quotiens  res  facta  significatur,   ut  apud  Ciceronem  ^si  inlustrantur^  si 

erumpunt   omnia'.     nec  enim  |  dubitat,  si  inlustrentur,  sed,   quia  in- 

lustrantur,  suadet  ut  Catilina  mutet  mentem.     item  Terentius  in  Hecyra 

hoc  mihi  unum  e  plurimis  miseriis  reliquum  fuerat  malum^ 

90     si  puerum  ut  tojlam  cogit. 
sic  quoque  et  perfecto  iungitur^  ut  apud  Virgilium 

si  potuit  manes  arcessere  coniugis  Orpheus: 
aflirmat  enim  potuisse:  item  apud  Ciceronem  ^quid?  si  haec,  non  dico 
maiora    fuerunt   in    Clodio    quam    in    Milone'    .    subiunctivis    vero 

25  iungitur^  quoliens  condicionalis  et  incertus  est  sermo,  velut  si  faciam^ 
si  facerem  .  qui  enim  sic  loquitur,  nihil  factum  interim  declarat  . 
sed  Terentius  hanc  regulam  non  est  secutus:  nam  de  condicionali  sermone 
finitivo  verbo  usus  est,  ut  in  Hecyra  ^si  facies,  r«primam  me^  ne 
aegre  quicquam  audias:'  pro  enim  'si  feceris'  ^si  facies'  dixit:  idem 

30  in  eadem  ^quod  si  perficio^  non  paenitet  me  famae'  et 

Codex  SangcUlensis.     4  consalator  repptdi         5  at  om.         7  sic  et]  licet 

cam        9  existimat        10  aastabat        aezabantar  corr.  —  bantar        11  cam  om. 

13  conuicta         primom  patillina         16  si  erampant]   scerampaat  17  in- 

lastrentar]   inlustrantar   corr,   inlastrentar         18  terrentias   in   ecyra  boc  mihi 

anam  e  plurimis  et  plorimis  miseriis        21  et  perfecto]  inperfecto        24  clodio 

in 

25    conditionali8         27   conditionali         28  ut  haec  cyra         29  audies         30 
qood  perficio  penitet 

1  com  venitl  Verg.  Aen.  I  697        4  tantam  profeci]  Cic.  in  CcUU.  1 10^7 
6  com  dabit]    Verg.  Aen.  I  687  7  «ic   et   Cicero  Chariaim  et  Diomedes: 

Cic.  in  Catil.  I  11,  29  12  com  ille]  Cic.  in  CatU.  II  6^3  16  si  inlostran- 
tor]  Cic.  in  CalU.  I  3,6  19  hoc  mihi]  Terent.  Hec.  IIII  1,55  22  si  potoit] 
Verg.  Aen.  VI  119  23  qoid]  Cic.  pro  MU.  13,35  28  8i  facies]  Terent. 
Hec.  V  1,39        30  qood  si]  Terent.  Hec.  V  Hfi 


420  DOSITHEI 

p.  48.  49  H. 

senex  si  quaeret  me,  modo  isse  dicito 
ad  portum^ 
pro  ^si  quaesiverit'. 

Dum  iuDgitur  finitivis,  velut  dum  venio  .  quotiens  vero  pro  eo  quod 
est  dummodo  ponitur^  subiunctiva  recipit;  alii  vero  diierunt  quod  magis  s 
optativa^  ut  apud  Virgilium  Mum  conderet  urbem',  id  est  ^dummodo 
conderet  urbem'.  etiam  si  aiius  praegreditur  sermo  declinationis,  ad  illum 
reformatur^  velut  ^petebas  uty  dum  venires,  facerem'.  sic  quoque  recipit 
subiunctiva. 

Donec  iungitur  subiunctivis,  velut  donec  veniam.  lo 

Num^  si  praepositum  fuerit  iUi  aliud   verbum  finitivum,  recipit  sub- 
iunctiva^  ut  Cicero  |  Mnterrogavi^  num  dubitaret  eo  proficisci'^  ut 
sit  species  relativa  .  fere    enim   praeposito    finitivo    verbo   parti    orationis 
coniunctivae  subiungitur  species  subiunctiva,   velut  ^nescio  quare  venerit',    • 
^nescio   cur  dixerit'  et  cetera  similiter   [pariter   vero    finitivaj^    ut   apud  i5 
Giceronem    ^credo    vos    mirari^    quid    sit    quod    ego    potissimum 
surrexerim':     quamquam    idem    Cicero    in     eadem     aliter    enuntiavit, 
^nequid    metuas^    Glaucia^    non    te    scrutor,    siquid  forte   ferri 
habuisti'.     aliter   vero    finitiva,    ut   apud    Terentium    ^num    aliud    me 
tibi  opus   est?',   ilem  quare  venisti?   quare  id  fecisti?   et  similia,  quia  to 
non  praeponitur  verbum  .  item  quamvis  subiunctiva,  quamvis  feceris:  item 
dummodo  venias:  item  licet  venias  .  quamquam  finitiva,  sicut  Virgilius 

quamquam  animus  meminisse  iubet  luctuque  refugit 
si  vero  xaltov  ye  significat,  optativa  recipit,  ut  apud  Ciceronem  ^quam* 
quam  quid  ego  te  invilem?'  ss 

Vt   recipit  finitiva  acuto  accentu  elatum.     effertur    auiem,   quotiens 


Codex  Sangdllensis,    1    dicit        6  id   est   om,         7  ad  illam        8  petebas 
dam  aenissem  facere  si  quoque  recipit  sabiaiictatiua        13  relatiya]  latina 
praepositio  finitiuo  uerbo  parte  orationis  conioncto  sabiongitar  speciei  Bubionetiaae 

17  in  eodem         19  aliter  corr.  alter        terrentiom        20  quia  non]  qui 
22  item  licet]  it  licet        23  animns  om.        laetuqoe        24  naixovye        26  acuto- 
que  accenta  elatum  effertur  quotiens 


1  senex]  Terent.  Hec.  I  2,1  6  dum  conderet]  Verg.  Aen.  15  12 
interrogavi]  Cic.  in  CaHl.  II  6,13  ut  sit  species  relativa  :  fere  enim  (semper 
add,  Char.)  praeposito  finitivo  verbo  parti  orationis  coniunctivae  subiungitnr 
Bpecies  subiunctiya  Charisius  et  Diomedes  15  pariter  yero  finitiya,  uhi  aliter 
pro  pariter  legitur  apud  Diomedem,  ex  iis  quae  infra  19  scripta  sunt,  aliter 
vero  finitiva,  huc  inlata  seclusi  .  Ciceronis  exempla,  ut  apud  Ciceronem  — 
habuisti  desunt  apud  Charisium  16  credo]  Cic.  pro  Bosc.  Amer.  1,1  17 
in  eadem]  34,^7  10  apud  Terentium]  cf.  Charis.  p.  227 yi4  20  quia  non 
praeponitur  Diomedes  23  quamquam]  Verg.  Aen.  II 12  24  apud  Ciceronem] 
in  CatU.  1 9,24  26  item  ut  recipitfinitiva  acuto  accentu  elatum  .  effertur  autem, 
quotiens  pro  eo  accipitur  quod  est  quomodo,  ut  apud  Ciceronem  ^ut  sustinuit, 
immo  vero  ut  contcmpsit,'  id  est  quomodo  Charisius  et  Diomedes 


ABS  GBAMMATICA  421 

p.  49.  50  H. 

pro  ^eo  accipitur  quod  est  quomodo  .  quotiens  vero  pro  eo  quod  est  apud 
Graecos  ti/a,  recipit  optativa,  ut  ut  raciam.  non  numquam  tamen  et 
accentu  acuto  elalum  recipit  subiunctiva,  praeposito  sane  finitivo  verbo^ 
more  quo  supra  formam  relativam  diximus,  ut  apud  Virgilium 

5  infandum,  regina,  iubes  renovare  dolorem^ 

Troianas  ut  opes  et  lamentabile  regnum 
eruerint  Danai. 
utinam   recipit  optativa^.ut  utinam  veniat  .  ne  accentu  acuto  imperativa^ 
ut  ue  fac;   quotiens   vero  gravi  accentu  pro  eo   quod  est  apud  Graecos 

iOiva  iirj  accipitur^  optativa,  ut  apud  Horatiuni  ^ne  facias  quod  Vmmi- 
dius  quidam'.  non  numquam  vero^  etiamsi  accentu  acuto  efleratur, 
optativa  quoque  recipit,  ut  ne  venias,  ne  scribas  .  sed  interest  inter  hoc 
et  illud  quod  dicimus  ne  fac,  quod  hoc  imperamus,  superius  suademus  . 
recipit   quoque   id    ipsum   |  accentu    acuto   elatum    subiunctiva,   quotiens 

15  elQovtxdig  accipimus  pro  eo  quod  est  apud  Graecos  naw  ya^  scilicet 
quotiens  rei  dubiae  et  quasi  condidonali  aptatur^  ut  apud  Giceronem  ^ne 
tu^  Eruci,  accusator  esses  ridiculus,  et  Salustius  ^ne  illi  cor- 
ruptis  moribus  victoriae  temperarent'.  quotiens  vero  rei  aptatur 
certae,  eodem  accentu  elatum  finitiva  recipit,  ut  apud  Ciceronem  ^ne  illi 

sovehementer  errant':  afQrmat  enim  eos  vehementer  errare. 

Postquam  modo  finitiva,  modo  subiunctiva:  finitiva,  quotiens  iunctum 
accipitur,  ut  Virgilius 

postquam  res  Asiae  Priamique  evertere  gentem 
inmeritam  visum  superis, 

85  ut  sil  ^postquam  visum  est';  subiunctiva  vero,  quotiens  secernitur,  ut 
^post  venit  quam  exclamasset',  'post  fecit  quam  dixisset'.  antequam  modo 
finitivis,  modo  subiunctivis  iungitur:  finitivis,  ut  Virgilius  'ante,  pudor, 
quam  te  violo'. 


Codex  Sangallensis.  1  apad  grecos  inaut  recipitnr  optiaa  8  accenta 
accato  praepositio  Bane  8  acnto]  accenta  corr.  accuto  9  fac]  facias 
10  ut]  ait  quod  uminus  quidem  12  inter  om.  13  fac]  facias  superiaa] 
super  14  accentu  accuto  15  ironicos  16  optatur  ciceronem  et  ueryci 
18  uictoriae  {corr.  —  ia)  tempore  ne  quotiens  19  elata  21  iunctam] 
accuto  25  secernitur  et  post  uenisset  quam  exclamasset  post  fecisset  quam 
dixisset 


4  formari  relativa  diximus  CharisiHS  H  Diamedes  5  infandum]  Verg. 
Aen.  II  3  10  apud  Horatium}  sat.  I  1^4  16  ne  tn]  Cic.  pro  Eosc.  Amer. 
18,50  17  Sallustius]  Cattl.  11,7  19  ne  illi]  Cic.  in  Catil.  II  3,6  23  poet- 
quam]  Verg.  Aen.  III 1  26  item  antequam  modo  finitivis,  modo  Bubianctivis 
iungitur,  contra  ac  Buperius  :  ianctum  snbianctiviB,  velut  antequam  yeniaflet  (sic 
velut  antequam  veniBseB  2>tom.),  disianctam  finitivis,  nt  apad  Vergiliam  'ante 
pudor  quam  te  violo'  Charisiua  et  Biomedes       27  ante]  Verg.  Aen.  IIII  27 


422  DOSITHEI 

p.  50.  51  H. 

Ni  et  nisi  subiunctiva  ita^  ni  fecissent  et  nisi  fecissent:  quamquam 
apud  Ciceronem  non  numquam  finitivis  iungitur^  tunc  maxime  cum  parum 
suspensus  et  dubius  sit  sensus^  ut  apud  eundem  ^nisi  forte  maius  est 
patefacere  nobis  provincias^  quo  exire  possimus,  quam  pro- 
videre  ut  etiam  illi  qui  absint  habeant,  quo  victores  rever-  5 
tantur'. 

Et  coniunctio  id  valet  quod  que;   sed   hoc   differt^   quod    haec    non 
modo  subiungitur,  sed  etiam  praepouitur,  modo  geminata,  ut 

qui  foedere  certo 
et  premere  et  laxas  sciret  dare  iussus  habenas;  lo 

modo  simpliciter  elata^  sed  figurata,  ut 

labitur  uncta  vadis  abies,  mirantur  et  undae, 
miratur  nemus  insuetum;  | 
modo  interrogativa,  ut 

et  quae  tanta  fuit  Romam  tibi  causa  videndi?  i5 

modo  indignativa,  ^et  quisquam  numen   adorat';   modo  confirmativa, 

et  dubitamus  adhuc  virtutem  extendere  factis; 
modo  causalis^ 

et  gens  illa  quidem  sumptis  non  tarda  pharetris; 
modo  adnutativa  et  compromissiva,  ut  io 

dic  quibus  in  terris^  et  eris  mihi  magnus  Apollo, 
tris  pateat  caeli  spatium  non  amplius  ulnas; 
modo  auctiva  pro  etiam, 

quorum  Iphitus  aevo 
iam  gravior  Pelias  et  vulnere  tardus  Vlixes;  25 

modo   ordinativa,    ^corpusque   lavant   frigentis   et   ungunt';    modo 
superlativa^ 

quicquid  id  est,  timeo  Danaos  et  dona  ferentes; 
modo  diminutiva  per  gradus,  ut 


Codex  SangcUlen^is,  1  ite  corr.  ita  2  finitiuus  4  nobis]  nouia  6 
qai  absint]  quo  adsint  7  que  sed]  ipsa  haec]  hoc  carr.  hec  8  geminatnr 
qui  13  nemus  nemus  insuetum  modo  rogatiua  15  quae  qnanta  20  ad- 
notatina  21  appoUo  22  ulnis  23  modo  actiua  proelia  quorum  effusi  iam 
granior        28  id  est]  idem 


3  nisi]  Cic.  in  CcUil  IIII  10,21  7  Et  coniunctio]  Diom.  p.  417,1 

id  valet  quod  que,  sed  hoc  differt  Diomedes  9  qui)  Verg.  Aen.  I  62  12 
labitur]  Verg.  Aen.  VIII  91  16  et  quae]»  F^^.  hucol.  1^27         16  et  quia- 

quam]  Verg.  Aen.  I  48  17  et  dubitamus]  Verg.  Aen.  VI  807  19  et  gens] 
Verg.  georg.  II  125  20  modo  adnutiva  et  promissiya  Diomedes  21  dic] 
Verg.  bucol.  3^104  23  modo  auctiva  pro  etiam  Diomedea  24  quorum]  Verg. 
Aen.  II  435  26  corposqne]  Verg.  Aen.  VI  219  28  quicquid]  Verg.  Aen. 
II  49 


ABS  GRAMMATICA  423 

p.  51.  52  H. 

felix  qui  potuit  rerum  cognoscere  causas^ 
fortunatiis  et  ille  deos  qui  novit  agrestes. 
Aut   coniunctio    dubilati?am,    si   geminetur^   habet   potestatem.     qui 
enim  dicit  ^aut  iibrum  volo  aut  pretium',   utrumque   se  ex   aequo  desi- 
5  derare  significaty  ut  in  illis^ 

aut  pelago  Danaum  insidias  suspectaque  dona 
praecipitare  iubet  subiectisque  urere  flammis 
aut  terebrare  cavas  uteri  et  temptare  latebras; 
auty   si   semel   subicitur,   diminutiva   est   et  habet   gradum   ad   inferiora 
10  tendentem^  ut 

incute  vim  ventis  submersasque  obrue  puppes, 
aut  age  diversas  et  disice  corpora  ponto:  | 
nam  furens  luno  et  irata  quod  gravissimum  credebat  optavii,  deinde  quod 
secundum  intulit     [coniunctionis  tantum]  modo  comminativa  est,  ^aut  da 
15  mihi^  aut  rapio',  ut 

Nymphae^  noster  amor,  Libethrides,  aut  mihi  carmen 
quale  meo  Godro  concedite  (proxima  Phoebi 
versibus  ille  facit),  aut,  si  non  possumus  omnes^ 
hic  arguta  sacra  pendebit  fistula  pinu; 
so  modo  hortativa,  ut  ^aut  tu   magne  pater  divum  miserere'  et  illud, 
aut  tUy  quod  superest,  infesto  fulmine  morti^ 
si  mereor,  dimitte; 
modo  coniunctiva  pro  et^ 

moliri  aut  moram  aut  veniendi  poscere  causas; 
25  et  pro  que,  ut  Miquidas  presso  ter  gutture  voces  corvi  aut  quater 
ingeminant'  pro  quaterque;  modo  pro  separativa, 

aut  onera  accipiunt  venientum  aut  agmine  facto 


Codex  SangcUlensis.  3  dabitatino  aigno  teQetar  habet        qoi  enim]  quia 
12  aat  aage        dissice        13  irata  qaod  scd'  intulit        14  comminatiua  est  da 
mihi         16  njmpha         libetrides         19  hic]  hir         pina         20  magne  deum 
miserere         inferto  fulmine  moitiB        26  presso  ter]  ptendet         26  separatiua] 
separ        27  accipiuntum  ant  agmine 


1  felix]  Verg,  georg,  II  490,  493  3  Aut  coniunctio]  Diom,  jp.  417,30 
dubitativam,  si  gemineturf  habet  potestatem:  qui  enim  dicit  Diomedes  6  aut 
pelago]  Verg,  Aen.  II  36  11  incute]  Verg,  Aen,  I  69  13  nam  fureuB  luno 
et  irata  quod  gravisaimum  credebat  optavit,  deinde  quod  secundum  intulit.  htiiaa 
coniunctionis  qualitates  sunt  multae.  modo  comminativa  est,  cum  dicimus  'aut 
da  mibi  aut  rapio'  Diomedes  16  Nymphae]  Verg.  bueol.  7,21  20  aut  tn 
magne]  Verg,  Aen,  VIIII  495  21  aut  tu  quod]  Verg.  Aen.  V  691  24 
moliri]  Verg.  Aen,  I  414  26  liquidaB]  Verg.  georg.  I  410  27  aut  onera^] 
Verg,  georg,  IIII  167  Aen,  I  434 


424  DOSITHEI 

p.  52.  58  H.  • 

ignavum  fucos  pecus  a  praesepibus  arcent: 
aut  ante  ora  deum  pinguis  spatiatur  ad  aras, 
modo  fundit^  modo  spatiatur: 

aut  raptas  fugientibus  ingerit  hastas. 

DE  INTERIECTIONE  s 

Interiectio  est  pars  orationis  significans  afTeclum  animi  .  vario  autem 
afifectu  movemur:  aut  enim  laetiliam  signiOcamus,  ut  va  evax^  aut  dolorem, 
ut  vae  heu^  aut  ammirationem^  |  ut  babae  eheu  .  ex  his  colligi  deinceps 
alii  motus  animorum  possunt  .  apex  Donati:  aut  metuentis,  ut  ei  attat; 
aut  optantis^  ut  o  utinam  .  sed  haec  Graeci  adverbio  applicant,  quod  ideo  lo 
Latini  non  faciunt^  quia  huiusce  modi  voces  non  statim  subsequitur 
verbum  .  licet  autem  pro  interiectione  [ro  autem  staQSvd^iaecng]  etiam 
alias  partes  orationis  singulas  pluresve  subponere,  ut  nefas,  pro  nefas  . 
accentus  in  interectionibus  certi  esse  non  possunl,  ul  fere  in  aliis  vocibus^ 
quas  inconditas  invenimus.  is 

EXPLICIT 


Venit  mihi  in  mentem  huius  rei,  pudet  me  amoris^  piget  me  pro- 
fectionis^  taedet  me  meretricum)  miseret  me  senis^  interest  mea  haec 
res,  interest  mea,  interest  eius  et  refert  illius,  interest  et  refert  nostra 
vestra  illorum;  egeo  victus  et  victu,  patiens  sum  laboris^  doleo  vicem  tui  so 
et  tuam,  similis  sum  tui,  discrucior  animi  et  animo  et  animum^  amans 
mei,  pertaesum  est  mihi  iniuriae,  plenus  sum  bonorum  et  bonis^  potior 
huius  rei  et  hac  re^  veri  simile,  refert  mea^  impleor  vini  et  vino^  obli- 
viscor  tui  et  te. 

Noceo  inimicOy  incommodo  viatori,  officio  insidiatori^  medeor  languenti  25 
(hoc   verbum  perfecto  caret),   blandior    patri,    ancillor    magistro,    adulor 
mulieri^  conscius  mihi  sum  facti,  patrocinor  patriae,   convicior   debitori, 


Codex  Sangdllensis.      5   DE   INTERIECTIONE  om,         7  enim]  cum 
dolorem  VAEE.  HEV  aut  ammiraidonem  ut  ua  VAE.  PHEV        9  ut  ei  atta  aut 
optantis        18  interest  me  haec  res        21  discutior        22  iniuria        25  langenti 
26  perfecto  caret  om.        27  consciuB  sum  facto  patricinor  patriae 


2  aut  ante]  Verg.  Aen.  IIII  62  4  aut  raptaa]  Verg.  Aen.  XII  329 
5  Interiectio]  Charis,  p.  238,19  9  fartasse  apud  Donatum  ant  metnentis 
—  15  invenimus  DonaL  p.  391^7  17  Venit  mihi  in  mentem  —  428,14  Aeneis 
Virgilii  excerpta  sunt  in  codice  Monacensi  601  (M)  Venit  mihi  in  mentem  — 
22G,3  potior  hanc  rem  Diom.  p.  311^15  Charis.  p,  293^8  de  idiom.  cas.  gram, 
laJt,  vol.  IV  p.  566  25  medeor  aegroto,  hoc  autem  verbum  perfecto  caret 
Diomedes  p.  313,20 


ARS  GRAMMATICA  425 

p.  53.  54  H. 

vilio  furi  duco,  inprecor  hosti,  auscuito  suasori,  supplico  tibi^  moderor 
militibus,  obstrepo  dicenti,  palpor  et  palpo  equo,  crisso  tibi,  praecurro 
praetori^  procuro  pugili^  geniculor  parenti,  genua  tibi  advolvor^  praevaricor 
reo^  supersideo  discipulo,  anteceilo  aemulo,  consilio  tibi  sum,  studet^huic 

5  reiy  timeo  tibi  et  de  te;  detraho  tibi,  alienus  sum  tibi,  vacat  mihi,  tempero 
vino^  testimonio  est  mihi;  adversor  inimico,  subscribo  epistolis,  intentus 
sludiis^  inimicus  neglegenti^  dicto  audiens,  invidus  bono,  malivolus  studenti, 
habilis  virtuti,  utilis  seni^  aptus  industriae. 

Incipio  studium,  aggredior  hominem^  indulgeo  te,  experior  periculuro, 

10  periclitor  amicum^  mereo  et  mereor  honorem^  despicio  laticlavium,  impedio 
legentem^  ludificor  vanilocum;  |  veteres  et  ludiflcavi:  iuvat  me,  nanciscor 
occasionem,  ludo  oratorem^  iubeo  famulos,  invado  te  et  in  te,  intueor  te 
et  in  te,  adorior  hominem,  involo  te  et  in  te,  redoleo  unguentum,  invideo 
divitem,  commeio  lectum  et  permeio  (commixi  et  permixi),  insimulo  simu- 

15  latorem^  animadverto  te^  criminor  directarium,  moderor  te. 

Inpertio  illum  hac  r^,  dignor  amicum  hospitio,  saturo  exercitum 
commeatu^  libero  te  periculo^  liberor  molestia,  dono  praeceptorem  auro, 
tempero  me  vino^  fraudo  creditorem  pecuniis,  abdico  me  praetura^  cedo 
tibi  gloria,  afficio  illum  laetitia,  desisto  tua  consuetudine,  labor  spe  mea^ 

20  imbuo  malum  malis,  egredior  civitate^  degredior  monte,  contentus  sum 
uno  nummo^  orbo  uxorem  dote^  interdico  ignominiosum  foro,  exulto 
victoria^  soporo  te  vino,  dignor  a  te  honore,  sustineo  me  hac  re,  con- 
plaudo  tecum,  gaudeo  felicitate^  opus  est  mihi  argento,  alienus  sum  crimine^ 
comitor  amicis^  vaco  militia,  communico  tecum,  postulo  a  te^  utor  careo 

25  fruorve  divitiis,  nitor  hac  re^  potior  munere^  induo  te  armis,  precor  a 
diis,  opto  a  diis^  antepono  te  flde^  interdico  tibi  amicitia  mea. 

Similis  sum  tui  moribus  et  tibi  facie,  avello  senis  et  seni  canos, 
frango  servi  et  servo  caput^  eruo  mendacis  et  mendaci  oculos,  studio  tui 
feci  id  est'  dum  studeo  tibi,  studio  tuo  feci  id  est  te  studente;   discrucior 

30  animi  et  animo,  metu  tui  et  tuo^  vicinus  sum  illius  et  illi  et  amicus  sum, 
fldens  sum  animi  et  animo^  memini  et  memor  sum  honoris  et  honorem, 
ammoneo  interfectorem  caedis  et  caedem,  obliviscor  amicitiae  et  amicitiam, 


Codex  SangaUensis.  1  vitio]  uitium  moderor]  medeor  2  cristo 
3  procurro  pngillo  advolvor]  adulor  6  testimoniam  8  sene  9  hominem] 
nomen  10  laticlauum  11  iubat  me  12  obintueor  15  mederor  18 
tempero]  teneo  20  egredior  ciuitatem  digredior  monte  22  soporeo  23 
argento]  oriento  24  vaco]  uoco  29  id  est  —  tuo  feci  om.  discutior 
animi  .  mi  .  me  tu  tui  et  tuo 


18  tempero  me  vino  Diom.p.  315,24        28  studio  tui  feci  id  est  dum  studeo 
tibi,  studio  tuo  feci  id  est  te  studente  Beda  de  orihogr.  jp.  288^7 

O&AMMATICI  LATnri  Yn.  28 


426  DOSITHEI 

p.  54.  55  H. 

expers  sum  causae  et  causa,  ignoro  causam;  expers  sum  autem  fundi  ei  fundo 
non  habeo  fundum  significat:  inpleo  sacculum  argenti  et  argento,  egeo 
victus  et  victu,  potior  fructus  et  fructu,  apud  antiquos  potior  hanc  rein. 

Nominativus  casus  trahit  verhum  tertiae  personae,  ut  Pompeius  in 
litore  Aegypti  dicitur  occidisse,  nominatur  inter  auctores  Caelius,  VirgUius  s 
Aeneida  fecit.  vocativus  secundam  personam  accipit,  ut  Virgili  scribe, 
Gicero  responde  .  prima  persona  oion  eget  casu^  sed  admittit  nominativum, 
ut  servio  ingenuus  .  nomina  forma  participiorum  posita  genitivo  casai 
iunguntur,  ut  appetens  pecuniae;  Terentius  ^fugitans  litium'  et  Sahistius 
^cupientissimus  |  legis'  .  participia  vero  accusativo  copulantur,  ni  lo 
appetens  pecuniam,  fugiens  lites,  cupiens  legem. 

Bono  animo  est  sv^viist  .  meliora  tibi  spondeo  ^sktCova  noi 
xatsyyvSfuct  .  imaginalur  quod  cupit  .  iudicium  conflavit  Sixa6ti]Qtov 
tSwsxQotriOsv  .  mutua  vice  .  pergis  molestus  esse  oxkav  iiiiiivsig .  male 
praesumo  de  illo  xaxag  vnovoovyiat  nsQl  ixsivov  .  sufTragalur  raihi  i5 
i^rj^piXstaL  fiot  .  refragatur  mihi  dvtixtvnst^  dvtikoyi^staC  /tot  .  usu 
forensi  abhorret  iittSsl  r^i/  dyoQalov  .  vis  te  crimine  pelo  ^iag  6ov 
xatrjyoQci  .  repperit  sibi  dignitatem  svQato  avta  d^icDfux  .  fac  venias 
ad  me  iX^i  itQog  i^ti  .  dilatat  orationem  vnsQti^stai  iq  nkatvvst  tbv 
Xoyov  .  mortem  sibi  adscivit  ^dvatov  avtp  nQOtSsnoQttSsv  .  taedet  suarum  so 
rerum  drjSi^stac  tciv  iSiov  nQayfidtcDV  .  solum  vertit  ro  sSatpog  otQstpst . 
copiam  sui  non  praebet  .  denotabilis  persona  iiSnLXoiiivov  vPql6iisvov 
xatstStiyfiivov  nQOtSonov .  detestabilis  homo  xatayLaQtvQti^slg  av^Qanog  . 
execrabilis  annus  dnsvxtiov  stog  .  proclive  tibi  est  iniQQsnig  aoi  ietiv  . 
mea  sententia  praefectus  nQotax^slg  yvciiiy  i^ij  .  cetera  egregius  lotna  ss 


Codex  Sangailensis,  1  ezpertas  sum  caosae  et  ignoro  causam  ezpertua 
sum  autem  fundo        2  sacellum        6  aegyptios  dicitur  occidise  nominatiuus  inter 

7  nominatiuum  et  seruit  ingenus  9  terrentius  14  oxacavtvifKvsig  15 
nsQl]  naQ  17    ayoQaio         18  BVQato    {superscr,  al.  man,  avr(o)  a^oDfuc         21 

afidi^ezai.]  njar/dtffrai         solium         aTsqm         22  praebetj  pcor         24  smQQixs 

25  nQ0taxQ'tcayva)(i.7ifiri 

1  expers  sum  causae  et  causa  ignoro  causam,  expers  sum  fundi  et  fundo 
non  habeo  fundum  Charisius  p.  205,3^  4  Nominativus  —  8  ingenuns  Diom. 
p.  310,31  .7  adroittit  nominativum,  ut  servio  ingenuus  Diomcdes^  admittit 
plerumque  nominatiuum  ut  hber  seruio  ingenuus  mihto  M  8  nomina  forma 
participiorum]  Diom.p.  311,26  9  ut  appetens  pecuniae  croesus  M  fugitans] 
Ter.  PJiorm.  IV  3,18  12  Bono  animo  —  428,5  inlibatus  numerus]  maxima 

harum  elocutionum  pars  in  codice  Charisii  f.  25  sub  titulo  de  latinitate  scripta 
est,  omissa  tamen  gracca  interpretatione:  cf,  gramm,  lat.  vol.  I.  praef.  p.  X,  sed 
ibi  ct  per  ordinem  litterarum  disposita  sunt  ea  quae  hoc  loco  nullo  certo  ordine 
congcsta  cxhihentur  et  multa  addita,  pauca  omissa  sunt,  ex  his  pauca  quae  rcctius 
in  codice  Charisii  scripta  sunt  in  adnotatione  adscripsi  20  taedio  suarum  rerum 
Charisius  22  copiam  6ui  non  praebet  Charisius  24  profectus  mea  sententia 
M  mea  sententia  perfecta  est  Charisius 


ARS  GBAMBIATICA  427 

p.  55.  56  H. 

^oxog  .  plausibilis  petitio  XQortittxii  ahrjiStg  .  tenerae  aetatis  viag  riXtxCag  . 
cui  succurri  solet  rCvi  fioi^d-atv  efo^fg  .  propter  infirmitatem  sexus  duc 
t^v  afisfiaiotfita  tijg  (pv6€(og,  sexus  d^  xvQicog  inl  ywatxav  ksysrat  . 
supplico  voce  [xstsvo  ty  qxovfj  .  cultu  quam  venerabili  iTttfisksia  navv 
5  nQO0xwfitia  .  non  amplius  una  nocte  ov  nXiov  fitag  wxtog,  Virgilius 
contra  ^noctem  non  amplius  unam'.  nodosa  atque  scrupulosa  xsxov- 
dvkcoiiivri  xal  ififiiQtiivog  fj  SvtSxsQrjg  nQa^tg  .  enodare  atque  expedire 
dnokvstv  [novg]  .  pulsavit  pudorem  eius  v^QtOsv  avti^v  .  favorabills 
vindicatio    ixdtxta    6nov8aCa    .    explosas    comoedias    ixfisfiktifiivag   ical 

10  svxatafpQovi^tovg  .  legis  praesidium  .  manus  auxilium  tijg  ^^''Qog  \  int- 
xovQCav  .  redemit  facinus  suum  '^yoQaesv  ro  avtov  iyxktifuc  .  inpensa 
pecunia  aOtad^^fitog  Sanavri  .  titulos  natales  suos  augere  .  genibus  ob- 
volutans  yovvov^svog,  squalorem  pascens  avx^ov  tQiqxov  .  praedo  editus 
(pavsQog  dnskatrig  .  fidem  implorat  intxakstrat  rijv  nCffrtv  .  opem  expetit 

15  fioi^d^stav  alrst  .  obstinato  animo  intrsrafiivy  ^XV  •  exuberat  pecunia 
nkriyLVQst  rotg  xQVl^^^v  .  redundat  calculus  vnsQaCQSt  fi  ^i^og  .  respuit 
preces  eius  dtinrvtssv  avrov  rag  txsrsCag  .  infatigabilis  patientia  .  caelestis 
providentia  .  divino  consilio  ^sCa  avfifiovXCa  .  fidem  excessit  naQifiri  rriv 
nCcrtv  .  ius    amicitiae   violavit   ro    rrig   (ptXCag   dCxatov   ifiCavsv  .  huc 

20  usque  temeritatis  accessit  .  dies  pcrennis  petendus.  citius  tempus  quam 
oratio  deficiet  .  multum  sibi  adrogavit  .  salva  iustitia  praesidis  .  fartus 
auctoritatibus  .  enucleatis  sensibus  •  coronatis  verbis .  ventilatam  quaestionem . 
infuscavit  pudorem  eius  .  pro  indiviso  possides  .  testimonio  suo  prosecutus 
esl  me  .  ofGciis  meis  libertatem  merui  .  gratiam  delicti   facimus  .  asseris 

25  me  manu  tua  .  digneris  me  litteris  tuis  .  antiquae  vetustatis  instar.  vanas 
querelas  crepitare  .  fragilis  memoriae  .  volubilis  meutis  .  tritae  frontis  . 
candor  animi  tui  .  merus  sermo^  mera  spes  .  sutilis  agit  .  sum  parato 
animo  .  argutum    opus  .  pensilis   lucerna   .   suspensum    animum    .   sutilis 


Codex  Sangdtlensis.     1  petio  nQOtittnri  ditteig        2  ita>^tg]  Buopsg        3  C9ri- 
Twacxo)         5  n(fog%ivritaia         7  8iaxi(fBg  nQaxig         8  anoXvcanovg  integri  fere 
verstAS  spatio  post  novg  vacuo  relicto      vPQiavaite      9  comeodas       11  redimit 
12  titolus  notales        13  9vximv  tQsq>op  predo  editar        14  opem  expetit  aitei 
15  Bmatafiivri        16  xp<f^<^^y        17  infatigabilis]  insatiabiliB        caelestia        18 
avvpovXiia        nagenriPri        19  hoc  usqne        20  dius  perennius        21  deficit 
praesidiis        22  uentilagam        24  gratiam]  gpramen        25  manu  tua]  numerum 
tuum         26  querelas  credulari  fragius  memoriae         fontis  corr,  frontis         27 
candore  nimio  tui        sum]  sui 


2  cui  succurri  uolet  Charisius        4  supplici  voce  Charisius        6  Virgilius] 
Aen,  I  683  12   titulos   ac  nitulos   suos  Cluirisius         yowovfiBvog   genibus 

obuolutans  i  .  geniculans  M        16  reddunt  calculos  Charisius        17  infi&tigabilis 
patientia  Charisius      20  dies  perennifi  petendus  est  C?iari8iu8.  an  dies  perendinus? 
21  deficiet   Charisius         24   gratiam   delicti   facias   Charisius         26   fragilis 
memoria  Charisius        27  candor  animi  tni  Charisius 

28* 


428  DOSITHEI 

p.  66.  67  H. 

porta  .  voluptuosus  rebus  .  favore  virtutis  .  columen  curiae  .  specimen 
schoiae  .  tumore  agit  .  elaboratum  opus  .  ridet  abstinentiam  meam  .  io- 
accessibiies  litterae  .  inaccessus  locus  .  inextricabilis  error  .  inremeabilis 
via  .  sterilis  amicitia  .  larvali  habitu  .  imaginaria  forma  .  fmali  habitu  . 
inlibatus  numerus. 


5 


Poematos  genera  sunt  tria  .  aut  activum  est  vel  imitativum,  quod 
Graeci  dramaticon  vel  mimeticon  appellant,  in  quo  personae  loquentes 
introducuntur^  ut  se  habent  tragoediae  et  comicae  fabulae  et  prima  buco- 
licon:  aut  enarrativum,  quod  Graeci  exegematicon  vel  apaggellicon  appeliant, 
in  quo  poeta  ipse  loquitur  sine  ullius  personae  interlocutione,  ut  se  habent  lo 
tres  libri  georgici  el  pars  prima  quarti,  item  Lucrclii  carmina:  aut 
commune  vel  mixtum  [appellant],  quod  graecc  xoivov  vel  iiixrov  dicitur, 
In  quo  poeta  ipse  loquilur  et  personae  loquentes  introducuntur,  ut  est 
scripta  Ilias  et  Odissia  Homeri  ct  Aeneis  Virgilii. 


Distinctio  est  silentii  nota  cum  sensu  terminato  .  huius  autem  signum  i^ 
est  punctum  supra  versum  positum  .  subdistinctio  est  diuturnitas  quaedam 
temporis  diiTerens  orationem  ad  sententiae  qualitatem  .  huius  autem  signum 
est  punctum  sub  versu  positum,  ut  est  illud, 

et  si  fata  deum,  si  mens  non  laeva  fuisset^ 
impulerat  ferro  Argolicas  foedare  latebras;  so 

Troiaque  nunc  staret^  Priamique  arx  alta  maneret. 
non  enim  similiter  ut  in  distinctione  silentium  interpositum  tacere  permisit 
media   vel   mora    est   silentium   legitimae   distinctionis  subdistinctwnisqwe 
medium   obtinens   locum,    quae    hoc   solum    servat   officium^   ut   legentis 
spiritum  levissima  respiratione  refoveat  et  nutriat   sic  enim  pronuntiando  ^ 
reticere   quis  debet,  quoad  spirat,  quia  spiritus   ipse   a    defectione    vin- 


Codex  Sangdllensis.     1  favore]  fabone        cnria        2  scolae         ridet]  rndit 
4  larbali        6  vel  imitativamj  aut  imatiuum        7  drammaticon  uel  micticon 
ioqaentes  in  introdacantar  uti  habent        8  fabalae  uto  de  prima        9  aut]  uel 
12  luatov      ISestom.      14  Homeri]  homo     ISsilentio     terminata     16impo8itum 
17   huie   autem   est  punctum  snbuersum  impositum         19  fata  diu  si  m  non 
leua  23  media    autem    more    silentium   legitime    distinctioniaque    medium 

optinens        26  quoad  spiratur  ipse  a  defectione  uincatur  uires  resumat 


5  inlibatus   numerus   antique   uetustatis   instar  M        6  PoematoB  genera] 
Diom.  p.  482yl4  aut  actinum  est  quod  greci  pragmaticon  aut  imitatiuum 

quod  micticon  appellant  M        8  comicae  fabulae,  quo  genere  scripta  est  prima 
bucolicon'Z>u>med«8        16  Distinctio]  Diofn,p.  437^20        19  et  si]  Verg.  Aen,  II 54 
25  sic  enim  pronuntiando  reticere  quis   debet,   quia   spiritus   ipse   quadam 
defectione  vincatur,  deinde  resumatur  Diomedes 


ARS  GRAMMATICA  429 

p.  57.  58  H. 

caUir,  deinde  vires  resumat.  multae  autem  causae  mediae  huius  lectionis^ 
primum  ne  confundantur  quae  dicola  vei  tricola  ponuntur;  deinde  ut  actus 
verborum  emineat  et  luceat,  qui  ex  aliquo  venit  aiTectu  vel  indignatione 
seu  miseratione  conlata,  aut  certe  quadam  artatione  sermonis  quae  emfa- 
5  ticos  a  poetis  *  .  siquis  itaque  sine  media  spiritus  suspensione  pronun- 
liaverit  | 

aut  hoc  inclusi  in  ligno  occultantur  Achivi 
aut  haec  in  nostros  fabricata  est  machina  muros 
inspectura  domos  venturaque  desuper  urbi 
10  aut  aliquis  latet  error  equi  ne  credite  Teucri, 

confunditur  ratio  compositionis  generali   nomine  ligni  machinae  equi  .  et 

lectumque  iugalem, 
quo  perii,  super  imponam: 
hoc  enim  voluit  intellegi  Dido,  non  esse  lectum  iugalem,  quo  perierit  . 
i^  immorandum    est   ergo  et  respirandum  post  ^iugalem'  et  sic  inferendum 
cum   inoxQt6S(og   atfectu    ^quo   perii'.     distinguere   autem   opoilet   ante 
similitudineSy  quas  Graeci  parabolas  vocant,  et  ante  redditas  dvtajcodoiSsig, 
et  siquando  a  persona  ad  personam  transitus  erit  factus,   et  ante  ^aut' 
coniunctionem  et  ante  casum  vocativum  et  ante  ^sed'  et  ante  ^quoniam' 
^  et  ante  interrogativa,  ut 

quis  deus,  o  Musae,  qui  nobis  extudit  artem,     ' 
unde  nova  ingressus  hominum  experientia  cepit? 
post  interrogativa^  ut 

Musa^  mihi  causas  memora. 


Codex  Sangallensis.    2  confimdaturque  tncola  uel  tricoma         ut  tactns 
3  ex  alico         4  artatione]   captione         quae   cacenfaticoB         5  suspensio        9 
domus  corr,  —  mos        10  ne]  nec        15  post  om,        17  avxanoioaig  et  siquando 
ad  personam  transit  erit  factus         19  sed]  sedet         21  o  Musae]  omoee        22 
noua  greBSUS        coepit 


4  yel  certe  cum  quadam  artatione  sermonis  quae  ifupatiKmg  a  poetis  con- 
gemntur  Diomedes  7  aut  hoc]  Verg,  Aen,  II  45  12  lectumque]  Verg. 
Aen.  II II  496        21  quis]  Verg.  georg.  II II  315        24  Muaa]  Verg,  Aen,  I  8 


430  DOSITHEI 

p.  58.  59  H. 

Verba  quae  passive  tanlum  efTerunlur,  ex  quibus  quaedam  etiam  activa 
sunt^   quae  fere  sunt  primae  coniugationis   :   adulor   xoXaxsvc},    airersor 
l^t/tgofuxt,  adversor  ivavuovfuct  ^ri^iS  \  avttSixa  a7Co0tQi(poiiaiy  aemulor 
^tlXm  (p^ovci,    aesculor   ;|^aAxoAo;/(D,   alogior   aXoyovfiai,   altercor    dux- 
(idxoiiai,  aquor  vdgevofiac,  arbitror  v^oXaiifidvcn  ^  argumentor  r&c(uci-  s 
QOfuct^    aspernor    anoCxQitpoyLaiy    auspicor    olovotSxojca    OQVSOiSxoxSy 
aucupor    l^sv(o^    auguror    OQvsoCxoTCci ,    apricor    i^Ata^ofUKi,    auctionor 
ajcdQtiov  noiS,  auxilior  6V[iiiax^,  afifor  TCQOOXaX^^  assentior  igyoiitO' 
xov^aiy  ancillor  iQyo^(oxov[iac  ^  alloquor  nQOOXaXAj  altercor  ScafiaXkm 
a(i(ptXoym  diaiiiXXSfuci,   abominor  aTCOKOvi^oiiac.     alloquor  nQOiSXaXS,  lo 
alternor  dfi(ptpdXX(o  d(AOLPaSi^(o,  baccbor  ^axxsxxo^  conversor  avaOzQi- 
(poiiac,  calumnior  inriQsd^(o,  cavillor  slQ(ovsvoiiac,  causidicor  ScxoXoy(3, 
causor  nQ0(pa(5c^0fiac,  circulor  6xXay(oy(o,  cauponor  fisrajccaXcij  comissor 
iTCcxoiid^c} ,  comitor  OvvoSsvg}^  commentor  0O(pi^oiiaCy  conor  iiccxscQSj 
conieclor  (ftoxdtoiiacy    contionor  Sti^rjyoQm,   contemplor  xatavod  iva-  is 
tsvi^cD^    convivor    (Svvs(Src(oiiac^    commurmuror    VTCoyoyyv^G),    conflictor 
6wa(icXXS[iac  ^  convitior  xara/3o(3,  criminor  ScafidXXo  alrccifiacy  cunctor 
djcoQci  SciSrd^cDj  conspicor  0£opc5,  consternor  xsvoviiac  nroov^ac,  con- 
cinnor  iisrafiovXsvoiiaCy  consolor  TCaQaiivd^oviAac^  contestor  ScaiiaQrvQO(AaCy 
[congredior  avvsQxoiiac^]  commoror  (SvvScarQipcD^  comitior  dQxacQsOcd^tOj  so 
dignor   xaral^cm,    dedignor    dva^coica^m,    dominor    xvqcsvg)^    deversor 

Codex  Sangdllensis.  2  quae  fere  uno  atque  primae  4  xa^xoloyoa]  xaxo- 
Xoyio  alugior  5  vdQsovfiai  6  auspicior  otvoxono  7  apricor]  auprior 
8  assentior  e^yofifloxcov/tai  ancillor  f  pyo^oxf  ofiot  10  afifpiloyoDdiafL  abbominor 
11  bachor  12  cauella  (corr.  cauillor)  si^favBovfiat  causidicor]  causidior 
13  cauponor]  copinor  comissor  emiofuiiai  15  drnisyoyo  16  vnoyoytv^oi 
18  conspicior         n(ftoov(iat  concinor  fLetaPoXsovfiat   consulor  20  atvadta- 

tQtpto         aQxtfQfOtaioa 

1  Verba  pussivae  dedinationis  et  verba  quae  praepositionibus  additis  aJiatn 
significationetn  Jiabent  et  verba  activae  coniugationis  scripta  sunt  in  codice 
Charisii:  cf.  gramm.  lat,  vol.  I.  praef.  p.  XI.  ex  his  pauca,  quae  oUm  a 
Georgio  Thilone  descripta  habui,  in  adnotationem  rccepi.  Verba  quae  passiva 
voce  primi  ordinis  efferuntur,  in  quibus  etiam  quaedam  communia  sunt.  A  adulor 
latus  sum,  aversor  satus  sum,  aemulbr  latus  sum,  aesculor  x^^>^^^f>7^  (xaXxo- 
Xoyo  cod.)  latus  sum^  alogior  giatus  sum,  altercor  catus  sum,  altemor  natus 
8um,  amplexor  (amplector  cod.)  zatus  sum,  aquor  vdQevofiat  aquatus  eum, 
arbitror,  argumentor,  aspemor,  argutor  xmttXsvofiat  argutatus  sum,  auguror 
ratus  sum,  auspicor  idem  quod  supra  scriptum,  admiror,  abominor,  aucupor 
aucupatus  sum^  apricor,  auctionor  auctionatus  sum,  auxilior  avfifiaxdij  adfor 
nQoaXaXm,  aepulor  aepulatus  sum,  adsentior,  ancillor,  apinor  sUaiDXoyco  (stxsoXoym 
cod.)    natus    sum    CJiaris.  3    dnoatQitpofiat   ad   aversor   pertinere    adnotavU 

Hagenus         13    cauconor   fistanmX^    cauconatus   sum   Charis.  18  conspicior 

d^saQrn  catus  sum,  constemor  natus  sum,  cogitor  cogitatus  sum,  dignor,  deversor 
xarayoftai  ixxXtVo),  dominor  dsanotsvo)  natus  sum,  devertor  dnoatQScpofiat  tatus 
sum,  depopulor,  depeculor  idem  quod  supra  scriptum,   execror  Charis.  con- 

cinnor]  consilior  Uagenus 


ARS  GKAMMATICA  431 

p.  59.  60  }{. 

^svi^o^aij  depeculor  vo(S(pi^O[iaij  detestor  aTConaQtvQOiiai  ^  deprecor 
anoxataQafiat,  donor  dcnQm  xal  dcDQoviiai^  elg  Sqqov  atQci  xal  alg 
dcoQOv  alQOVfiaiy  dehortor  ajiotQinoyLai  ^  epulor  Bixoxovyiai..  execror 
xataQciiiai^   effov  ixkakciy    externor   dkkotQiov(iai,    eluctor    ixjcalaicj^ 

5  fabulor  fiv&okoyci,  for  laXciy  fislulor  ^vQi^cn,  frustror  anatci^  fatuor 
licDQaivo^  furor  xXiTCta)^  fabricor  xataaxsvd^ca ,  gratiGcor  xaQiio^ai^ 
gratulor  x^^Q^9  grator  6vvi^Soiiai  Cvyx^^Q^o^  grassor  XcjnoSvtA^  gestor 
ioQoviiai^  geniculor  yovvnetci,  glorior  8o^d^o(Aai^  balucinor  |  x^<^(^^(^cch 
bortor   nQOtQinoiiai,   bospitor  ^evi^ofiatj   bariolor  iiavtevo^ir,   iaculor 

10  dxovti^cD^  imitor  /ttftot;fUKt ,  imaginor  elxovitja)^  inbecillor  d^^ev&^  infltior 
dQvovfiai,  insidior  iveSQevG),  interpretor  eQiifivevcOj  iocor  evtQa- 
nelevoiiai,  indignor  aT/at/axrco,  immoror  ^QaSvvca  ivSiatQi^CD^  imprecor 
xarapcSftat,  initior  nvovfuci^  inundor  Tckti^vQciy  iurgor  afiiiaxciy 
iocor  evtQanekiioiiat^  laetor  x^^Q^^  lamentor  ^&pi^i/cS,  latrocinor  kQfStevci^ 

15  lenocinor  noQvofiotSxci  ^  licitor  vneQ^eyLatila}  ai;a/3i/3a£cD,  luctor  nalaicD^ 
ludificor  ^/t^atSG7,luxurior  diScotevo^at,  lumfor  iv^ed^oiiai^  \ncror  xeQSaivco^ 
laetor  UaQov(Aai,  lavor  Xovoiiai,  manticulor  vo0(piio(iai,  machinor 
liriXccvci(iai^  mercor  i(inoQevo(iai  (ovov(iatj  meditor  6xinto(tav  dva- 
ra<7(T0fiae,   meridior  (Ae6fi(iPQidici),   minor  dneckci,   miseror   6v(indiSx<»^^ 

so  miror  d^av(id^cD^  milingior  (iixQokoya^  moderor  (letQiona^iB  Siotxm, 
modulor  ^vd^^ii^coj  moechor  (ioix^vcD^  morigeror  nec^aQx^j  moror 
naQikxco  SiatQi^co^  mutuor  Savi^o(iai  imxixQri(ii  ^  miseror  ikeA,  metor 
XOQoyQa^pA  xata(UtQiD^  medicor  ^eQanevcn  [medeor  ^{pa^rcvcD],  negotior 
nQay(iatevo(iai  ^    jiugor     d6teievo(uct  j     nepotor     d6teuvo(iai  ^     nenior 

25  £txatoilo7/c3 ,   odoror   60q)Qaivo(iatj   opinor  o/bftae,    ominor   olcuvi^o^iat^ 


Codex  Sangallensis,  2  donor  dmQOviiai  doQOVfLai  BigSaQov  aiQco  %at  eig 
dcjQOTidtaXoifiaL  4  exKaXco  5  festulor  6  ii(0Q6vm  xaQCioitai]  ^Aipofiai 
8  YOVLnsxo)  9  (lavxsovfLai  10  ixovifo)  11  BVTQamXiovfLai  13  iagor 
atf^nLixo»  14  Xrj^TSvooi]  idriatBvo  16  ladificor  svmto  luxurior  aaaxeoviiai 
17  laetor  idaQSOviiai  lauor  ioiofiai  19  menditior  nsafi(LSQiai(o  ensilo^ 
aivpaaxoa  21  mechor  22  me^ereor  sXsat  23  xaxaiLStQai  ilstqo)  medeor] 
mederor        24  nQayiLaxsovnat        aatoiisoviLai  utroque  loco        25  etneoXoyat 

5  fistulor  navdovQCim  Charis,  6  gratificor  xt^cQiSoiiai  Charis.  7  grestor 
imQOvnai  (svQOiiLai  corr.  satQoiiiat  cod,)  grestatus  sum,  halucinor  halacinatus  sam 
XaaiLtonat  eUatoXoym  (ixeoXoyai  cod.\  hortor,  hospitor,  hariolor  iLavtevoiiai  dno- 
q>otpdioiiat  iiataioXoym  hariolatas  Bum  Charis.  17  Ia?or  Xovoiiai  Hagenus 
19  M.  misereor  iXsoi  {sXatat  cod.)  tui  atus  sam,  metor  metatus  sam,  medicor, 
manticulor,  machinor  iirixavmiLat ,  mercor,  meditor,  meridior  diatus  sum  iLsariiL- 
pQiio),  minor,  miror^  minitor  idem  quod  snpra  scriptum,  miseror  te  miseritas 
sum,  milinctor  tatus  sum  iitKQoXoym  (luiiaao  add.  cod.)  moderor,  modulor, 
mochlor  iioxXevo)  mochlatus  sum,  morigeror,  moror,  mutaor  matuatus  som.  N. 
negotior,  nundinor  natus  sum,  nepotor  datievoiLat  ncpotatas  sam,  nigror 
{superscr.  dubins  cod.)  nigratus  Bum  0.  odoror  Charis.  24  nugor  domtiVBfiMt 
Hagenus 


432  DOSITHEI 

p.  60.  61  U. 

opitulor   fiorjd^fB^   obtestor    Suc^QTVQOfiat,    operor   iQya^oiiai^    osculor 
xatafpikciy    obluctor   xataTCakaim^    oscitor   xaOficifiaLj    palor    fd^fiofuci 
7CatS6aloxojtm  ^  palpor  x^otcqI,  peculor  vo6(ptio(iai^  percontor  nwd-avogMM, 
peregrinor  aTCoSriiici  ^evi^ofiac,    periclitor    xlvSwsvg)^    piscor    aXievmj 
praesidior    ^ori^a^    populor    Xv[iaivo(i4zCy    praedor    ksrikatm,    procreors 
tiocto(iai^  plostror  a[ia^rilaT(B ,  precor  SiofULv^   praestigior  iniiponatxtSj 
praestolor    naQsSQevG)^    proelior    7CoXs[im    6v[ipdXlm    Xo%aym^     pubor 
xacSsvoiiai,  patrocinor  7CQoi6Ta(uict^  praefor  TCQoliym^  percontor  ^€Ta£G>, 
praefragor  aicotl^rjipojcotm^  rotor  tQOxsvoii4xt,  racemor  xoTcxoXoym^  \  ratiocinor 
Staloyi^ofiat,  recordor  avaicoXm^  remoror  TcaQiXxca,  regulor  ocavovi^aj  lo 
rimor   iQsvvm    irjftm^    rixor   yLa%o[iat^   rusticor   ayQotxsvofiat,   refragor 
avtttlfrjq^i^oiiat    ajcoS oxt iid^cn ,     scrutor    iQSwm^     sannor    (ivxtriQtdf^m, 
scortor  %a(iaitvjcm,   sector  dxolovd^ci^  sermocinor  6[itkm,  solor   naQfi- 
yoQiSy    spatior    Staxtvm,    speculor    ica^ojctsvG)  ^    stomachor    0to fia%mj 
stabulor  fftati^ci},  stipulor  ijcsQotmy  subsidior  /SoijO^cS,  suspicor  vjcojctbvc^^  is 
sciscitor  jcw^dvoftat^  seditionor  (TracTta^o,  subsidior  itpsSQSvco  fiori^mj 
tergiversor  g)vyoSix(D,  tutor  d^fpaki^ofuct^  teslor  iiaQtvQOftat,  tibicinor 
^vQi^G),    tolutor  jcai^G)^    tumultuor  d^OQvpd^G),   vador    iyyvmiiatj   vagor 
^ilifioiiatj  vaticinor  iiavtsvoiiat,  vanor  [latatoviiat  XriQcij  venor  xwriym 
d^riQokstco,    verecundor    ivtQsjcoiiatj    verticinor    0TQO(poviiai  ^    veliflcor  so 
ccQiisvojcoKD  j  vociferor  xQavyd^cj^  versor  6tQiq>oyLatj  veneror  jcqooxw&^ 
vescor  tQifpoyLat  vescatus  sum. 

Coniugationis  secundae:    censeor   dvayQdq)oiiat    vjcdQ%ovta    census 


Codex  Sangallensis.  4  KvvavBvm  5  predor  Xfvdaxco  6  plostror]  prorstror 
daioitat  ^ijqpcoyeicTO)  7  pupor  {corr.  pubor)  naidisovpLai,  9  ratiotionor 
10  avanoXa  11  ayQOtxsovfiat  refregor  14  itaxovm  16  seditinor  sub- 
sidior]  subdor  18  0v^^£o)]  XvQtim  tolactior  vador]  uadior  19  lutratov' 
ftat']  iiavtBvofuct  20  aTO^povfiat  21  aQftevoQOtm  versor]  uertor  22  uescor 
ad^Btpoiutt 


2  palor  (sfipoiiat  palatus  sum,  pcculor,  percontor  nvvd^avoiiat  ^  perigrinor, 
periclitor,  piscor,  populor,  praedor,  percunctor  i^stdim  dtanoQm  percunctatus 
Bum,  praefor,  praesidior,  praestrigior ,  praestolor,  praevaricor,  praecor,  proelior, 
puror  natdsvoyMt  puratus  sum,  patrocinor,  pabulor.  R.  rotor  Charts.  12  S. 
BCrutor,  sannor  itmnlim  iivxtrjQidim  aannatus  sum,  sciscor  (ptXonQayitovm  XQrjatrJQia 
scitatuB  sum,  sequor  dxoXovd^m  secutus  sum,  seditionor,  sermocinor  6/li(X(3  ,  solor 
consolor  solatus  sum  consolatus  sum,  spatior,  speculor,  stomacbor,  stabulor, 
stipulor,  suftragor,  subsidior,  sciscitor  nvvd^dvoiiat  sciscitatus  sum.  T.  testor 
lucQtvQOitat ,  tumultor,  tergiversor,  tolutor  (tollutor  corr.  tolutor  cod.)  natim 
vnoa%tQtm  tolutatus  sum.  V  vador  vadatus  sum  iyy vcofuet ,  vertor  versus  sum 
atQi(poitaty  veneror,  vagor,  vaticinor,  vanor  {superscr.  hauriolor  cod.)  vanatus 
Bum,  venor,  verticinor  atQi(poiiat  <ncoToy,  verecundor  yerecundatus  sum,  velificor 
dQiisvonotm  velificatus  sum  Char,        19  vanor  iiatatovitat  Hagenus 


AES  GBAMMATICA  433 

p.  Gl.  62  H. 

siim,  confiteor  ofioXoym^  contueor  ^eoDQci  ^watsvL^a},  difTiteor  dgvovntti^ 
fateor  oiioXoyd^  intueor  ivatsvC^o^  infiteor  aQvovfiat  inOtiatus  sum, 
liceor  vnsQ^eiiatC^G)^  medeor  d^eQaTcevG)  mcdicatus  sum,  mereor  xara|i(3 
a^iog   £t/tt,   misereor   xXaio),   proOteor   oiioXoyci   0o(pi6tEvc},   polliceor 

5  ti^tiTj^t/otiftai,  reor  i/o/t^o,  revereor  ivtQijcoyLai,  reveritus  sum,  tueor 
ivatsvilm  tutus  sum,  vereor  svXafiovyiai. 

Coniugationis  tertiae :  amplector  stsQinXixoiiai,  aggredior  i7CiXa(ipdvoiuct 
imfpvofuct,  assequor  imtvyxdvG)^  abutor  naQaxQ^liac,  avertor  a;ro- 
iJtQi(po(iaiy  angor  a^^^j^oftat  anxius  sum,  [argutor  q)XvaQ(5^  amictor  nsQc- 

10  pdXXoiiac]  adipiscor  KatatvyxdvcD  ^  alloquor  iCQO^XaXdi^  \  conitor  (Ttn/e^- 
SQScSofiac^  conloquor  0vXXaXm,  consequor  xatatvyxdv(o  ^  conqueror 
xara/t£/t9)0ftat ,  congredior  <ft;^(»ot;oftat  sig  (i^XV^  0viipdXX(Oy  commi- 
niscor  iiccvoci  commentus  sum,  enitor  ijcsQsiSoiiac  enisus  et  enixus  sum, 
egredior    ixfiaivco^    elabor    iJ^oXcCd-aiva)  ^    eloquor    ixXaXoy    expergiscor 

i^  i^VTCvi^Ofiai^  exequor  ixficfidtjB)^  fruor  dnoXavm^  fungor  XsctovQym^ 
gradior  fiaiva},  ingredior  imfiaivcD,  inlabor  inoXtO^aivG)  ^  insequor  iTCa- 
xoAoi^^^cD  iTCcSicixG}^  invehor  inoxoviucc,  irascor  oQyiioicac^  bbor  6Xi6^aiva}^ 
loquor  XaXci^  iiquor  ri^xo^t,  morior  d%o^vr^6XG}^  metuor  iv  (pofiG) 
iyci^   XQog   (po^ov  (Sv^   nitor   insQsidoiiai,    nascor   ysvv(5icac^    obnitor 

»>  dvtSTCSQsiSofiaCy  obliviscor  imXavd^dvofcac  ^  obsequor  TCsid^aQx^^  paciscor 
6vfi(pG}vS  pactus  sum,  proOciscor  dicoSrifiS,  patior  vnofiivG}^  plector 
xoAa^oftat  fta<TrtSoftat,  persequor  iistiQXO(iac ,  prosequor  TCQOTcifincOj 
perfruor  a^roAat^o,  queror  ft/ft^oftat,  revertor  inaviQxoicac^  ringor 
tQvxoicai^   reminiscor   dvanoXSj   regredior  vno6tQi(pG},    repetior   ai/a- 

i&Sixo(iac,  sequor  axoAoi/O^coi,  utor  XQ^1^^9  ulciscor  afttn/oftat  ultus  sum, 
vescor  tQS(po(cac  vestus  sum. 

Coniugationis  quartae:  assentior  evyxatatid^sfiacy  adorior  inc(pvofULc^ 
blandior  xoXaxsvG}^  demolior  xa^acQci^  delargior  a(Tora;oftat,  experior 
dnonsiQ(Dfuxc,    ementior    xatatl^svSoiucc,    largior    Sai^cXsvofucc,    molior 


Codex  SangciUensis.  1  contueor  ^eopco  evpatspiica  coimitor  6WBns(fido(i€u 
conloquor  avvXaXco  conBeqaor  Kataxiyxavo)  conqaeror  iiiataiufL(poiiai  congredior 
avvyi(fovfisig  fiaxriv  aivpaXXat  comminiscor  e^riyooo  commentasBamdiffiteora^ovfuei 
eniteor  snfQtdoiiai  enieas  et  enixus  sam  fateor  ofioloya>  3  meditas  sum  mereor 
natt^ico  5  revereor]  reueor  reaertus  Bum  tueor  iva  tutus  uereor  8  ini- 
(pvoftat]  sniq>ifiat  inttvyxdv(o'\  snttvy(favai  naQax(fmnai]    naQaxonat 

9  sum  om.        (pXotaQm        10  adipiscor  xaraTvypayco  alloqnor  nQoaXaloa  egredior 
s%paiv(o.    omissa  sunt  hoc  loco   ea   quae  supra  post  contueor  scrtpto  erant 
15  syiPa§tt(o        anoXayco         16  snoXta^avm         17  oXtad^svio         21  sum  om, 
25  ulciscor]  ulticor  ultus  sum]  ulticus  27    snt(poviiai  28  nXaiuco 

delurgor  aaoatsovfuxt         29  daxfftXsovftat 


18  fortasse  metuor  ifKpf^m  iy(o  nQog  (p6§ov  aov        24  repetior  ex  perpetior, 
quod  infra  434^  post  partior  scripCum  est,  corruptum  esse  videtur 


434  DOSITUEI 

p.  62.  63  II. 

firiXav^^ai^  raenlior  ifavdofiai.  metior  ^exQw^  operior  avaiisv<Oj  orior 
avaxikka^  ordior  fiia^ofiaij  partior  fieQCf^ofiai^  [patior  vno(iBva}j  perpelior 
ndifx^xi^]  punior  tifioQov^aL^  remetior  ava^erQd,  sortior  xkrfQovfiai. 

Verba  quae  praepositionibus  appositis   aliam   signiQcationem    faciunl: 
moveo  xtvcS,  commoveo  at/yxivm^  removeo  anoxivS,  admoveo  xqo^xivSj  & 
circummoveo   neQixivw^    transmoveo   anoxQOvoiiac^    demoveo    xaO^aiQa. 
ago  nQa00(o^   adigo    ikavv(o,   exigo    dio(uci^   perago  xekloxa^    transigo 
SiaxonrcD  .  fundo  xi(o,  perfundo  diaxico,  refundo  avaxi(o^  circumfundo 
neQixica^   defundo  nQoxi(x>^   perfundo^   infundo,   c/fundo    ixxi(o    [surgo] 
dvaiJrarA,     scribo   yQd(p(o^   ascribo   nQO0yQd(p(o^   rescribo   dvriyQd(pmj  lo 
perscribo    diayQd(p(o^    circumscribo    neQLyQd(p(o^    transcribo    avyyQdq>m 
0vvreki0x(Oj  subscribo  vnoyQd(p(o^   inscribo   iyyQd^pco^  praescribo   ngo- 
yQd(p(o^    conscribo  0vyyQd(p(o  .  lego  dvayivd^XG}  j   anlego   a^ic3,    allego 
dLxaiokoyoviiai^    adlego    imkiyoyiaL^    translego   neQLinca   .    solvo    kvco^ 
resolvo   dvakva ,    persolvo    SLakvca    dnodLdafiL ,    circumsolvo    nsQikvG},  i^ 
absolvo  dnokva  .  rapio  aQnd^a^    abripio   nkavci^   perripio   SiaQnd^Oj  \ 
corripio    ^vvaQnd^G)    (p^eLQco^    deripio    i^aQnd^cD.     fero    (piQdj    infero 
inL(piQGi  el0(piQG)^  affero  nQO0(piQGi^  effero  ix^piQca^  transfero  fieraq^iQcOj 
confero  0vfig)iQG)j  defero  dva(piQGiy  circumfero  neQL(piQG}^  profero  nQo- 
(piQG),  subfero  vno^piQG) .  c\u6o'  xkeLG),  recludo  dvoLym^  includo  iyxkeCcDj'^ 
circumcludo    neQLxkeiG),   concludo   0vyxkeLG)  .  munio   reLxC^cD^   admunio 
nQo0reLxC^G)  ^    circummunio  neQLreLxC^cD  ^    immunio    ivreLxC^co^   permunio 
SLareLxCtG)^  remunio  dvareixClG)   [permunio  SLareLxCt,coi\  .  emo  ayoQd^cD^ 
coemo  0t)vayoQdt,G)  ^  redimo   kvrQov^LaL  .  mitto  pdkkG)  nifina)^  inmitto 
ifipdkkcD^   demitto  dnokkvG)^  obmitto  naQani(ino(iaL^  circummitto  neQL-  ^ 
pdkkca^  praemitto  naQani^inofiaL,  permitlo  inLrQincjj  submitto  vnonifino, 
committo  dfiaQrdvG),  remilto  dvrLnifina)^  transmitto  naQani(inG) .  rumpo 
Qi]00G),   disrumpo  dnoQQi^^^cDj   irrumpo  ei0OQfio   eigQi^00G)^   perrumpo 
SLaQQi^00G)^    circumrumpo    neQLQQi^00G)  ^    prorumpo    dnoQQi^00G)   .   paro 
iroL[id^(o^  coraparo  dyoQd^G)^   separo  dnoxcDQi^cDj   disparo   SLaxcDQi^cD   .  so 
fio  yivoyiaL ,  olfio  60(pQaivofiaL ,  calfio  d^eQfiaivofiaL ,  stupefio  ixnki]00o(iaL^ 

Codex  Sangallensis.    3  ndax(o]  vacxco  panicor  xvfioDQOvfiai  5  %iva] 

%Btv(o  .  eodan  modo   in   compositis         6  ano%Qoovfiai         xarav^co  7  adigo 

tUvvo  egeo  6aiofiai        9  effundo  om.        Buigo  alia  manu  superscriptuvi  est 
10  ascribo  corr.  cU.  m.  asscribo        12  nQoygdqxi}]  niQiyQa(p(a        13  allego]  alligo 
14  transligo         16  adsoluo  anoXioD         pcrripio  ^(a^va^cD  17  deripio  e^a(f- 

naioD  infero  tni(pBif(o  fta(pfQ(o  fero  (peQ(o  afero  nQoa(psQ(o  effero  avv(ptQ(o  transfero 
fiSTa(p(QOi}    confero  avvcp   defero  ava<p  circnmfero  24  coSmo]    cumemo  28 

anoQriaaoD        29  dtaQtjaaoD         nsQiQrjaao}        anoQTjaaoD   comparo         31  fio  ysivo- 
fiat  olficio 

8  fortasse  defando  naraxto)^  profundo  nQOxsoo  19  fortasse  defero  xaraqp^^o), 
rcfero  dva(psQ(o  22  fortasse  pcrmunio  dtatsix^ioD,  praemunio  nQotstx^toD^  remunio 
dvarsixttoD        26  fortasse  praemitto  nQonifinoD,  praetermitto  naQansfinoD 


ARS  GRAMMATICA  435 

p.  63.  64  U. 

madefio  ^QSXoiiaij  expergefio  i^wtvL^o^aLj  obviam  (io  anavtdi  .  facio 
noLci^  calfacio  ^eQfiaLvcOj  olfacio  66q>Qaiv(o^  slupefacio  ixnXi^tra,  made- 
facio  PQi%<o^  expergefacio  i^vnvC^m. 

Verba  quae  ex  diversa  interpretatione  in  eundem  perfectum  cadunt: 

5  acuo  6^tn/o),  aceo  o^vvto'.  frigo  9>()i;^g>,  frigeo  ^vjjpog  e^fit :  luceo  ^atVo, 
lugeo  nev^a:  fulgeo  dotQdntOj  fulcio  tr^rop-O^cS :  cerno  doyfiatL^G),  cresco 
av^dvco:  paveo  ntooviiaL^  pasco  vi^(o:  sisto  LiJtrifiL^  s(o  LOtafiai. 

Item  volo  d^iXio^  volare  LntafiaL:  mandas  ivtiXloiuxL,  fundas  OefifAtcai: 
compellas  nQooXakciy  compellis  dvayTcd^m:  dicas  xa^o0Lci.  no  nas  vijxoitML, 

10  navo  dvdQi^oiucL:  caedo  dapco,  cado  ninta):  audeo  toX^d, 

Amo  9>tAc3  amavi  ifpCkriOa^  aprico  ^Ata^o,  accuso  xari^^^o^^cS,  acerbo 
SaLvonoLm^  adoro  nQoCxwA^  acervo  Ccdqbvc:)^  affecto  inLtrjdBvo,  [accerso 
xctAc3,J  aequo  l0ci,  abrogo  dxvQcij  aedifico  otxodoftid,  agito  iivLOX^^ 
aestimo  8LatLfiA(iaLj  aggero  Ocoqbvcd  ivl  ^cofiaT»,  aro  |  dQotQL^^  alieno 

15  aAAorptco,  adultero  ^oLxevca,  attamino  ^Lyydvo,  amplio  [leyakvvay 
amando  dno0vvL0tci,  alligo  Se^ft^,  angusto  (rr£i/c5,  appello  nQo^ayoQavo^ 
armo  onkL^G)^  arto  0<pLyyci^  albo  AevxatVo,  adiuvo  /Soi^OcS,  baiulo 
Pa0td^G}j  basio  xara^^tAco,  bello  ^roAeftcS,  beo  iiaxaQL^cD^  caeco  Tt^^AcS, 
canlo  adc9  xoxxv^g)  ^aknitfi)^  capto  Oi7(»(£i,  caligo  afuxt;(»c3,  caelo  ro(>£i;c9, 

20  cribro^  castigo  |i;Aoxojrca  vov^Btm^  cavo  xoLXaLvca^  calcio  vnodivvca^ 
commuto  ivakkd00Gi^  celebro  ysQaiQca  ioQtd^a,  congrego  ^wayekd^G)^ 
celero  taxvvcoj  cero  xi7(>c5,  cibo  tQitpG)^  coepto  nokkdxLg  aQxo^Ly  circo 
jre^ti/oifTco,  cito  ai/a^o()£t;G>  xaka,  cimusso  0blq(5  cimussatio  fj 
0eLQd    Toi;    ^lqqov^    clavo    ^Aoxo^cS,    clamo    q>G)v<B    xQd^a),    coagulo 

25  0vvtQi(pG}j  coloro  ;|^pc}ftaTtSc9,  commodo  xtx^cS^  comparo  eirtQenL^G) 
(ovovfiaL^  copulo  de0^evG)j  corono  0ti(pG)^  corusco  xQadaivG)^  concilio 
(pLkonoLci  dLakkd00G)^  calco  natd^  conflo  0vyxQotci^  conflicto  xatanovciy 
conglobo  0v0tQi(pG)^  compilo  f  0wdQ(o  naxC^G)^  corroboro  0teQQonoLm^ 
coiisidero   xatafiav^dvG)  ^    consummo    dnaQtitfOj    continuo    0vvdntG)  f 

30  oLXLav  x^  X^^Q^^^   contamino  (iiaivG),   contristo   Ai;;rc5  0tvyvci  noLvci, 


Codex  Sangdllensis.  1  ezpergefio]  expergiscor  2  ^e^fieyc»  3  Pqsxco] 
PQaxBoa  5  aceo|  acaeo  frigo  tpQvyw]  friceo  qp^iyc»  iffixoaffiaL  corr.  ipix^- 
aei(ii  6  vfv&o}  7  ai^avoi  sisto  latrifii  pauo  ntoov(iai  pasco  yfficD  sto  tatafiai 
item  uolo  8  ^Sfiatm  corr.  ^tfuciUai  9  ayaxafoi  xttd^oatov  nouas  vrixoiiat. 
naao  aya^tj^ofiat  cedo  10  Tolfuo]  roiUaoi  12  acervo]  acerbo  smtrilBva) 
14  agero  17  Xsvnavvu)  18  basio]  basto  19  xoxxij^o)  afavpo)  20  cribro] 
xQtpo}  vovQ^sta]  vod^svo)  »  noiXaivai  Aai  calcio  24  clavo]  clabo  26 
dvovnai]  arjofiai  %Qadava)  27  natm]  naj^oi  28  aviFr^^qpo]  avyT^fqpco 
29  consummo]  consumo 


4  Verba  —  7  sto  TatayMt  Charis.  p.  247^22        8  Item  —  dicas  xa^oaico 
Charis.  p.   256^12  20   castigo   ivXo%onm   vov^stm  Hagenus  28  fortasse 

compilo  avXdi  ftadiim        29  foriasse  continuo  awdntm,  avvsxsiav  notm 


436       ^  DOSITHEl 

p.  64  H. 

creo    ;|r£ft(>oroi/(3    yevvS,    cruento    deviicctciy    crucio    fiaaavi^aj    crispo 
XQadaivm,   crepo   ^09>cS,     cremo    xaia),    culpo   ilfiym^    coacervo    cw- 
OmQBvc^,    condemno    xazaxQLvo,    decoro    xaXXtoTci^m,     damno     ^tjfucij 
dealbo    ixlevxaivaj    debilito    TcaQStov    noim,     dehonesto    xatacoxvvaj 
decortico  anoksjcif^o},  declino  xXiva,  decurio  dexatm^  decumo   dexcctSj  5 
decorio  ascofivQCS,  denuntio  avayyiXXmy  declaro  driXm,  decollo   tQccxfi' 
XoxoicA^  delibero  fiovXevofiav,  dispenso  olxovo(iS,   defatigo  xataxovfSj 
depravo  atQefiXci,  defaeco  divXi^fo,  devoro  TcataTcivo,  defolio  cacofpvXXi^G^^ 
deglabro  ^tAcS,  deliro  naQaXi^Q(5j  deliquo  dtijOco,  delecto  tiQJcm^  denso 
nvxv^j   desolo  (lovcij   devirgiuo    dccacaQ&evevca,   dico   xa^o<Tftc5,    dicto  lo 
vnayoQBvcD^  divito  nXovti^a)^  dilato  nXatvvci,  destillo  xata^ta^a^  dirivo 
lUtoistevGi  ^  discrimino  diaiQa  diaOxoQni^G)  ^  do  didcDfic,  domo  da(id^o, 
degenero  anatevi^a^  dolo  ^rcAexcS,  documento  vov^etci^  destino  dq>0Qi^c}j 
duplico  dmXaOid^cDj  dedico  dtpdoici. 


Codex  Sangallefisis.     2  xa/io)]  xco         3  iiaXX<oQii<o        rrjfuo)        4  TiataxQvvio 
6  decorio]  decurio       7  dispenBio       8  ateQfpXto       defaeco]  deficio       9  deglabro 
tffBiXm  delibro  naQatriQ<o         10  nvxvm]  ni%v<o         11  vnayoQBVoi]  vnaQd^svm 
nXativcD        13  dolo]  doto        vovtstca  destinato  aq>OQti<o 

14  reliqua  verba  activa,  quorum  indicea  similiter  per  ordinem  litterarum  et 
coniugaiionum  dispositi  in  codice  Charisii  scripti  sunt,  in  Sangallensi  codice 
omissa  sunt  dimidia  fere  parte  paginae  vacua  reiicta. 


I 


ARV8IANI  ME88II 


EXEMPLA    ELOCVTIONVM 


EX  VERGILIO  SALLVSTIO   TERENTIO   CICERONE 

DIGESTA  PER'  LITTERAS. 


Arnsiani  Messii  excmpla  elocutionum  Lindemannus  in  primo  voluminc 
grammnlicorum  latinorum  ex  Gudiano  codice  edidit  a.  1830  .  anle  hunc 
Angelus  Maius  eundem  librum  Cornclii  Frontonis  nominc  inscriptum,  sed 
multis  elocutionibus  vel  cxemplis  omissis  in  breyiorem  formam  redactum 
ex  Ambrosiano  codice  ediderat  una  cum  epistulis  et  orationibus  Frontonis 
tum  primum  editis  Mediolani  a.  1815,  quam  editionem  quattuor  codicibus 
Vaticanis  adhibitis  Romae  a.  1823  repetivit .  ego  in  nova  editione  lectioncm 
libri  ad  iidcm  codicis  Neapolitani  bibliothecae  regiae  IV  A  1 1  expressam 
exhibui  .  is  enim  ex  veterc  codice  Bobiensi,  quo  solo  Arusiani  liber 
memoriae  proditus  erat,  descriptus  est  .  ex  hoc  autem  reliqui  libri^  qui 
nunc  extant,  ducti  sunt  .  sed  quoniam  depravata  eius  libri  apographa 
olim  a  multis  usurpata  sunt^  de  his  quoque  dicendum  est^  ut  demonstretur^ 
ex  quibus  fontibus  ea  derivata  sint,  neque  ullam  auctoritatem  tribuendam 
esse  lectionibus  ex  iis  depromptis  intellegalur*). 

Bobiensis  igitur  codex  in  catalogo  codicum  Bobiensium  anno  1461 
factOy  quem  Amedcus  Peyron  post  Ciceronis  orationum  fragmenta  a.  1824 
edidit;  descriptus  est  ita,  p.  29  sq.,  Vsidori  episcopi  Tractatus  de  astro- 
nomia  .  Eiusdem  liber  de  usu  litterarum  .  Vsidori  senioris  liber  pro- 
miorum  .  Eiusdem  liber  de  vita  vel  obitu  sanctorum  qui  in  domino 
precesserunt .  Eiusdem  Tractafus  de  interpretatione  nominum  hebraycorum . 
Tractatus  velilongi  de  orthographia  .  Prisiani  gramatici  vel  porte  . 
Adamanti  sive  martirii  de  B  muta  et  U  vocali  .  De  emendatione  et  notis 
veterum  lihrorum  .  De  distinctionibus  .  De  positione .  Augusiini  Tractafus 
ad  petrum  de  vera  fide  .  Ysidori  episcopi  liber  secundus  de  interpreta- 
fatione  nominum  hebraycorum  .  Ciclus  pascalis  vid,  modus  adinveniendi 
festum  pasce  .  Arusiani  messi  vc,  or,  comiiis  primi  ordinis  ExempJaria 
elocufionum  ex  Virgilio  Salustio  Terrentio  Cicerone  digesfa  per  litteras 
alphahefi .  omnia  suprascripta  in  littera  longobarda  obscura  .  parvi  vol . 
ex  hoc  codice  post  annnm  1493,  quo  anno  Bobienses  codices  a  Georgio 
Merula   invenlos  esse  scimus,    praeter  Velii   Longi   et  Adamantii  Martyrii 


*)  Plarima  corum  quae  de  libris  manu  scriptis  AmsiaDi  supra  scripta  sunt 
Duper  in  indice  lectionum  Halensium  aestiy.  a.  1879  expQsui,  quae  hoc  loco 
repetivi,  nequid  desideraretur,  quod  ad  confirmandam  rationem  in  nova  editione 
inatitutam  pertineret. 


440  ARVSIANI  MESSn 

libros^  de  quibus  supra  p.  39  et  p.  136  dictum  cst^  hic  Arusiani  liber  in 

codicem    Neapolitanum  IV  A  ll^   qui  olim  Parrhasii  fuit^    transcriptus 

est  .  is  aulem  post  Longi  et  Martyrii  Hbros  et  catholica  Probi  legitur  ita, 

ComeUi  Frontonis 
Incipit  Armiani  messi  uc,  or  comitis  primi  ordinis  exempla  elocutionu\ 

Ex  Vergilio  Salustio  Tereniio   Cicerone  digesta  per   litteras  \  Abundans 

illius    rei    —    aduoluehantur    .    idem    .    extrema    libri    pars,    in    qua 

haud  dubie  de  elocutionibus  ab  V  littera  incipientibus  olim   piura   scripta 

erant,    cum    subscriptione    defectu    membranarum,    ut    videtur,    codicis 

Bobiensis  periit  .  inscriptio  rubro  colore,  sed  eadem  manu  atque  ea  quae 

deinde  sequuntur  scripta  est  .  Cornelii  Frontonis   quoque    nomen,    quod 

nomini  Arusiani  superscriplum  est,  eandem  scripturam   refert.     lannelUus 

catalog.  biblioth.  lat  in  reg.  Neap.  mus.  Borbon.  p.  10  A.  Cornelii  Frontonis 

exhibuit,    et  videntur  unius  litterae  vestigia  ante   Cornelii  relicta   esse  . 

Gustavus  luergensius,  qui  librum  in  meum  usum  cum  editione  Lindemanni 

conlulit^  eum  a  duobus  hominibus  scriptum  esse  mihi  indicavit .  nam  post 

elocutionem  fine  illius  rei  —  mare  p.  231  ed.  Lind.  diversam  a  prioribus 

esse  scribentis  manum  eamque  diversitatem  in  eo  quoque  apparere,  quod 

inde  ab  illo  loco  constanter   Verg,  scriberetur,  cum  antea   Virg,  scriptum 

esset  .  praelcrea  pauca  p.  215  circumventis  —  misitque  sub  amnem  alia 

manu    alque    reliqua    scripta    esse    adnotavit   .    scriptura    autem    veteris 

archetypi,  ex  quo  codex  descriptus  erat^  ita  in   eo  repraesentata  est,    ut 

vitiosae   lectiones    accurate    repeterentur   atque    ea   etiam    quae    tamquam 

corrupta  tribus  punctis  supra  positis  notata  erant  eodem  modo  exhiberentur . 

pauca  in  prima  scriptura  correcta  vel  addita  sunt  .  sed  ea  omnia  fere  ab 

eodem    librariO;    qui    suos    errores    ipse    correxerat,    profecta    sunt;    raro 

alterius  manus  in  illis    apparet  .   ceterum    verba    grammatici   ita    scripta 

sunt,    ut   ab    una   quaque   elocutione  novi  versus  initium   Gal,    eademque 

ipsius  archelypi  ralio  fuit. 

Huius  codicis  apographum  est  alter  Parrhasii  codex,  qui  nunc  est 
Neapolitanus  IV  A  12,  in  quo  Arusiani  liber  ilem  post  Longi  et  Marlyrii 
iibros  scriptus  est  .  nam  Probi  catholica  in  eo  scripta  non  sunt  .  inscrip- 
tionem  ab  eo  qui  apographum  fecerat  omissam  postea  Parrhasius  ex  priore 
codice  addidit,  Arusiani  Messi  uc  .  or.  comitis  primi  ordinis  exempla  \ 
elocuiionum  ex  Virg.  Sallust  .  Terent  .  Cicer.  digesia  per  liileras  .  idem 
in  margine  adnotavit  haec,  Arusiani,  a  quibusdam  substiiutum  erat 
Cornelii  Fronionis  improbe  .  ex  priore  autcm  Parrhasii  codice,  non  ex 
ipso  archetypo  hunc  descriptum  esse,  id  quod  de  Velio  Longo  supra  dixi, 
in  Arusiani  quoque  libro  plnrimis  certissimisquc  indiciis  apparerc  duobus 
codicibus  inter  se  collatis  mihi  confirmavit  luergensius  .  sed  scriptura 
quae  cx  altero  codicc  accurate  repetita  erat,  postea  mullis  locis  parlini  a 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  441 

Parrhasio  partim  alia  manu  adscriptis  coniecturis  vel  ipsis  verbis  mutatis 
correcta  est. 

Ex  his  duobus  Parrhasii  codicibus  omnis  Arusiani  notitia  ad  eos  qui 
postea  vel  totum  librum  descripserunt  yel  singulos  locos  ex  eo  de- 
prompserunt  propagata  est  .  horum  primus  fuit  lanus  Pierius  Vale- 
rianus,  qui  in  casligationibus  in  Virgilium  Romae  a.  1521  primum  editis 
cum  alios  grammaticos^  quos  a  Parrhasio  acceperat,  tum  Arusianum 
saepius  commemoravit  .  de  codice  autem  quo  usus  est  scribit  haec  in 
Verg.  bucol.  1,80^  ^Sed  hanc  nociem  agnoscit  Arusianus  Messus  in  eodem 
Elocutionum  libello,  qui  falso  sub  alterius  nomine  circumfertur,  cuius 
legitimam  inscriptionem  inveni  in  lani  Parrhasii  Bibliotheca'  .  deinde 
Nicolaus  Heinsius  a.  1647,  tum  cum  per  aliquot  menses  Neapoli  versa- 
batur,  Parrhasii  codices  vidit  et  alterum  eorum  descripsit  .  qua  de  re  in 
duabus  epistulis  Neapoli  ad  L  F.  Gronovium  datis  scripsit  haec  syll.  epist. 
ed.  Burm.  v.  III  p.  181   die  20  Mai  a.  1647,  Tuturum   video  ut  aestas 

r 

proxima  hic  mihi  transigatur.  Inveni  enim  Grammaticorum  nonnullorum 
hactenus  ni  fallor  inedita,  magno  mihi  usui  futura,  quae  omnino  velim 
describere.  Inter  quos  Volusianus  Messus,  quem  alii  Cornelium  Frontonem 
volunt.  Is  fragmenta  Ciceronis  ac  Sallustii  multa  citat,  quae  in  eorum 
operibus  frustra  quaerantur.  In  phrasibus  minus  usitatis  annotandis 
potissimum  occupatur,  quas  ex  quatuor  auctoribus  selegit,  Virgilio, 
Terentio,  ac  iis,  quos  iam  nominavi.  Ubi  Macrobii  Saturnalia  absolvero 
(quorum  veterrimus  codex,  sed  non  multum  a  vulgatis  editionibus  diversus), 
ad  Volusianum  describendum  transibo'  .  ib.  p.  184  mense  lunio  a.  1647, 
^Nunc  sum  in  describendo  Arusiani  Messi  de  elocutionibus  libello,  in  quo 
fragmenta  Ciceronis  et  Sallustii  multa'  .  ^e  eodem  invento  Isaacus  Vossius 
ad  N.  Heinsinm  scripsit  ib.  p.  569  et  579  .  erant  autem  codices  tum, 
cum  Heinsius  eos  videbat,  in  monasterio  S.  loannis  in  Carbonaria,  in  quo 
libros  Parrhasii  ex  hereditate  Antonii  Seripandi,  cui  ille  eos  legaverat,  diu 
servatos  esse  constat,  priusquam  in  publicam  bibliothecam  delati  sunt  . 

Ileinsii  apographum  postea  a  multis  usurpatum  vel  denuo  descriptum 
est  .  nam  praeter  ea  quae  ipse  Heinsius  in  notis  ad  Ovidium,  Vergilium^ 
Valerium  Flaccum  et  in  adversariis  ex  Arusiani  libro  edidit,  ex  eius 
schedis  petita  sunt  quae  loannes  Rhodius  in  lexico  Scr'd)oniano  p.  344 
de  eo  scripsit,  \4bstinet  se  illa  re:  Arusianus  Messus  MS  in  Exemplis 
elocutionum,  apud  Clericos  Regulares  Neapoli  .  Cuius  loco  in  quibusdam 
codicibus  perperam  Cornelii  Frontonis  nomen  scriptum  observavit  Nicolaus 
Ileinsius',  et  p.  379  Troinde  Nicolaus  Heinsius  vere  apud  Arusianum 
Messum  legit  Enimpit  se  inde  .  Pro  quo  MS  liber  habet  erumpit  inde^; 
item  quae  de  codicc  quodam  Graevii  Fabricius  in  indice  bibliothecae 
latinae   v.  III  p.  914  reltulit,    ^Arusiani    Messii   primi   ordinis  V.  C.  CR. 

O&AIIMATICI   LATIKI   VII.  29 


442  ARVSIANI  MESSn 

Comitis  elocutionis  libellum  ex  Virgilio,  Sallustio,  Terentio,  Cicerone 
per  litteras  digestum  allegat  Nic.  Heinsius  ad  Valerium  Flaccum  p.  174. 
282.  336.  IUum  e  Codice  B.  Godfridi  Graevii^  Consulis  LipsiensiSy 
Andreas  Stubelius  suis  locis  inseruit  novae  editioni  thesauri  erudltionis 
Scholasticae  Basilii  Fabri  Lips.  1710.  1717  fol.'  .  ceterum  perpauca  tum 
in  novam  thesauri  editionem  ex  Arusiani  libro  recepta  sunt  .  post  mortem 
Heinsii  eius  schedae  ad  DorviUium  pervenerunt^  apud  quem  Petrus 
Burmannus  Secundus  eas  denuo  descripsit,  de  quo  in  commentario 
de  vita  N.  Heinsii  ante  illius  adversaria  edito  p.  9  de  itinere  Italico 
Heinsii  et  de  invcnto  ab  eo  Arusiani  libro  disserens  scribit  haec^  ^Passim  eoim 
Arusiani  Elocutionum  libelium  ad  partes  vocat  in  Commentario  Virgiliano 
Pierius  Valerianus,  Carrio  ad  Sallustium  non  semel,  qui  et  fragmenta 
Sallustii  ex  eo  coniecta  inlustravit^  et  in  notis  pag.  451  Ed.  Grut.  inscile 
ab  aliis  Cornelio  Frontoni  tribui  hunc  foetum  observat;  idque  Heinsii 
nostri  testimonio  usus  notavit  Rhodius  ad  Scribon.  Largum  pag.  344. 
Eius  autem  exemplar  apographum  describere  aliquando  mihi  licuit  bcneiicio 
Phil.  D^Orvilli^  qui  et  hunc  thesaurum  inter  alia  literaria  percgrinationis 
Italicae  spolia^  quibus  onustus  in  patriam  rediit,  adservat.'  nam  de  Heinsii 
exempIO;  non  de  novo  Arusiani  apographo  a  Dorvillio  facto  haec  narrare 
Burmannnum  putp  .  in  Burmanni  autem  apographo  Ruhnkenius,  qui  in 
praefatione  ad  Rutilium  Lupum  p.  XXVI  et  saepius  in  notis  ad  Velleium 
Arusiani  mentionem  fecit^  librum  legisse  videtur  .  plura  ipse  Burmannus 
variis  locis  ex  eo  deprompsit  .  eodem  apographo  et  alio  quodam,  quod 
ipsum  quoque  Biirmannus  possidebat,  usus  est  Petrus  Bondamus,  qui^ 
cum  editionein  Arusiani  pararet,  a.  1760  Burmanni  exemplum  cum  notis 
quibusdam  et  coniecturis  ab  illo  additis  descripsit  et  alterius  discrepantiam 
in  margine  adnotavit  .  haec  manu  Bondami  scripta  cuni  paucis  charlis 
novac  editionis  typis  expressac^  quam  ille  inceperat^  sed  mox  omiserat, 
nunc  in  Leidensi  bibliotheca  servantur  inter  codices  Perizonianos  84  . 
inscriptioni  libri  ex  Neapolitanis  codicibus  repetitae,  Arusiani  Messi  sqq., 
addita  est  adnotatio  Parrhasii  supra  relata,  Arusiani  a  quihusdam  sub- 
stitulum  erat  Cornelii  Frontonis  improhe  .  ex  quo  apparet  non  priorem 
codiccm  Neapolitanum,  sed  illum  alterum,  in  quo  scriptura  archetypi  ab 
Italis  correcta  erat,  ab  Heinsio  descriptum  vel  certe  praeter  priorem  in 
describendo  adhibitum  esse  .  ipse  Bondamus  apographo  suo  subscripsit 
haeC;  Tetrus  Bondam  ex  Apographo  Elegantissimo  Petri  Burmanni  Secundi, 
qui  illud  descripserat  ex  codice  V.  Cl.  J.  Ph.  Dorville,  descripsi  ct  absolvi 
Zutphaniae  d.  XVII  lulii  MDCCLX'  .  deinde  de  utroque  apographo, 
quo  usus  erat,  in  scheda  codici  praefixa  monuit  haec,  ^Ex  Apo- 
grapho  Burmanni  ipsiusmet  manu  scripto  descripsi  haec.  Idem  vcro 
Burmnnnus  ot  altorum  communicavit  Apographum  ab  alio  scriphim,  quod 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  443 

ciim  nostro  conliili  el  variationes  exinde  excerptas  et  margiiii  adscriptas 
nolavi  A2.  In  isto  aulem  Apographo  loca  aiitoriiro,  ubi  inveniri  possunt, 
eodem  modo  ac  in  Burmanniano  notata  erant  Ex  isto  autem  Apographo 
suum  non  confecit  Burmannus  .  patet  id  ex  pag.  17.  99.  127.  169^  uhi 
plura  habet  Burmannianum  exemplum'  .  hoc  Bondami  codice^  qui  nunc 
est  Perizonianus,  Martinus  des  Amorie  van  der  Houven  in  spccimine 
litterario  de  nonnullis  locis  veterum  scriptorum  cum  appendice  de  Arusiani 
Messii  exemplis  elocutionum  AmsteMami  a.  1845  usus  est  et  non  nullas 
codicis  lectiones  protulit  .  sed  praeter  Bondamum  Sautenius  quoque  a 
Burmanno  apographum  libri  acceperat^  quod  postea  cum  reliquis  Santenii 
libris  in  Berolinensem  bibliothecam  translatum  est  ibi(|ue  nunc  inter 
Diezianos  codices  habetur  97.4.  in  eo  quoque^  sicut  in  Perizoniano^  nolae 
Burmanni  additae  sunt,  quibus  alia  manu  praescripta  *sunt  haec,  ^Arusianum 
ex  codice  Philippi  D'Orvillii  descripserat  Burmannus  Secundus,  qui  apo- 
grapho  sequentia  fere  adnotaverat'  .  ex  Santenii  copiis  olim  Martyni-Laguna 
novam  Arusiani  editionem  paravisse  dicitur,  de  quo  Beieriis  in  Cic.  fragm. 
orat.  p.  Scaur.  p.  196  narrat  haec,  ^Dudum  ante  Maiiim  apogrnphum 
d'0rvillianum  editioni  paraverat  adiectis  Laurentii  van  Santen  obss.  lo. 
Aloys.  Martyni>Laguna,  multis  exemplis  (ut  ipse  mihi  litteris  slgniricavit) 
locuplelius.  Sed  post  obitum  viri  iu  relictis  chartis  iiihil  inventum  est; 
superstes  tamen  opus  illud  incendio  fuerat.' 

Ex  eodem  Heinsii  apographo  codex  GudianuSy  ex  qiio  Lindemannus 
Arusiani  librum  edidit^  videtur  ductus  esse  .  is  cst  in  bibliotheca  Wolfen- 
buttelana  inter  codices  Gudianos  281,  ipsius  Gudii  manu  scriptus^  ut 
adnotalum  est  in  codice,  ^Marq.  Gudius  e  msto  cod.  descripsi  a.  CKHDCLIX'. 
lectiones  autem  a  Lindemanno  ex  eo  prolatae  cum  Perizoniano  codice 
saepissime  consentiiint;  quaedam  vero  etiam^  quae  in  hoc  coniecturae 
loco  adscriptae  sunt,  in  Gudiano  in  contiuuitatem  verborum  receptae 
leguntur  .  accuratius  tamen  de  hoc  codicc  non  quaesivi,  neque  multum 
interesse  puto,  ex  quo  fonte  coniectiirae,  quibus  in  hoc,  sicut  in  reliquis 
apographls,  scriptura  arclietypi  saepe  mutata  est,  ductae  sint. 

Postea  Neapolitano  codice  usus  est  Garatonius,  qui  exempla  Ciceronis 

ex  eo  descripta  habebat  eaque  in  editione  orationum  Ciceronis  saepe  commemo- 

ravit .  eiiis  verba  sunt  haec  Cic.  orat.  v.  VII  Neapoli  a.  1786  praef.  p.  VI,  Hs 

denique  (Franciscus  Gualterius)  his  paucis  diebus  ex  Neapolitano  Arusiani  Messi 

codice,  quem  aedes  possidet  Apostolorum,  rogatu  meo  elocutionum  cxempla 

Tulliana    descripsit.      Quum    enim    grammaticos    a    Putschio    conlectos, 

Ouinctilianum,  aliosque   rhetores,  Gellium,  Nonium,   Isidorum,    Donatum, 

Serviiim,  Horatii,  Lucani^  Statii  scholiastas,  et  quidquid  antiquoriim  potui, 

diligenter  adhibuerim,  ad  eos  locos,  quos  ab  iis  productos  a  me  tractari 

oportebat,    nequc    me,   post  aliorum  operam  in   ea  re,    meam  perdidisse 

29* 


444  ARVSIANI  MESSII 

arbilrarer:  moleste  ferebam  unum  mihi  Arusianum  deesse,  qiieni  tamen 
editum  in  Stubeliano  Fabri  thesauro  inaudiveram:  idque  incommodtun 
Gualterins  a  me  non  levi  suo  incommodo  depulit.'  lectiones  autem  a 
Garatonio  exhibitae  a  priore  codice  Neapolitano  interdum  paulum  dissentiunt . 
quare  is  quoque  altero  codice,  quem  ad  Heinsii  apographum  adbibitum 
esse  dixi^  videtur  usus  esse. 

Restat  ut  de  excerptis  quae  in  libris  manu  scriptis  nomine  Cornelii 
Frontonis  inscripta  et  ab  Angelo  Maio  edita  sunt  dicatur  .  huius  modi 
libros  novi  tres  extremis  quinti  decimi  vel  primis  sexti  decimi  saeculi 
annis  scriptos,  unum  Vaticanum  3402,  qui  olim  Fulvii  Vrsini  fuit,  altenim 
item  Vaticanum  5216,  tertium  Ambrosianum  D498  inf.,  in  quibus  codici- 
hus  hic  liber  praescripto  titulo  Corneln  Frontonis  exempla  elocutionum 
post  Velii  Longi  et  Adamantii  Martyrii  libros,  qui  in  INeapolitanis  quoque 
codicibus  ante  illum  scripti  sunt,  iegitur:  cf.  gramm.  lat.  v.  VI  p.  247. 
iisdem  libris  et  duobus  praeter  hos  Vaticanis  Maius  usus  est,  cum  haec 
excerpta  eodem  titulo,  quem  modo  ex  manu  scriptis  Ubris  exhibui,  prae- 
scripto  ederct  .  de  codicibus  autem,  quos  usurpaverat,  in  Romana  edilione 
haec  adnotavit,  ^Grammaticum  opusculum  exempla  elocutionum  tribuitur 
Cornelio  Frontoni  in  quinque  codicibus  a  me  observatis,  in  ambrosiano 
videlicet  uno  et  in  qualuor  vaticanis,  quorum  tamen  unus  nonnisi  selecta 
quaedam  habet^  quae  ab  exemplari  Basilii  Zanchii  manu  scripto  desumpta 
dicuntur'  .  sed  in  iis  quae  Maius  horum  codicum  scripturam  secutus 
edidit  non  solum  exempla  scriptorum,  quae  grammaticus  posuerat,  saepe 
neglegenter  scripta  et  omissis  quibusdam  vocabulis  interdum  decurtata 
vel  plane  omissa,  verum  etiam,  i|i  posteriore  maxime  libri  parte,  hoc 
est  inde  ab  elocutionibus  ab  i  littera  incipientibus,  multae  elocutiones 
cum  suis  exemplis  omissae  sunt  .  quae  omnia  postea  Lindemannus  cx 
Gudiano  codice  supplevit  .  in  priore  vero  libri  parte  quaedam,  quae  in 
exemplis  scriptorum  apud  Arusiauum  corrupta  erant,  in  his  Frontonis 
excerptis  ex  ipsorum  scriptorum  libris  correcta  sunt  .  praeler  haec  autem, 
quae  ncglegentia  vel  consilio  eius  qui  excerpta  fecit  mutata  sunt,  Icctiones 
a  Maio  exhibitae  ita  cum  apographis  Arusiani  consentiunt,  ut  dubitari 
nequeat  quin  hi  quoque  libri  ad  idem  archetypum,  ex  quo  illa  descripta 
sunt,  rcvocandi  sint  omnisque  illa  mutatio  Italis  potius  quam  veteri  cuidam 
grammatico  tribuenda  sit  .  huc  accedit  quod  aliorum  grammaticorum  libri, 
qui  una  cum  Arusiani  libro  ex  Bobiensi  codice  descripti  in  codice  Parrhasii 
leguntur,  ad  illos  libros,  in  quibus  excerpta  quae  Frontoni  tribuuntur 
scripta  sunt,  ex  hoc  ipso  apographo,  non  ex  Bobiensi  archotypo  propagati 
sunt  .  ex  quo  suspicari  possumus  hacc  quoque  excerpta  ex  eodcm  codice, 
ex  quo  reliqui  libri  descripti  crant,  facta  et  ipsum  Frontonis  nomon,  quod 
iis  insrriptum   est,   ex  illo   pctitum   esse.     so«l   quoniam   codox  Parrhasii, 


I 

EXEMPLA  ELOCVTIONVM  445 

iii  qtio  nomini  Arusiani  nomen  Cornelii  Fronlonis  adscriptum  esl,  cx 
Bohiensi  archetypo  accurate  expressus  est,  haud  improhabilc  videhitur  in 
hoc  similiter  utrumque  nomen  in  praescriptione  lihri  positum  fuisse.  et 
videtur  sane  huc  pcrtinere  titulus  qui  inter  Bobienses  codices  post  catho- 
lica  Probi  relatus  cst  in  Raphaelis  Volaterrani  commentariis  urbanis  f.  56, 
Corncli  Frontonls  elegantiae  latinae,  et  in  principe  editione  Terentiani 
Mauri,  Cornelit  Frontonis  elegantias  .  nam  Arusiani  mentio  facta  non  esl 
in  lihris  Bobii  inventis  .  in  lihello  autem  differentiarum,  quem  Parrhasius 
nomine  Frontonis  inscriptum  in  cditione  Prohi  Vicetina  a.  1509  ex  alio 
codice  item  Bobiensi  edidit,  illud  nomen  omnino  fidcm  non  hahet. 

lisdem  excerptis  quae  Frontonis  nominc  inscripta  vulgo  ferehantur 
ii  qui  primi  in  fragmcntis  Sallustii  et  Ciceronis  coUigendis  operam 
collocaverunt  usi  sunt  et  exempla  in  illis  citata  in  suas  fragmentorum 
editiones  receperunt  .  ad  hunc  fontem  enim  revocanda  est  memoria  Fron- 
tonis  ah  Aldo  Manutio  et  lano  Dousa  in  notis  ad  Sallustiumy  a 
Carolo  Sigonio  et  Andrea  Patricio  in  fragmentis  Ciceronis,  a 
Fulvio  Vrsino  in  notis  ad  Sallustium  et  Ciceronem  saepe  appellati  .  ex 
his  Sigonius  et  Vrsinus  eo  codicc  qui  nunc  Vaticanus  3402  est  usi  sunt, 
de  quo  Sigonius  in  Cic.  fragm.  Venetiis  1560  f.  56,  Cic.  de  rep.  1  12,18 
nuntiatum  est  venire  Laelium  domoque  iam  exisse,  scrihit  haec,  ^Hoc 
autem  fragmentum,  ut  multa  post  alia,  ex  Cornelii  Frontonis  grammatici 
neteris  libro  quodam,  qui  E!ocutionum  exempla  inscriptus  est,  mutuatus  sum. 
quem  librum  ex  intimis  Rainutii  Farnesii,  Cardinalis  illustrissimi,  thesauris, 
domino  ipso  concedente  sumptum  ad  me  Roma  iuuenis  ornatissimus  atque 
doctissimus  Fuluius  Vrsinus,  amicus  meus,  misit  .  hic  autem,  cum  prae- 
clara  multa,  eaque  incognita  Ciceronis  ad  antiqui  latini  sermonis  formulas 
demonslrandas  exempla  contineat,  adeo  mihi  ad  haec  conciinianda  fragmenta 
fuit  commodus,  ut,  quidquid  iis  ornamenti  hac  noua  cditione  accesserit, 
id  omne  humanissimi  principis  liheralitati,  et  ad  honarum  liUerarum  studia 
fouenda,  et  uctcrem  earum  laudem  renouandam  nati,  accepliim  referendum 
sit':  cf.  Arus.  p.  227  L.  ipse  Vrsinus  autem  codicis  sui  mentionem  fecit  not. 
in  Cic.  Antverp.  1581  p.  177,  not.  iu  Sallust.  .\ntverp.  1595  p.  345  et  p.  359. 
Manuthis,  qui  primus  ex  Frontonis  lihro  fragmenta  Sallustii  recepit,  a  Scipione 
Pettio  euin  lihriim  se  accepisse  indicat  in  editione  Sallustii  Venetiis  1563, 
fragm.  hist.  I  32  ed.  Dielsch  Nihii  ob  tantam  mercedem  sibi  abnuituros,  *Ex 
Cornelii  Frontoiiis  dc  Exemplis  elocutionum  lihello,  noiidum  edito,  qurm 
legi  commodatum  a  Scipione  Pettio,  uiro  optimo,  et  singulari  quadam  in 
pervestigandis  Veterum  libris  diligentia  praedito':  cf.  Arus.  p.  210.  Patri- 
ciiis  cundem  lihrum  commemoravit  in  Cic.  fragm.  Venetiis  1565  apud 
Graevium  Cic.  orat.  v.  III  2  p.  942  quod  non  detrectare  militiam,  sed 
defendcre  provinciam  iudicata  est,  Tragmentum  recens  allatum  a  me  ex 


44G  ARVSIANI  MESSIl 

Froiitonis  (|iiodam  libio^  (|iii  coiitiuet  exempla  elocutioumii.  Quem  quidem 
librum^  cum  lo.  Zamoscius  noster,  adolescens  litteratissimus,  ex  Itaiia  in 
Poloniam  ad  me  misisset,  quoniam  antea  quoque  cx  eo  Sigonius  quadra- 
ginta  fere  alia  fragmenta  elicuerat,  inque  suam  posteriorcm  editiooem 
transtulerat;  dedi  et  ipse  operam^  ut  inde  etiam  et  iiuic  uostrae  commen- 
dationi  accessio  nonnulla  quaesita  esse  videretur':  cf.  Arus.  p.  226. 

Denique  ex  hoc  genere  codicum  fuit  is  quo  Ludovicus  Carrio  in 
editione  Sallustii  Antverpiensi  a.  1579  usus  est^  quamquam  is  uon  Fron- 
touem^  sed  Arusianum  Messum^  quem  dicit,  auctorem  libri  appellavit  . 
hoc  nomine  enim  saepius  eum  commemoravit  eique  primus  ea  quae  antea 
Frontouc  auctore  reccpta  eraut  viudicavit^  in  Sall.  fragm.  hist.  I  9  p.  6 
ed.  Ilav.  armafa  monteni  sacrum  aique  Avendnum  insedit,  ^Arusianus 
Mcss.  libello  de  elocutionum  exemplis,  quem  quidam  inepte  pariter  et 
inscieiiter  Cor.  Frontoni  tribuuut,  haec  Sallustiana  citat':  cf.  Arus.  p.  236. 
ipsum  codicem  Elnonensem  fuisse  dicit  in  fragm.  hist  I  85  p.  35  ed.  Hav. 
maturaverunt  exercitum  Dyrrhachium  cogerCy  ^Arusianus  eodem  quo 
superiora  libro:  Cogo  te  domum.  Dyrrhachium  autem  posui  pro  brachium, 
quod  ita  in  libro  Elnonensi  esset':  cf.  Arus.  p.  218. 

Omnia  autem  quae  ex  his  libris  olim  ab  editoribus  Sallustii  et 
Ciccrouis  prolata  sunt  cum  Maii  codicibus  plane  consentiunt .  ac  ne  Carrio 
quidem  in  Eluonensi  Arusiani  codice,  quem  dicit^  plura  legebat,  quam 
quae  in  excerptis  Frontonis^  quibus  reliqui  usi  erant,  scripta  sunt^  sed 
exempla  Sallustii  in  illis  saepe  decurtata  eodem  modo  repetivit .  coniectura 
inventam  lectionem  c  codice  suo  protulit  in  fragm.  hist.  I  24  apud  Aru- 
sianum  p.  233,  gnarus  i/lius,  Sal,  hist,  I  et  numeri  eorum  Metellus  per 
litteras  gnarus,  ubi  pro  et  numeri,  quod  in  libris  manu  scriplis  legitur, 
itineris  scripsit  hac  addita  adnotatione  p.  40  ed..  Hav.,  ^ita  in  meo  .\rusiano 
(»st,  quod  ab  aliis  legi  video:  et  muneris  eorum  .  male.  Messus  in  locutioiie: 
gnarus  illius^  .  ceterum  post  Carrionem  non  invenio  a  quoquam  Elno- 
neusem  Arusiani  codicem  commemoratum  esse,  neque  inter  codices  Elno- 
nenscs  qui  nunc  supersunt  eius  memoria  extat. 

Nimis  longa  disputatione  opus  fuit  ad  rationes  eorum  codicum,  qui 
adhuc  in  libro  Arusiani  usurpati  sunt,  explicandas,  (fuanupiam  eonim 
omnium  nullam  utilitatem  esse  ex  his  ipsis  quae  dixi  apparct  .  nam 
incorrupta  veteris  scripturae  (ides  ex  solo  Parrhasii  codicc,  qucm  priorem 
dixi,  cognoscitur;  rcliqua  apographa,  ubicumquc  ab  illo  dissentiunt,  aut 
errore  scribentium  depravata  aut  coniecturis  llalorum  et  Balavorum,  qui 
multum  operae  olim  in  hoc  libro  collocaverunt,  mutata  sunt  .  itaque  ad 
memoriam  Bobiensis  codicis  reslituendam  hunc  unum  ducem  secutus  sum  . 
compendia  etiam  scripturae,  quibus  nomina  scriptorum  et  librorum,  e 
quibus   exempla    elocutionum    petita    sunt,    significata   eiant,    ex    codice 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  447 

repelivi,  nisi  quod  in  nomine  Vergilii,  in  quo  varium  esse  libri  manu 
scripti  usum  supra  dixi^  constauter  Verg.  scripsi.  in  emendationo  autem 
vitiosac  scripturac  modus  adhibendus  fuit,  propterea  quod  in  exemplis 
scriptorum  multa  haud  dubie  neglegentia  grammatici  vel  vitio  codicum 
quibus  usus  erat  corrupta  sunt^  quae  saepe  ab  erroribus  librariorum  certo 
iudicio  distingui  non  poterant  .  scriptiiram  codicis  a  recepta  lectione  discre- 
pantem  in  adnotatione  separatim  posui  .  in  reliqua  adnotationis  parte 
primum  ex  Maii  et  Lindemanni  editionibus  ea  quae  memorabilia  esse 
videbantur  indicavi;  pauca  etiam  ex  Perizoniano  codice,  quem  olim  cum 
Lindemanni  editione  contuleram,  addidi  .  nam  quaedam  in  iis  recte 
emendala  erant,  alia  propterea,  quod  in  editiones  scriptorum  ad  quos 
pertinent  recepta  et  usu  tradita  erant^  sine  incommodo  legentium  praeter- 
mitti  non  poterant  .  ea  quae  ex  Gudiano  codice  Lindemannum  secutus 
adscripsi  postea  cum  ipsa  codicis  scriptura  contuli  et^  ubi  opus  erat, 
correxi  .  deinde,  siquid  in  exemplis  scriptorum  in  codice  corruptum 
erat,  breviter  quid  in  codicibus  eorum  scriptorum  qui  nunc  supersunt 
scriptum  csset  indicavi^  quo  facilius  de  Arusiani  lectione  iudicari 
vel  unde  emendatio  petita  esset  intellegi  posset  .  denique  in  paucis  elo- 
cutionibus  locos  aliorum  grammaticorum,  qui  eadem  veterum  scriptorum 
exempla  vel  ex  ipso  Arusiani  libro  vel  ex  communi  fonte  petita  exhibent^ 
adscripsi,  quamquam  constantem  rationem  in  ea  re  servare  nec  potui 
nec  volui. 

Qua  aetate  Arusianus  vixerit,  testipionio  constat  veteris  codicis 
Berolinensis  olim  Santeniani  66  .  in  eo  codice  enim  p.  218  et  219 
leguntur  tituli  lihrorum  non  nuUorum  nono  saeculo  scripti,  quos  Hauptius 
opusc.  V.  III  p.  425  edidit^  inter  quos  in  fine  indicis  Arusiani  liber  de- 
scriptus  est  ita,  incipit  Messi  oratoris  de  elocutionibus  Olybrio  et  Probino 
Messius  .  Olybrium  autem  et  Probinum,  ad  quos  librum  scriptum  fuisse 
hoc  lestimonio  compcrimus  (nam  in  Bobiensi  codice  praefatio  omissa  eral) 
consulcs  fuisse  auno  p.  Chr.  n.  395  constat  .  unde  sequitur  aut  hoc  ipso 
anno,  tum  cuni  illi  collegae  erant^  aut  circa  hoc  tempus  ad  illos  a 
grammatico  librum  missum  esse  .  nam  quoniam  fratres  erant  Olybrius  et 
Probinus,  potuerunt  eorum  nomina^  sicut  adnotavit  Hauptius,  etiam  praeter 
consulatus  occasionem  uni  libello  inscribi  .  ad  idem  lempus  pcrtinet, 
(|uod  Arusiainis  inter  exempla  quattuor  veterum  scriptorum  duo  posuit 
Symmachi,  aequalis  sui,  exempla  p.  217  et  p.  244  .  ncque  enim  dubi- 
landum  est  quin  haec  ab  ipso  grammatico  scripta,  non  postea  exempHs 
ab  illo  collectis  addita  sint  .  oratoris  tilulum  haud  insuetum  etiam 
grammaticis  illius  aetatis  fuisse  adnotavit  Ruhnkenius  praef.  in  Rutil.  Lup. 
p.  XXVI  .  praeterea  in  inscriptione  libri  dicitur  vir  clarissimus  comes 
primi  ordinis  .  dignitatem  autem  comitum  primi  secundi  tertii  ordinis,  de 


448  ARVSIANI  MESSII 

qua    dixit   Moinmsenius   mem.   dell'   Inst.  v.  II   p.  302   et   Ilerin.    v.   IV 
p.  121,  post  Constantini  aetatem  institutam  esse  scimus  .  ex  poslerioribus 
scriptoribus   unus    Cassiodorius   iiuius   libri   mentionem  fecit,    instit   di?. 
lect.  c.  15  p.  517  ed.  Gar.,  regulas  Igitur  elocuiionwn  laVmarum,  id  esi 
quadrigam  Messi,  omnitnodis  non  sequaris,  ubi  tamen  priscorum  codicum 
auctoritate  convinceris,     sed   exempHs   ab  Arusiano  compositis   usus   est 
Priscianus,  qui  in  duodevicesimo  libro  institutionum  grammaticarum  saepius 
elocutiones  verborum  et  nominum  iisdem  exemplis,  quae  ille  adscripserat, 
confirmata  posuit .  certissima  eius  re  indicia  inveniuntur  iu  his,  p.  216^2 
abundans,   p.  277,6  averto,   p.  273,3  medicor,   p.  274,9  praestolor,   p. 
333,27  potior,  p.  292,8  propius.     similis   consensus   exempla   cum   apud 
alios   grammaticos    tum    apud  Nonium   inveniuntur  .   s^d    ea    et    numero 
puuciora  sunt  et  ita  comparata,  ut  ex  communi  fonte  potius  quam  ex  ipso 
Arusiani  libro  petita  siut. 


ARVSIANI  MESSII 

EXEMPLA    ELOCVTIONVM 

EX   VERGILIO   SALLVSTIO   TERENTIO   CICERONE   DIGESTA  PER  LITTERAS 


p.  209  ed.  Lind. 

5  Abundans   illius   rei,    Verg.  'in   buco.  (2^0)   'nivei   quam   laclis 

abundans'.     abundans  illa  re,    Cicero  pro  Cornelio  libro  11  ^quis   tam 
abundans  copiis  .  abundat  iila  re,  Cic.  pro  Cluenlio  (65,184)  mulier 
abundat  audacia  .  abunde  est  huius  rei,  Verg.  Aen.  Vll  (552)  terrorum 
et  fraudis  abunde  cst. 
10  Ardet  illa  re,  Verg.  Aen.  XI  ^752; 

femineo  praedae  et  spoliorum  ardebat  amore  . 
ardet  illam  rem,  idem  in  buc.  (2,1) 

formosum  pastor  Corydon  ardebat  Alexim  . 
ardet  in  illa  re,   Salust.   bello  Catil.   (5^4)  ardens  in  cupiditatibus  . 
15  ardet  in  illam  rem,  Verg.  Aen,  VII  (623)  ardet  in  excitam  Ausoniam. 
Avertit  hac  re,  Verg.  Aen.  I  (38) 

nec  posse  Italia  Teucrorum  avertere  regem  . 
avertit  ab  illa  re,  Cic.  Philip.  (VII  28)  ab  urbe  M.  Anlonii  impetus 
in  Calliam  avertit.  aversus  ab  illo^  Cic.  in  Catil.  Ui  (9,21)  lam  aversus 
20  a  vero  . 

Accingo  me  huic  rei,  Verg.  Aen.  I  (210) 

illi  se  praedae  accingunt  dapibusque  futuris  . 


Codex  Parrhasii     1  Incipit  Arasiani  Mcssi  uc.  or.   comitis   primi   ordinis 

excmpla  clocutionum  |  Ex  uergilio  Salustio  Terentio  Cicerone  digesta  per  litteras. 

Arusiani   nomini   eadem  manu  superscriptum  est  Comelii   frontonis   detriia,   ut 

videtur,  ante  Comelii  littera  a        14  Aen.  VII  om.        17  Antonium  corr,  Antonii 

18  tam]  lam        21  illi  se  htiic  praedae 


M  editiones  Angeli  Maii  Mediolanensis  a,  1815  et  Eomana  a.  1823 
G  codex  WolfenhuUelanus  Gudianus  281 
P  codex  Leidensis  Ferizonianus  84 

4  Abundans]   Prisc.  l.  XVIII  p,  216  15   Avertit]    Prisc.   l    XVIII 

p.  277        17  M.  Antonii  impetus  nefarios  ab  urbe  in  Galliam  avertit  Cicero 


450  ARVSIANI  MESSII 

p.  210  L. 

acciiigor  illam  rem^  |  idem  Aen.  IHl  (403)  magicas  invitam  accingier 
artes  .  accingo  iili  illam  rem^  idem  Aen.  XI  (489)  laterique  acciiixe- 
rat  ensem  .  accingor  illa  re^  idera  Aen.  VII  (640)  fidoque  accingitur 
ense  . 

Appvilit  liuic  rei,  Verg.  Aen,  I  (377)  s 

forte  sua  Libycis  tempestas  appuiit  oris  . 
appulit  ad  lioc,  Ter.  in  Andria  (proL  1) 

poeta  cum  primum  animum  ad  scribendum  appulit. 

Avidus  hoc  facere,  Verg.  Acn.  XII  (290)  avidus  confundere  roeclus  . 
avidus  illius  rei^  idem  Acn.  VIIIl  (661)  ergo  avidum  pugnae   dictis,  lo 
Salustius  hist.  IIII  avidior  modo  properandi  factus.     avidus  ad  hauc 
rem,  Ter.  Eun.  (I  2,51)  aiiquantum  ad  rem  est  avidior. 

Abnuo  fieri  hoc,  Verg.  Aen.  X  (8) 

abnueram  bello  Itaiiam  concurrere  Teucris  . 
abnuo  de  illa  re   tibi,  Salust.  belio  lug.  (84,3)  neque  illi  senatus   de  i5 
ullo  negotio  abnueret  .  abnuo  tibi  hoc,  idem  hist.  I  nihil  ob  tantaro 
mercedem  sibi  abnuituros  . 

Amicus  illi,  Verg.  Aen.  VIIII  (774)  et  amicum  Crethea  Musis  . 
amicus  illius,  Ter.  Adel.  (Phorm.  1  1,1) 

amicus  suminus  mei  et  popularis  Geta  .  20 

Adhibet  illi,  Verg.  Aen.V^^2>  adhibete  penates  et  patrios  epulis  . 
adhibet  in  illum,  Cic.  de  domo  sua  (23,60)  crudelitatem  expronio, 
qua^m  in  me  ipsum  ac  meos  adhibuistis  .  adhibet  in  illo  faciendo, 
Cic.  Siciliensi  (in  Verr,  II  77,189)  adhibentur  in  scribendo  viri 
primarii  .  25 

Adiuro  hoc,  Verg.  Aen.  XII  (816) 

adiuro  Stygii  caput  implacabile  fontis. 
adiuro  per  hoc   tibi,    Ter.  Andria    (IV  2,1/)    per    omnes    tibi    adiuro 
deos  . 

Aestimo   hoc   illa  re,   (^ic.   in   Ver.  de  suppliciis  (in    Verr.    V  9,23)  30 
haec    vero,    quae    vei    vita    redimi    recte    possunt,    aestimarc 
pecunia    non    queo    .    aeslimo    hoc    ex    illa    re,    Sal.   bel.  Catil.  (10,5) 
amicitias  iniinicitiasque  non  ex  re,  sed  ex  commodo  aestimare. 

Codex  Parrhasii  5  Aen.  om.  6  Lybicis  9  hoc]  ho  12  rem  priore 
loco  om.        21  Aen.  V]  Acn.  VIIII 


12  iiliquantulum  il/       16  abnneret]  abnucrattrP,  abnuere  audcbat  5aZ/ii^»u« 
19  Adel  pro  Phormione  scriptum  errori  grammatici  videtur  tribuendum  esse, 
nisi  excidit  versus  Adelj^h.  IV  5,17  hic  meus  amicus  illi  genere  est  proximus 
20   mei]    meus    Terentius         23  in   ipsum  me  Cicero         24  adhibentnr  in  ex- 
Bcribendo   de   conventu   viri    primarii    Cicero  primarii    viri    ex    G   cdidit 

Lindemannus 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  451 

.  210.  211  L.  * 

Abiilor  illa  re^  Cic.  in  Calil.  I  (1,1)  abiitere^  Calilijia,  patientia 
nostra  .  abulor  illam  rem,  SaL  bel.  Catil.  (13,2)  quibiis  mihi  videntur 
ludibrio  fuisse  divitiae^    quippe    quas    habere    lioneste   licebat, 
abuti  per  turpitudinem  properabant,  Ter.  Andria  (prol,  5) 
5  nam  in  prologis  scribendis  operam  abutitur.  | 

Abdicat  se  iiia  re,  Cic.  in  Catil.  iibr.  lil  (6,14)  Lentulus  cuni  se 
praetura  abdicasset .  abdicatur  ilia  res,  Sal.  bello  Catil.  ^^7^^^  senatus 
dccernit  uti  abdicato  magistratu  Lentulus  ^  . 

Amplius   illa   re,   Cic.    frumentaria    (in    Verr.    111  19,49)   quid    si 

loduabus   partibus    doceo    te    amplius    frumenti    abstulisse    quam 

populo   ilomano    misisse,    Sal.   belio  Catil.  (56,2)  amplius   duobus 

milibus.     amplius  iliam  rem,   idem  in   codom   (59,6)   amplius    aunos 

triginta  cum  magna  gloria  fuerat  . 

Adversus  illius,  Sal.  lug.  (43,1)  acri  viro  et  quamquam  adverso 
ijpopuli  *  id  est  adversus  illi  nobilitatis. 

Adversum  te  pro  apud  te,  Ter.  Andria  (1  1,15) 

et  id  gratum  fuisse  adversum  te  habeo  gratiam. 
Ad  et  apud  confuse  ponuntur,  Verg.  Aen.  I  (24) 

prima  quod  ad  Troiam  pro  caris  gesserat  Argis, 
20  idein  Aeii.  XI  (2SS) 

quicquid  apud  dirae  cessatum  est  moenia  Troiae, 
Ter.  Adel.  (111  5,2)  ego  Micionem^  si  ad  forum  est,  conveniam, 
idem  Andria  (11  1^2)  apud  forum  modo  e  Davo  audivi,  Cic.  pro 
Uoscio  (p,  Rosc,  Amer,  15,44)  ac  tantum  modo  aleretur  ad  villam, 
25  Ter.  Adel.  (IV  1,1)  apud  villam  est,  Sal.  lug.  (101,6)  ibi  latine 
—  nam  ad  Numantiam  loqui  didicerat  —  exclamat  .  ad  quidam 
pro   iuxta   vel  circa  poni  diciint  Sicihensis  exemplo   (in    Verr,   11  6,17) 

Codex  Parrhasii    7  abdicatur  illa  res]  abdicat  illa  re        9  Cic.  framcntariae 
12  amplius  ad  illam  rem        annos]  ad  nos        14  et  quamquam]  aequum 
19  primo         20  Aen.  XII         21  dirae]  troiae  dirae,  sed  troiae  si^ducta  Ufieola 
notatum        22  mitiouem        25  latinae 

3  honeste  habere  SaUustius  7  abdicata  illa  re,  ^nisi  malis  abdicat  illam 
rem'  Maius  in  editione  Mediolanemi  aenatus  decernit  uti  abdicato  magistratu 
Lcntulus  itcmque  ceteri  in  liberis  custodiis  habeantur  Sallustius  12  amplius 
annos  triginta  tribunus  aut  praefectus  aut  legatus  aut  praetor  cum  magna  gloria 
in    cxercitu    fuerat   Scdlustius  14   acri    viro   et  quamquam    adverso    populi 

partiuin,  fama  tamen  aequabili  et  inviolata  Salltistius  ,  apud  Arusianum  seque- 
hatur  elocutio  adver8U8  illi  cum  stw  exemplo,  quae  in  codice  ita  corrupta  sunt, 
ut  restitui  nequeant  .  integrum  versum  excidisse  coniecit  Lindemannus  addita 
coniectura  'nisi  forte  locum  sic  constituendum  piUes,  adverso  populi  .  idem: 
adversus  ille  nobilitatis,  ut  intdUgaiur  aliud  exemplum  a  Salustio  miUuatum* 
21  durae  codices  VergiUi  22  si  apud  forum  est  codices  Terentii  26  apud 
Numantiam  codices  Scdlustii 


452  ARVSIANI  MESSII 

p.  211.  212  L. 

statim  Romae  et  ad  urbem  quaerere  et  agitare  cum  suis  coepity 
id  est  in  urbe  ct  profcctus  iam  circa  urbem  .  sed  gravius  adfertur 
exemplum  primae  actionis  in  \ errem  (8,22)  ex  his  quasi  decem  fiscos 
ad  senatorem  illum  relictos. 

Adsuesco  iUis  rebus,  Verg.  Aen.  Vlil  fJ74J  sociorum  adsuescite  5 
mensis  .  adsuesco  illam  rem,   idem  Aen.  VI  (833)    ne   tanta    animis 
adsucscitc  bclla  .  adsuetus  illi  rei^  Verg.  Aen.  VII  (490)  meusaeque 
adsuetus  herili  .  adsuetus  facere,  idem  Aen.  VIIII  (51 J) 

adsueti  longo  muros  defendere  bello  . 

Adsidet  illi,  Cic.  Siciliensi  (in   Verr,  II  34,83)  Sthenius  est,   hic  lo 
qui  nobis  adsidet,  Thermitanus  *  neque  adsidere  Gabinium  aut 
alloqui   in    curia   quisquam    audebat  .  adsidet   illum   in    illa    parte, 
Sal.  lug.  (IJ,3)  dextra  Adherbalem  adsedit.  | 

Abhorrerc  iJlum,  Cic.  pro  Cluentio  (14,41)   nemo   illum  convivio 
dignum  iudicabat,    omnes  aspernabantur,    omnes   abhorrebant,  i^ 
omnes  ut  aliquam  immanem  ac  perniciosam  bestiam  pestemque 
fugiebaut .  abhorrere  ab  illo,  Ter.  Hecy.  (IV  4,02)  abhorrere  aninuim 
huic  video  a  nuptiis. 

Adnare   ad  eam    rem,   Cic.   de   rep.  II   (4,0)   ut   ad    eam    urbem 
quam  incolas  possit  aduare  .  adnare  iUi  rei,  Verg.  Acn.  I  (538)  liuc^o 
pauci  vestris  adnavimus  oris. 

Adgredior  illum,  Verg.  Aen.  IIII  (02) 

talibus  adgreditur  Veuerem  Saturnia  dictis  .* 
adgredior  ad  illud,  Cicero  pro  Cluentio  (3fi)  adgredior  ad  crimen. 

Accommoda  huic  rei,  Verg.  Aen.  XI  (522)  accommoda  fraudi  S5 
armorumque  dolis  .  accommodatus  ad  hanc  rem,  Cic.  pro  (Uuentio 
(13,36)  arte  quadani  praeditus  ad  libidines  adolescentulorum 
excitandas  accommodata  .  adcommodo  huic  rei,  Verg.  Aen.  II  (303) 
laterique  adcommodat  ensem  .  adcommodo  ad  hanc  rem,  Cic.  de 
•rep.  I  (46,70)  adcommodabo  ad  eam,  si  potero,  omncm  orationcm.  so 


iuxta 

Codex  Parrhasii     1  Roma        2  circa  urbem  deleta  v.  circa  et  superscripta 
iuxta  cdia,   ut   videtur,  manu         sed  grauis   his   adfcrtur   exemplum  e  prima 

h 

faciionis  in  Verrem         10  Siciliensis  taenius        13  lug.]  uirg.         15  aspernebantur 
16  pcstemque  aspernebantur  fugicbant,  scd  deleta  v,  aspernebautur         26  ac- 
commodatus]  accommoda        28  accommodata]  accommodatum        30  ad  ea 


2  gravius  adfertur  Ilouvenus  p.  37,  grave  his  adfertur  MP^  gravius  his 
adfertur  ex  G  Lindemannus  10  hic]  is  codices  Ciceronis  11  Thermitanus  . 
adsidere  illum  Cic.  neque  adsidere  M  .  alterum  Ciceronis  exemplum  ex  libro  de 
suis  consiliis  depromptum  esse  suspicatur  Beierus  Cic.  orat.  fragm.  p.  IIW 
24  adgrediar  ad  crimen  Cicero  28  adcommodo]  Non,  p.  244:  30  accommo- 
dabo  ad  eam,  ai  potuero,  omnem  illam  orationem  codex  Ciceronis 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  453 

p.  212.  213  L. 

Aeger  iUiuSy  Sal.  hist.  Hll  consilii  aeger  .  aeger  ilio,  idem  bello 
Catil.  (r}9,4)  pedibus  aeger  .  aegre  milii  est,  Ter.  Hecy.  (II  1,30) 
nequid  aegre  esset  mihi. 

Avulsum  illi,  Verg.  Aen.  II  (55S)  avulsumque  humeris  caput  . 
5  avulsum  ab  illo,  Ter.  Eun.  (III  3,14)  huc  speral  se  a  me  avellere. 

Applicat  huic  rei,  Verg.  Aen.  XII  (303)  lerrae  applicat  ipsum. 
applicat  ad  hanc  rem,  Cic.  in  Siciliensi  (in  Verr,  II  1,2)  se  ad  ami- 
citiam  P.  R.  fidemque  applicavit. 

Ago  illa  re,  Cic.   pro  Ligario  (4,10)   quam   isto    modo   a    te   agi 
10  maluisset  .  ago  iliam   rem,  Sal.  hist.  III  amittendum   morem  hunc 
quem  agitis,  Verg.  geor.  IIII  (154)  magnisque  agitant  sub  legibus 
aevum. 

Adit    ad    illum,    Cic.    ad    Auxium    lih.    I    ad    Marcum    Bibulum 

adicrunt,   Ter.  Andr.  (IV  1,15)  adeamne   ad    eam.   |  adii  illum,   Cic. 

iri  pro  Scauro  (25)  adii  causas  oratorum  .  adii  in  illum,  idem  de  signis 

(in  Verr.  IV  11,20)  priusquam  Romam  alque  in  horum  conventum 

adieritis. 

Adsum    illi,    Cic.  pro  Cornelio  lib.  Idas   enim   mihi    facultatem 
eos  qui  tum  adfuerint  Cornelio  nominandi  .  adsum  ad  hoc^  idem 
20  pro  Cornelio  facite  ut  facitis^  qui  ad  causam  adestis  . 

.Vbduco  ab  illis,  Cic.  pro  Deiotaro  (11,31),  tu  ab  avo  abduxisti  . 
abduco  illis,  Verg.  Aen.  X  (79)  et  gremiis  abducere  pactas. 

Adiuto  hoc  illos,  Cic.   ad  Auxium  I  si    tu    aliquld    nos    adiutare 
potes  .  adiuta  hoc  illis,  Ter.  Hecy.  (///  2,24) 
2h      tu  pueris  curre^  Parmeno,  obviam  atque  his  onera  adiuta. 

Admovit  ad  hanc  rem,  Cic.  de  rep.  II  (3,5)  neque  enim  ad  marc 
admovit;  quod  ei  fuit  facillimum  .  admovil  illam  rem  illi,  Verg. 
Aen.  XII  {171)  admovitque  pecus  flagrantibus  aris. 

Ad    illius    quaero^    ut   subaudiatur   templum    sive    fanum,    Cic.   pro 
30  Quintio  (4,17)   non    satis   erat   ^   m   deberetur,    nisi    ad    Catonis 


Codex  Parrhasii     8  P.  R.]  pater        9  a  te]  ad  te         11  agitant]  astaret 
13  Adit   illam    rem  corr,    Adit   ad   illum         23  Adiuto]  Adiuta         adiulaj 
Adiutat        26  rem  om.        27  admovit  illam  rem  illi  om.        28  pecus]  pectus 
29  quaero]  pu^r 

5  hnnc  sperat  MGP  .  credo  ei  placere  hoc,  sperat  se  a  me  avellere 
Terentius  7  se  ad  amicitiam  fidemque  populi  Romani  applicavit  Cicero 
9  a  te  agi  Cicero  10  hist.  111]  in  oratione  Maa-i  §  14  omittendum  codex 
Vaticamis  Sdllustii  11  magnisque  agitant  Vergilius  13  ad  AuxiumJ  ef, 
Suet,  Caes,  9  de  hac  significare  videtur  et  Cicero  in  quadam  ad  Axium  epistnla 
referens  14  adeamne  ad  eum  Terentius  15  adii  casas  aratorum  Ciceronis 
codex  Taurinensis  17  adiretis  Cicero  18  da  enim  M  19  adfiiemnt  M 
23  situ  nosaliquid  M  29  ad  illius  quaero  GP  30  non  satis  erat  in  tabnlis  in- 
spexisse,  quantum  debcretur,  nisi  ad  CaRtoris  quaesisBCS,  quantnm  solveretur  CVcero 


454  ARVSIANI  MESSn 

p.  213.  214  L. 

quacsisscs^  quanlum  soiveretur,  idem  pro  Cluentio  {36,10JJ  sicut 
in  statuis  inauratis,  quas  posuit  ad  luturnae,  idem  Philip.  \(7J7) 
pecunia  utinam  ad  Opis  maneret. 

Absente  me  singulari  numcro,  Cic.  Pliilipp.  I  (2fi)  et  absente 
populo   et   invito  .  abscnte  nohis  plurali  numero,    Ter.  Eun.  (JV  3^1)  s 

nescio  quid  profecto  absente  nobis  turbatum  est  domi. 

Alienum  hac  re,  Cic.  pro  Quintio  (31,98)  nihil  tamen  alieniim 
vita  superiore  commisit  .  aiienum  ab  hac  re,  Ter.  Adel.  (V  8,21) 
alienum  a  vita  mea. 

Anteeo  illum  hac  re,  Ter.  Phor.  (II  1,17)  herum  anteeo  sapientia  .  lo 
anteeo  illi  hac  re,  Cic.  Philip.  VIIII  (1,1)  sed  cum  Servius  Sulpicius 
aetate  illis  anteiret,  sapientia  omnibus. 

Adfixa  huic  rei,  Verg.  Aen.  VIII  (196)  foribusque  adfixa  superbis 
ora    virum.     adQxa  in  hac   re,    Cic.  Philip.   XI  (2,5)    idquc    adfixum 
gestari    iussit    in    pilo  ,  idem  de  suppUciis  (in   Verr.   V  53,139)   in» 
animo  sensuque  meo  penitus  adfixa  est  . 

Accedo  illam  rem,  Verg.  Aen.  I  (200)  penitusque  sonantis 
accestis  scopulos  .  accedo  ad  illum,  |  Ter.  Phor.  (prol.  29) 

voluntas  vestra  si  ad  poetam  acccsserit, 
Cic.  de  suppliciis  (in    Verr.   V  3,6)  quam  ad  Pelorideni  accedere.        20 

Auctor  huius  rei,  Verg.  Aen.  XII  (159)  auctor  ego  audendi  . 
auctor  hanc  rem,  Ter.  Adel.  (V  8,16)  idne  estis  auctores  mihi? 

Aeqnipero  illum,  Verg.  buc.  (5,48) 

nec  calamis  solum  aequiperas,  sed  voce  magistrum  . 
aequo  illum,  Verg.  Aen.  X  (248)  et  ventos  aequante  sagitta.     aequo  25 
illa,  id  est  paria  facio,  idem  Aeneidos  V  (419)  aequemus  pugnas. 

Adsurgo  illi,  Verg.  buc.  (6,66) 

atque  viro  Phoebi  chorus  adsurrexerit  omnis, 
Sal.  Iiist.  V  Syllam  dictatorem  uni  sibi  descendere   equo,  adsur- 
gere  sella,  caput  aperire  solitum.  30 

Ab  integro,  Verg.  buc.  (4,5)  magnus  ab  integro  saeclorum:  sic 


Codex  Parrhasii     5  nobis  priore  loco  om.         11  Sulpitius         18  ad  illam] 
ad  illam        20  Pelori  aedem        26  id  om.        28  adusurrexerit        31  seculorum 


7  nihil  tam  aliennm  M,   nihil    alienum   tamcn  Cicero  12   actate  illos 

anteirct^   sapicntia   omnis    Ciceronis  codex    Vaticanus  18   accedo   ad   illum 

LitidemanntiS  20  ad  Peloridem  accedere  Cicero  26  aequo  illa  id  est  paria 
facio  GP  aequo  id  est  paria  facio  M  28  atque]  utqne  Vergilius  29  Sal. 
hiat.  V]  Non.  p.  23G  31  magnus  ab  intcgro  Cic.  pro  Clueutio  Ecce  antem  de 
integro  funus  iam  sepulto  filio  facit  M,  Un  codd.  laudatur  hic  locus  ex  Terentii 
Adelphis*  Maius  :  carrexit  Lindemannus 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  455 

p.  214.  215  L. 

Ter.  Adel.  (I  2,73)  ecce  autcm  de    inlegro,    Cic.  pro  Cluentio  f9,2S) 
de  integro  funus  iam  sepulto  filio  facit  . 

Adprima  vel   adprime,  Verg.  geor,   II  {134)   flos  adprima   tenax, 
Ter.  And.  (I  1,34)  adprime   in   vita  esse  utile,    idem  Hecy.  (II  2,5) 
5  meis  me  omnibus  scio  esse  adprime  obsequentem  . 

Ad  pro  usque,  Verg.  geor.  IIII  (428)  ad  limum  radiis  tepefacta 
coquebant,  idem  Aen.  V  (687)  si  nondum  exosus  ad  unum. 

Adfectat   illam    rem,    Verg.   geor.    IIII    (502)    viamque    adfcctat 
Olympo,  Ter.  Ileaut.  (II  3,60)  ad  domiuas  qui  adfectat  viam. 
10  Ambobus  pro  utrisque,   Verg.  Aen.  I  (458) 

Atridas  Priamumque  et  saevum  ambobus  Vlixem. 
Amens  animi,  Verg.  Aen.  IIII  (203)  isque  animi  amens.  | 
Adferimur  hunc  locum,  Verg.  Aen.  VII  (216) 

consiiio  hanc  oranes  animisque  volentibus  urbem 
15  adferimur. 

Adsimulatus  illi  vultu,  Verg.  Aen.  XII  (224)  formam  adsimulata 
Camcrti  . 

Attonitus  liac  re,  Verg.  Aen.  \\\  (610)  coniugis  attonitus  factis. 
Adnixus  hac  re,  Verg.  Aen.  XII  (92)  ingenti  adnixa  columna. 
20  Admonet  illius  rei,  Sal.  Catil.  (21,4)  admonebat  alium  egestatis, 

alium  cupiditatis  suae  .  admbnet  lioc  fieri,  Verg.  Aen.  XI  (252) 

fatalcm  Acneam  manifesto  numine  ferri 
admonet  ira  deum. 
Atrox  huius  rei,  Sal.  hist.  II  ipse  animi  atrox. 
25  Abest  tot  milia,  Sal.  lug.  (48,3)  a  quo  aberat  mons  ferme  milia 

XX,  Cic.  pro  Corn.  I  sed  ab  urbe  dierum  abfuerunt  iter  com- 
plurium,  idem  pro  Cluentio  ^;9,27>  Teano,  quod  abesl  a  Larino  XVIII 
milia  passuum. 

Codex  Parrhasii     1  Cic.  pro  Cluentio  de  integro  om.         3  geor.  om. 
4  Ter.  and.  adprime  meis  me  omnibus  10  Verg.  om.  12  Amens  animi 

Virg.  Aen.  IIII  consilio  hunc  omnes  animisque  volentibuB  isque  animi  amens. 
Adferimur  hunc  locnm  Virg.  Aen.  VII  urbem  adferimur  21  XI  om.  25 
ferme  ml.  XX  26  sed  ad  urbem  dierum  fuerit  tres  complnrium  idem  pro 
Cluentio  in  eo  quod  est  ab  a  {ddeto  a)  larino 


3  flos  ad  prima  tenax  .  Ter.  Hec.  Phidippe  (^codd.  adprime  hic  et  postea^) 
meis  me  omnibus  Maius  5  adprime  scio  esse  G  6  radii  Vergilius  9  ad- 
fectant  viam  Terefitius  11  Vlixem]  Achillem  Vergihus  12  isque  amens 
animi  Vergilius  18  factis]  fatis  Vergtlius  26  ferme  milia  passuum  XX 
Sallustius  26  sed  ad  urbem  dierum  tres  fuerunt  coroplurium  M  sed  ad  urbem 
dierum  fuerit  iter  complurium  6r,  sed  ab  urbe  dierum  abfuerit  iter  complurium 
Orellius  Cic.  fragm.  p.  937  ed.  sec,  sed  ab  urbe  dierum  iter  afuerunt  complurium 
Kipperdeius  Philol.  v.  III  p  147  27  Teano  {vel.  Teani  Appuli)  qnod  abest 
a  Larino  coilices  Ciceronis 


456  ARVSIANI  MESSII 

p.  215.  216  L. 

Aniniadverti  in  eum,  Sal.  Catil.   (51,21)  ut  prius  verberibus   in 
eos  animadverteretur. 

Artifex  huius  rei,  Sal.  lug.  {35,5)  per  homines  talis  negotii 
artifices. 

Adflictus  illam   rem^   Sal.    hist.  IH   adflicti  aiveos    undarum    vi% 
mulcato  corpore  interibant^  idem  bist.  II  f  circumventis  dextera 
nuda  ferrum  erat  saxa  aut  quid  tale  capit  adfligebant  .  adflictus 
ea  re,  Cic.  in  Catil.   II  (1,2)   quanto    tandem   illum    maerore    esse 
adflictum  et  profligatum  putatis. 

Altum  pedes  tot,  Sal.  hist.  IIII  clausi  lateribus  altis  pedem.  |      lo 

Anxius  huius  rei,  Sal.  hist.  IIII  anxius  animi  atque  incertus. 

Accepit  in  illa  re,  Cic.  de  suppliciis  (in  Verr,  V  1,3)  de  eo  vul- 
nere  multa  dixit,  quod  ille  ab  hostium  duce  in  capite  acceperat. 
accepit  illa  re,  Verg.  georg.  IIII  (362) 

accepitque  sinu  vasto  misitque  sub  amnem.  15 

Adstringo  tibi  Iioc,  Teren.  Eu.  (I  2,22)  tibi  meam  adstringo 
fidem. 

Adquiesco  in  hoc,  Cic.  pro  Deiotaro  (2,5)  in  tuo  ore  vultuque 
adquiesco. 

Adiudico  illud  huic,  Cic.  pro  Corn.  II  si  vos  huius  fortunas  pau-io 
corum  odio  adiudicaveritis. 

Admittit  in  se  crimen,  Ter.  Phor.  (11  1,40)  culpam  Antipho  in 
se  admiserit. 

Aversor  illum,  Sal.  hist.  V  regem  aversabatur. 

Adludit  ad   hoc,  Ter.  Eu.  (III  1,34)  hahui  scortum,  coepit   ad  25 
id  adludere  . 

Anteverto  libi,  Tcr.  Eu.  (IV  5,12)  miror  ubi  ego  huic  ante- 
verterim. 

Altendo  animum,  Tcr.  Andr.  (proL  8)  animum  attenditc. 


Codex  ParrJiasii     3  tales        5  histo.  III       undarum  malcaio       8  maerore] 
merorr        25  cepit        27  ubi  huic  ego  huic,  ^leto  priore  loco  huic 


5  hist.  III]  Non,  p,  406  adflicti  alveis  undarum  vi  mulcato  foede  corpore 
intereunt  Nonuis  alveo  GF  6  circumventi  dextra,  unde  ferrum  erat,  saxa 
aut  quid  tale  caput  adfligebant  ilf ,  circumventus  deztera  nuda  fen*amenta  aut 
quid  tale  capita  adfligebat  conieci  ind.  lect,  Hal.  aest,  a.  1879  p,  IX  .  alia 
coniecertmt  Kritzius  Sall.  hist.  fragm.  p,  182  et  Dietschius  ScUl.  hist.  fragm.  p,  53 
7  capit]  caput  codex  Amhrosianus  Maii,  capita  G  12  de  illo  vulnere,  quod  ille  in 
capite  ab  hostium  duce  acceperat,  multa  dixit  Cicero  22  culpam  ut  Antipho 
in  se  admiserit  Terentius  24  regem  adversabatur  codices  Maii  29  animum 
advortite  codices  Terentii:  advertite,  legitur  et  attendite  Donatus  in  Ter.  l.  c, 
animo  attendite  Nonius  p.  39  .  ad  Phorm.  proh  24  nunc  quid  velim  animum 
attendite  retUdit  Lindanannus 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  457 

p.  216.  217  L. 

Ausculto  illi,  Ter.  Adel.  fV  7,SJ  vis  tu  huic  seni  auscultare. 
Abstinet  se  illa  re,  Ter.  Ilecy.  (/  2,64) 

plus  potus  sese  illa  abstinere  ut  potuerit. 
ahstinet  illa  re^  Cic.  de  rep.  I  (3,6)  nec  vero  iam  meo  nomine  ab- 
5  stinet. 

Adulat  illum,  Cic.  in  Pis.  (41,99)  adulantem  omnes,  idem  Tusc. 
II  (10^4)  nostrum  adulat  sanguinem. 

Afriuit  illa  re,  Cic.  pro  Cluentio  (66,188)  domumque  illam  scelere 
omni  affluentem. 
10  Aspernor  illam  rem  a  me,  idem  pro  Cluentio  (68,194)  a  suis  aris 

atque  templis  nefarias  preces  aspernatos  deos  esse  confido  . 
aspernor  illum,  idem  pro  Cluentio  (14,41)  nemo  illum  aditu,  nemo 
convivio  dignum  iudicabat,  omnes  aspernabantur. 

Avocat  ab  illa  re,  Cic.  de  rep.  I  a  qua  isti  avocabant. 
15  Abalienas    illam    rem    a    le,    Cic.   Siciliensi    (in    Verr.    II  64,155) 

maximum  numerum  abs  te  abalienasti. 

Adrepsit  ad  illam  rem,  Cic.  frument  (in  Verr,  III  68,158)  ad  istius 
amicitiam  adrepserat.  | 

Administrat  provinciam,  Cic.  de  signis  (in   Verr,  IV  64,144)   quod 
sovigilanter  provinciam  administrasset  . 

Adspirat  illi,  Verg.  Aen.  II  (385)  adspirat  primo  fortuna  labori . 
adspirat  ad  illud,  Cic.  in  divinatione  contra  Caecilium  (5^0)  qui  ad 
alienam  causam  accedere  aut  adspirare  audeat  . 

Adolet   aras,   Verg.  Aen.  VII   (11)   adolet   dum   altaria   taedis, 
25  idem  Aen,  I  (704)  flammis  adolere  penates  .  adolescunt  arae,  idem 
geor.  Iin  (379)  Panchaeis  adolescunt  ignibus  arae. 

Alligat  ad  hoc,  Cic.  de  suppliciis  (in  Verr,  V  5,10)  etad  palum 
alligabantur. 


Codex  Parrhasii    1  Abscnlto        abscnltare         2  Ter  Ecy  plus  potnisse  illa 

3  potaerint         4  abstinet  illa  re  om.        6  Adalant  illnm        ide         8  re  om. 

10  rem  om.        12  aspemor  illnm]  aspemo  illnm        aditn]  adit        13  aspeme- 

batnr         15  abalienat  illam  a  te         17    ad  illam   rem   om.         22    Caecilium] 

Caelinm  24   Adolet  aras  Virg.   Aen.   V  adolet  penates         26  Pancheis 

27  pallum  corr.  palum 


3  plns  potus,  sese  illa  abstinere  nt  potnerit  Terentitu  4  nec  vero  iam 
nomine  abstinent  codex  Ciceronis  10  quin  etiam  noctnma  sacrificia,  qnae 
pntet  occnltiora  esse,  Bceleratasqne  eins  preces  et  nefaria  vota  cognovimns  — 
cnins  ego  fnrorem  atqne  cmdelitatem  deos  immortales  a  suis  aris  atque  templis 
aspematos  esse  confido  Cicero  14  avocabant]  avocant  MP  24  Adolet  aras 
Virg.  Aen.  I  adolet  (adolere  GP)  Penates  .  Adoiescnnt  arae  MGP  .  tria  Ver- 
gilii  exempla,  quae  restitui,  et  praeter  Itaec  quartum  bucol.  8,65  posuit  Nanius 
p.  5>>        28  alligantnr  Cicero 

GBAlfXATICI   IiATIiri    YII.  30 


458  ARVSIANI  MESSU 

p.  217.  218  L. 

Avius  ab  illa  re,  Cic.  pro  Sylla  (30,83)  et  avius  a  saoitate. 
Ante  exspeclatum  pro  antequain  expectatur,  Verg.  geor.  III  (348) 

ante  exspectatum  positis  stat  in  agmine  castris  . 
Audet  hoc,  Cic.  Philip.  11  (1,16)   quid    enim   est   quod    tu    non 
audeas?  audet  hoc  facere,  Verg.  Aen.  V  (379)  % 

audet  adire  virum  manibusque  inducere  caestus. 
audet  in  hoc,  Verg.  Aen.  II  (347) 

quos  ubi  confertos  audere  in  proelia  vidi. 
Acer  his  rebus,  Verg.  geor.  Ill  (7)  humeroque  Pelops   insignis 
eburnOy  acer  equis  .  u 

Arrisit   illi,    Symmachus    ad   Theodosium   imperatorem    beatum    iam 
parvulum  meum  cui  pium  . 

Bibit  iliud,  \qt^,  Aen.  I  (749) 

iufelix  Dido  longumque  bibebat  araorem  . 
bibit  illo  poculo^  idem  geor.  II  (506)  gemma  bibat  .  bibere  dat,  Cic  u 
Tusculanarum  (I  20,65)  ut  lovi  bibere  ministraret. 

Bellum  cum  illo  gerit,  Cic.  in  Ilortensio  qui   cum    hodie    bellum 
cum  raortuo  gerunl^  Verg.  Aen.  XI  (305) 

bellum  importunum,  cives,  cum  gente  deorum 
invictisque  viris  gerimus  .  » 

bellum  contra  illum  gerit,  Cic.  Philip.  III  (y,/>  cum  bellum  nefarium 
contra  vitam  fortunasque  nostras  non  cogitari,  scd  geri  iam 
viderem  .  bello  bonus,  Verg.  Aen.  VIII  (480)  gens  bello  praeclara  .  belli 
pro  Mn  bello',  Ter.  Heaut.  (1 1,60)  rem  et  gloriam  armis  belli  repperi, 
Sal.  lug.  (41,7)  paucorum  arbitrio  belli  domique  agitabantur.  |      s& 

Benivolus  illi,  Cic.  pro  Flacco   quam   benevolum   hunc   populo 
Romano,  quam  fidelem  putatis. 

Codex  Parrliasii    1  pro  Syllae  et  auia  sanitate        2  expectatur]  expeotatas 

111]  IIII        6  caestus  oin.        8  proelia]  prelia        11  Symmachi        13  Aen.  IUI 

infoelix         15  bibat  bibere  dat  non  indicato  novae  elocutianis  initio        18  cum 

mortuo  cives  cum  gente  Deorum  gerunt,  sed  deletis  verbis  cives  cum  gente  Deomm 

22  non  om. 


1  adeone  vobis  alienus  a  sanitate,  adeo  oblitus  constantiae  meae,  adeo 
immemor  rerum  a  me  gestarum  esse  videor  Ciceronis  codices  .  alienus  et  avius 
legisse  videtur  Arusianus  .  exempla  elocutionum  alienum  hac  re  et  alienum  ab 
hac  re  posita  sunt  supra  p.  454,7  2  ante  expectatum  :  dicto  citius,  antequam 
eius  expectetur  adventus  Servius  in  Verg.  l.  c.  4  quid  autem  est  Ciceronis 

codices  11  Symmachus  GF  .  Symmachi  exemplum  interpolatori  tribuit  Hou- 
ventisp.  37  17  quicum  mortuo  hodie  bellum  gerunt  G  .  fortasse  qui  hodie  bellum 
cum  mortuo  gerunt  18  geraut  M  21  cum  bellum  nefarium  contra  aras  et 
focos^  coutra  vitam  fortunasque  nostras  ab  homine  profligato  ac  perdito  non 
comparari,  sed  geri  iam  viderem  Ciccro  22  non  cogitari  PM  non  cogitavi(r 
25  agitabatur  Sallustius  26  quam  benivolum  (rPM  .  in  ea  parte  orationis 
quae  supercst  verba  non  leguntur 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  459 

p.  218.  219  L. 

Certo  contra  le,  Sal.  Calil.  (59,5)  contra  latrones  inermes  pro 

patria    certare    .    certo    tibi,    Verg.    buc.    (5,8)    solus    tibi    certet 

Amyntas  .  certo    cum    his,    Sal.    lug.    (6,1)   cursu    cum    aequalibus 

cerlare  .  certamus  inter  nos,  idem  lug.  (52,J)  inter  se  duo  impera- 

5  tores,  summi  viri,  certabant. 

Contendo  tecum,  Sal.  Catil.  (53,3)  cum  magnis  legionibus  hostium 
contendisse  .  contendo  tibi,  Verg.  geor.  II  (96)  nec  cellis  adeo 
contende  Falernis. 

Certamen  illi  cum  illo  est,  Cic.  pro  Cor.  I  quid  enim?  mihi  cer- 
lot^men  est  cum  accusatore  aut  contentio  ?  certamen  est  ille  cum 
illo,  Verg.  buc.  (7,16) 

et  certamen  erat  Corydon  cum  Thyrside  magnum  . 
Cogo  domum  te,  Sal.  hist.  I  maturaverunt  exercitum  Dyrrachium 
cogere  .  cogo  te  domi,  Verg.  buc.  (6,85) 
ift  cogere  douec  oves  stabulis  numerumque  referre 

iussit. 
Concurrunt  inter  se,  Verg.  Aen.  X  (436) 

ipsos  concurrere  passus 
haut  tamen  inter  se  summi  regnator  Olympi. 
20  concurrit    ille    illi,    Verg.    Aen.    VIII    (692)   aut    montes    concurrere 
montibus  altos^  idem  Aen.  I  (493)  audetque  viris  concurrere  virgo. 
Coruscus  hac  re,  Verg.  Aen.  II  (470)  el    luce    coruscus    aena  . 
coruscat  hac  re,  idem  geor.  IIII  (98)  elucent  aliae  et  fulgore  corus- 
cant  .  coruscat  hanc  rem,  idem  Aeu.  X  (652)  strictumque  coruscat 
25  mucronem. 

Consulo  illam  rem,  Verg.  Aen.  XI  (343) 

rem  nulli  obscuram  nostrae  nec  vocis  egentem 
consulis,  0  bone  rex,  | 
et  Sal.  Calil.  (51,4)  quae  reges  atque  populi  male   consuluerint  . 


Codex   Parrhasii     3    cursu]    curra         4  idem  in  lug.         9  Cartamen  illi 
cum  illa  est         10  ille]  illi         13  Dyrrachium]   brachium         19  haut]  aut 
Olimpi        20  ille]  illo        22  Concursus  pritno  loco  corr.  coruscua  alia  manu,  ut 
videtur        23  1111]  UI 

2  certet]    certat  G         3  cursu   ScUlustius         7  adeo]    ideo  Vergilius        9 
quod  enim  mihi  certamen  Patricius  in  Cic,  fragm.  orat.  p.  976  ed.  Graev. 
10  certamen  est   ille  cum  illo  Burmannus  apud  Houvenum  p.  38  ccll.  Serv.  in 
Verg.    l.   c,   figurate   locutus  est  magnum  certamen  ille  cum  illo   erat  13 

Dtir»chiain 

brachium  P  Durachium  G.  'Dyrrhachium  autem  posui  pro  brachium ,  quod  ita  in 
libro  Elnonensi  esseV  Carrio  in  Sall.  hist.  fragm.  p.  35  ed  Hav.  19  haut  tamen 
inter  se  magni  regnator  Vergilius  22  telis  et  luce  coruscus  Vergilius,  idque 
Arusinnum  posuisse  puto  23  et  lucent  PG  29  qui  reges  atque  populi  ira 
aut  misericordia  impulsi  male  consuluerint  SaUustiuSf  ubi  quae  pro  qui  a  correc- 
torihus  codicum  scriptum  cst        consuluemnt  GM,  codex  Vaticanus  Sallustii 

30* 


460  ARVSIANI  MESSn 

p.  219  L. 

consulo  illi  rei,  Cic.  m  Pis.  (10,23)  reip.  consulendo,  Sal.  Caiil.  f6,6) 

reip.    consultabant  .  consulit   de   hac   re,    Sal.    Catil.  (51,1)    qui    de 

rebus   dubiis   consulant  .  consulit   in   illum,   Ter.  Heaut.    (III  l^) 

quia  pessime  istac  in  te  atque  illum  consulis. 

Circumdat   lioc   ilii  rei,   Verg.  Aen.  XII  (S8)   circumdat    loricam  s 
humeris  .  circumdala  haec  res  illam  rem,  Sal.  hist.  I  occupatusqae 
collis  editissimus  et  eum  multa  opera  circumdata  .  circumdatar 
haec  res  illa  re,  Verg.  Aen.  I  (593) 

argentum  Pariusve  lapis  circumdatur  auro  . 

Corruptus  ab  illa  re,  Sal.  lug.  (31,2)  ab  ignavia  atque   socordiai^ 
corruptus  .  corrumpens  illo  pretio,  Cic.  pro  Cluentio  ^5,^^^  sescentis 
milibus  nummum  se  iudicium  corrupturum  esse  dixerat. 

Celat   illum   quem   occultat,   Verg.    Aen.    X    (417)   silvis    genitor 
celarat  Alesura  .  celatus  qui  fallitur  et  ignorat,  Ter.  Ilecy.   (IV  4,23) 
nosne  hoc  celatos  lam  diu  .  celat  te  de  hoc,  Cic.  de  signis  (in   Verr.n 
IV  12,29)  dixit  cupisse  te  celare  de  faleris. 

Consuevit  illa  muliere,  Ter.  Adelf.  (IV  5,32)  qui  illa  consuevit 
prior.  corisuevit  cum  illa  muliere,  idem  Hecy,  (IV  1,40)  quicum  tot 
consuevisset  annos  .  consuetam  habeo  illam  rem,  Sal.  lug.  (85,7)  et 
pericula  consueta  haberem  .  consuevit  cum  ilia  muliere  in  illa  re,» 
Ter.  Phor.  (V  6,33)  cum  eius  consuevit  olim  [cum]  matre  in 
Lemno. 

Cernere  erat  hoc,  id  est  hoc  videbatur,  Verg.  Aen.  VIII  (675)  Actia 

Codex  Farrhasii  1  consulor  illi  rei  6  XII]  II  6  haec  res]  hac  re 
7  circumdatur  haec  res  illa  re]  circumdat  haec  res  illam  rem  10  ignaviat 
corr,  ignavia  soccordia  11  precio  13  X]  XII  genito  15  de  signis 
dixit  .  cupis  se  celare  de  falemis  .  Consuevit  illa  re  Ter.  adelf.  quilla  consuevit 
prior  illa  muliere  qui  cum  cum  qui  cum  tot  consuevisset  annos  Consuetum  ab 
00  illam  rem        20  consuevit  in  illa  Ter. 


2  de  rebus  dubiis  consultant  SaUustius  4  istuc  codices  Terentii  6 
Circumdat  hac  re  illam  rem  Sal.  hist.  I  occupatusque  collis  editissimus  eum 
multa  opera  circumdat  ex  Gudiano  codice  edidit  Lindemannus,  Circumdat  hac 
re  —  editissimus  cum  {superscr.  vel  eum)  multa  opera  circumdata  {superscr.  vel 
circumdat)  P  .  Sallustii  exemplum  Prisdanus  l.  XV  p.  66,19  posuit,  Sallustius 
in  I  historiarnm  —  'repulsus  a  Lete  oppido'  et  'apud  Ilerdam  eum  multa  opera 
circumdata'  .  inde  Dietschius  Scdl.  hist.  fragni.  p.  24:  occupatusque  collis  edi- 
tissumus  apud  Ilerdam;  eum  multo  opere  circumdat  scripsit  .  emendatis 
grammatid  verhis  in  elocutione  praescripta  apud  Sallustium  eum  multa  opera 
circumdata  defendi  ind.  lat.  Ilal.  aest.  a.  1S79  p.  IX  7  et  cum  multa  opera 
circundata  M  16  dixit  Phylarchue  pro  testimonio  se,  quod  nosset  tuum  istum 
morbum,  ut  amici  tui  appellant,  cupisse  te  celare  de  phaleris  Cicero  17  qui 
illa  consuevit  prior  illa  muliere  idem  Hecyr.  qui  cum  tot  consuevisset  annos  P 
19  consuetam  babeo  illam  rem  M  uti  omnes  labores  et  pericula  consueta 
habeam  Sallustius 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  461 

p.  219.  220  L. 

bella    cernere    erat  .  cernitur  nulli  pro  a  nuUo,  idem  Aen.   I  (440) 

neque  cernitur  ulli. 

Condono   tibi  hoc^  SaL  lug.  (27,2)   ut  fugurthae   sceius  condo- 

naretur  .  condonatur  illam  rem,  Ter.  Eun.  (proL  17) 
5  habeo  alia  multa,  quae  nunc  condonabitur, 

idem  Phor.  (V  Sp4)  argentum  quod  habes  condonamus  te.  | 

Conscius  huius  rei,  yQVg.  Aen.  XI  (812)  conscius  audacis  facti  . 

conscius  huic  rei,  Cic.  de  signis  (in  Verr,  IV  56,124)  temeritati  meae 

et  mendacio  meo  conscius. 
10  Cullorem  sui,  Sal.  hist  Illl  collegam  minorem  et  sui  cuUorem 

exspectans.     cultor  horum,  Verg.  geor.  I  (14)  et  cultor  nemorum  . 

colens  huius  rei,  Cic.  pro  Plancio  (33,80)  qui    religionum   colentes. 
Congero    ad    illum,    Cic.   pro    Deiotaro    (4,12)   ad    quem    cum    dii 

atque  homines  omnia  ornamenta  congessissent  .  congero  in  illum, 

15  Cic.  Philipp.  V  (4,12)  pecunia  congesta  in  illam  domum  .  congestum 

iUuc,  Verg.  buc.  (3,69) 

notavi 

ipse  locum,  aeriae  quo  congessere  palumbes. 

Custos   illarum    rerum,   Verg.  geor.  I  (17)   Pan    ovium    custos  . 

20  custos  illis  rebus,  Cic.  in  Catil.  II  (12,27)   nullus    est    portis  custos. 

Criminor  te  illi,  Ter.  Eun.  (V  2,16)  metui  ne  me  criminaretur 

tibi  . 

Compos  animi,  Ter.  Adelf.  (III  2,12)  vix  sum  compos  animi  , 

Commeritus  erga  me,  Ter.  Hecy.  (III  5,36)  nunquam  quicquam 

25  erga  me  commeritast,  pater. 

Compertos  scelere,  Cic.  Philip.  XII  (7,15)  hos  nunc  omni  scelere 

compertos  tolerabiles  censes  civitati  fore? 

Credulus  illis,  Verg.  buc.  (9,34)  sed  non  ego  credulus  illis  . 

Considere  in  illam  rem,  Verg.  Aen.  VIIII  (144) 

30  et  non  viderunt  moenia  Troiae 

Neptuni  fabricata  manu  considere  in  ignes  . 

considere  his,  idem  Aen.  I  (572) 

vultis  et  his  mecum  pariter  considere  regnis. 

Codex  Parrhasii    C  condoDamur  te        10  collega        19  geor.  1]  georg. 
20  Cic.  CatiL  V  nuUas         21  crimiDaretur  uxor  tibi,   sed  deleta  v.  uxor        25 
commeritust         26  hos]   his         31  past  ignes  praecedens  elocutio  cum  exemplo, 
credulus  illis  —  illis,  repetita  est        32  idem  virg.  I 

6  condonamus  te  TererUiiiS  ^  8  ut  tot  viros  primarios  velim  —  esse 
temeritati  et  mendaQio  meo  conscios,  omissa  v.  meae  codices  Ciceronis  10 
coUegam  MPG  24  quae  numquam  quidquam  erga  me  commeritast,  pater 
Terentius  2G   hos   nunc   omni  scelere  coopertos  Cicero,  ubi  copertos  codex 

VcUicantts        30  at  non  G  Vergilius,  et  non  superscr.  at  P 


462  ARVSIANI  MESSII 

p.  220.  221  L. 

Concedo  gratiae,  Cic.  pro  Corn.  cur  nunc  redeant^  si  tiinc  gratiae 
concesscrint  .  concedo  i^  gratiam^  Sal.  hist.  I  quorum  in  gratiam 
plerique  concesserant  . 

Coniurati  hoc  facere,  Verg.  Aen.  VI  (georg.  I  280) 

et  coniuratos  caelum  rescindere  fratres  .  t 

Commoritur  iiiis,  Sal.  hist.  I  obyiam  ire  et  commori  hostibus.  | 

Contiguus  huic  rei  ,  Verg.  Aen.  X  (457) 

hunc  ubi  contiguum  missae  fore  credidit  hastae. 

Confert  hoc  cum  iilo,  Cic.  in  Pis.  (16,37)  confer,  si  audes,   ab- 
sentiam  tuam  cum  mea  .  confert  hoc  illi,  Verg.  Aen,  XII  (678)    statio 
conferre  manum  Aeneae  . 

Conlusit  cum  illo,  Cic.  Siciliens.  (in  Verr.  II  24,58)  tecum  tum 
conlusisset  . 

Commune  est  hoc   inler  illos,  Cic.  Sicilien.   (in   Verr.  II  36,39)  ut 
diceres    inter   eos    oninia  esse   communia  .  commune  est  lllis  hoc^  i5 
idem  pro  Ros.  (p.  Ronc.  Am.  26,72)  quid  est    enim    tam    commune, 
quam  spiritus  vivis,  terra  mortuis? 

Coniunctus  cum  illo,  Cic.  Siciliens.  (in  Verr.  II  68,163)  cum  P.  R. 
coniuncta  est  .  coniunctus  illi,  Verg.  Aen.  VIII  (130) 

quodque  ab  stirpe  foret  geminis  coniunctus  Atridis.  so 

Conversus    ad    te    pro    convertendus,    Cic.  pro  Plancio  (20,50)   non 

dubito  quin  omnes   conti.   u.   f.    m. 

Conlocat  in  illo,  Cic.  pro  Ros.  (p.  Rosc.  Am.  35,98)  in  curru 
collocat  Automedontem  .  conlocat  illi,  idem  in  Pis.  homini  levi  et 
subito  filiam  conlocavit.  ss 


Codex  Farrhasii   2  quorum  in  gratia        8  missae  fore]  misseae        9  confer] 

confert        10  Aen.  om.        12  Couclusit        tecum  tuum  conclusisset        15  inter 

posteriore  loco  oni.     communia  terra  mortuis  Commune  est      17  vivis]  vris      terra 

mortuis /m)c  Zoco  om.     18  cum  P.  R.]  cum  rep.  corr.  cum  P.  R.  alia  manu,  tU  videtur 

19  Aen.  om.     20  quodque]  quoque      21  Planco      24  Automedonte      25  filium 

2  in  gratia  utroque  loco  M  quorum  in  gratiam  FG  et  August.  de  civ.  dei 
III 17,  quorum  in  gratia  olim  SaUustii  editores  defenderunt  :  cf.  Kritz  Sall.  hist 
fragm.  p,  13  8  missae  fore  credidit  hastae  Vergilius  9  confer  si  audes  MG 
confer  nunc^  confer  si  audes  P :  confer  nunc,  Epicure  noster,  ex  hara  producte,  noo 
ex  schola,  confer,  si  audes^  absentiam  tuam  cum  mea  Cicero  12  tecum  tom 
collusisset  apud  Ciceronem  ex  editis  ante  Aldum  exemplaribus  recepit  Zumptius, 
tecum  collusissct  vtdgo  legebatur  14  ut  diceres  omnia  inter  eos  esse  commonia 
Cicero  16  etenim  quid  eat  tam  commune,  quam  spiritus  vivis,  terra  mortuis 
Cicero  20  quodque  a  stirpe  foret  Vergilius  21  Conversurus  ad  te  et  in 
exempJo  Ciccronis  quin  omnis  ad  te  conversura  fuerit  multitudo  legeyuium  esse 
vidit  Garatonius  Cic.  orat.  v.  VII  praef  p.  IX,  apud  Orellium  in  Cic.  p.  Planc. 
p.  119  24  Automedontem  PG  Cicero,   Autumedonten^  M         idem  in  Pia.] 

cf  Ascon.  in  Cic.  or.  in  Pis.  p.  4  ed.  Kiessl.  quis  fuerit  socer  Pisonis  patris,  ipse 
Bupra  dixit  his  verbis,  'Insuber  quidam  fuit  —  filiam  coUocavit'  .  inde  filiam 
restituendum  esse  vidit  Maius 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  463 

p.  921.  222  L. 

Convenit  in  illum,  Cic.  pro  Deiotaro  (J0,28)  tameu  id  maledictum 
minime  in  iilam  aetatem  conveniret. 

Congruunt  illi  inier  se,  Ter.  Heaut.  (III  1,102) 

ne  nos  inter  nos  congruere  sentiant. 
6  Citius  sive    celerius   hac  re,   Verg.  Aen,  I  (142)   et   dicto    citius 

tumida  aequora  placat,    Sal.  hist    illi  tertio  mense  pervenere  in 
Pontum  multo  celerius  spe  Mithridatis  . 

Despectus  mihi   est,  Verg.  buc.   (2yt9)  despectus   tibi  sum,    nec 
qui  sim  quaeris  .  despectus  est  a  me,  Cic.  in  Pis.  (41^99)  despecto 
10  a  ceteris,  a  se  ipso  desperato.  | 

Dives  illius  rei,  Verg.  buc.  (2,20)  quam  dives  pecoris  .  dives  illa 
re,  Verg.  Aen.  IIII  (37)  quos  Africa  terra  triumphis  dives  alit 

Donala  mihi  sunt  haec,  Verg.  buc.  (3,13)  quae   tu  puero  donata 
dolebas  .  donalus  his  sum,  Verg.  Aen.  V  (268)  donati  omnes  opibusque 
15  superbi .  donat  hoc  illi,  Verg.  Aen.  V  (262)  donat  habere  viro  decus  . 
donat  illum  hac  re,  Verg.  buc.  (5,85) 

hac  te  nos  fragili  donabimus  ante  cicuta, 
Cic.  in  Pis.  (11^5)  me  inaurata  statua  donarunt  . 

Decus  tui^,  Verg.  buc.  (5,34)  tu  decus  omne  tuis  .  decus  tuorum, 
so  idem  Aen.  VIIII  (405)  astrorum  decus  et  nemorum  . 

Dignus  hac  re^  Verg.  buc.  (3,109)  et  vitula  tu  dignus  et  hic  . 
dignus  qui  hoc  faceret,  Cic.  in  rheto.  ^/ J,^^  dignus  qui  rcm  publicam 
gereret  .  dignus  fieri,  Verg.  buc.  (5^54)  et  puer  ipse  fuit  cantari 
dignus  et  alibi  (huc.  5,89)  et  erat  tum  dignus  amari  .  dignor  me 
S5  illa  re,  Verg.  Aen.  I  (335)  haud  equidem  tali  me  dignor  honore  . 
dignatus  illa  re,  id  est  dignus  habitus,  idem  Aen.  III  (415) 

coniugio,  Anchise,  Veneris  dignate  superbo  . 
Desine  hoc  facere,  Verg.  Aen.  lUI  (360) 

desine  meque  tuis  incendere  teque  querellis  . 
30  desine  illam  rem,  Verg.  buc.  (8,61) 


Codcx  Farrhasii    2  illam]  illam        4  inter  nos]  in  no8        5  Aen.  om. 
6  illi]  illo        7  mitridatis        8  nec]  ne         9  quaeris  om.         13  haec  om. 
17  donayimoB  cicnta  om.  22  rem  publicam  gereret]  rem  pergereret 

cantare        26  III]  IIII 


1  tamen  hoc  maledictum  minime  in  illam  aetatem  conveniret  codices  Ciceronis 
2  conveniet  M  4  ne  nos  inter  nos  MPG  Terentius  6  illi  P  et  editores 
ScUlustii^  qui  in  tertio  historiarum  Jibro  (fr.  9  Krite,  fr.  12  Bietsch)  verba  coUo- 
caverunt  .  Sallust  hist.  tertio,  illo  mense  coniecit  Houvenus  p.  44  8  nec  qui 
sim  quaeris,  Alexi  VergUius  9  despectum  a  ceteris,  a  te  ipso  deaperatum 
Cicero  17  donabimus  ante  cicuta  VergUius  22  dignus  qui  rem  publicam 
gereret  Cicero        23  cantari  VergHius 


464  ARVSIANI  MESSH 

p.  222.  223  H. 

desine  Maenalios^  iam  desine  tibia  yersus, 
Ter.  Heaut.  (II  3,64)  muiier  telam  desinit  [et  deserit]. 

Dormit  hac  re,  Verg.  geor.  II  (506)  et  Serano  dormiat  ostro  . 
dormit  in  illam  sui  corporis  partem^  Ter.  Heaut.  (II  3,101) 

in  utramyis  aurem  otiose  ut  dormias.  » 

Dolet  ilia  re^  Verg.  Aen.  I  (669)  et  nostro  doluisti  saepe  dolore  . 
dolet  iliam  rem^  Sal.  Catil.  (40,2)  et  quasi  dolens  eius  casum  .  doleo 
vicem  tuam^  id  est  per  te  doleo,  f  de  domo  et  rep.  vitam  lugeo  .  dolet 
illa  pars  mihi,  Ter.  Phor.  (V  9,64)  tuo  viro  oculi  doleant. 

Deiectus  illa  re,  Verg.  Aen.  III  (317)  lo 

heu  quis  te  casus  deiectam  coniuge  tanto. 
deiectus  ab  iila  re,  |  idem  Aen.  V  (542) 

quamvis  solus  avem  caelo  deiecit  ab  alto  . 
deiectus  de  illa  re,  Cic.  pro  Murena  (37,79)  deici  de  urbis  praesidio 
et  deturbari  de  custodia  civitatis  volunt  .  i6 

Doctus  illius  rei,  Verg.  Aen.  X  (225) 

quarum  quae  faudi  doctissima  Cymodocea  . 
doctus  illa  re,  Sal.  Catil.  (25,2)  litteris  graecis  et   latinis  docta  . 
doctus  illam   rem,  Sal.  Catil.  (45,1)  per   legatos    cuncta   edoctus   et 
hist.  I  doctus  militiam  .  doctus  ad  illam  rem,  Ter.  Hecy.  (II  1,6)         9o 
in  eodemque  omnes  mihi  videntur  ludo  doctae  ad  militiaoo  . 
Desiluit   hoc,   Verg.   Aen.    X   (453)    desiluit    Turnus    biiugis    . 
desiluit  ab  hoc,  idem  XI  (499)  portisque  ab  equo  regina  sub  altis 
desiluit  . 

Digredior  illi  loco,  Sal.  lug.  (50,1)  Numidas  quietos  neque  colliss 
digredi  animadvertit  .  digredior  illum  locum,  Sal.  hist.  HII  exercitum 
dimisit,  ut  primum  Alpes  digressus  est  . 


Codex  Parrh(mi  1  meDalioa  tibia]  tibi  2  telam]  te  iam  4  dormit 
in  illam]  dormiet  in  illam  5  in  ante  utramvis  postea  a  correctore,  tU  videtur^ 
additum  est        aorem  rem  otiose,  sed  deleta  v.  rem        9  Phor.  om. 


m 


2  te  iam  desinit  i.  e.  deserit  G,  telam  desinit  Terentii  codices  optimi, 
telam  deserit  dlii  5  in  anrem  utramvis  Terentius  7  Doleo  vicem  meam  vel 
tnam  >id  est  per  te  doleo  Cic.  de  domo  et  reipublicae  vicem  lugeo  P,  Doleo 
vicem  tnam,  id  est  propter  te  doleo  Cic.  de  domo  ct  rep.  vitam  lugeo  edidit 
Maius,  addita  in  editione  Eomana  coniectura  Oriolii  Cic.  de  domo  *et  reip.  vicem 
lugeo'  vel  Moleo'  .  in  oratione  de  domo  nihil  quod  huc  pertinecU  legitur  .  vitam 
lugeo  in  fragmentis  Ubrorum  de  republica  olim  posuerat  Orellius  p,  493  14 
deici  de  urbis  praesidio  et  de  custodia  civitatis  vestris  sententiis  detnrbari 
volunt  Cicero  21  ad  militiam  codex  Victorianus  Terentii,  ad  malitiam  reliqui 
23  Bub  altis]  sub  ipsis  Vergilius  Aen.  XI  499  :  cf.  ib.  485  portisque  effiinde 
sub  altis  ^hrectius  erat  degredior  illo  loco  et  deinde  oolle  degredi,  degredior 
illum  locum,  Alpes  degreseus  est  neque  coUe  degredi  Sallustim^  neque  oolle 
digredi  ex  G  edidit  Lindemannus 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  465 

p.  228.  224  L. 

Decet  te,  Cic.  Philip.  II  (8,20J  quam  id  te,  dii  boniy  non  dece- 
bat  .  decet  tibi^  Sal.  bist.  I  locum  editiorem  quam  victoribus 
decebat  capit^  Ter.  Adelf.  fV  8,5)  ita  nobis  decet. 

Dimidio  pluris,  id  est  duplo^  Cic.  frument.  fin  Verr.  III  32,75  sqq.) 
&  de  decumis  Herbitensium  per  triennium^  cum  primo  anno  venditas  dicat 
tritici  modiis  XVIII  milibus^  secundo  tritici  modiis  XXV  milibus  DCCC, 
anno  tertio  supraiaciente  Aeschrione  venditas  dicit  medimnis  VIII 
milibus  centum,  id  est  modiis  XLVIII  milibus  DC,  dupla  summa  anni 
proximiy  addicitur  medimnis  VIII  milibus  C  dimidio  fere 
lopluris  quam  superiore  anno  :  idem  pro  Flacco  f20,47)  habebat 
enim  rhetor  iste  discipulos^  quos  dimidio  redderet  stultiores, 
quam  acceperat;  neminem  tamen.adeo  infatuare  potuit^  ut  ei 
nummum  concrederet  . 

Dedo  ilii  rei^  Cic.  pro  Caelio  fI9,47)  hic  si  se  isti  vitae  dedisset, 

16  Verg.  georg.  UII  fOO)  dede  neci .  dedo  in  illam  rem,  Ter.  Andria  fl  2,28) 

caesum  te  in  pristinum,  Dave,  dedam  [per  vitium]  .  dedo  ad  hoc, 

Cic.  pro  Cor.  II  ad  roiserrimum  crudeiissimumque  dominatum 


Codex  Parrhasii    4  frament.]  Comment.        6  XVIII  niilibas]  XLIIII  oo 
7  snpra  iacente  eschrione  yenditas  dicunt  medimnis  IIII  mib'  centnm  L  modiis 
XLVII  milibus  dctis:  dapla        9  anni]  cnm         10  dimidi  fere         12  nenimem 
14  isti  vitae]  istias  viae        16  pistiina  corr,  pristinn  eadem  manu,  ut  videtur 


1  Decet]  Serv.  in  Verg,  Aen.  VIII  lUT  4  Cic.  in  Frnmentaria  Maius 
in  editiane  Mediolanensi  .  Hrea.  codd.  comment.  pro  frnmentaria'  adnotavit  idem 
in  editione  Bomana  .  ^Comeliua  Fronto  Grammaticus  in  exemplis  elocutionum, 
adducit  in  voce  Dimidio,  Ciceronis  verha,  ex  libro,  quem  Tiro  in  lucem  edidit, 
ut  scribit  Quinctilianus  Itb.  X  inaeriptum  Commexrtaria  cansaram;  ex  quibua 
totus  hic  de  Herbitensium  decumis  locus  corrigi  potest,  sufU  autem  haec  :  De 
decumis  Herbitensium  per  trienninm  cnm  primo  anno  venditas  dicat  tritici 
modium  XLIIII.  Secundo  tritici  modinm  XXV.  milibus  DCCC.  anno  tertio  supra- 
iaciente  Aescbrione  venditas  dicnnt  medimnnm  VIII.  mill.  centum ,  id  est  modium 
XLVIII.  millib.  DC.  dupla  samma  anni  proximi .  addicitar  medimnum  VIII.  millibns 
C.  dimidio  fere  pluris  quam  superiore  anno'  F.  Vrsinus  in  Cic.  in  Verr.  l.  c, 
not.  in  Ciceron.  ed.  Antverp.  a.  1561  p.  177  6  tritici  modium  XVIII  primo 

loco  apud  dceronem  restituit  Zumptius  7  supra  adiiciente  coll.  Cic.  l.  c.  32,77 
supra  adiecit  Aeschrio  coniecit  Lindemannus,  adiiciente  vel  licente  Baiterus  apud 
Orellium  excurs.  in  (Xc.  in  Verr.  III  30  p.  320  ed.  sec.  dicit  Lindemannus 
10  habebat  enim  rbetor  iste  adnlescentes  quosdam  locnpletes,  quos  dimidio 
redderet  stultiores  Cicero,  ubi  habebat  enim  discipnlos  adolescentes  quosdam 
locupletes  coniecit  Bauius  var.  lect.  ad  Cic.  orcU.  v.  II  p.  145  13  nnmmum 
concederet   M,  nummum   ullam   crederet  Cicero  14  pro  Caelio]  pro  Cotho 

Maius  in  utraqtie  editione  .  ^ita  tres  codd.  Edit.  L.  Othone,  quae  videtur  vera 
lectio  .  Codex  untAs  Coelio'  adnoiavit  idem  in  editione  Bomana  .  hic  n  se 

{vel  sese)  isti  vitae  dedisset  codices  Ciceronis  .  dedidisset  legisse  videtur  Aru- 
sianus  .  hic  si  se  istias  viae  dedisset  pro  fragmento  orationis  pro  L.  Othone  ex 
Frontone  posueroit  Sigonius  16  verberibus  oaesum  te  in  pistrinnm,  Dave, 
dedam  usque  ad  necem  Terentius 


466  ARVSIANI  MESSU 

p.  224  L. 

dedi  patiamini,  idem  pro  Cluentio  (64^181)  sed  plane  ad  supplicium 
dedidit  . 

Dat  illi^  Verg.  Aen.  VUII  (83)  da  nate  petenti  .  dat  in  iUud,  idem 
Aen.  Vlin  (815)  saltu  sese  omnibus  armis  in  fluvium  dedit  .  dat 
ad  iiium,  Ter.  Piior.  (IV  3,48)  s 

in  servitutem  pauperem  ad  ditem  dari  . 

Deposuit  his,  Verg.  geor.  U  (24)  jdeposuit  sulcis  .  deposuit  in 
his,  Cic.  l^hiiip.  XIII  (11,24)  cum  in  gremiis  mimarum  mentum 
mentemque  deponeret  . 

Detraho  tibi,  Cic.  pro  Corn.  I  nihil  senatui  detraxisse  Corne-io 
lium  .  detraho  de  te,  Cic.  pro  Scauro  (36)  nihil  Sardos  Appio  gratius 
esse  factnros,  quam  si  de  Scauri  fama  detraxerint .  volunt  quidam 
distantiam  esse,  ut  Macerare  famam'  de  illo  detrahere  sit,  sed  falso  .  nam 
Cic.  de  suppl.  (in  Verr,  V  22,58)  quae  tu  de  rep.  nostra  detraxeris, 
id  est  imminueris  et  abstuleris,  idem  in  Catil.  II  (8,18)  et  dubitas  de  u 
possessione  detrahere  . 

Deficit  illam  rem,  Verg.  georg.  I  (290)  noctes  lentus  non  deficit 
humor  .  deficit  ab  illa  re,  Cic.  de  praetura  urbana  (in  Verr,  act.  sec,  I 
31,79)  Lampsacena  civitas  deficere  ab  imperio  ac  nomine  nou 
valebat  .  deOcit  ad  illum,  Sal.  lug.  (61,1)  in  his  urbibus  quae  ad  so 
se  defecerant  .  deOcit  simpliciter  pro  deest,  Verg.  Aen.  VI  (143)  primo 
avulso  non  deficit  alter. 

Decedo  huic  de  hac  re/  Cic.  de  rep.  /  (43,67)  ut  his  de  via 
decedendum  sit  .  decedo  huic  simpliciter,  Verg.  buc.  (8,88)  nec  serae 
meminit  decedere  nocli  .  85 

Delectat  me  haec  res,    Cic.  de  rep.  I  (13,19)   ipsa   cognitio    nos 


Codex    Parrhasii      3  VIIII]  IUI  priore  loco  7  II]  III  8  mimirnm 

mentemque         10  detrhaxiase,  sed  deleta  h  littera         nihil  ardos  Appios  14 

de  rep.  nos  traxeris        18  amor  corr.  humor        20  ad  se  defecemnt        Aen.  VI] 
VI  Aen.        23  huic  priore  loco  otn.        I  om. 


2  dedidit]  dedit  codices  Ciceronis  8  cnm  in  gremiis  mimarum  mentom 
mentemque  deponeret  M,  cum  in  gremiis  mimanim  mentem  mentumque  deponeres 
codices  Ciceronis,  ubi  mentum  mentemque  ex  suis  Ubris  edidit  Ferrarius  11 

nihil  Sardos  Appio  gratius  My  persuasum  est  Sardis  se  nihil  Appio  gratius  Cicero 
14  quae  tu  de  re  publica  noatra  detraxeris   codices  Ciceronis  deteriores;    in 
mdioribus  libris  otnissum  est  de         15  et  dubites  Cicero,  ubi  et  dubitas  in  non 
nullis  codicibus  est  19  bellumne   populo  Bomano  Lampsacena  civitas  facere 

conabatur?  deficere  ab  imperio  ac  nomine  nostro  volebat?  Cicero  .20  ad  se 
defecerant  Sallustius  et  Arusianus  p.  485,33  23  decedo  huic  de  hac  re  Houventis 
p.  44  his]  hic  G,  is  codex  Ciceronis  26  ac  me  quidem,  ut  hercule  etiam 
te  ipsum,  Laeli,  omnisque  avidos  sapientiae  cognitio  ipsa  rerum  consideratioqtie 
delectat  Cicero 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  467 

p.  224.  225  L. 

delectaverit  .  delector   illa    re^   idem   Horten.    hic    primiim  Catuliis 
delectatus  ipso  loco  . 

Desisto  hac  re^    SaL  hist.  II    ut   actione    desisteret^   Ter.   Phor. 
(IV  3,29)  ut  erus  his  desistat  litibus  .  desiste  hoc  facere,  Verg.  Aen. 
5  XII  (60)  desiste  raanum  committere  Teucris.  | 

Devertit  domum,  Cic.  pro  Deiot.  (Oyl^)  et  domum  regis,  hospitis 
tui,  devertisses  .  devertit  in  domum,  idem  pro  Milone  (20,54)  devertit 
in  villam  Pompei  . 

Defigit  in  illa  re,  Cic.  in  Cat.  I  (6,16)  quod  eam  necesse  putas 
10  esse  in  consuiis  corpore  defigere  .  defigit  illa  re,  Verg.  Aen.  XII  (130) 
defigunt  tellure  hastas. 

Disco  ex  ilio,  Verg.  Aen.  XII  (435) 

disce,  puer,  virtutem  ex  me  verumque  laborem  . 
disco  de  illo,  Ter.  Eun.  (II  2,31)  ut  sibi  liceret  discere  id  de  me  . 
15  Deflexit  de  proposito,    Cic.  Philip.  XVI  f  latere  sis  ne  vestigium 

quidem  deflexit  . 

Disceptata  lis  est,  Cic.  Philipp.  XVII  non  est  illa  dissensio  dis- 
ceptata  bello. 

Deportavit  domum,  Cic.  de  rep.  I  (14,21)  cum  aliud  nihil  domum 
sosuam  deportavisset  .  deportayit  in  illud,  idem  de  praetura  urbana  (in 
Ferr.  acL  sec.  120,54)  haec  non  domum  suam  neque  in  suburbana 
amicorum,  sed  Romam  in  publicum  deportavit  . 

Discedit  Roma,   Cic.  in  Verrem  actione   prima  (18,54)   cum   haec 
frequentia  Roma  discesserit  . 
25  Defungitur   his,    Cic.    fniment.    (in    Verr,  III  16,42)   cum    tribus 

decumis  pro  una  defungeretur^  Verg.  Aen.  VI  (83) 

0  tandem  magnis  pelagi  defuncte  periciis  . 
Desperat  hanc  rem,  Cic.  de  suppliciis  (in  Verr.  V  6,12)  desperatis 
iam  omnibus  rebus. 
30  Dilectus  huic,  Verg.  geor.  /  (399)  dilectae  Thetidi  alcyones  . 

Dego  illam  rem,  Verg.  Aen.  IIU  (550)  sine  crimine  vitam  degere, 


Codex  Parrhasii    3  DeBiste  hac  re         4  at  ems]  aterias        6  XII]  XI 
7  deyertiflset  corr,  —  es         pro  Milo         10  defigere]  defige         XII]  XI         12 
XII]  XI         18  bella  corr.  bello         19  1]  II         20  deportavit]  portavit  secundo 
loco        25  Cic.  frumentam  tribas        30  I  om.        alciones        31  degere]  degerit 
priore  loco 


2  delectatus]  delectatar  olim  in  fragmentis  Hortensii  ex  Frontone  editum 
est  3  desieto  hac  re  Lindemannw  7  devertisset  ex  G  edidit  LindemannuSy 
divertisBet  et  divertit  M  16  Ciceronis  verba  ex  PkHippicis  orationibus  ciUUa 
unde  petita  sint,  non  constat  Laterensis  MPG  21  haec  non  in  taam 
domum  neque  in  subarbana  amicoram,  sed  Romam  in  pnblicam  deportasses 
Cicero 


468  ARVSIANI  MESSII 

p.  2S5.  226  L. 

Cic.  pro  Roscio  (p.  Rosc,  Am,  52,150)  inter  feras  satius  est  aetatem 
degere  . 

Desuetus  his^  Verg.  Aen.  VI  (815)  et  iam  desueta  triumpbis 
agmina  . 

DifQdit  illi,  Verg.  Aen.  III  (51)  cum  iam  diffideret  armis,  Cicero  6 
pro    Cluentio   *   diffidentem    rebus    suis    ,    Sal.    Catii.    (31,3)    sibi 
patriaeque  diffidere  . 

Defende  iliam  rem  pro  ab  illa  re,  Verg.  Aen.  X  (905)  hunc,  oro, 
defende  furorem  .  defendo  ab  illa  re,  idem  buc.  (7,6)  dum  teneras 
defendo  a  frigore  myrtos  .  i« 

Discrucior  huius  reiy  Ter.  Adel.  (IV  4,1)  discrucior  animi. 

Dubius  huius  rei,  Salust.  hist  Ili  dubius  consilii.  | 

Decidi  de  illa  re,  Ter.  Heau.  (II  3,9)  quanta  de  spe  decidi. 

Deperit  amicam,  Ter.  Heau.  (III  2J4)  Clinia  hanc  si  deperit. 

De   subito   cum   praepositione,   Ter.  Heau.    (IV  2,6)   bolum    mihiis 
tantum  ereptum  tam  de  subito  ex  faucibus  . 

De  repente,  Ter.  Hecy.  (IV  1,3)  corripuit  de  repente  tacitus 
sese  ad  filiam  . 

Duxit  se,  Ter.  Ilecy.  (IV  1,7) 

uxor  ubi  me  ad  filiam  ire  sensit,  se  duxit  foras  .  so 

Diligens  huius  rei,  Cic.  pro  Cornelio  II  quam  diligentes  libertatis 
Yos  oporteat  esse  . 

Duntaxat,  id  est  tantum  modo  vel  hoc  solo,  Cic.  pro  Corn.  II  qui 
commodis  P.  R.  lingna  dumtaxat  ac  voluntate  consuluit. 

Demo  de  hoc,  Cic.  pro  Cor.  I  demi  medius  fidius  de  his  orna-  S5 
mentis  aliquantum  malim  . 

,  Das  hoc  facere,  Verg.  Aen.  I  (79)  tu  das  epulis  accumbere 
divum  et  V  (689)  da  flammam  evadere  classi  et  XH  (97)  da 
sternere  corpus  semiviri  Phrygis  . 

De    die    sicut   ex    tempore,   Ter.  Adel.  (V  9,8)   apparare   de   die»o 
convivium,  Cic.  Philip.  II  (34,87)  non  solum  de  die  sed  etiam  ad 
diem  vivere  . 


Codex  Parrhasii     6  Catil]  Cati.  7  difQderet         9  defendo  ab  illa  re] 

defende  ab  illa  re  idem  om.  11  rei  <m.  12  rei  om.  13  Heau]  heu  itetn 
14  et  15  17  corripuit]  peripuit  19  DuxisBe  Ter.  28  XII]  XI  29  corpus 
stemere  corr.  sternere  corpus 


6  lactmam ,  qua  exemplum  orationis  pro  Cluentio  23fi3  qui  sibi  alia  ratione 
diffideret  excidit,  indicavi.  sequitur  exemplum  orcUionis  de  imperio  Pompei  9^3 
diffidentemqne  rebus  suis  15  bolum  mihi  tantum  ereptum  aptid  Terentium  ex 
duobus  codicibus  edidit  Bentleius,  bolum  tantum  mihi  ereptum  reliqui  codices 
Terentii  17  proripuit  MG  ita  corripuit  Terentius  24  P.  R.]  patriae  G 
25  de  his  tormentis  M        31  ad  diem]  in  diem  Gicero 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  469 

p.  226.  287  L. 

Detrecto    hanc   rem^   Cic.    cum    quaestor   Lilybaeo    dec.    quod    non 
detrectare  militiam^  sed  defendere  provinciam  indicata  est  . 

Damnatus  de  caede  et  caedis^  utrumque  Cic.  Philipp.  1  (9,23)  quae 
iubent  ei  qui  de  vi  itemque  ei  qui  maiestatis  damnatus  sit  . 
6  Experiar  hoc  facere,  Verg.  buc.  (8,66)  magicis   sanos    avertere 

sacris  experiar  sensus  .  experior  cum  his^  Cic.  pro  Cor.  1  quid 
quod  ne  cum  his  quidem  expertus  es^  quos  duces  operarum 
fuisse  dixisti  .  experior  iilam  rem,  Verg.  geor.  IIU  (156)  aestate 
laborem  experiantur  .  experior  hanc  rem  et  hac  re,  Ter.  Eun.  (IV  7,19) 
10  omnia  prius  experiri  quam  armis  sapientem  decet  . 

expertus  illum,  Verg.  Aen.  XI  (396)  \ 

haud  ita  me  experti  Bitias  et  Pandarus  ingens  . 
expertus  illius,  idem  Aen.  X  (173)  expertos  belli  iuvenes. 

Eget  illius  rei,  Verg.  geor.  II  (28)  nil  radicis  egent  aliae  .  eget 
isilla  re,  idem  Aen.  II  (521) 

non  tali  auxilio  nec  defensoribus  istis 
tempus  eget  . 
egens   illius   rei,   idem   Aen.  VIII  (299)   non    te    rationis   egentem  . 
egenus  illius  reiy  idem  Aen.  I  (599) 
90  omnibus  exhaustos  iam  casibus,  omnium  egenos  . 

Evado  hiSy   Verg.  Aen.  VIIII  (99)  quaecumque  evaserit   undis  . 
evado  hos,  idem  in  eodem  (386)  iamque  imprudens  evaserat  hostes. 
Exulat  illis  locis,  Verg.  geor.  III  (225)  ignotis  exulat  oris.exulat 
usque  ad  illa  loca,  Verg.  Aen.  XI  (262) 
S5  Atrides  Protei  Menelaus  ad  usque  columnas 

exulat  . 
Egredior  illo  loco,  Verg.  Aen.  II  (713)  est  urbe  egressis  tumulus, 
Cic.  pro  Ligario  (2,4)  domo    est   egressus  .  egressus  illam  rem,  Sal. 
hist.   I   gens   raro   egressa    fines    suos,    idem    hist.   III   postquam 
soegressus  angustias  . 

Exit  illa  re,  Cic.  de  rep.  I  (12,18)  nuntiatum  est  venire  Laelium 


Codex  Parrhaaii     1  qaestor  Lilibeo  dea         4  de  vi  itemque]  devit^tque 
18  rei  ante  idem  am.  utroque  loco        21  VIIII]  VIII        22  in  eodem  om. 
25  Prothei 


2  iudicata  e%i  in  utragtte  editione  Maius,  'ita  ed.  et  cod.  unus  .  Beliqui 
codd,  indicata  est'  <tdnotavit  idetn  t»  editione  Romcma  .  iudicata  est  ex  Frontone 
in  fragmentis  Ciceronis  ediderat  Patricius,  iudicata  sit  G^  3  Cic.  Philipp.  1] 
cf.  p.  481,1  9  experiuntur   Vergtlius         81  pner  nontiavit  venire  ad  enm 

Laelium  domoque  eius  iam  exisse  Cicero 


470  ARVSIANI  MESSII 

p.  S97.  828  L. 

domoque  iam  exisse  .  exit  e  loco^  Cic.  de  suppliciis  "«^  ut  exeunt  e 
Sicilia  praedones  .  exit  illam  rem,  Verg.  Aen.  V  (438) 

corpore  tela  modo  atque  oculis  yigilantibus  exit, 
idem  Aen.  XI  (750)  et  vim  viribus  exit  . 

Emit   de    me,   Cic.  pro  Rosc.    (p.  Rosc.  Am.  2,6)   quae    de    viros 
clarissimo  et  fortissimo  sese  dicit  emisse  L.  Cornelius  Chryso- 
gonus  .  emit   a   me,   idem   de   suppliciis   (in    Verr.   V  22,56)    quod   a 
malo  auctore  emit  . 

Expellit  hoc  loco^  Cic.  pro  Cor.  I  satius  hominem  miserum  atque 
innocentem  eripi  P.  R.,  expelli  patria,  divelli  a  suis  .  expellit  ex  lo 
hoc  loco,  idem  pro  Sestio  (13,30)  expeilit  ex  patria  .  expeliit  a  loco, 
Cic.  pro  Cor.  11  expelleret  a  dispensantibus  . 

Expers  illius  rei,  Cic.  de  rep.  (I  2,3)  negotii  publici  expers  . 
expers  illa  re,  Sal.  belio  Cat.  (33,1)  fama  atque  fortunis  expertes 
sumus  .  is 

Egregius  iila  re,  Verg.  Aen.  VI  (862) 

egregium  forma  iuvenem  et  fulgentibus  armis. 
egregius  ilUus  rei,  Verg.  Aen.  XI  (417)  egregiusque  animi,  Sal.  hist. 
I  egregius   militiae.  |  egregius  haec,  Sal.  lug.  ^  imperii  prolatandi 
percupidus  habebatur,  cetera  egregius  .  so 

Exterritus  animo,  Verg.  Aen.  VIII  (370) 

at  Venus  haud  animo  nequiquam  exterrita  mater  . 
exterritus  illius  rei,  Sal.  hist.  IIII  tetrarchas  regesque  territos  animi 
firmavit  . 

Evenit   iu  illo,   Sal.  hist.  V  nam    si   in    Pompeio    quid    humaniss 
evenisset .  evenit  illi,  Cic.  in  Pis.  (14,33)  an  quod  tibi  proficiscenti 


Codex  Parrhasii    4  Aen.  XI  oni.         11  expellit  a  loco]  expelli  a  loco 
13  Exper  illius        16  Egregius  illa  re  Virg.  Aen.  II  egregiumque  forma  .  Egre- 
gius   Ulius   rei  Virg.  Aen.  XI    egregiusque    animi    Sal.   hiat.  I  egregius   militiae 
iuvenem  et  fulgentibus  armis  .  Egregiua  haec         21  VIII]  VIIII         25  Pompeo 


1  ut  exeunt  e  Sicilia  praedones  non  inveniuntur  in  oratione  de  suppliciis^ 
ex  qua  pro  exemplo  adscribi  poterant  haec  38,100,  posteaquam  e  portu  piratae 
non  Aetu  aliquo  afifecti,  sed  satietate  exierunt  .  itaque  lacunam  indicavi 
7  quod  a  malo  auctore  emissent  Cicero  10  eripi  rei  publicac  coniecit  Hdlmius 
Sitzungsber.  d.  bair.  Akad.  1862  v.  II  p.  22  11  expellet  ex  patria  Cicero  p. 
Sest.  l.  c.  13  qui  omnis  negotii  publici  expertes  sint  codices  Ciceronis  19 
imperii  —  egregius,  quae  in  libro  de  bello  lugurthino  non  leguntur,  ab  editoribus 
SaUustii  in  fragmentis  historiarum  posita  sunt,  IV  8  Kritz,  V  0  Dietsch  .  ex 
lugurth.  63 J  exemplum  elocutionis  egregius  illa  re  poni  potuit,  nemo  tam 
clarus  neque  tam  egregius  factis  erat  23  exterritos  animi  Dietschius  Sall.  hist. 
fragm.  p.  108  25  nam  si  Pompeio  olim  in  ScUlustii  fragmentis  editum  erat, 

quod  con'exit  Carrio 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  471 

p.  128.  229  L. 

evenit  .  evenit  his  mihi  incommodey  Ter.  Hecy.  (V  3,40)  incommode 
mihi  nuptiis  evenit  . 

Expedio  me  hac  re^  Cic.  pro  Corn.  I  eius  modi  mihi  duos  laqueos 
in  causa  esse  propositos^  ut^  si  me  altero  expedissem^  tenerer 
5altero  .  expedio    me    ex   hac   re^   Ter.  Adel.  flV  4,6J  quo  modo    me 
expediam  ex  hac  turba? 

Excessit  hoc  loco,  Verg.  Aen.  II  (35 JJ 

excessere  omnes  adytis  arisque  relictis 
dii  . 
10  excessit  ex  hoc  loco,  Ter.  Hecy.  (III  2,12J  et  cura  ex  corde  excessit. 
Excruciat  me  illa  re,  Cic.  de  praetura  (in   Verr.  act.  sec.  I  17,45J 
socium  P.  R.  atque  amicum  fumo  excruciatum   [unde]  reliquit 
semivivum  . 

Elicit  hoc  vel  huic,  Verg.  geor.  I  (108J 
15  ecce  supercilio  clivosi  tramitis  undam 

elicit  . 
elicit  ab  hoc,  Cic.  pro  Deiotaro  (l^J  in  qua  quaestione  dolor  elicere 
veram  vocem  possit  etiam  ab  invito  . 
Exercet  illam  rem,  Verg.  Aen.  IH  (281J 
20  exercent  patrias  oleo  labente  palaestras  . 

exercetur  illa  re,  Cic.  de  signis  (in   Verr.  IV  25,56)  dum  armis  exer- 
cetur  . 

Enixa  filium,  Verg.  Aen.  VII  (320J  ignes  enixa  iugales. 
Exsors  huius  r^i,  Verg.  Aen.  VI  (428J  quos  dulcis  vitae  exsoctes. 
25  Excudit  huic   rei,   Verg.  Aen.  I  (174J    silici    scintiilam    excudit 

Achates  .  excussos  hac  re,  Verg.  Aen.  VII  (299J  quin   etiam   patria 
excussos.  I 

Effeta  huius  rei,  Verg.  Aen.  VII  (440J  verique  effeta  senectus  . 
Est  cernere,  Verg.  Aen.  VI  (595J  terrae  omnipotentis  aiumnum 
socernere  erat,  sic  geor.  IIII  (447J  neque  est  te   fallere  quicquam, 
buc.  (10,46J  nec  sit  mihi  credere  tantum  . 


Codex  Parrhasii      1  evenit   his   —   naptiis  evenit  post  4   tenerer  altero 

scripta,   sed  adpositis  signis  in  suum  locum  revocata  sunt  10  loco  om. 

excruciatum   unde   reliqoit  semi  19   Exercet]    Exerce  24   rei   om. 

25  rei  om.        31  sit]  sic 


4  praepositoB  M  6  qno  modo  hac  me  expediam  turba  codices  Terentii 
1 1  Excmciare  illa  re  M .  fortasse  excmciatoB  illa  re  12  ibi  hominem  ingennum, 
domi  nobilem ,  populi  Romani  socium  atque  amicum ,  fumo  excruciatum  semivivnm 
reliquit  Cicero  23  fortasse  Enixa  fetum,  Verg.  Aen.  III  391  triginta  capitum 
fetu8  enixa,  idem  Aen.  VII  320  ignes  sqq.  priore  exemplo  usua  est  Nonius  p.  296 
25  fortasse  Excudit  huic  rei  illam  rem        31  ne  sit  G 


472  ABVSIANI  MESSn 

p.  289  L. 

Excipio  iili  rei,  Verg.  Aen.  \1IH  (271) 

excipiam  sorti  iam  nunc  tua  praemia,  Nise  . 

Exuit   hac   re   illam   rem,    Cic.  pro  Deiotaro  (p,  Lig,  5^4)    nonoe 
omnem  humanitatem  exuisses? 

Exosus  illud,  Verg.  Aen.  XII  (517)  exosum  bella  Menoeteni  .      6 

Extorris  his,  Verg.  Aen.  IIII  (616)  finibus  extorris,  Sai.  hist.  II 
orbe  terrarum  extorres  . 

Edormit   hoc,   Ter.   Adel.   (V  2yll)   edormiscam   hoc    vini,    Cic. 
Philip.  II  (12,30)  edormi  crapulam  et  exhala  . 

Ex  commodo,  Sal.  lug.  (82,1)  melius   esse   ratus   ex    commodoit 
pugndm  facere  . 

Escendo  equum,  Sal.  lug.  (97,5)  pars  equos  escendere,  obviam 
ire  hostibus. 

Erumpit  se  inde,  Verg.  geor.  IIII  (368)  unde    altus   primum    se 
erumpit  Enipeus  .  i5 

Eihergit  se,  Sal.  hist.  IIU  ubi  sc  laniata  navigia  fundo  emergunt, 
Ter.  And.  (III  3,30)  ex  illis  se  emersurum  maiis  . 

Exorsus  orationem,  Sal.  hist.  IIII   magnam  exorsus  orationem  . 

Expostuio  cum  eo,  Teren.  And.  (IV  1,15)   et   cum   eo    iniuriam 
hanc  expostulem  .  » 

Evolve   te   hoc,   Ter.   Eunu.   (IV  4,55)   hac   re    te   omni    turba 
evolves. 

Elapsus  hac  muiiere,  Ter.  Hecy.  (I  2,94) 
.    paulatim  elapsus  est  Bacchide  atque  linnc  transtuiit 

amorem  .  S5 

elapsus  de  hac  re,   Verg.  Aen.  II  (526) 

ecce  autem  elapsus  Pyrrhi  de  caede  Polites  . 

Emungo  Iiac  re  illum,  Ter.  Phor.  (IV  4,1)  emunxi  argento  senem  . 


Codex   Parrhasii     6  Menetem         6  IIII]  III         14  se  om.         19  et  cum] 
eccum        23  Ter.  Hercy        26  de  hac  ecce  autem,  superscr.  dlia  tnanu  Virg. 


3  ante  Ciceronis  exemplum  excidisse  videtur  exemplum  verbi  cum  duobus 
casibus  coniuneti,  ut  est  SdlL  lug.  88,3  ipsumque  regem  haud  procul  ab  oppido 
Cirta  armis  exuerat  .  >mm  in  oratione  pro  Deiotaro  ezuere  non  invenitur 
7  urbe  patriaque  extorres  editores  Sallustii  ex  codice  Frontonis,   non   editiones 
Arusiani,  ut  ait  Kritzius  Sall.  hist.  fragfn.  p.  191        12  ascendere  codices  Sallustii 

14  Erumpit  se  inde  Heinsius  apud  Rhodium  lex.  Scribon.  v.  erumpit  p.  379^ 
ex  G  edidit  Lindemannus  inde  altus  primum  erumpit  Enipeus  M  16  SaL 
hist  1111]  Isid.  orig.  XIII  18,5      navigia]  vestigia  Maius  in  editione  Mediolanensi 

fundo]  profundo  Isidorus  17  ex  illis  sese  emersurum  malis  Terentius  .  se 
se  emersumm  legisse  videtur  Arusianus  21  hac  re  et  te  omni  turba  evolves 
et  illi  gratum  feceris  Terentius  24  hunc]  huc  codex  Bembinus  Terentii,  huic 
reliqui  codices        28  Benes  Terenitius^  senem  Nonius  p.  30 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  473 

p.  229.  230  L. 

Exsequias  vadit,  Ter.  Phor.  (V  9,37) 
eisequias  Ciiremeti  quibus  est  commodum  ire,  em  tempus  est.| 
Exporge  illud,  Ter.  Adel.  fV  3,53)  exporge  frontem  . 
Exarat  ex  agro,  Cicero  frumentaria  fin   Verr.  III  47,113)  ut  plus 
5quam  decem  medimna  ex  iugero  exararent  . 

Evocat   e   loco,   Cic.  pro  Deiotaro  f  11,30)   e   tenebris   in    lucem 
evocavit  . 

Excidit  hac  re,  Verg.  Aen.  II  f658)  tantumque  nefas  patrio  excidit 
^ore,  Teren.  Andria  (U  5,12)  erus,  quantum  audio,  uxore  excidit  . 
io  Emissus  ex  hoc  loco,  Cic.  in  Catil.  I  fll,27)  ut  abs  te  uon  emissus 

ex  urbe  .  emissus  hoc  loco,  Verg.  geor.  IIII  f58) 

emissum  caveis  ad  sidera  caeii 
nare  per  aestatem  liquidam  suspexeris  agmen  . 
Felix  illa  re,  Verg.  Aen.  VI  f785)  felix  prole  virum  .  felix  illius 
1*  rei,  idem  geor.  I  f276) 

ipsa  dies  f  saltus  alio  dedit  ordine  luna 
felices  operum. 
Ferax  illo,  Verg.  geor,llf222)  illa  ferax  oleo:  sic  Sal.  lug.  fl7,5) 
arbore  infecundus  . 
»  Fertiiis  huius  rei,  Sal  lug.  fl7,5)  ager  frugum  fertilis. 

Fidens  fugae,  Verg.  Aen.  XI  f351)  fugae  fidens  et  caelum  territat 
armis  .  fidens  fuga,  Verg.  georg.  III  f31)  fidentemque  fuga  Parthum  . 
fidus  illius,  Verg.  Aen.  XII  f659)  regina  tui  fidissima  .  fido  liuic  rei, 
idem  Aen.  VII  (290)  iam  fidere  terrae. 
25  Fessus  illius  rei,  Verg.  Aen.  I  fl78)  fcssi  rerum  .  fessus  illa  re, 

idem  Aen.  II  fl09)  et  longo  fessi  discedere  bello  . 

Fortunatus  illius  rei,  Verg.  Aen.  XI  f416)  fortunatusque  laborum. 
fortunatus  illa  re,  Sal.  CatiL  f25,2)  viro  liberis  satis  fortunata  fuit. 

Furens  illius,  Verg.  Aen.  V  f202)  furens  animi  dum  proram  ad 
30  saxa    suburguet   .    furens   hoc,   idem    Aen.    VIII   f228)    ecce    furens 
animis  aderat  Tirynthius  . 


Codex  Parrhcisii    1  vadit  his  acriptum  est        2  em  tempus  est]  emptas  est 
4  frumentaria]  frumentum        6  E  loco  evocat         9  ems]  Eras         18  geor.  om. 

oleo  Sal.  aic  iug.  Arbore  infecnnduB  .  Fertilis  huius  .  Ager  frugum  fertilis 
21  Aen.  om.        23  fidns]  fidens        XII]  X        25  fessus  rerum  con'.  fessi  rerum 
28  Catil.  om.        29  prora        30  VIII]  VII 


16  saltus]  alios  Vergilius  19  ager  frugum  fertilis,  bonus  pecori,  arbori 

infecundus  Sallustius         23  fidua  iUius  Maius  in  editione  Medioianensi         29 
proram  Vergilius 

OBAMMATICI  liATim    YH.  31 


474  ARVSIANI  MESSII 

p.  230.  231  L. 

Fruor  illa  re,  Ter.  Adel.  (V  8,27)  huic  demus  qui  frualur  pro 
^quo  fruatur'  .  fruor  illam  rem^  idem  Phor.  (I  3,13)  ut  mihi  iiceat 
quod  amo  tam  diu  frui  .  fructui  mihi  est  illud,  |  Cic.  de  imperio 
Pompei  (6,16)  putatisne  vos  his  rebus  frui  posse,  nisi  eos  qui 
Yobis  fructui  sunt  conservaveritis?  5 

Functus  illa  re,  Ter.  Adel.  (IV 3,12)  et  tuo  officio  fueris  functus. 
functus  illam  rem,  idem  eadem  (III  4,18) 

neque  liberalis  functus  est  officium  viri  . 

Frater  illius,  Verg.  Aen.  V  (495)  tuus  o  clarissime  frater 
Pandare  .  frater  illi,  Sal.  hist.  V  qui  uxori  eius  frater  erat  .  i« 

Fluit  illa  res,  Verg.  Aen.  Vlil  (445)  fluit  aes  rivis  aurique 
metailum  .  fluit  illa  re,  idem  geor.  II  (166)  atque  auro  plurima 
fiuxit  . 

Flet   iilud    tempus,   Verg.  geor.  IIII   (514)   at   illa    flet   noctem  . 
voiunt  aliqui  ^flet  noctem'  quasi  ^isque  ad  noctem'  intelligi,  cum  videatur  ts 
melius  quod  noctem  quoque  totam  flendo  consumat,  ut  idem  in  eodem  (507) 
septem  illum  totos  perhibent  ex  ordine  menses 
rupe  sub  aeria  deserti  ad  Strymonis  undam 
flevisse. 

Furorem  furit,  Verg.  Aen.  XII  (680)  hunc,  oro,  sine   me  furereso 
ante  furorem  . 

Futurum  illi  exitium  est,  Verg.  Aen.  II  (190) 
tum  magnum  exitium,  quod  di  prius  omen  in  ipsum 
convertant,  Priami  imperio  Phrygibusque  futurum  . 
fulurus  exitio  ille  illi,  idem  Aen.  VIIII  ^"^^5^  multis  tamen  ante  futuri*^ 
exitio:    simililer  Cic.  pro  Ligario  (5,16)   saluti  civi  calamitoso  esse 
vellemus. 

Fretushac  re,  Verg.  Aen.  VIIII  (676)  freti  armis,  Sal.  lug.  (20,5) 
et  amicitia  P.  H.  magis  quam  Numidis  fretus  . 

[Filius  familiae  vel  mater  familiae.]  so 

Festino  illud,  Verg.  Aen.  IIII  (575)  festinare  fugam,  Sal.  hist.  I 
profectionem  festinantes. 


Code^  Parrhasii     4  frui  poBsessiones:   si  eas  qni  vobis  9  Virg.  Aen. 

vo8  o  clarissime        16  in  eodem  V,  sed  deleto  V        17  illam        31  1111]  111 


2  ut  mihi  liccat  tam  diu  quod  amo  frui  Terentius        4  putatisne  vos  illis 
rebus  frui  posse,  nisi  eos  qui  vobis  fruciui  sunt  conservaritis  Cicero      qui  fructui 
vobia  sunt  M        10  Sallust.  hist.  IV  quod  nxori  G  .  et  uxori  ex  codice  FronUmis 
otim  in  Sattustii  fragmentis  editum  est        17  septem  illum  —  flesse  Vergilius 
26  Clc.  pro  LigarioJ  cf.  p.  493,21 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  475 

p.  231.  232  L. 

Filii   familiarum  et  *  Cic.  de  praelura  urbana  fin   Verr.  act,  sec.  I 

24fi2)    quam    multis   istum    matribus    familiarum    vim   attulisse 

existimatis?  mater  familias,  Cic.  pro  Caeiio  (13,32)  si  matrem  familias^ 

secus  quam  matronarum  sanctitas  postulat,  nomin^mus  . 

5  Fine  illius  rei,  Salust.  hist.  III  fine  inguinum  ingrediuntur  mare.| 

Fugitans  iilius  rei,  Ter.  Phor.  (IV  3,18) 

erus  liberalis  est  et  fugitans  litium  . 
Fugitivus  ab  illa  re,   Cic.   de  signis    (in    Verr.   IV  50,112)  neque 
tam  fugitivi  illi  ab  dominis,  quam  tu  ab  iure  et  a  legibus  . 
10  Firmatus  illius  rei,  Salust.  hist.  III  ad  Cyzicum  perrexit  firmatus 

animi  . 

Fartus  hac  re,  Cic.  de  suppliciis  (in  Verr.  V  11^27)  pulvinus  erat 
perlucidus  Melitensi  rosa  fartus  . 

Falsus  illius  rei,  Terentius  Eun.  (II  2,43)  ut  falsus  animi  est  . 
15  Fundit  humi,  Verg.  Aen.  V  (77)  mero  libans  carchesia  Baccho 

fudit  bumi  . 

Gaudet  illa  re,  Verg.  buc.  (6,29)  Phoebo  gaudet  Parnasia  rupes  . 
gaudet  illam  rem,  Ter.  And.  (V  5,^) 

hunc  scio  mea  solum  solide  gavisurum  gaudia, 
w  idem  Phor.  (V  9,65) 

vin  primum  hodie  facere  quod  ego  gaudeam,  Nausistrata? 
Gerens  negotium,  Cic.  Philip.  11  (25,63)  magister  equitum  nego- 
tium   publicum   gerens   .   gerentes   negotii,   Cic.   pro    Sestio    (45,97) 
negotii  gerentes  .  gesto  in  hac  re,  Ter.  AdeL  (IV  2,24) 


Codex  Parrhasii  1  Filius  eorr.  Filii  2  vim  am.  3  post  mater  familiaa 
spatium  quinque  fere  litterarum  in  eodice  vacuum  relictum  est  5  mare  Fatigatns 
illius  rei.  T.  forma  eras  liberaliB  4  et  fngitans  litiu  10  firmatnm  animi 

14  Eun.  am.        17  Phaebo        19  meas  corr.  mea        21  vin]  vim        nausistracta 


1  lacuna  quam  indicavi  additis  iis  guae  p.  474,30  scripta  sunt  ita  suppleri 
poterity  Filius  familiae  vel  mater  familiae,  filii  familiarum  et  matres  familiamm, 
Sall.  Catil.  43,2  sed  filii  familiamm,  qnorum  ex  nobilitate  maxima  pars  erat,  parentes 
interficerent,  idem  CatiL  51,9  matres  familiarum  pati  quae  victoribus  coUibuisset . 
dm  Sallustii  exempla  in  Ferizoniano  codice  adscripta  sunt,  Filii  familiarum  (vel 
matres  familiarum)  Sallust.  BelL  Cat.  filia  familiamm  etc.  et  in  margine  ex  aUero 
apographo  matres  familiaram  pati  .  praeterea  post  mater  familias  dliud  exempHum 
scriptum  fuisse  indicare  videtur  lacuna  in  codice  relicta  2  quam  mnltis  istam 
ingenuis,  quam  multis  matribus  familias  in  illa  taetra  atque  impura  legatione  vim 
attuhsse  existimatis  Cicero  5  Salust  hist  UI]  PhHarg.  in  Verg.  georg.  III  53 
6  Fugitans]   Prisc.  l.  XVIII  p.  217.  293  10  firmatus  animi  M  et  editores 

Sallustii  13  Melitensis  codices  Ciceronis  15  Bacchi  AI  16  fundit  VergiUus 
19  solum  solide]  non  solum  M,  sohde  solum  Terentius  22  negotium  pubiicum 
gerens  magister  equitum  Cicero 

31* 


476  •  ARVSIANI  ME8SII 

p.  232.  233  L. 

qiiem  ego  tanlilliim  puerum  in  mauihus  gestavi  meis. 
gero  hac  re^  Verg.  Aen. -XII  (944)  at(|[ue  humeris  inimicum  insigne 
gerebat  . 

Gratum  tibi  est,  Cic.  Hortensio  Luculioque  nosler  advenlus   et 
gratus  et  iucundus  fuisset  .  gratum  adrersum  te  pro  tibi,  Ter.  And.  5 
(I  1,15)  id  gratum  fuisse  adversum  te  . 

Genitus  illi  rei  faciendae,  Sal.  hist.  III  perdendae  pecuniae  geni- 
tus  .  genitus  illo  loco,  Verg.  Aen.  XII  ^7^^^  genitos  diversis  partibus 
orbis  .  genitus  illo  parente,  idem  Aen.  VI  (131)  diis  geniti  potuere. 

Gratiam  iili  crimiuis  facio,  Salust.  histor.  III  post  reditunv  eorum  lo 
quibus  seuatus  belii  Lepidiani  gratiam  fecerat  . 

Gratificor  illam  rem  tibi,  Cic.  de  rep.  I  (44,08)  populo  gratiffcans 
et  aliena  et  sua,  Sal.  lug.  (3,3)  nisi  forte  qucm  inhoncsta  libido 
tenety  potentiae  paucorum  decus  atque  liberlatem  suam  grati- 
ficari  .  |  is 

Gratiae  facio  crimen  meum,  Sal.  lug.  (104/})  Bocchum  quoniam 
poenitet,  delicta  gratiae  facit  . 

Gnarus  illiuSy  Sal.  hist.  I  ct  numeri  eorum  Metellus  per  litteras 
gnarus  . 

Gemit  extrema,   Verg.  Aen.  XI  (865)  atque   extrema   gementem.  20 

Gravis    illo,    id    est    ex    illo    gravida,    Verg.    Aen.    I    (273)    regiua 
sacerdos  Marte  gravis  .  gravis  hac  re,  Verg.  Aen.  Vllll  (246) 
hic  annis  gravis  atque  animi  maturus  Aletes  . 

Genus  Italus  pro  genere,  Verg.  Aen.  V  (285)  Oessa  genus,  idem 
Aen.  VIII  (114)  qui  genus  ?  2& 


Codex  Parrhasii     1   tantillum]    tatn  illum  2  inBignc    ba   gorebat,    sed 

ddeto  priore  loco  ba  4  Lucullo  quem  noster  5  fuissetj  fuisse  18  iDhoneRto 
libido  16  Baccbum  optimum  poenitet  18  Mettellus  corr,  Metelhis  22 
VIIII]  Vlll        24  Cresa 

1  qnem  ego  modo  puerum  tantillum  in  manibus  gestavi  meis  Terentius 
4  LacuUo  qnidem  noster  M  .  Lnculloque  nostro  scripsi  ind.  schol.  HaJens.  aefA, 
a.  1879  p.  XI,  ut  verha  coniunfferentur  cum  fragmento  ex  eodtrn  libro  a  schoUasta 
Gronoviano  in  Cic.  in  Verr.  act.  sec.  I  20,54  p.  404  ed.  Or,  citaJto,  quod  Mad- 
vigius  disp.  de  Ascon.  append.  p.  30  emendavit,  cnm  in  villam  Luculli  ventnm 
esset  omni  apparatn  venuBtatis  omatam,  Lucnlloque  noster  adventns  et  gratns 
et  incnndns  fniBset  :  cf.  Cic.  de  rep.  1 12,18  6  incundns  fuisset  ex  uno  codice 
Vaticano  Maius  in  editione  Bomana  7  Sal.  hist  III]  schol.  in  Cic.  in  Verr. 
act.  sec.  I  23,60  p.  170  ed.  Or,  13  inhonesta  et  pemiciosa  libido  SaUustiua 

16  fortasse  gratiae  facit  crimen  meum,   Sal.  lug.  Bocchi,   qnoniam   poenitet, 
delicta   gratiae   facit  cetemm   BocchOf   quoniam   paenitet,   delicti   gratiam 

facit  codices  Scdlustii  18  ct  nnmeri]  itincris  Carrio  addiia  adnotatione  p.  40 
ed.  llaverc,  Hta  in  meo  Arusiano  est,  quod  ah  cdiis  legi  video  et  muneris  comm, 
male  ,  Messus  in  elocutione  gnaras  illiuB' 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  477 

p.  233.  234  L. 

Geminiiin  illis  rehiis  pro  simillimiimy  Cic.  in  Pisonem  (7,16)  illud 
vero  geminiim  cousiliis  Catilinae  et  Lentiili,  quod  mc  domo 
mea  expulistis  . 

Habito   illam    rem,   Verg.   buc.   (2^29)    atque    humiles    habitare 

5  casas  .  habito  illa  re^  idem  Aeu.  411  (110)  habitabaut  vallibus  imis. 

habito  ibiy  idem  Aen.  Vlf  (151)   hic   fortes  habitare  Latinos  .  habi- 

tantur  illis  iila   loca^   idem  Aen.  III  (398)   cuncta    malis    habitantur 

moenia  Graiis  .  habitant  in  illo  loco^  Ter.  And.  (IV  5,1) 

in  hac  habltasse  platea  dictum  est  Chrysidem  . 
lohabilat  ad  haec  loca^  Verg.  Aen.  111   (643)   curva    haec   habitant   ad 
litora  vulgo  infandi  Cyclopes. 

Halat  iila  rc,  Verg.  georgicorum  IIII  (109)  halantes  floribus  horti. 
halat  illam  rem,  Cic.  Philip.  II  (12,30)  edormi  crapulam  et  exhala^ 
Verg.  Aeii.  VII  (84)  seramque  exhalat  opaca  mephitim. 
15  Hostis  illius,   Verg.  Aen.    VII  (723) 

hinc  Agamemnonius  Troiani  nominis  hostis  . 
hostis  iliiSy  Cic.  de  sigois  (in   Verr.  IV  50,112)  neque  tam  illi  hostes 
hominibus  quam  tu  diis  immortalibus  . 

Haesit  his,  Verg.  Aen.  VIIH  (537)   et   postibus   haesit   adesis  . 
20  haesit  in  his,  Verg.  Aene,  V  (204) 

infelix  saxis  in  procurrentibus  haesit, 
Cicero  pro  Milone  (21,56)  haesit  in  poenis  . 

Habet  a  me,  Cic.  in  Pisonem  ^/A25>  a  me  habere  vitam  fortunas 

liberos    arbilrabantur  .  habet  de   me,   Ter.  Phor.  (II  3,17)   agrum 

25  dc   nostro  patre  colendum  habebat  .  habere  dooat,  |  Verg.  Aen.  V 

(260)  loricam  donat  habere  viro  .  habendo  aptat,  Verg.  Aen.  XII  (88) 

simul  aptat  habendo  ensem  clypeumque  . 

Hortor  illos  facere,  Verg.  Aen.  II  (74)  hortamur  fari  quo  sanguine 
cretus  .  hortor  iilos  factum,    hoc   est   factum  ire,    Sal.  hist.  III  neque 
30  vos  ultum  iniurias  hortor. 

Ilumi  iiasciintury  Verg.  buc.  (3,92)  et  humi  nascentia  fragra, 
Sal.  Catil.  (55,3)  humi  depressus,  idem  lug.  (48,3)  humi  arido  atque 
harenoso  nascuntur  . 


Codex  Parrhasii     4  atque]  ^i»         9  inbabitasse  (om.  hac)          10  curva] 

Quorum  13  rem  om.         edormis  corr.  edormi        15  Hostis  iUius  Verg.  Aen. 

VII  on».  19  adesis]  adhaesis         20  in  his]  in  hisdem         23  in  PisoDe 

26  XII]  XI  29  factum  ire]  factuire        31  Verg.  om. 

4  atque  humiles   Vergilius         9  in   hac  habitasse   Terentius         10  curva 

haec  habitant  Vergilius        14  saevamqne  VergiUu8       23  a  me  se  habere  Cicero 

27  ensemque  clipeumque  VergiUus        29  Sal.  hist.  III]  in  orcUione  Macri  §  17 

neque  ego  vos  codex  VaJUcanus  SaJlustii        33  nascuntur]  gignuntor  Sallt^ius 

et  Priscianus  l.  X  VIII  p.  377,6 


478  AEVSIANI  MESSII 

p.  334.  235  L. 

IIiic  incliide^  Verff-  georAi  (76)  huc  alienum  ex  arbore  germen 
includunt  .  huc  asparge,  idem  geor.  IIII  (62)  huc  tu  iussos  asparge 
sapores.     huc  calca^  idem  geor.  11  (243) 

huc  ager  ille  raalus  dulcesque  a  fontibus  undae 
ad  plenum  calcentur  .      *  s 

Inhians  illi  rei,  Verff.  Aen.  IIII  (63) 

pecudumque  reclusis 
pectoribus  inhians  [et]  splrantia  consulit  exta, 
Cic.  in  Catil.  III  (8,i9j  quem  inauratum  in  Capitolio  parvum  atque 
lactantem  uberibus  lupinls  inhiantem  fuisse   meministis  .  inbio  i^ 
illam  rem,  Verg.  georg.  II  (463) 

nec  varios  inhiant  varia  testudine  postes  . 
Indulget  illa  re,  Verff,  georg.  IIII  (J98J  nec  concubitu  indiilgent, 
Ter.  Adel.  (I  1,38J  vestitu   nimio  indulges  .  indulget  illi  rei,    Verg. 
Aen.  II  (776J  15 

quid  iuvat  insano  tantum  indulgere  labori  . 
Implet   illa   re,    Verg.   Aen.    III   (434J   animam    si    veris   implet 
Apollo  .  implentur  illius  rei,   Verg.  Aen.  I  (215J 

implentur  vetcris  Bacchi  pinguisque  ferinae  .  |' 
Innare  illum  locum,  Verg.  Aeii.  VI  ^/^/^  bis  Stygios  innare  lacus,»^ 
ideni  georg.  II  (451J  torrentem  undam  levis  innatat  alnus  .  innare 
illo    loco,    Verg.   Aeii.    VIII    (601J   pelago    credas    innare    revulsas 
Cycladas  . 

Incnmbo  illi  rei,   Verg.  buc.  (84^) 

incumbens  tereti  Damon  sic  cocpit  olivae  .  tb 

incumbo    illam    rem,    Sal.    hist.    III   ut    sustiuere    corpora    plcrique 
nequeuntes  arma  sua   quisque  instans  incumberet  .  iiicumbo  ad 


Codex  Parrhasii  1  Verg.  om.      2  idem  om.  tUroque  loco      3  II]  I     6  Inhiant 
Verg.  om.       10  inhiantem]  inhianies,  sed  deleto  s        12  ni  varios       13  Verg. 
om.         ne  concubitu         14  vestitutu  nimio         Verg.  om.         18  Verg.  om. 
21  torrcnt  undam  leves        22  Verg.  om.        pellago        24  Verg.  om. 


1  aliena  Vergilius  7  pcconimque  G  10  lactentem  G  12  nec  varios  inhiant 
pulchra  testudine  postes  Vergilius  26  ut  sustinere  corpora  plerique  nequenntes  fessi 
arma  sua  quisque  stantes  incumberent  Carrio  Sall.  hist.  fragm.  p.  79  ed.  Hav.  ccil. 
Serv.  in  Verg.  Aen.  IX  229  ostendit  crgo  iam  eos  diuturna  statioiie  fatigatos  . 
quod  autem  stant,  et  Romani  moris  est  et  bellicac  necessitatis  .  hunc  autem 
standi  habitum  et  Sallustius  lib.  III  hist.  commemorat,  ut  fessi  arma  sua  quisqae 
stantes  incumbere  .  apud  Arusianum  corruptam  codicis  scripturam  reliqui, 
quamquam  stans  incumberet  grammaticum  scripsisse  ajyparet,  quod  defendii 
Kritzius  Sall.  hist.  fragm.  p.  295  .  SdUustii  autem  verba  in  hunc  potius  modum 
videntur  restituenda  esse,  fessi  et  sustinere  corpora  plerique  nequeuntes  arma  sna 
quisque  stantes  incumbere        27  quisquis  instans  M 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  479 

p.  2S5  li. 

iilam  rem,  Cic.  de  imperio  Pompci  (7^19)  iiicumbite  ad  id  bellum^ 
Quirites,  idem  pro  Murena  (26,53)  praesertim  cum  iucubuit  ad 
virum  bonum  .  incumbo  in  iilam  rem^  Cicero  pro  Plancio  (7,17) 
equidem  qui  in  me  ipsum  incumbat,  item  Pliiiip.  llli  (5yt2)  in- 
5cumbite  in  causam^  Quirites  . 

Inducite  animum,  Ter.  Heau.  (proL  41)  causam  hanc  iustam  esse 
animum    inducite    .    inducere    iu   animum,   Cic.    pro   Cluentio   (15,45) 
[quenquam]    quicquam    eius    modi     matri     poterat     in     animum 
inducere  . 
10  indutus  iliis  rebus,   Verg,  Aen.  XI  (83) 

indutosque  iubet  truucos  hostilibus  armis, 
idem  Aen.  XII  (047)  tune  etiam  spoliis  indute   mcorum  .  indutus 
illas  res,  idem  Aen.  li  (275)  qui    rcdit   exuvias    indutus  Achillis  . 
iuduitur  illi  rei,   Verg,  Aen.  Vii  (668) 
15  indutus  capiti;  sic  regia  tecta  subibat  . 

iuduit  sc   iu   illam   rcm,    Verg,  georg.  i  (187)    cum    sc    nux    plurima 
silvis  induit  in  florem  .  induitur  illam  rem  corpore,    Verg,  Aen.  Vll 
(640)   induitur   loricam   humcris  .  inducitur   illa  re    corpus,    Verg, 
Acn.  VIll  (457)  tunicaque  inducitur  artus  . 
20  inludo  illi  rei,   Verg,  Aen.  IIII  (591)  et  nostris  illuserit  advena 

rcgnis  .  inludo  illam  rem,  idem  Aen.  Vlill  (634)  \,   verbis   virtutem 
inlude  superbis  .  inludo  in  illa  re,  Ter.  And.  (IV  4,18) 

adeon  videmur  vobis  esse  idonei, 
in  quibus  sic  inludatis?  | 


Codcv  Parrhasii    2  presertim  tam  (vel  tamen?)  incnbui        3  incnmbo  in 

illam  rem  —  5  Quirites  hoc  loco  omtssa  et  post  15  tecta  subibat  scripta  sunt 

4  II 11]  III  7  inducerc  in  animum]  inducite  in  animum  10  Indnctus  illis 

rebus  Aen.  XII  inductusque  iubet        12  idem  Aen.  XII  otn.        Inductus  illas  res 

14  Verg.  om.        15  inductus  capiti         16  Verg.  om.  itemque  postea  17  et  20 

17  VII]  III        21  inludo  iUnm  idem  VIII  in  verbis 


1  quare  videte,  num  dnbitandum  vobis  sit  omni  studio  ad  id  bellum  in- 
cumbere  Cicero  de  imp.  Pomp.  7^19  2  praesertim  cum  incubuit  Cicero  p.  Mur. 
J26y53,  praesertim  tamen  incubui  Maius  in  editione  Mediolanensi  4  equidem, 
siqnando,  ut  fit,  iactor  iii  turba,  non  illnm  accuso,  qui  est  in  summa  sacra  via, 
cum  ego  ad  Fabium  fomicem  impellor,  sed  eum  qni  in  me  ipsum  incurrit  atque 
incidit  et  dcinde  ab  iis  qni  in  te  ipsum  incubuerunt  te  depulsum  putas  Cicero 
p.   Planc.   7,17  8  neque    legare    eiusmodi   matri   poterat   animum   indncere 

codices   Ciceronis  p.  Cli4ent,  15,45  .  neque   legare.  quicquam   eius   modi   legisse 
videtur  Arusianus  12  tnne   hinc   spoliis    Vergilius  17  induet   in  florem 

Vergilius  17  Verg.  Aen.  VII]  640  loricam   indnitur  fidoque  accingitur  ense: 

cf.  Aen.  XII  6tf  circumdat  loricam  umeris 


480  ARVSIANI  MESSil 

p.  986  L. 

iterum  fF  1,3)  paene   iniusi   in   vita   filiae  .  inludo  in   iUum,  Ter. 
Eun.  (V  4,20)  ne  impune  in  nos  inluserit  . 

Inops  illius  rei,  Verg,  Aen.  Uil  (300)  saeTit  inops  animi,  SaL 
hist.  I  agitandi  inops  .  inops  hac  re,  Cic.  pro  Scauro  copiis  inopB, 
gente  fallax  .  % 

Ignarus  huius  rei^   Verg.  Aen.  II  (106) 

ignari  scelerum  tantorum  artisque  Pelasgae  . 
ignarus  faciendi,  idem  Aen.  V  (618)  haud  ignara  nocendi  . 

luro  per  illam  rem,  Verg.  Aen.  VIIIl  (300) 

per  caput  hoc  iuro,  per  quod  pater  ante  solebat  .  it 

iuro  illam  rem,  idem  Aen.  VI  (351)  maria  aspera  iuro  . 

Insido  illis,  Verg.  Aen.  VI  (708)  floribus  insidunt  variis^  idem 
Keii,\\\\(480)  iugis  insedit  Etruscis  .  insido  illos,  Verg.  Aen.  \  (59) 

non  satius  cineres  Troiae  insedisse  supremos? 
Sal.  hist.  I  armata  montem  sacrum  atque  Aventinum  insedit,  idem  i» 
in  eodem  paucos  saltum  insidentes. 

Insonuit  illa  re,  Verg.  Aen.  y  (579)  insonuitque  flagello  .  insonuit 
illara  rem,  ideni  Aen.  VII  (451)  verberaque  insonuit  . 

Indignus  hac  re,  Sai.  hist.  I  et  indigni  rep.  indignus  hiiius  rei, 
Verg.  Aen.  XII  (649)  magnorum  haut  unquam  indignus  avorum  .m 

Ingens  ilHus  rei,  Sal.  hist  III  ingens  ipse  virium  atque  animi  . 
ingens  hac  re,  Verg.  Aen.  XI  (124)  o  fama  ingens,  ingentior  armis. 

luteger  illius  rei,  Verg.  Aen.  VIIII  C^5)  atque  integer  aevi 
Ascanius  .  integer  illa  re,  Sal.  hist.  II  copiis  integra. 

Impendet  tibi  illa  res,  Cic.  in  Catil.  I  (6,14)  praetcrmitto  ruinast5 
fortunarum  tuarum,  quas  omnes  impendere  proximis  tibi  idibus 
senties  .  impendet  te  ilhul,  Teren.  Eun.  (Phorm.  I  4,2) 

ita  nunc  imparatum  subito  tanta  te  inipendent  mala  .  | 


Codex  rarrhasii    1  itcrum  facere  inlusit  invitus  filiae  Ter.  £un.  ne  impure 

3  Verg.  om.        6  Ignarus  huic  rei  Aen.  II        7  scelerum  om.        9  VIIII]  VIII 

12  VI]  VIII       16  in  eadem      20  Aen.  II  maguorum  aut  nunquam      23  VII 11] 

VIII      25  illa  res]  illam      27  sentict      28  impuratum  subito  tanta  impcndct  mala 


1  iterum  in  eam  rem  Ter.  inlusi  in  vitam  filiac,  Ter.  Eun.  ne  impune  in 
no8  illnserit  Lindemannus  .  paene  inlusi  vitam  filiae  codices  Terentii,  ad 
([uam  lectionem  ita  accofnmodari  Aruaiani  scriptura  poierat,  ut  verbis  postp»  479,22 
superbis  transpositis  scriberetur  Ter.  And.  paene  inlusi  vitam  filiae  3  Sal. 
hist.  1]   in  oraticne  Lepidi  ,^'  11  7  scelemm  add.  VergUius         14  Troiae] 

patriae  VergHius  15  Sal.  hist.  1]  Augustin.  de  civ.  dei  II 18  19  Sal.  higt  1] 
in  orcUione  Philippi  §5  26  impendere  -tibi  proximis  idibus  senties  codices 
Ciceronis  et  Maius  in  editione  Bomana,  qui  diebus  pro  idibus  in  duobus  codicibus, 
sentiet  in  omnibtis  codicibus  scriptum  esse  adnotavit  28  tanta  te  impendent 
mala  Terentius 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  481 

p.  837  L. 

iiiterdicitur  tibi  illa  re,  Cic.  IMiilip.  I  (9,23)  iubent  ei  qui  de   vi 

ilemque  ei  qui  maiestatis  damnatus  sit  aqua  et  igni  interdici  . 

Impertio   te  iila  re,  Ter.  Adel.  (III  2,22)  sed  cesso  herum  hoc 

maio  impertire,  idem  Eun.  (II  2,39)  piurima   salute  Parmenonem 

5summum   impertit  Gnatho  .  impertio  tibi  iilam  rem,  Cic.  pro  Roscio 

(p.  Rosc,  Amer.  4,11)  taiem  te  et  nobis  et  reip.  impertias  . 

Instruitur  hac  re,  Verg.  Aen.  I  (637) 

at  domus  interior  regaii  splendida  iuxu 
instruitur  . 
10  instruitur   huic    rei,    Sal.    histor.  II   antequam    regressus    Sertorius 
instruere  pugnae  suos  quiret. 

insisto  illum  locum,  Verg.  Aen.  VI  (563) 

nulii  fas  casto  sceieratum  insistere  iimen, 
Ter.  Kun.  (II  3,2)  quam  insistam  viam  .  insisto  illo  loco^  SaL  hisL  ill 
i5iocum  nullumy  nisi  quo  armati  institissent^  ipsis  tutum  fore  . 
insisto  plantiSy  Verg.  Aen.  XI  (573)  plantis  institerat  . 

inscriptum  in  illa  re^  Cic.  in  Catil.  I  (13,32)  sit  denique  inscriptum 
in  fronte  unius  cuiusque,  quid  de  rep.   sentiat  .  inscrlptus  illam 
rem,  Verg.  buc.  (3,106)  inscripti  nomlna  regum  nascantur  flores  . 
20  Imperator   iilorum   est,   Sai.    lug.   (31,20)    imperatores    omnium 

gentium  .  imperator  illis  est,  idem  iu  eodem  (7,4)  imperator  Romanis 
erat  .  imperat  hac  regione,  SaL  lug.  (79,2)  Carthaginienses  pleraque 
Africa  imperitabant  .  imperium  in   illos  habet^   Ter.  Eun.  (III  1,25) 
qui  habcs  imperium  in  beluas  . 
25  It  illis  locis,   Verg.  Aene.  V  (451)  it  clamor   caelo  et  georg.  Illl 

(202)  iuvat  ire  iugis  .  it  illam  rem^  idem  .\en.  Vi  (122)  itque  reditque 
viam  totiens,  Cic  pro  Murena  (12,26)  ite  viam^  redite  viam  . 
Inter  illud  pro  ad  illud,  Verg.  bucol.  (2,3) 

tantum  inter  densas,  umbrosa  cacumina^  fagos 
30  adsidue  veniebat  . 


ii 
Codex  Parrhasii    3  re  om.        5  GDato        11  suos  quirct]  suoBquo  retor 

12  Ineisto  in  illum  locum,  ut  videtur        17  in  CatiL  insit        22  Cartfaaginenses 

23  imperitabat        26  ire]  mo 

1  Cic.  Philip.  1]  p.  469 yS  damDatus  3  herum]  eram  TerepUius 
5  summum  suum  impertit  Terentius  6  talem  te  et  nobis  et  populo  Komano 
hoc  tempore  imj^ertias  codices  Ciceronis  8  interior]  interea  M  10  egressus 
ex  G  edidit  Lindemannus  11  instrueret  pugnae  suos  {om.  quiret)  ediiores 
Sanustii  12  Insisto  in  illum  locnm  G  P  et  codices  Maii  .  insisto  illum  locnm 
et  deinde  insisto  in  illo  loco  et  nisi  in  quo  M        17  sit  denique  inscriptum  Cicero 

19  nascuntur  M        21  qni  tum  Romanis  imperator  erat  Sallustius  lug.  7,4 
22  pleraeqne  Africae  imperitabant  piurimi  codices  SaUustii         24   quia   babes 
Terentius        27  ite  viam]  inite  viam  codicea  Ciceronis 


482  ARVSIANI  MESSIl 

p.  237.  S38  L. 

iiiter  illud  pro/ctim  illud  agitur',  Cic.  Piulip.  II  (25,63)  si  inier  cenain 
atque  in  ipsis  tiiis  immanibus  poculis  hoc  tibi  accidisset,  Sal. 
lug.  (30,3)  intcr  dubitationem,  Verg.  buc.  (9,24) 

inter  ageudum 
occursare  capro,  cornu  f.  i.  c^  s 

Sal.  hisl.  lii  I  inter  recens  domitos  isauros  Pisidasque  .  inler 
geminata  praepositio,  Cic.  in  Catil.  ili  (2,5)  ut  Tiberis  intcr  eos  ei 
pons  interesset,  idem  in  Pisonem  (7^0)  quod  aulem  inaius  indicium 
exspectaliSy  nihil  inter  vos  et  Catil.  interfuisse? 

In    verbera   pendent,   Verg.  Aen.  V  (147)   pronique   in    vcrbera  i» 
pendent,  idem  X  (580) 

Lucagus  ut  prono  peudens  in  verbera  telo 
ammovit  biiugis  . 

in  pedes  pro  in  fugam,   Ter.  Phor.  (I  4,13)   atque    me    coicere 
protinus  in  pedes^  idem  Eun.  (V  2,5)  ego  in  pedes  quantuui  queo.  i& 

interea  loci,   Teren.  Eun.  (I  2,46)  te   interea   loci,   idem   Heau. 
(II  3,16)  tu  interea  loci  . 

in  illum  exempla  facio,  Teren.  Eun.  (V  4,26)  quid  ais?  in  quem 
exempla  fient?  in  iiium  pecco  similiter  idem  Phor.  (V  3,20)  vide  in 
cognatam  pccces  .  in  biduumy  Ter.  Eun.  (I  2,110)  in  hoc  biduum^to 
ThaiS;  vale  .  in  os  laudare,  id  est  praesentem  laudare,  Ter.  Adei.  (II 
4,5)  vereor  in  os  te  laudare  amplius  .  in  illius  loco  te  diligo,  Ter. 
And.  (I  5,57) 

si  tc  in  germani  fratris  dilexi  loco  . 
in  illum  feci  sumptus,  Ter.  Hec.  (IV  4,63)  sumptus  quos  fecisti  in  S5 
eam  .  in    medium  pro  in  commune,   Verg.  geor.  /  (127)  in    medlum 
quaerebant,  idcm  georg.  Ilil  (157)  et  in  medium  quaesita  reponunt, 
Sal.  hist.  Illl  dissidere  inter  se  coepere  neque  in  medium  con- 
sultare  . 


Codex  Parrhasii    2  in  om.         5  f.  i.  c.]  f.  d.  c.         8  interesset]   interesse 
11  idem  XI  lOcatus  ut  prono  14  Phor.]  forum  15  idem  aen.  eun.,  sed 

ddeto  aen.        quantum]  quintum        22  in  illo  loco        26  I  om.        28  cepere 


1  si  intcr  cenam  in  ipHis  tuis  immanibus  illis  poculis  boc  tibi  accidisset 
codices  Ciceronia         2  atque  in  ipsis  M        5  comu  ferit  ille,  caveto  VergiUus 

12  Lucagus  ut  proDus  pendens  in  vcrbera  telo  admonuit  biiugos  Vergilius 
14  atquc  hinc  me  conicercm  protinus  in  pedes  codices  Terentii  Phorm.  I  4,13 

15  egomet  in  pedcs  codices  Terentii  Eun.  V  2,5         16  Interca  —  tu  iuterea 
loci  rectius  post  exempla  praepositionis  inter  9  interfuisse  collocandn  erant 
18  In  illum  exempla]   Prisc.  l.  XVIII  294.  303  19  vide  ne  in  cogpiatam 

pecces  codex  Bembinus  Terentii,  cave  ne  in  cognatam  pecces  rcliqui  codices 
Terentii  22  vereor  coram  in  os  te  laudare  amplius  Terentius,  vereor  in  os 
sqq,  Priscianiis  l.  c. 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  483 

p.  238.  239  L. 

Iiidiget  ilHiis  rei,   Verg.   bnc.   (2^71)  (|uoriiiii   indigel  iisiis,  Ter. 
Aiid.  (V  3,10)  quasi  tu  tiuius  indigeas  palris  . 
Instar  iilius  rei,  Verg.  Aen.  II  (15j 

instar  montis  equum  divina  P.  a. 
&  aedificaul, 

Cicero    de    signis    (in    Verr,    V    17,44)    navem    maximam    triremis 
instar  . 

Instat  iiiis  iocis,  Verg.  Aen.  XI  (529) 

sive  instare  iugis  et  grandia  voivere  saxa  . 
loinstat   illi    rei   pro    imminet,    Verg.    Aen.   X   (195)    ille  iuslat  aquae  . 
instat  iliam  rem  pro  festinat,  idem  Aen.  VIII  (433) 

parte  alia  Martl  currumque  rotasque  volucres 
instabant  . 
instat  ilia  re  iilam  rem^  idem  Aen.  XII  (748)  trepidique  pedem  pede 
15  fervidus  instat  . 

Indignalus  illam  rem,  Verg.  Aen.  VIII  (728)  et  pontem  indignatus 
Araxes  .  indignatus  iile  illiim  hoc  facere,  |  idem  Aen.  VII  (770) 
pater  omnipotens  aliquem  indignatus  ab  umbris 
m.  L  a.  1.  surgerc  vitae  . 
20  Ingressus  loca,  Cic.  in  Pisonem  (23,53)  Romam    vero    ipsam,   o 

familiae  non  dicam  Calpurniae,  sed  *  huius  urbis,  sed  Placentini 
municipii   et   bracatae    cognationis   dedecus,    quem   ad    modum 
ingressus  es  .  ingressus  iocis,  Verg.  Aen.  X  (148)  castris  ingressus 
Etruscis  . 
25  Imposuit   illi   rei,    Verg.   geor.    III    (116)    impositi    dorso   atque 

equitem  docuere,  idem  Aen.  II  (707) 

ergo  age,  care  pater,  cervici  imponere  nostrac  . 
imposuit  in  illam  rem,  Sal.  histor.  II  omnia  sacrata  corpora  in  rates 
imposuisse,  Ter.   And.   (I  1,102)  iu  ignem  imposita  est  .  imposuit 
30  in   illa  re,  Cic.  de   domo   sua   (52,134)   non   ita   crudelem   fuisse,  ut 

Codex  Parrhasii    2  huius]  huisus         8  XI]  XII         16  Indignatur  ille 
17  VII]  VIII         20  in  Pisone         21  Calphurniae  sed  huius  urbis  sed  plusentini 
25  geor.  III]  ger.  IIII         30  ut  yiventis  etiam  et  sipirantis  capitibus  eum  suis 
navibus  imponerct 

6  de  signisj  immo  de  suppliciis  navem  vero  cybaeam  maximam  codices 
Ciceronis  15  fervidus  urget  Vergtliua  Aen.  XII  748,  cf.  ib.  751  latratibns 
instat  20  Romam  vero  ipsam  foedavit  adventus  tuus  .  o  familiae  non  dicam 
Calpurniae^  sed  Calycntiae,  neque  huius  urbis,  sed  Placentini  municipii,  neque 
paterni  generis,  sed  bracatae  cognaiionis  dedecus,  quem  ad  modum  veniBti 
codices  Ciceronis  .  Arusiani  lectianem  defenderunt  Garatonius  in  Cic.  L  c.  et 
Wunelerus  var.  Ject.  Hhr.  aliquot  Cicer.  p.  XLVIII  21  et  huiua  GarcUonius 
et   ex   G   Lindemannus,   sed   (superscr.   et)   huiug    P  28  sauciata   corpora 

Dietscliius  Sail.  hist.  fragm.  p.  54        in  ratem  M 


484  ARVSIANl  MESSII 

p.  S99.  940  L. 

in    vivenlis    etiam    et    spirantis    capite    bustum    siiis    manibus 
imponeret  . 

immigrat  iii  (lomiim,  Cic.  de  domo  sua  (41,107)  deos  immortales 
existimatis  cuius  labore  et  cum  *  domum  adflictam  et  eversam 
immigrarc  voluisse  .  » 

inhorruit  iila  res  ilia  re,  Verg.  Aen.  V  (11)  inhorruit  unda  tenebris. 
inhorruit  illam  rem,  idem  Aen.  X  (711)  ct  inhorruit  armos  . 

In  haec  errat,  id  est  in  haec  fertur  errando^  Verg.  georg.  I  (337) 
quos  ignis  caeli  Cyllenius  erret  in  orbes, 
idem  Aen.  X  (885)  lacTOS  equitavit  in  orbes  .  it 

invigilo  hac  re  pro  invigilo  huic  rei,  Verg.  georg.  iiil  (158)  in- 
vigilant  victu,  idem  Aen.  Vilii  (605)  venatu  invigilant  pueri  . 

in  noctem  silctur,  Verg.  georg.  iili  (189)  siletur  in  noctcMn,  Sal. 
hisl.  i  ut  Syllani  fugam  [innocentem]  in  noctem  componereut,  Cic. 
de  rep.  Vi  (10)  sermonem  iu  muitain  noctem  produximus  .  is 

infelix  iilius  rei,  Verg.  Aen.  iiii  (529)  infelix  animi  Phoeuissa: 
sic  Sal.  hist.  i  animi  immodicus  .  | 

in  illam  rem  pro  causa  illius  rei,  Verg.  Aen.  Vli  (13)  urit  nocturna 
in  lumina  cedrum,  Sai.  hist.  i  omnium  partium  decus  in  mercedem 
corruptum    erat,   idem  Ktruria    omnis   cum  Lepido    suspecta    in  m 
tumuitum  erat  . 

implexus  illa  re,  Verg.  geor.  iiii  (482)  caerulcosque  implcxae 
crinibus  angues  Eumenides  . 

ingratus  illius  rei,  Verg.  Aen.  X  (606)  ingratusque  salutis  . 


Codex  Parrhasii    7  illam  rem]  illa  illam  rem  8  errandans  corr.  —  do 

10  X  ow.         14  Syllanil  «yllam        16  VI]  III        16  Infoelix  illa  Verg.  Aen. 
III I  infoelix  animi  phenissa        20  in  tumultu 


1  ut  in  vivi  ctiam  et  spirantis  capitibus  tum  suis  manibuB  imponeret 
codices  Ciceronis,  ubi  caput  bustum  tulgo,  capiti  bustum  Garatonius  Cic.  orat. 
V.  VII  praef.  p.  IX  capitibus  cum  codcc  Garatonii  ct  supcrscripto  eum  P 
3  deos  immortales  exititimatis,  cuius  labore  et  consilio  sua  ipsi  templa 
tenuerunt,  in  eius  domum  adflictam  ct  eversam  per  vim  hominis  sceleratissimi 
nefarium  latrociuium  immigrare  voluidse  codiccs  Ciccronis  9  errat  ex  G  edidit 
Lindeniannus  12  victu  invigilant  Vergilius  georg.  IV  158  14  ut  Syllani 
P,  ut  si  illam  ex  G  edidit  Lindemannus  innocentem  delevcrunt  Houvenus 

p.  45  et  Lifikerus  Sall.  kist.  prooem.  p.  66  17   Immodicus   animi    Sal.   hist. 

Maii  editio  Mediolanensis,  Immodicus  animi  Sal.  sic  editio  Roniana.  immodicus 
animi  in  fragmentis  hist,  lib.  incert.  olim  Sallustii  editores  positertmt  .  ^Arfmanus 
Messus  immodicus  buiu8  rei'  adnotavit  Carrio  18  urit  odoratam  noctuma  in 
lumina  cedrum  Vergilius  19  oranium]  nimiumque  Burmannus,  qui  primus 
duo  Sallustii  exempJa  edidit  in  atUhol.  Lat.  v.  I  p.  173  20  idem  in  eodem 
coniecit  Dietschius  Sall.  Jiist.  fragm.  p.  15  in  tumultum  Bwrmannus  l,  c.  ct 
ex  G  Lindemannus 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  485 

p.  S40  L. 

Includiint  huic  rei,  Verg.  Aen.  H  (19)  inciudunt  caeco  lateri  . 
inciuduntur  in  lianc  rem,  Cic.  de  suppl.  ^/n  Verr,  V  45,117)  includuntur 
in  carcerem  condemnati  . 

In  praepositio  communis  interdum  aliud  significans^  interdum  licenter 
5  posita  invenitur  .  in  illa  re  conditur,  Verg.  georg.  IIII  (473) 
quam  multa  in  foliis  avium  se  milia  condunt^ 
idem  Aen.  II  (401)  et   nota    conduntur    in    alvo  .  In  illum  conditur^ 
Verg.  Aen.  XI  (187) 

conditur  in  tenebras  altum  caligine  caelum, 
10  idem  georg.  I  (438)  et  cum  se  condit  in  undas  et  in  eodem  (442) 
conditus  in  nubem  .  in  illa  re  concidit^  Verg.  Aen.  V  (333) 

sed  pronus  in  ipso 
concidit  immundoque  [in]  fimo  sacroque  cruore  . 
in  bis  effusus,  Verg.  Aen.  VI  (339) 
15  exciderat  puppi  mediis  effusus  in  undis  : 

diligentiores    quidam    grammaticl   boc   ila    dividi    volunt,    cum   in  mediis 
undis  esset,  puppi  elTusus  exciderat,  quale  est  illud  Tullianum  pro  Roscio 
(p,  Hosc.  Amer,  32,91),  qui,   tanquam  si  offusa   reip.   sempiterna 
uox  esset,  ita  ruebant  in  tenebris  omnlaque  miscebant,  id  est 
20  non  in   tenebras  de   illustri  aliquo  loco  ruebant,   sed   veluti   in    tenebris 
conversarentur  ruebant  offusa,  quippe  circundata,  nocte   reip.     sed   lianc 
*    omncm  acutae  rationis  distinctionem  elocutio  Salusliana  confundit  in  lug. 
bello  (f>1,1)  ab  Zama  discedit  in  his  urbibus  quae  ad  se  defecerant. 
in  illa  re  veniens  pro  illi  rei  proveniens  vel  in  illa  re  digne  seu  feliciter 
25  nascenSy  Verg.  Aen.  V  (344) 

gratior  et  pulchro  veniens  in  corpore  virtus: 
sic  per  adverbium  loci  georg.  I  (54) 

bic  segetes,  illic  veniunt  felicius  uvae: 
sic  Sal.  bello  Catil.  (S,3)  sed  quia  provenere  ibi  scriptorum  magna 
90  ingenia  . 

Immunis  illius  reA,  V^rg,  ken.  XII  {55^)  immune  belli  atqne 
impune  quietum  .  ! 


con 

Godex  Parrhasii    3  condemnati]   damnati        7  idem  om.        10  in  eodem] 
idem  18  offusa]    effasa         Sl  offnBa  qoippe  quippe  circundat  in  nocte,  sed 

deleto  quippe  posteriore  loco       23  orbibus  corr.  urbibus        26  etj  es        29  magna 
his  scriptum,  sed  posteriore  loco  ddetum  est        31  Verg.  om. 


10  condit]  condet  VergtUua  13  immundo  in  fimo  ex  G  edidit  Linde- 
mannus  18  si  adfusa  ex  codice  Arusiani  proMit  GaraUmim  apud  Halmium 
in  Cic.  l.  c,  23  ab  Zama  discedit  et  in  eis  urbibus,  quae  ad  se  defecerant 
satisque  munitae  loco  aut  moenibus  erant,  praesidia  imponit  Sallustius:  cf.  supra 
p.  466 y20  26  gratior  et  pulchro  Vergilius  28  illic]  illi  G  31  aspicit  urbem 
Immunem  tanti  belli  atque  impune  quietam  VergHius 


486  ARVSIANI  MES8II 

p.  241  L. 

Irae  mihi  est  illudy  sicut  dolori  mihi  est,  Verg.  Aen.  X  (716)  iustae 
quibus  est  Mezentius  irae  . 

Impatiens  iliius  •m,  Verg.  Aen.  XI  (639)  vulneris  impatiens  . 

Impedil  iUos  illa  res,  Verg.  Aen.  X  (306) 

fragmina  remorum  quos  et  fluitantia  transtra  ft 

impediunt  . 
impedit  iiios  iila  res  ab  illa  re,  Sai.  lug.  (30,2)  potentia  Scauri  eos 
a  vero  bonoque  impediebat  . 

Inrito  hominem,  Verg.  Aen.  X  (644)  inritatque  virum  telis  . 
inrito  bellum,  SaL  hist.  1  maximo  gaudio  bellum  inritare  .  it 

In  illam  rem  pro  in  illius  rei  formam,  Verg.  Aen.  VI  (42) 
excisum  Euboicae  latus  ingens  rupis  in  antrum 
el  georg.  II  (44S)  Ityreos  taxi  torquentur  in  arcus. 

Insolens  in  illa  re,  Cic.  pro  Roscio  (p,  Rosc,  Amer,  8,23)  qui  in 
sua  re  fuisset  egentissimus,  erat,  ut  fit^  insolens  in  aliena  .       i5 

Insuetus  illius  rei,  Sal.  histo.  1  libertatis  insueti  .  insueta  facit^ 
Verg.  Aen.  VIII  (248)  atque  insueta  rudentem  .  insuevit  hoc  facere» 
Sai.  Catil.  (11,0)  insuevit  exercitus  amare,  potare  . 

Insolitus  huius  rei,  Sal.  hist.  II  genus  armis  ferox  et  servitii 
insolitum,  idem  lug.  (39,1)  pars  insolita  rerum  bellicarum  .  » 

In  illum  severus,  Cic.  in  Catil.  IIII  (0,12)  in  eos  qui  haec  per- 
ficere  voluerunt  me  severum  vehemcntemque  praebebo^  idem 
Philip.  II  (23,56)  si  severus,  cur  non  in  omnes?  in  iUo  mlseric^rs 
est,  Sal.  Catil.  (52,12)  sint  misericordes  in  furibus  aerarii,  Cic  in 
Catil.  IIII  (0,12)  sic  nos  in  his  hominibus,  qui  nos,  qui  coniuges, t5 
qui  liberos  nostros  trucidare  voluerunt^  si  vehementissimi 
fuerimus,  misericordes  habebimur. 

In  rem  est  pro  ulile  est,  Sal.  Calii.  (20,1)  in  rem  forc  credens^ 
Ter.  And.  (III  3,14)  si  in  rem  est  . 

In  tempus,  id  est  processu  temporis,   Sal.  hist.  III  itaque   ceteraso 
ex  licentia  aut  odio  aut  avaritia  in  tempus  arsere  .  in  tempore, 


Codex  Parrhasii    3  rei  om.        4  res]  re        7  illos]  illiDS        13  Ityreos 
in  arcus  in  illa  re  Cic.  pro  Koscio  Qain  sua  re  16  Insuetus]  Insolens 

libertati       18  Sal.  in  Catil.       21  1111]  III       28  in  secundo  loco  superscriptum  est 


10  Sal.  hist.  1]  Non.  p.  31  14  Insolens  in  illa  re  et  deinde  16  Insolens 
illiua  rei  Sal.  histor.  I  *  libertati  insueti  coniecit  Bondamus  indicata  lac%tna,  qua 
exemplum  Sallustii  cum  nova  elocuiiom  insuetus  huic  rei  excidisset  16  libertaUs 
insueti  ex  G  edidit  Lindefnaymus  18  insuevit  exercitus  populi  llomani  amare 
potare  SaUustius  19  Sal.  hist  11]  idem  hittt.  I  M  .  in  primo  historiarum  Itbro 
olim  Sallustii  editores  fragmentum  jTOSuerunt  22  praebeo  Ciccro  30  Sal. 
hist.  III]  in  orcUione  Macri  j>  1J2 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  487 

p.  241.  242  L. 

id  est  opportune,  Sal.  histor.  I  qiiis  rebus  Sylla  suspectis  maxime- 
que  ferocia  regis  Mithridatis  in  tempore  bellaturi  . 

In    pracsentia    pro    ad    praesens,    Cic.   Siciliens.  (in    Verr.    V  l,il) 

pecuniam    sibi    esse    in    nominibus,    numeratam  |  in    praesentia 

5  non    habere    .    in    praesens    pro    ad    praesens,    Sal.  hist.  IIII   quod    in 

praesens  modo   satis  cautum   fuerat,  idem  hist.  Illl  quid   ab  iilis 

nisi  dolum  in  praesens  et  postea  bellum  exspectans  . 

Idoneuni    factu.    Sai.    hist.    III    manus    ferreas    et    aiia    adnexu 

# 

idonea  iniicere  . 
10  Insulto  solo,  Verg.  geor,  III  (lld)  equitem  docuere   sub  armis 

insultare  solo.     insulto  solum;  Ter.  Eun.  (U  2,53) 

fores  aperis  fortunatus, 
ne  tu  istas  faxo  calcibus  saepe  insultabis  frustra  . 
Incidi  in  iliam  rem,  Cic.  Phiiip.  I  (7,16)  quae  iile  in  aes  incidit, 
15  idem  in  eadem  (10,26)  et  in  aes  iucidi  iubebitis,  credo,   iila   legi- 
tima  .  incidi  in   iila   re,  Cic.  de  rep.,  cum  de  Sardanapalo  diceret,   ca 
incidi  iussit  in  busto,  idem  in  Pisonem  (29,72)  in  eo  elogio,  quod 
te  consule  in  sepulchro  reip.  incisum  est  . 

Incuriosum    ab    ilia   re^   Sal.  hist.    1111   infrequentem    slationero 
2onostram  incuriosamque  tam  ab  armis  . 

In  dies  pro  quotidie,  Cic.  in  Calil.  I  (2,5)  crescit  in  dies  singulos 
hostium  numerus,  SaL  lug.  (44,5)  frumentum  publice  datum 
vendere,  panem  in  dies  mercari  .  in  diem,  id  est  ad  futurum^  Ter. 
Eun.  (V  640) 
25  sed  in  diem  istud,  Parmeno,  est  fortasse,  quod  minitariSy 
Cic.  pro  Caeiio  ^2:/,5^>  o  dii  immortales^  cur  in  maximis  sceleribus 
aut  conivetis  interdum  aut  praesentis  fraudis  poenas  in  diem 
reservatis? 

Incertus    illius    rei,    Sal.    hisL    111    perculsis   et    animi    inccrtis 
so  succurritur,  Ter.  Uecyra  (I  2,46)  fecit  animi  ut  incertus  foret  . 


Codex  Parrhasii     2   Mitridatis         4   in   omnibaB         in  praesentiam  non 
habere  8    factu]   factus  10  soinm  corr,  solo  primo  loco  Verg.  IIII 

equitum        15  in  eodem        18  in  sepulchro  his  scriptum  est        21  quottidie 
27  aut  conhibitis  inserdum        29  rei  om. 


5  quod]  quos  ex  G  edidit  lAndemannus,  quis  caniecit  idem  6  idem  bist. 
1111]  in  epistula  MithridcUis  §19  7  ezpectas  codex  Vaticanm  Sallustii 
8  adnexa  GP  10  atque  equitem  docuere  Vergilius  16  Cic.  de  rep.]  disp. 
Tusc.  V  35,101  ex  quo  Sardanapali,  opulentissimi  Syriae  regis,  error  agnoscitur, 
qui  incidi  iussit  in  busto  20  'pro  tam  scribendum  esse  tum  recte  iam  ab  aliis 
intellectum  est^  Dietschius  SalL  hist.  fragm.  p.  116  .  rectitu  erat  iam  26  pro 
di  immortales,  cur  interdum  in  hominum  Bceleribas  mazimis  aut  conivetis  aut 
praesentis  Ciceronis  codices 


488  ABVSIANI  MESSII 

p.  242.  24S  L. 

incessit  itiis  iliudy  Sal.  iiist.  li  terror  iiostibus,  [es]   flducia  suis 
incessit  .  incessitur  ilia  res^  Verg.  Aen.  XII  (596)  incessi  muros  . 

Inquies  illius  rei,  Sal.  iiist.  Ilii  L.  Hostilius  Dasianus    inquies 
animi  . 

Inferior   tibi^   Sal.   hist.   II    vir   gravis    et   nulla   arte    cuiquam  & 
inferior  .  | 

Intercedit  illud  illi  rei^  Ter.  And.  (V  5,5)  si  nulla  aegritudo  huic 
gaudio  intercesserit  . 

Intentus  illa  re,  Sal.  Catil.  (2,9)  qui  aliquo  negotio   intentus  . 

In  ore  illis  agens  pro  in  conspectu  illorum,  Sal.  hist.  I  ut   in   orei* 
gentibus  agens  . 

In  maius  audi?it  pro  plusquam,  Sal.  hist.  II  haec  poslquam  Varro 
in  maius  more  rumorum  audivit  . 

Introitum  [in]  illa  loca,  Sal.  hist.  IIII  ita  castra  sine  vulnere 
introitum  .  i^ 

Insilire  illam  rem,  Sal.  hist.  V  peractis  LXX  annis  armatiis 
equum  insilire  . 

In  praepositio  geminata^  Ter.  Eun.  (1 1,14)  in  amorc  haec  omnia 
insunt  vitia,  Cic.  pro  Scauro  si  denique  in  illa  bona  invadere 
nullo  modo  potuissct  nisi  mortuo  Bostare  .  ^ 

Kave  hoc  (iat,  Verg.  Aen.  XI  (293)  ast  armis  concurrant  arma 
cavete  .  kave  illam  rem^  Cic.  Philip.  I  (11,28)  et  simul  admonent 
quiddam^  quod  cavebimus^  Sal.  hist.  III  cavendus  dolus  est  kave 
illiSy  Cic.  Philip.  I  (2,6)  veterani^  quibus  hic  ordo  diligcntissime 
caverat  .  kave  ab  illis,  Sal.  Catil.  (52,3)  caverc  ab  illis  magis^  idem  *^ 
hist.  ni  kaveret  imperator  a  perfuga  Celtibero,  Ter.  Eun.  (V  2,44) 
tunc  pol  libi  ab  isto  Cherea  cavendum  intelligo  . 

Kareo  illa  re,  Verg.  georg.  IIII  (472)  simulacraque  luce  caren- 


Codex  Parrhasii    2  res]  re        S^reioot.        Hostilias]  hostibos        10  illis] 
illius  13  more]  in  ore  20  Bostar  21   XI]  XII  concnrrunt  22 

Philp   II  priore  loco        26  kavere  imperatore  per  kaga  Celtibero        28  Kaveo 
cofrr.  Kareo 


1  et  fidncia  suiB  P  et  codex  Heiimi  in  Verg,  Aen,  XII  596  ^  quod  defendit 
Houvenus  p.  45;  et  fiducia  sui  Heimius  in  Vdler.  Flacc.  V  551,  ex  fiducia  sui 
lAndemannus  3  L.  Hostilius   Ruhnkenius   in    Vellei.   II  68,3,    L.  Hostins 

Lindemannus  10  Sal.  hist.  1]  Donat.  in  Ter.  Adelph.  I  2,13  14  Litroitum] 
Serv,  in  Verg.  Aen.  X  628.  XI  230  ita  in  caatra  Dietschius  SaU.  hist.  fragm, 
p.  107  .  codicis  scripturam  in  SaUustii  verbis  tuetur  Servius  21  concurrant 
Vergilius  23  Sal.  hiat.  III]  in  oratione  Macri  g  20  26  caveret  imperator 
a  perfuga  Celtibero  Dietschim  Sall.  hist.  fragm.  p.  62,  cavcte  ab  imperatore 
perfuga  Celtibero  coniecerat  Lindemannus,  qui  cavete  ex  G  edidit  27  ab  istoc, 
era,  cavcndum  plurimi  codices  Terentii,  ab  isto  chaerea  cavendum  codex 
Victorianus  Terentii 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  489 

p.  243.  244  L. 

turo  .  kareo    illius   rei,   Ter.    Heaut.   (II  4,19)   omnes    mihi    labores 
fuerunt  quos  cepi  leves,  praeterquam  tui  carendum  quod  erat. 
Kaptus  hac  re,  Verg.  geor.  I  (JS3J 

aut  oculis  capti  fodere  cubilia  talpae, 
5  Sal.  hist.  ili  coliegamque  eius  Octavium  mitem  et  captum  pedibus  . 
Khao  pro  e  Khao,  Verg.  geor.  iill  (347) 

atque  Chao  densos  divum  numerabat  amores  . 
Kassus  hac  re,   J^erff.  Aen.  II  (85J  nunc  cassum  lumine  lugent.  | 
Klaudus  hac  re,    Verg.  Aen.  V  (278)  pars   vulnere   klauda  re- 
10  tentat  . 

Kalieo  illud,   Ter.  Adel.  (IV  J,I7J  ego   illius    sensum   pulchre 
calieo  . 

Kalco  huc,  \erg.  geor.  II  (243J 

huc  ager  ille  malus  dulcesque  a  fontibus  undae 
15  ad  plenum  calcentur  . 

Kausatus  hanc  rem,  SaL  hist.  V  sed  ubi  ille  militum  voluntatem 
causatus  . 

Klam  illis  tenet  [et]  usus,  sed  vitiose  :  clanculum  illos,  Ter.   Adei. 
(f  I,27J 
20  postremo  alii  clanculum 

patres  guae  faciunt,  quae  fert  adolescentia  . 
Ludo  illam  rem,  Verg.  buc.  (IJOJ  ludere  quae  vellem,  idem  Aen. 
VIIII  (335J   illa    qui    plurima   nocte    luserat,   Ter.  Eun.  (III  5,38J 
et    quia    consimilem    luserat   iam    olim   ille  ludum  .  ludo   iila   re, 
26  Verg.  geor.  II  (380J 

versibus  incomptis  ludunt  risuque  solulo, 
Cic.  Philip.  II  (23,56)  qui  non  dubitaret  vel  foro  alea  ludere  . 

Largior  hanc  rem,  Symmachns  ad  Theodosium  Imp.  solere  principes 
bona  verba  largiri. 
30  Lacessunt    illa    re,    Verg.    Aen.    Vli    (165J    cursuque    ictuque 

lacessunt  .  lacessunt  iilam  rem,  idem  Aen.  V  (429 J 

immiscentque  manus  manibus  pugnamque  lacessunt  . 
Litandum  illa  re,  Verg.  Aen.  II  (118J  animaque  litandum  Argo- 
lica  .  litatis  illis  rebus,  idem  Aen.  IIII  (50J  sacrisque  litatis  . 

Codex  Farrh(mi    8  Verg.  om.,  item  9        9  para]  par         11  Kalle  illad 
13  Kalca  huic        II]  I        16  Eaasatur  corr.  —  us  priore  loco        18  sed  vitiose] 
servitio  .  sed        21  quae  priore  loco  om.        23  lusserat  priore  loco 


2   coepi   Lindemannus         14  huic   ager  ille  malns  dulcesque  in  fontibos 
undae  ad  plenum  calcentur  ex  G  edidit  Lindemannus         18  Klam  illis  tenet 
U8U8,  8ed  Titiose,  klanculum  illos  Lindemannus  .  fortasse  sed  vitiosum  est 
23  qui]  quae  MG        27  vel  in  foro  Cicero 

QRJLMMATICI   LATIKI   VII.  32 


490  ARVSIANI  MESSII 

p.  244.  245  L. 

Laetus  hac  re,  Verg.  Aen.  VI  (787) 

laeta  deuin  partu  centum  complexa  nepotes  . 
laetus  huius  rei,   idem  Aen.  XI  (73)   quas   ilii   laeta    laborum,    SaL 
hisL  il  fruguni  pabulique   laetus  ager  .  laetor  iliius  rei,   Verg.  Aen. 
XI  (280)  nec  veterum  memini  iaetorve  malorum  .  laetor  illam  rem,  s 
Sal.  Catil.  (51,29)  ea  populus  [Rom.]  laetari  et  merito  dicere  fieri. 
laetor  illa  re^  Verg.  Aen.  X  (827)  arma,  quibus  iaetatus,  habe  tua  . 

Liber  illius  rei,  Verg.  Aen.  X  (J54) 

tum  libera  fati 
classem  conscendit  iussis  gens  Lydia  divum  .  lo 

liber  ab  illa  re,  Sal.  Catii.  (4,2)  a  spe,  metu,  partibus  reip.  animus 
liber  erat  . 

Laboro  hac  re^  Cic.  contra  Caecilium  in  divinatione  (7,23)  ut  is 
absolvatur,  cuius  ego  causa  iaboro  .  laboro  ex  hac  re,  idem  pro 
Cluentio  (11,202)  salis  multos  annos  ex  invidia  laboravit  |  i6 

Libera  me  hac  re^  Cic.  in  Catil.  I  (5,10)  magno  me  metu  libe- 
rabis  .  libera  me  de  illa  re,  Ter.  And.  (II  2,14)  quam  primum  dc 
hoc  me  libera  miseram  metu  . 

Largus  illarum  rerum,  Verg.  Aen.  XI  (338)  largus  opum  . 

Lustramur  illi  deo,  Verg.  Aen.  III  (270)  lustramurque  lovi  .        lo 

Liberalis   huius  rei,  Sal.  Catil.  (7,0)  pecuniae  liberales   erant. 

Ludificor  illum,  Sai.  lug.  (30,2)  pacis  mora  principem  ludificari. 

Ludi  deorum  sunt,  Cic.  cum  a  ludis  contionem  avocavit,  Cerealia^ 
Fioralia    ludosque  Apollinares  deorum  immortalium  esse,  non 
nostros  .  ludi  deo   sunt,    Sai.  hisl.  II  cum    multa  dissereret  ludiss^ 
Apollini  circensibus  . 

Locatus  illi  fundus,  Cic.  frument.  (in  Verr.  III  22,55)  fundus 
erat  colono  locatus  .  locatus  fundus  foris,  Ter.  Adel.  (V  8,20)  agelli 
paululum,  quod  locitas  foris  . 

Memini    illius    rei,   Verg.    Aen.    XI    (280)   nec    veterum   memini  so 
laetorve   malorum  .  memini  illam  rem,  idem  in  buc.  (7,19)  alternos 
Musae  meminisse  volebant,  idem  ibidem  (7,09)  haec  memini  et  vic. 


Codex  Parrhasii    4  rei  om,         6  verum  corr.  vetemm         laeiorque  corr. 
laetorve       8  X]  XI        13  Cecilium  in  divinationi        23  advocavit        32  idem  ibi 


Sal.  hist.  IIJ  Serv.  in  Verg.  Aen.  I  441  .  XI  33S        17  de  illa  re]  ab  iUa 
re  ex  G  edidit  Lindemannus  quam  primum  hoc  me  libera  miserum  meta 

codices  Terentii  de  hoc]  ab  hoc  Lindemannus^  om.  G  22  pacis  mora  con- 
Bulem  ludificarc  codices  ScUlustii  23  Cic.  cum  a  ludis  contionem  avocavit]  cf, 
Flut.  Cic.  13,  Cic.  ad  AU.  II  1,3  27  fortasse  locatur  28  agellist  hic  sub 
urbo  paululum  quod  locitas  foras  plurimi  codices  Tereivtii^  sub  urbe  est  hic 
agelli  paululum  quod  locitas  foris  codex  Victorianus  et  decurtcUus  TerentU 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  491 

p.  245.  246  L. 

f.  c.  T.,  Cic.  iii  Catil.  III  (10,24)  sed  eas  quas  vosmet  ipsi  uaemi- 
nistis  alque  vidistis  .  memini  illam  rem  facere,  Verg.  Aen.  VIII  (i^l) 
nam  memini  Hesionae  visentem  regna  sororis 
Laumeduntiadem  Priamum,  Salamina  petentem, 
5  protinus  Arcadiae  gelidos  invisere  fines, 

Cic.   in  Pisonem  (0^13)   meministine^   coenum,   cum  ad   te  hora  V 
cuin  C.  Pisone  venissem,   nescio  quo  te  e  gurgustio  prodire  in- 
volulo  capite  soleatum?  memini  ilium  fecisse:  huius  eiocutionis  raro 
invenitur  exemplum,  Verg.  geor.  IIII  (125) 
10  namque  sub  Oebaliae  memini  me  turribus  arcis 

Corycium  vidisse  senem  . 
memini  domi,  Ter.  Eun.  (IV  7,45) 

domi  focique  fac  vicissim  ut  memineris  .  | 
Miseretur   illius,   Verg.  Aen.  XII  (653)   miserere    tuorum,  ideni 
15  Aeu.  IIII  (435)  miserere  sororis  .  miseratus  ilium,  idem  m  eodem  (370) 
haud    miseratus   amantem   est  .  miseratus   animi   pro    animo,   Verg. 
Aen.  X  (686) 

continuit  iuvenem  atque  animi  miserata  repressit  . 
miseret  te  illius,  Verg.  Aen.  VII  (360)  nec  te  miseret  nataeque  tuique. 
80  Manet  te  hoc,  idem  in  eodem  (128) 

haec  erat  iiia  fames,  haec  nos  suprema  manebat  . 
idem  Aen.  X  ^  (Aen.   VII  596)  ceterus  manebit  supplicium  .  manet 
tibi  hoc,  idem  Aen.  VIIII  (302) 

haec  eadem  matrique  tuae  generique  manebunt, 
25  Cic.  Philip.  II  (5,11)  quando  tibi  domi    manet   quod    fuit   illorum 
utrique  fatale  .  manet  his  pro  *in  his  perseverat',  Verg.  Aen.  VIII  (643) 
at  tu  dictis  Alhane  maueres  . 

Melior  ille  est  hac  re,  Verg.  Aen.  V  (153)  melior  remis  et  (430) 


Codex  Parrhasii    1  sedeas  qaa  saosmet  ipsi         3  Hesioaem  7  qao  te 

ego  e,  sed  deleto  ego  10  Aebaliae  15  idem  eodem  19  aec  te  miserere 
oat.  e.  q.  taiqae  21  haec  illa  erat  illa,  sed  deUto  illa  jprior^  loco  27  AlbaoeJ 
Salvaoe  28  Melior  illo  est  hao  re  —  moto  melior  post  melior  hic  —  Metellos 
scripta,  sed  adpositis  signis  transposita  sunt         melior  ille]  melior  illo 


3  Hesiooae  codices  Vergilii  et  Nonii  p,  337  6  com  ad  te  qoiota  fere 

hora  cum  C.  Pisooe  veoissem,  aeseio  qao  e  gargastio  te  prodire  Cicero  13 
at  om.  Lindemannus  16  aat  miseratos  codices   Vergilii  Aen.  IV  370        18 

iavenemqae  aoimi  codices   Vergilii  Aen.  X  686  22  lacunam  indicaviy  qua 

exemplum  decimi  libri  excidit,  438  mox  iUos  saa  fata  manent  maiore  sab  hoste 
vel  630  nanc  manet  insontem  gravis  exitas  .  sequitw  exemplum  septimi  libri 
596  te,  Taroe,  nefas,  te  triste  manebit  soppliciam  manebit]  manebat  ex  G 
edidit  Lindemannus  25  caius  qaidem  tibi  fatam,  sicat  C.  Curioni,  manet, 
quoniam  id  domi  tuae  est,  qaod  fait  illoram  atrique  fiEttale  Cicero 

32* 


492  ARVSIANI  ME8SII 

p.  246.  247  L. 

ille  pedum  motu  melior  .  melior  hic  quam  ille,  Cic.  frument  (in 
Verr,  III  10,43)  tu  innocentior  quam  Metellus  .  meiior  iUius  pro 
in  illo,  S&l.  lug.  (49^2)  rudes  cum  belli  melioribus  manum  con- 
serere  .  ^ 

Medicor  illi  rei,  Verg.  georgicorum  il  (135)  et  senibus  medicantar  i 
anheliSy  Ter.  And.  (5J,12)  nato  ut  medicarer  tuo  .   medicor  ilkuni 
rem,  idem  Aen.  VII  (750) 

scd  non  Dardaniae  medicari  cuspidis  ictum 
evaluit  . 
medeor  illis   rebus,   Cic.  pro  Roscio  (p,  Bosc.  Amer.  53,154)   honiinesti 
sapientissimos  iud.,  quibus  rebus  *  me  mederi  convenit .  medeor 
illas  res,  Ter.  Phor.  (V  4,2) 

in  animo  cupiditates, 
quas,  cum  res  adversae  fient,  paulo  mederi  possis  . 
Multa  pro  multis  vel  roultum^   Verg.  Aen.  III  (610)   haud    multau 
moratus,  idem  Aen.  VII  (593) 

nuilta  deos  aurasque  pater  testatur  inanes^ 
idem  Aen.  XI  (471)   multaque    te    incusat  :  sic   et   pauca,    Sai.    lug. 
(49,6)  pauca  pro  tempore  milites  hortatus  . 

Maturus  animi,   Verg.  Aen.  V  (73)   aevi    maturus  Acestes,    idemio 
Aen.  VIIII  C^40)  animi  maturus  Aletes  .  maturus  huic  rei^  idem  Aen. 
VII  (53)  iam  matura  viro  .  |  maturo  illam  rem,  Verg.  Aen.   1   (137) 
maturate  fugam,  Cicero  pro  Cluentio  (61,171)  huic  mortem   matu- 
rabat  inimicus,  Sal.  hist.  I  fugam  maturabat  . 

Ministrat  illam   rem,  Verg.  Aen.  I  (150)  furor  arma  miuistrat  .  fi 
ministrat  illis  rebus,  idem  Aen.  X  (218) 

ipse  sedens  clavumque  rcgit  velisque  ministrat  . 
Meluens  illius,  Verg.  Aen.  V  (710) 
et  quicquid  tecum  invalidum  metuensque  pericli  est  . 

Codex  Parrhasii    1  melior  hic  qaam  ille  est  hac  re,  sed  est  hac  re  dtHeta^ 
hic  qoam  corrigendo  scripta  sunt        2  melior  illius]  melios  illius         6  aDhelisJ 
hanelis        S  mcdicare  cupidiDis  ictum        11  iud.J  vid.        13  in  amico  cupiditate 
quas         15  vel]  ut         10  idem  om.        18  idem  otn.        21  AletesJ  Alites 
29  iDvalidam 


1  ille  pcdum  melior  motu  Vergilius  3  ue  pauciores  cum  pluribua  aut 
rudes  cum  belli  melioribus  mauum  coDserercDt  iSaUustius  5  Medicor]  Prtse, 
l  XVI U  p.  273  J,  VIII  p.  3SS  8  medicari  cuspidis  ictum  Vergilius 

10  liomiDeB  Bapientes  et  ista  auctoritate  et  potcBtate  praeditos,  qua  voa  efltis, 
ex  quibus  rebus  maxime  res  publica  laborat,  iis  maxime  mederi  conveuit  Oicero 
13  parare  in  animo  cupiditates,  quas  cum  res  advcrsae  sient  codices  Terentii 
et  Frisciani  15  pro  multis  aut  multum  ex  G  edidit  Lindemannus  18  multa- 
que  se  incusat  Vergilius         20  fortasse  maturus  huius  rei        27  regit]  gerit  G 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  493 

p.  247.  248  L. 

metuens  illud,  Sal.  lug.  (40,2)  meluens  pericula  .  metuit  illis,  Verg. 
Aen.  X  (94)  tunc  decuit  metuisse  tuis  .  metuens  hoc  fieri,  idem 
georg.  I  (246) 

arctos  Oceani  mctuentes  aequore  tingi. 
5  metuit   ex   illo,   SaL   Catil.    (52,16)   si   periculum    ex    illis    metuit  . 
metuit  ab  ilio,  Ter.  And.  (I  1,79)  quam   metui   a   Chryside,   Cicero 
pro  Roscio  (p,  Rosc.  Amer,  50,145)  ab  eone  aliquid  metuit? 

Mando  terra^  Verg.  Aen.  VIIII  (214)  mandet  humo  solita  .  mando 
terrae,  idem  buc.  (S,93)  terra,  tibi  mando. 
10  Moiior  iliam  rem,  Verg.  Aen.  VII  (290)  moliri  iam  tecta  vidct  . 

molior  tibi  illam  rem,  idem  georg.  I  (271)  insidias  avibus  moliri  . 
molior  iilam  rem  in  illam  rem,  idem  georg.  IIII  (331)  et  vaiidam  in 
vitis  moiire  bipennem. 

Missus  in  iilam  rem,    Verg,  Aen.  VI  (813)  missus  in  imperium 
i5magnum    .    missus   illi,    idem   georg.    U   (451)    ievis    innatat    alnus 
missa  Pado  . 

Medio  illius  pro  iilo  medio,  SaL  hist.  I  diei  medio,  Verg.  .\en.  VII 
(59)  tecti  merdio,  idem  Aen.  XI  (547)  ecce  fugae  medio  . 

Morae  est  pro  in  mora  est,  Verg.  Aen.  VIIII  (232)  rem  magnam 
2opretiumque  morae  fore  .  morae  illis  est,  Ter.  Adel.  (IV  5,78)  ne 
morae  meis  nuptiis  egomet  siem  .  similiter  Cicero  pro  Ligario  (5,16) 
saluti  civi  calamitoso  esse  vellemus,  idem  pro  Flacco  ^6^y^>  quibus 
odio  sunt  nostrae  secures,  nomen  acerbitati,  scriptura  dccimac 
portorium  morti  . 
25  Mactat   ilii   deo,   Verg.    Aen.   IIII    (57)   mactat   lectas   de    more 

bidentes  legiferae  Cereri  Phoeboque,  idem  Aen.  XI  (197)  mac- 
tantur  corpora  mortL  | 

Mater  illi,  Verg.  Aen.  X  (76)  cui  diva  Venilia  mater,  Ter.  Adel 


Codex  Parrhasii    2  X]  XI         10  tecta]  terra         11  rem  ojw.         12  in 
illam  rem  om,        13  bippennem        14  Verg.  om,         15  magnam  corr.  magnum 
17  VII]  VI         10  Morae  est]  Mora  est         20  pretiumqae]  praequq;         21 
siem]  stem        22  calamitoso]  cnla  initSBO        23  acervitati        25  Macta  illi 
26  Phaeboque        idem  om,        28  cni]  Fni 


1  metuentes  pericnla  M,  pericula  metucntes  ScLlliLstius  6  ei  metui  a 
Chryside  Tercntius  7  si  metuis,  ab  eone  aliqnid  metuis  Cicero  17  Sal. 
hist.  I  medio  diei  M  et  veteres  SaUustii  editores  .  in  G  numerum  libri  II  (hist.  II) 
notatum  esse  indicat  Lindemannus,  quem  postea  edUores  SaJlustii  secuti  aunt 
19  rem  magnam  pretiumque  morae  fore  Verffilius,  rem  magnam  nunqnam  moris 
fore  ex  G  edidit  Lindemannus  22  salnti  civi  calamitoso  esse  vellemus  Cicero 
et  ipse  Arusianns  p.  474,36  23  acerbitatis  G  24  portamm  ex  G  edidit 

Lindemannus        25  mactat]  mactant  VerffiUua        lectas]  laetas  G 


494  ARVSIANI  MESSII 

p.  248  L. 

fV  8,6)  primum  hiiius   uxori   esl   maler  .   mater  illius^   Cicero  pro 
Chientio  (5,12)  nam  Sassia,  huius  mater  Habiti  . 

Moderor  illis^  Sal.  Catil.  (51,25)  cuius  libido  gentibus  modcratur. 

Motus  locOy  Cic.  Catil.  II  (I,f)  loco  ille  motus  est,   cnm    cst   ex 
u.  d.    motus  ab  illo  loco^  Sal.  hist.  neque  me  diversa  pars  in  civiii-s 
bus  armis  movit  a  vero  . 

Minister  his,  Sal.  bist.  Ilil  multitudini  ostendens^  quam  colere 
plurimum^  ul  mox  cupitis  ministram  haberet^  clecrevcrat  . 
minister  buius,  Verg.  Aon.  XI  (058)  pacisque  bonas  bellique  mioistras. 

Mille  librarum  mutuum  dedit,  Terentius  Heaut  (III  3,40)  lo 

cui  drachmarum  haec  argenti  mille  dcderat  mutuum  . 

Minus  habet  nno,  Cic.  de  praetura  nrbana  Verris  (in  Verr.  act.  sec, 
1  57,149)  ut  uno  minns  tesle  haberel  Ilabonio  . 

Nomen  illi  Vergilio  est,  Verg.  georg.  IIII  (271)  cni  nomen  amello: 
sic    et   Aen.    VIIII   (503)   cui   Renuilo    cognomen   crat  .    nomeii    illi  i5 
Vergilius  esl,  ideni  Aen.  VIll  (358) 

laniculnm  hnic,  ////  fuerat  Saturnia  nonien, 
Ter.  Hecy.  (proL  1)  Hccyra  esl  huic  nomen  fabulae:  Sal.  hist.  IIJ  de 
flumine    genere    neutro    uomenqne    Dannbium    habet    .    nomen    illis 
Vergilium  posuit,  VergiUus  Aeneidos  septimo  (63)  to 

Laurentesque  ab  ea  nomen  posuisse  colonis, 
idem  Aon.  lU  (18) 

Aeneadasque  meo  nomen  de  noniine  fingo  . 

Noscins  hoc  facero,  Verg.  georg.  II  (467) 

at  secura  quies  et  nescia  fallere  vita  .  » 


Codex  Parrh<jLsii    2  Sassia]  si  Aaia         haius  corrigendo  scriptum  est        8 
ut  mox  cupit  is  niiDistrum  habere        9  bonas]  bonus        11  cui  dragmarum  haec 
argenti  minus  habet        13  Haboniol  hab5mo        15  VII 11]  VII [         17  illi  om. 
18  Hecyra  om,  Sal.  hist.  III  opus  in  acceptum  rettulit  dc  flumine,    sed  v. 

opu8  in  acceptum  rettulit  deletis        20  Vergilium]  Vergilius         22  Aen.]  aenac 
23  Aeneasque         26  at  secura  —  vita  post  49o,l  pectora  scripta  sunt        fallare 

1  uxoris  est  codices  Tercfitii  2  nam  Sassia  Cicero  3  Moderor]  Prisc. 
I.  XVIII  p.  27 '.i  4  cum  haec  et  v.  d.  G,  cum  haec  ex  urbe  depulsus  edidit 
Lindeinannus,  cum  est  ex  urbe  depulsus  codices  Ciccronis  5  Sal.  bist.  I  3/  .  in 
fragmentis  primi  historiarum  libri  posuerunt  cditorcs  Sallustii  7  raultitudini  obse- 
quens^quam  colere  i>lurimum,  ut  mox  cu[)iti8  ministram  haberet,decreverati/oure«i«« 
p.  JS  .  multitudini  se  ostendens  sqq.  coniecit  Linkcrus  SaU.  hist.  prooetn.  p.  Id 
9  bonos  bellique  ministros  e.r  G  edidit  Lindemannus  11  huic  drachmarum 
haec  argenti  mille  dederat  mutuum  codices  Terentii  .  apud  Arusianum  lacunam 
supplevit  et  duas  elocuiiones  distinxit  Houvenus  p.  39  18  Sal.  hist.  III]  schol. 
Acr.  in  Hor.  a.  p.  18  notandum  flumen  Rhenum  genere  neutro:  Saluatius  in 
historiifl  ^nomen  Danubium  habet'  23  Aeneadasque  Vergilius  24  Nescius] 
ordinem  verborum  in  codice  perturhatum  restituit  Houvetius  p.  40 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  495 

.  24S.  249  L. 

nescius  hoc  fleri,   idem   Aen.   XII  (527)   [et]    nescia   vinci   pectora  . 
nesciiis  huius  rei,  Verg.  Aen.  X  (501) 

nescia  mens  hominum  fati  sortisque  futurae  . 
Nixus  hac  re,  Verg.  Aen.  X  (736)  posito  pede   nixus  et  hasta. 
5  nixus  in  hac  re,  Cic.   pro  Deiotaro  (2^5)    dico  extra   conventum    et 
eam  frequentiam,  in  qua  oratorum  studia  niti  solent.  |  nixus  in 
hanc  rem,  Verg.  Aen.  XII  (398)  ingentem  nixus  in  hastam  .  nitens 
hic,  Verg.  Aen.  II  (380)  pressit  humi  nitens  .  nitens  hanc  rem  hac 
re,  idem  Aen.  XII  (380) 
10  alternos  longa  nitentem  cuspide  gressus  . 

Nuntius  huius  rei,  Verg.  Aen.  IIIl (188)  nuntia  veri,  ibidem  (237) 
hic  nostri  nuntius  esto. 

Nihilum    velusle,    id    est  vel   modicum:    nihilum  enim   antiqui  voca- 
verunt  ipsius  quiddam  exiguitatis  minimum,  Salustius  lug.  (75,10)  nihilo 
15  segnius  . 

iNimius  hac  re,   Sal.  hist.  II  post   ubi   fiducia    nimius  .  nimius 
illius,  idem  hist.  IIII  impotens  et  nimius  animi  est  . 

Natus  tot  annos,  Ter.  Heau.  (I  1,10)  annos  LX  nalus  es  .  natus 
annos  tot  maior,  id  est  supra  tot  annos,  Cic.  pro  Roscio  (p,  Rosc.  Amer. 
20  14,39)  annos  natus  maior  LX  . 

Nubil  illi,  Cic.  pro  Cluentio  (5,14)  nubit  genero  socrus  .  nupla 
est  cum  illo,  Ter.  Hecy.  (IV  1,19)  esset  cum  illo  nupta  . 

Nudus   harum   rerum,    Sal.    lug.    (79,6)   loca    aequalia    et   nuda 
gignentium  . 
25  Obliviscor    hanc    rem,    ^er^.   Aen.    II    (148)    obliviscere    Graios, 

Cicero  pro  Caelio  (20,50)  obliviscor  iniurias  tuas,  Clodia  .  obliviscor 
huius  rei,  Cic.  in  Catil.  I  (3,6)  obliviscere  caedis  atque  incendiorum. 
oblitus  huius  rei,    Verg.   georg.  III  (245)  catulorum  oblita   leaena  . 
oblitus  illam  rem,  idem  geor.  II  (59) 
30  pomaque  degenerant  sucos  oblita  priores  . 

oblitum  mihi,  quod  ex  memoria  recessit,  Verg.  buc.  (9,53)  nunc  oblita 
mihi  tot  carmina  . 


Codex  Parrhasii    8  hic]  hnic        10  gressus  vcri,  sed  deleto  veri        11  Verg. 
Aen.  veri  ibi  hic        22  CQm  illo]  CamiUo  utroque  loco        28  leena 


•. 


7  Nitens  huic,  idem  Aen.  II  presait  hamo  nitens  M        13  fortasse  nihilum 
vetuste  id  est  non  hilum  vel  modicnm:  hilom  enim  16  post  ubi  in  fiducia 

nimius  olim  in  Sailustii  fragmentis  editum  est  20  annos  natus  maior  quadn^ 
ginta  Cicero  26  pro  Caelio]  pro  Cornelio  Lindemannus  obliviscor  iam 
iniurias  Clodia  codices  Ciceronis:  cf.  Serv.  in  Verg.  Aen.  II 148  amissos  oblivisceref 
ut  ^obliviscor  iniurias  tuas,  Clodia'  :  dicitur  enim  et  amissorum  obliviscere 


496  ARVSIANI  MESSII 

p.  24D.  S50  L. 

Opus  est  illa  res,  Cic.  in  Verrera  de  praetura  (act.  sec.  I  48426) 
multa  sibi  opus  esse^  multa  canibus  suis,  Ter.  And.  (IV  4^1)  quae 
opus  fuere  ad  nuptias  natae  paravi  . 

Oro  te^  Cic.  pro  Cluentio  (70,201)  orat  vos  Uabitus  iud.    oro  abs 
te,  Verg.  Aen.  XI  (358)  veniamque  |  oremus  ab  ipso^  cedat  .  oro  & 
tecum  pro  te  oro,  Ter.  Hecy.  (IV  4,64) 

egi  atque  oravi  tecum  uxorem  duceres  . 

Obnixus  huic  rei^  Verg.  geor.  III  C2S3)  arboris  obnixns  trunco  . 
obnixus  contra  illa,  Verg.  Aen.  X  (359)  stant  obnixi  omnia  contra  . 

Optavit  illud  illi,  Verg.  Aen.  III  (109)  optavitque  locnm   regno;M 
et  sic  etiam  sibi  adoptavit^  Cic.  in  Pisonem  maiorem  sibi  insuper  ille 
avus  ^doptavit  . 

Obverlo  navem  loco,  Verg.  Aen.  VI  (3)  obvertunt  pelago  proras. 

Opportunus  illi  rei,  Verg.  Aen.  VIII  (235)  f  cana  nidis  domns 
opportuna  volucrum,  Sal.  lug.  (20,2)  opportunus  iniuriae  .  n 

Obsto  tibi,  Verg.  Aen.  XI  (435)  tantumque  bonis  communibus 
obsto,  Cic.  pro  Roscio  (p.  Rosc.  Amer.  50,i45)  quid  tibi  obsto? 

Orbus  patre,  Verg.  Aen.  XI  (216)  puerique  parentibus  orbi  ; 
sic  et  orbatus,  Cic.  in  Pisonem  (15,34)  non,  ut  tu  insupcr  dicere 
ausus  es,  orbatum  palria  .  » 

Ob  ora,  Verg.  Aen.  XII  (865)  Turni  se  pestis  ob  ora  fertque 
refertque. 

Opulentus  his  rebus,  Ser^.  Aen.  I  (447)  donis  opulentum,  Sal. 
lug.  (57,1)  armis  virisque  opulentum  . 

Opus  civitatis,  id  est  labor  et  instar  civitalis,  Aen.  V  (118)  ChimaQrams^ 
urbis  opus  . 

Obediens  praeceptis,  Sal.  bello  Catil.  (1,1)  pecora,  quae  natura 
prona  atque  ventri  obedientia  finxit  .  obediens  praeceptis  meis, 
Sal.  lug.  (31,19)  iussis  veslris  obediens  erit  . 

Obtrectans  illi,  Sal.  hist.  IIII  Crassus  obtrectans  potius  collegae  so 


Codex  Parrhasii    1  res  om,         4  abstte         10  Aen.  om.         111]  II         11 
in  Pisone  maiore  sibi         14  VIII]  VIIII         18  orbi  sic]  orbis  19  in  Pisone 

25  chimeram        28  obedientiora  corr.  obedientia 


1  opns  sunt  illa  coniecit  Bondamus  7  uxorem  ut  duceres  TeretUius 
9  obnixa  codices  Vergilii:  'legitur  et  obnixi'  Servius  11  maiorem  sibi  Insuber 
ille  Maius  coU.  Ascon.  m  Cic.  or.  in  Fis.  p.  4  ed.  Kiessl.  Arusianus  tamen 
corrupto  Ciceronis  codice  usus  est,  sicut  postea  19  14  dirarum  nidis  domus 
opportuna  volucrum  Vergilius  .  ex  nono  libro  exemplum  adscrxbi  poterat  v.  531, 
opportunuB  illi  rei,  Verg.  Aen.  VIIII  opportuna  loco,  idem  Aen.  VIII  nidis 
domus  sqq.  19  tu  Insuber  Tumebus  apud  Ciceronem  l.  c,  tu  insuper  codices 
Ciceronis 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  497 

p.  250.  851  L. 

qiiam  boni  aut  mali  publici  gnavus  exactor  :  sic  et  obtrectat  illi, 
Cicero  de  imperio  Cn.  Pompei  (8^21)  qui  huic  obtrectaut  legi  atquc 
causae  . 

Obiit  mortem,  Ter.  Heau.  (II  3,30)  ea  obiit  mortem  .  obire  signi- 
5  ficat  inire   [vel   abire],  Cic.   in   Catil.   III  (7,16)  nihil   erat  quod  non 
ipse  obiret  . 

Otiosus  ab  illa  re,  Ter.  Phor.  (II  2,26)  otiosum  ab  animo  .  | 
Ortus  ex  illo  loco,  Ter.  Eun.  (II  2,10)  viden  me  cx  eodem  ortani 
loco?  ortus  illo  loco,  Verg.  Aen.  \\\  (206)  his  ortus  ut  agris  l>ar- 
10  danus  . 

OfTendi  apud   vos,    Cic.   pro  Cornel.    quid    me    apud    equites  R. 
offendisse  dicebant  .  ofTendisti  in  me,  Cic.  pro  Milone  (36,90)   quae 
si  vos  oblivio  cepit  aut  si  Jn  me  aliquid   off endistis,  cur  non 
id  meo  capite  luitur  potius  quam  Milonis? 
15  Plenus  hac  re,  Verg.  geor.  II  (4)  lovis  omnia  plena  muneribus, 

idem  Aen.  V  (311)  plenamque  sagittis  .  plenus  huius  rei,  idem  buc. 
(3,60)  lovis  omnia  plena,  Terentius  Eun,  (I  2,25)  plenus  rimarum 
sum.plenus  illud  illa  re,  Verg.  georg.  IIII  (181)  crura  thymo  plenae. 
Post  praepositionem   accusativi   casus   asserunt   quidam   interpositam 
«0  fieri  casus  alterius,  Verg.  Aen.  VI  (409)  longo  post  tempore  visum: 
Sal.  bello  Catil.  (37,11)  multos  post  annos  .  Terentius  nec  interposuit 
praepositionem  et  casum  illi  ablativum  dedit  in  Hecy.  (III  3,33) 
aiunt  tecum  post  duobus  concubuisse  eam  mensibus  . 
Pastus  illa  re,  Verg.  georg.  III  (231) 
25  frondibus  hirsutis  et  carice  pastus  acuta  . 

pastus  illam  rem,  idem  Aen.  H  (471)  mala  gramina  pastus  .  pascitur 
in  illo  loco,  Verg.  geor.  111  (219) 

pascitur  in  magna  silva  formosa  iuvenca  . 
pascitur  illum  locum,  idem  in  eodem  (314) 
30  pascuntur  vero  silvas  et  summa  Lycaei. 

Codex  Parrhasii    1  gnavns]  gravns        2  imperi        obtxectaut]  obtrecta 
13  si  vos]  sic  V08         14  capite]  capitnr         17  Enn.  om.         18  Bum  a  librario 
deletum  est        30  Ijcei 

1  gravis  exactor  PG^  gravis  exactos  ediderat  Lindemannus ,   gravis  anctor 
coniecit  Kritzius  Sall,  hist  fragm.  p.  353,  gravis  existimator  Dietschius  p.  104 
8  ortam]  ortam  Terentius         11  quid]  qni  GaraUmius  in  Cic.  p.  MU,  36^99. 
fortasse  aliquid  12  quae  si  vos  cepit  oblivio  ant  si  me  aliquid  offendistis, 

cur  non  id  meo  capite  potius  luitur  qnam  Milonis  Cicero  13  cur  non  in  meo 
capite  P  et  codex  Garatonii  15  tnis  hic  omnia  plena  mnneribus  VergHius 
georg.  II  4,  quod  Arusianus  quoque  scripaisse  videtur  20  alterius]  ablativi 
coniecit  Bondamus  longo  poat  tempore  venit  M:  ef.  Verg.  bucol,  1,30 
21  SalluBtiuB  tamen  accnsativo  casn  iunxit,  bell.  Catil.  multos  post  annos  coniecit 
Houvenus  p.  41 


498  ARVSIANI  MESSII 

p.  S51.  252  L. 

Polens  illonim^  Verg.  Aen.  1  (80) 

nimborumque  facis  tempestaliimque  potentem   . 

Potitur  Imius  rci^  Cic.  in  Catil.   II  (9yl9)  rerum  potiri    Tolunt, 
Sal.   lug.  (25,10)   uty   priusquam    legatos   conyeniret,    Adberbalis 
poteretur  .  potitur   hanc  rem^  Sal.  lug.  cuncta  potiendi,   Tereotios  s 
Adel.    (V  4,17)   ille    alter   sine    labore  patria  potitur   commoda, 
Idem  ibidem  (V  4,22)  hic  potitur  gaudia  . 

Paciscor  de  illa  re,    Sal.  hist.  i  nihil   esse    de    rep.    neque    de 
libertate  P.  R.  pactum  .  paciscor  ab  illo  illam   rem^  Sal.  lug.  (26J) 
tantum  ab  eo  vitam  paciscatur^  idem  hist.  Illl  |  sestertium  triciesio 
pepigit  a  G.  Pisone  .  paciscor  illam  rem  pro  illa  re,  Verg.  Aen.  V  (230) 
vitamque  volunt  pro  laudc  pacisci. 

Peritus  huiiis  rei,    Sal.  hist.  I  militiao  periti  .  pcritus  hoc  facere, 
Vcrg.  buc.  (10,32)  soli  cantare  periti  Arcadcs. 

Proximiis  illi,  Vcrg.  Acii.  V  (320)  15 

proximus  huic,  longo  scd  proximus  intcrvallo  . 
proximus  illo^  Sal.  lug.  (tS,ll)  proxima  Carlhagine  Numidia  appcl- 
latur^  idem  in  codem  (19,4)  proximi  Ilispania  Mauri  sunt  .  proximtis 
illum^  Salusl.  hist.  llll  qui  proximi  locos  hostium   crant  .  proxime 
illum  venit,  Cic.  pro  Milone  (22,59)  proxime  deos  accessit  .  to 

Praesidct  huic  rci,  Vcrg.  Acn.  III  (35)  Gcticis  qui  praesidet 
arvis,  idcm  Acn.  VII  (799)  quis  luppiter  Anxyrius  arvis  praesi- 
dct.  pracsidct  in  illa  rc,  Sal.  Catil.  (57,2)  in  agro  Piccno  pracsidebat. 
pracsidet  illam  rcm,  Sal.  histor.  II  Titurium  lcgatum  cum  cohortihus 
XV  in  Ccltibcria  hiemem  agcre  iussit  praesidcntem  socios,  idem  » 
hist.  III   incidcrc   in   colonos  Avcllanos  praesidcntes   agros  suos. 

Pracslans  illius,  Vcrg.  Aen.  XII  (19)  0  pracstans  animi  iuvenis  . 
pracstans  illo,  Sal.  Catil.  (37,5)  probro  atque  petulantia  maximc 
pracstabant  .  pracslat  ille  illi  pro  *mclior  est  ille  illo',  Ter.  Eun.  (II 
2,1)  homo  homini  quid  pracstat  stulto  intclligens  .  so 

Codex  Parrhasii    3  Potitur]  Potens        potiri]  potituri        4  coovenire 
8  neque  libertati        11  V|  VI        13  rei  om,        14  solis  corr,  soli         19  erant] 
errant        21  III]  II        29  pro  meliore  est 

3  PotiturJ  Pnsc.  l  XVIII  p.  333  Non.  p.  4S1  Serv.  in  Verg.  Aen.  III  :>78 
4  ut,  priusquam  legatos  conveniret,  Adherbalis  potiretur  codices  Sallustii^ 
Priscianus  et  Scrvius  5  cuncta  potiendi,  qu<ie  in  hello  lugurthino  non  leguntwr, 
ab  editoribus  Sallustii  in  fragmentis  historiarum  posita  sunt .  ex  beUo  lugurthino 
cxemphim  adscribi  poterat  37,4  cupidine  caecus  ob  tliesauros  oppidi  potiendi 
ft  neque  de  libertate  Dietschius  Sall.  hist.  fragm.  p.  7 ,  neque  libertate  P 
13  militiae  peritus  M  17  proxima  Carthaginem  P,  proxime  Carthaginem 
codices  Sdllustii  18  proximi  Hispanias  vel  proxime  Hispaniam  codices  Sallustii 
19  qui  i^roximi  loca  hostium  eraut  ex  G  edidit  lAndemannus  22  Anxyrus 

Vergilius        30  homini  homo  quid  praeetat  codices  Terentii 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  499 

.  252.  25S  L. 

Praerectiis  illiiis,  Sal.  hisl.  I  de  pracrecto  urbis  qiiasi  possessione 

reip.   magoa   iitriiique   vi  contendebatur.     praefectiis  illi^  idem  liig. 

(52,5)  quem  elephantis  el  parti  copiarum  pedestrium  praefectum 

supra  (liximus.     praefectus  in  illo,  Cic.  pro  Sextio  (18,41)  inque  eo 

5  exercitu  inimici  mei  fratrem  praefecerat  . 

Praefinitur  tibi  illa  res,  Cic.  Philip.  I  (S,20)  census  praefiniebatur, 

inquit;  non  centurioni  quidem  solum,  sed  equiti  etiam  Romano. 

Pluris  quam  hoc,  Sal.  bello  Catil.  (52,5)  pluris  quam  remp.  fecere  . 

pluris  hoc,  Cic.   pro  Settio  (6SJ42)    quis   Carthaginiensium    pluris 

10  fuit  Hannibale?  | 

Praeter  illos,  Cic.  in  Pisouem  praeter  unum  praetorem,  a  quo 
non     fuit    postulandum,    praeterque    duos    de    lapide    emptos 
tribunos  .  praeter  illis,  Sal.  Catil.  (36,2)  ceterac   multitudini  diem 
statuit  praeter  rerum  capitalium  condemnatis  . 
15  Praeslolor  illi,  Cic.  in  Catil.  7  (9,24)  qui  tibi  ad  forum  Aurelium 

praestolarentur  armati  .  praestolor  illum,  Ter.  Eun.  (V  5,5) 
quem  praestolare,  Parmeno,  hic  ante  ostium? 
Praesto  esl,  Cic.  de  praetura  urbana  Verris  (m  Verr,  act,  sec.  1 1,2) 
praesto    est,    respondet,   defenditur  .  praesto  adest,  Ter.   Eun.   (J^ 
90  S,20)  sed  ubi  est  frater  ?  praesto  adest,   Cic.  pro  Murena  (12,26) 
praesto  aderat  sapiens  ille,  qui  inire  viam  doceret  . 
Parte  prior,  Verg.  Aen.  V  (187) 

parte  prior  partem  rostro^premit  a.  p. 
partein  demissus,  Sal.  hist.lllldemissis  partem  quasi  tertiam  antemnis. 
25  Plus  hoc  tempore,  Cic.  Philip.   /  (3,7)  plus  una   nocte  cupiens 

me  retinere  non  potuit  .  plus  hoc  tempus,  Verg.  ffeor.  1111  (207) 
neque  enim  plus  septima  ducitur  aestas  .  plus  satis  pro  ^plus 
quam  satis  est',  Ter.  Eun.  (1  2,5) 

accede  ad  ignem  hunc,  iam  calesces  plus  satis. 


Codex  Parrhasii    1  illius]   illis         posseBsione]  poseesdio         6  1]  II        7 
non  ceuturioni]  nocentur  I5ni        8  remp.  fecere]  re  prefecere        13  illifl]  illi 
diem]  idem        15  I  otn.        17  ostiam]  ortum        23  premit  t.  v.  p.       24  demissus] 
dimissus       26  1  om.       26  geor.  am.       27  pro  om.       20  calescis  plus  Par  {om.  satis) 

1  poseeBgione  Bondamus  et  DietscJiius  Sall.  hist.  fragm.p.  10,  possessore  coniecit 
Lindemannus  3  praefectum  ab  Ingurtha  snpra  diximus  Sallustiiis  4  inque 
eo  excrcitu  ipsius  tribuni  pl.  inimici  mei  Cicero  8  pluris  quam  rcm  publicam 
fecistis  Sallustius  0  pluris  Annibale  M  12  postulandum,  fratrem  inimici 
mei,  praeterque  Cicero  praeterquam  dnos  Lindemannus  13  tribunos  plebis  P 
praeter  illis]  cf.  Prisc.  l  XVIII  p.  343.  354  16  Praestolor]  Prisc.  l  VIII 
p.  378  XVIII  p.  274  18  Verres  amiecit  Lindemannus:  cf  p.  501,4  20 
frater]  pater  ex  G  edidit  Lindemannus  23  rostro  premit  aemula  pristis  Ver- 
gilius  26  plus  una  me  nocte  cupiens  retinere  non  potuit  codices  Ciceronis 
29  calesces  plus  satis  Terentius 


500  ARVSIANI  MESSn 

p.  253.  254  L. 

Par  his,  Cic.  pro  Clucntio  (38,107)  ingenio  et  virtute  par  his 
quos  ante  memoravi  .  par  hac  re,  Sal.  hist  KII  scalas  pares 
moenium  altitudine  .  par  cum  his,  Sal.  lug.  {14,9)  parem  -cam 
liberis  tuis  regnique  participem  fecisti  .  par  hoc  facere,  Verg. 
buc.  (7,5)  el  cantare  pares  .  s 

Pudet  illius  rei,  Cic.  in  Verrem  actione  prima  (12,35)  quos  libi- 
dinis  infamiaeque  suae  neque  pudeat  neque  taedeat  .  pudet  iOud, 
Ter.  Adel.  (IV  7,36)  non  te  haec  pudent? 

Pertaesum  est  huius  rei,  Verg.  Aen.  IIIl  (fS) 

si  non  paertaesum  thalami  taedaeque  fuisset,  lo 

Verg.  Aen.  V  (713) 

et  quos 
pcrlaesum  magni  incepti  rerumque  tuarum  est^ 
Sal.  hist.  III  quam  vos  iniuriae  pertaesum  est  . 

Palet  tot  pedes,  Verg.  buc.  (3,105)  » 

tris  pateat  caeli  spatium  non  amplius  ulnas  . 
patet  tot  pedibus,  |  Sal.  hisl.  IIII  ad  Siciliam  vergens  faucibus  ipsis 
non  amplius  patet  milibus  V  et  XXX. 

Pendet  illa  re,  Verg.  Aen.  VIII  (668)  et  le,  Catilina,  minaci 
pendentem  scopulo  .  pendet  de  illa  re,  idem  buc.  (1,77)  » 

dumosa  pendere  procul  de  rupe  videbo  . 
pendet  ab  illa  re,  idem  Aene.  IIII  (79)  pendetque  iterum  narrantis 
ab  ore  .  pendet  illius  rei,  Ter.  Heau.  (IV  4,5)  pendebat  aninii  . 

Proiectus  in  hac  re,  Verg.  buc.  (1,76)  viridi  proieclus  in  antro. 
proiectus  hac  re,  idem  Aen.  XI  (87)  et  toto  proiectus  corpore  Turnus.  » 

Propinquant  illi  loco,  Verg.  Aen.  V  (159)  iamque  propinquabant 
scopulo  .  propinquant  illum  locum,  Sal.  hist.  IIII  tuni  f  utro  Bithynii 
propinquantes  iam  amncm  Tartauium.  propinquum  illa  re,  SaL 
hist.  [G]  G.  Vcrris  litora  Ilalia  propinqua  firmavit  . 

Codtx  Parrhasii    6  rei  ofn.         9  pertesum  cofistanter         rei  om.  10 

talami  tedaeqae  fuissent         13  tuarum  et  Sal.         19  VIII]  VI         20  scopolo] 
popnlo 


1  ingenio  et  diligcntia  et  religione  par  iia  quos  antea  commemoravi  Cicero 
13  tuarum  est  Sal.  hist.  P  14  Sal.  hist.  III]  in  oratiofie  Maeri  §  ^ 

17  ipsiB  om.  M  20  pendentem  scopulo  Vergilius  23  cum  in  spe  pendebit 
animi  Terentius  26  sternitur  et  toto  proiectus  corpore  terrae  Vergilius  Aen, 
XI  87  .  Turni  nomen  errori  gramtnatici  tribuendum  est  proiectus  tempore 

Tumus  GP:  cf.  Verg.  Aen.  XI  459  immOf  ait,  o  civea,  arrepto  tempore  Tumus 
27  tum  vero  Bithyni  M:  tum  vero  Atropateni  propinquantes  iam  amnem 
Arsaniam  coniecit  Dietschim  Sall.  hist.  fragm.  p.  115  coU.  Plut,  Lucull.  c,  31 
28  Sal.  hist.  IIII  G.  Verres  Kritzius  Sall  hist.  fragm,  p.  333  et  Dietschius  p,  96, 
Sal.  hist.  VI  G.  Verrcs  coniecerat  Lindemanntts  29  Italiae  scripsisse  Sallustium, 
Arusianum  autem  falsa  scriptura  deceptum  esse  coniecit  Dietschius 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  501 

p.  854.  855  L. 

Piget   illius   rei,    Verg.   Aen.  V  (078)    piget   incepti    lucisque  . 
piget  illud,  Ter.  Phor.  (III  3,21)  quod  nos  post  pigeat,  Geta  . 

Palior  hoc  facere,  Verg.  Aen.  VIII  ^J77^  patior  qucmvis  durare 

laborem  .  patior  hoc   futurum  esse,  Cic.  de  praetura  urbana  Verris  (hi 

5    Verr.  acL  sec,   I  1.2)   patior,    non    moleste    fero  iud.   me    laboris 

mei,  yos  virtutis  vestrae  fructum  esse  laturos.     patiens  huius  rei, 

Verg.  geor.  II  (223)  et  patientem  vomeris  unci. 

Praegnans  hac  re,  Verg.  Aen.  VII  (319)  nec  face  tantum  Cisseis 
praegnajis,  idem  Aen.  X  (704)  et  face  praegnans  Cisseis  regina. 
10  Propius  illas  res,  SaL  Catil.  (llj)  quod   tamen   vitium  propius 

virtutem  erat,  idem  lug.  (18,9)  propius  mare  Africum  agitabant 
propius  his  rebus,  Vergilius  georg.  I  (355)  propius  stabulis  armenta 
tenerent^  idem  georg.  IIII  (47)  ne  propius  tectis  taxum  sine  . 
propior  illi  illam  rem,  Verg.  geor.  III  (58)  et  faciem  tauro  propior  . 
16  Pepercit  huic  rei,  Verg.  Aen.  II  (534) 

non  tamen  abstinuit  nec  voci  iraeque  pepercit  . 
parce  hoc  facere,  Verg.  Aen.  III  (42)  parce  pias  scelerare   manus  . 
Poenitet  me  facti,  Verg.  buc.  (10,16)  \  nostri  nec  poenitet  illas. 
poenitet  me  hoc  fecisse,  idem  ibidem  (2,34) 
80  nec  te  poeniteat  calanio  trivisse  labellum  . 

Potest  ab  hac  re,  Ter.  Heau.  (proL  13) 

sed  hic  actor  tantum  poterit  a  facundia  . 
potest  hac  re,  Cic.  rhetoricorum  I  (2,3)  cum  viribus  plurimum  posset. 
Potis  est  pro  potest,  Verg.  Aen.  VIIII  (790)  potis  est  per  tela, 
85per    ignes,    Ter.    Adel.    (III   2,46)    peiore    res    loco    non    potis 
est   esse  . 

Pro  hac  re,    id   est  ante   hanc   rem,   Verg.  Aen.  VIII  (653)  stabat 
pro  templo,  Cic.  in  Pisonem  (5,11)  pro  Aurelio   tribunali  dilectus 
servorum  habebatur  . 
30  I^erosus  illam  rem,  Verg.  Aen.  VI  (435)  lucemque  perosi,  idem 

VIIII  (141)  non  genus  omne  perosos  femineum  . 

Poenas   iUius,    quas   ille    intulit,    Verg.   Aen.  VI  (565)  ipsa    deum 


Codex  Parrham    1  rei  om,        6  rei  om.        7  II]  III        8  Verg.  Aen.  IIII 
et  face  pregnaus  Cisseis  regina        11  agitabunt        13  IIIIJ  III        15  II]  III 
24  pro  potest]  pro  prodeBt        27  re  om.        28  in  Pisone 


5  patior,   iudices,   et  non  moleste  fero  codicea  Ciceronis  10  PropioB] 

Prisc.  l.  XVIII  p.  29 U         11  agitabant   Vergilius  et  Prisciamis         13  neu 
propius    Vergilius  et  Prisciantis,  ne  propius   codex   Vo8sian%ts  Prisciani  24 

potis   est  per  tela  virosque   Vergilius  Aen.  IX  796  :  cf.  Aen.  II  664  per  tela, 
per  igues  ( lipis        32  Poenae  illius  Houvenus  p.  46 


502  ARVSIANI  MESSII 

p.  255.  256  L. 

poenas  docuit^  Cic.  iii  Pisonem  (21^50)  et  gravissimae  (egum  poenae 
vetarent  :  sic  SaUistius  bist.  /  nam  iniuriae  validioruoi  . 
Propter  le,  id  est  tui  causa,  Verg.  Aen.  IIII  (320) 

te  propter  Libyae  gentes  Nomadumque  tyraniii 
odere  .  s 

propter  te,  iuxta  te^  Cic.  in  Pisonem  (3,0)  mibi  hic  vir  clarissinaus, 
qui  propter  te  sedet,  Lucius  Gellius,  Verg.  geor.  (11  (13) 
et  viridi  in  campo  templum  de  marmore  ponam 
propter  aquam  . 
Properat  illam  rem,  Verg.  Aen.  VIIII  (401)  et  pulchram  properetit 
per  vulnera  mortem,  Sal.  lug.  (37,4)  aliaque  properare. 

Praesagus  illius  rei,  Verg.  Acn.  X  (843)  praesaga  niali  naens. 
Primus  regno,  Verg.  Aen.  XI  C23S) 

et  primus  sceptris  haud  laeta  fronte  Latinus. 
Praesens  illius  m,    Verg,  Aen.  XI   (4H3)   armipoteus    praesensis 
belli  . 

Post  habeo  meam  rem  tua  re,  Verg.  buc.  (7,17) 

post  habui  tamen  illorum  mea  scria  ludo  : 
sic    et   post   duco,    Sal.    lug.   (73,0)   et   sua   necessaria    post    illius 
negotium  ducere  .  post  habeo  illam  rem  prae  illa  ro,  Ter.  Adel.  (II 3,9)» 
qui  t  iu  omiiia  sibi  post  putarit  esse  prae  meo  commodo. 
Pergo  iter,  Ter.  Hecy.  (I  2,119)  pergam  quo  occepi  hoc  iter.  | 
Progredior  illo   loco,  Verg.  Aen.  III   (300)  progredimur   portu  . 
progredior  intra  illud,  Verg.  Aen.  XI  (008) 

ianique  intra  iactum  teli  progressus  uterque  .  ss 

Per   niutua   pro    invicem,    Verg.    Aen.    VII    (00)    et   pedibus    per 
mutua  nexis. 


Codex  Parrhasii  1  in  Pisone  2  I  om.  3  IIII]  VII  6  in  Piaone 
mihi  7  111]  IIII  10  Properat]  Propter  properet  per]  propter  11  pro- 
perare]  prop  12  Presagus  presaga  13  XI]  VIII  15  Presens  illios 
Aen.  XI  armipotens  preseus  Post  habeo         18  ludos         24  inter  iUnd 

2  Salustius  hist.  1]  Augmt.  de  civ.  dei  II  IH  idem  (Salluatius)  tamen  in 
primo  historiae  suae  libro  atque  ipso  eius  exordio  fatetur  —  nam  iniuriae, 
inquit,  validiorum  et  ob  eas  discessio  plebis  a  patribus  etc.  Serv.  in  Verg.  georg. 
IV  238  item  Sallustius  'iniuria  validiorum\  scilicet  quam  inferebant  validiores 
3  Propter]  .AVw.  p.  307  4  Libycae  gentes  Vergilius  10  Propero  illam 
rem  et  deinde  properet  per  Lindemannus  11  aliaque  quae  incepto  usui  forent 
properare  Salhistius  15  armipotens,  praeses  belli,  Tritonia  virgo  Vergiliua, 

ubi  praesens  legitur  in  codicibus  et  apud  Servium  19  et  sua  necessaria  poat 
illius  honorem  ducerent  Sallustius  21  quin  omnia  sibi  post  putarit  P,  qui 
omnia  sibi  postputavit  lAndanannus  .  quin  omnia,  sicut  in  non  nullis  TerefUii 
codicibus  et  apud  Donatum  legitur,  Arusianus  legisse  videtur^  qui  omnia  plurimi 
codices  Terentii,  qui  i^ominia  codcr  Bembinus  22  quo  coepi  codicea  TerenHi 
et  No9iii  p.  3Js        23  progrcdior  portu   Vergilius 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  503 

p.  256  L. 

Pugno  iii  illiim^  Sal.  Catil.  (52,30)  contra  imperium   in   hostem 
pugnaverat  . 

Pollens  illa  re^  Sal.  Iug.  (6,1)  poUens  yiribus  . 
Privus  illius  rei,  Sal.  hist.  1  numeroque  praestans  privus  ipse 
5  militiae  . 

Pavesco  illa  re,  Sal.  lug.  (72,2)  omni  strepitu  pavescere. 
Prudens  illarum  rerum^  Sal.  hist.  i  prudens  omnium  quae  senatus 
censuerat  . 

Praeminet  illa  re  iilam  rem^  Sal.  hist.  II  omnes  qui  circum  sunt 
lopraeminet  altitudine  milium  passuum  duorum  . 

Pertinens    in    illam    rem,    Sal.   hist.   111   unde    pons    in    oppidum 
pertinens  explicatur. 

Promptus  illius  rei,  Sal.  hist.  II  neque  virgines  nuptum  a  paren- 
tibus  mittebantur^  sed  ipsae  belli  promptissimos  deligebant. 
15  Praeluceo  mihi  lumine,  Sal.  hist.  1111   quae  praedatores  facibus 

sibi  praelucentes  ambustis  tectis  sine  cura  reliquerant  . 

Per  geminata    praepositio,   Cic.  pro  Scauro   hoc    nomine    audito, 
quod  per  omnes  gentes  pervagatum  est  . 
Profiteor  in  his,  Ter.  Eun.  (proL  3) 
20  in  his  poeta  hic  nomen  profitetur  suum  . 

Prae  ut  ille  quae  facit,  Ter.  Eun.  (II  3,9)  [prae  ut  ille  quae  facil  te] 
ludum  iocumque  fuisse  dicet  illum  alterum, 
prae  ut  huius  rabies  quae  dabit. 
Postilla  pro  postea,  Ter.  Phor.  (V  9^9) 
25  eam  compressit,  unde  haec  nataest,  neque  postilla  unquamattigit. 
Proruit  se  pro  immisit,   Ter.  Eun.  (III  5,51)  foras  sinuil  omnes 
proruunt  se. 

Codex  Parrhasii    3  Polles  illa  re        4  rei  om.         6  Sal.  lug.]  Sal.  hist  I 
10  preminent  posteriore  loco        maltitadine  corr.  altitadine         14  sed  ipse 
15  qui  pretores  facibus  sibi  prelacentes  ambustas  in  tectis        21  Prae  utile  quae 
facit  Ter.  Eun.  praeutile  quae  facit  te  ludam  locamqae        22  alterum.    Pre  ut 
hnins  scabies        24  pro  om.        28  se  om. 

10  praeminet    altitudine  Lipsius  apud  Dousam  xn  SaXl.  hist.  fragm.  p.  52 
ed.    Hav.^    praeminent   altitadinem    M  14   promittebantur   vel    tradebantur 

coniecit  Vrsintis  in  SalL  hist.  fragm.  p.  50  ed.  Hav.  diligebant  M  et  Linde- 
mannus,  delegebant  editores  Sallustii  ex  codice  Frontonis  15  quia  praetores 
P,   quum    praetores   coniecit  Lindemannus  quae    praedatores    facibus    sibi 

praelucentes  ambustis  tectia  sine  cura  reliquerant  scripsi  ind.  lect.  HaL 
aest.  a.  187 9  p,  X,  quia  praedatores  facibus  sibi  praelucentes  ambustas  in 
tectis  sine  cura  reliquerant  coniecerat  Linkerus  emend.  Sallust.  p.  33  (Sitzungs- 
berichte  d.  Wien.  Akad.  B.  13.  1854)  colL  Plutarch.  Luctdl.  c.  i.9,  iiem  Wagncrus 
Zeitschr.  f.  Gymnasiahc.  BeroL  a.  1855  p.  198  22  dicet  fuisse  codex  Bembinus 
Terentii,  dices  fuisse  reliqui  codiCes  et  Priscianus  L  XV  p.  50  27  pro  emisit 
coniecit  LinJemannus  .  an  pro  immittit  se? 


504  ARVSIANI  MESSII 

p.  256.  257  L. 

Postremum  yides,  id  est  oovissime   vides^  Ter.  Aodria  (II  1,22)  si 
id  faciSy  hodie  postremum  me  vides  . 

Per  tempus^  id  est  opportune^  Ter.  And.  (IV  4,44)   o   Chremes, 
per  tempus  advenis  .  | 

Praeeo    tibi^    Cic.    de    domo    sua    (52,133)    aut    mihi     praeeatiss 
postem  teneatis  . 

Pluit  illa  re,  Verg.  georg.  IIU  (80) 

nou  densior  aere  grando 
nec  de  concussa  tantum  pluit  ilice  glandis  . 

Queror  illam  rem,  Verg.  Aen.  (  (385)  nec  plura  querentein*  passaiA 
Venus,  Sal.  hist.  I  nam  Syllae  dominationem  queri  non  audebat  . 
queror  de  iUa  re,  Cic.  pro  Chientio  (5,13)  sed  nefarium  matris  pelli- 
catum  ferre  non  posset,  de  quo  ne  queri  quidem  se  sine  scelere 
arbitraretur  .  qucror  tecum  pro  apud  te,  Cic.  pro  Oppio  questusque 
mecum  est  .  querella  est  facti  tui,  Cic.  in  Pisonem  (1,1)  iam  TideSyiA 
belluay  iamne   sentis,  quae  sit   hominum  querella  frontis  tuae? 

Quae,  malum,  ista  ratio  est  ♦  igitur  ista  ratio,  cum  statueras  eripere, 
ad  iniuriam  eripiendi  fraudem  sceleris  adiungcre,  Ter.  Heaut.  (II  3,77) 
quas  malum  ambages  mihi  narrare  incipit,  idem  Eun.  (IV  7J0) 
qui  malum  alii  .  m 

Quieius  ab  illis  rcbus,  Sal.  hist.  I  quietam  a  bellis  civitatem  . 
quies  illarum  rerum,  Verg.  geor.  Illl  (184)  omnibus  una  quies  operum. 

Quicum  pro  cum  quo,  Cic.  pro  Quintio  (0,25)  quicum  tibi  so- 
cietas  adfinitas  erat  .  quicum  pro  cum  qua,  Verg.  Aen.  XI  (820) 

Accam  ex  aequalibus  unam,  i& 

quicum  partiri  curas  atque  ita  fatur  . 

Codcx  Parrhasii     1   Andria]  adel.  andria,   sed  deleto  adel.  5  Praeeo] 

Preo         preeatis         10  Quero  primo  loco         13  non  posset  scel  de  quo,  9ed 

deleto  8cel  15  in  Pisone  iam  videns  bellna  iam-  nec  sentiB  17  malnm] 
malim,  item  postea  19  et  20        25  Accam]  Ac  cum 

5  ut  mihi  praeeatis  postemque  teneatis  Cicero,  quod  ipse  Amsianus  legit^ 
aut  mihi  praeeatis  aut  postem  tencatis  ex  G  edidit  Lindemanntts  praeeatis] 
pareatis  codices  Ciceronis  11   Sal.  hist.  1]  Bon.  in  Ter.  Phorm,  II  3^24  et 

SallustiuB  'nam  Syllae  dominationem  queri  non  audebat',  et  interpositiB  quiboa- 
dam  Bequitur  ''qua  offensus',  hoc  est  dominatione  Sjllae  .  nam  itn  fere  hoiee 
emendanda  sunt  .  apud  Arusianum  Sallustii  exemplum  non  indicato  libro  ex  G 
ediderat  Lindemannus  13  se  sine  scelere  poase  arbitraretur  vel  sine  scelere  ae 
posse  arbitraretur  codices  Ciceronis  15  iam  inde,  bellua,  iam  ne  sentis  ex  G 
edidit  Lind^nannus ,  iamne  {vel  iam)  vides  belua  iamne  Bentis  codices  Ciceronis 

17  Quae  malum]  Cic.  Philipp,  X  9,18  quae,  malum,  est  ista  ratio,  aemper 
optimis  causis  veteranorum  nomen  opponere  ?  relt^^ua  unde  petita  sint,  non  conhai 

19  incipit]  occipit  Terentius  23  iussit  bona  proscribi  eius,  quicum  familiari- 
tas  fuerat,  BOcietas  erat,  adfinitas  liberis  istius  vivis  divelli  nullo  modo  poterat 
Cicero  25  Accam  ex  aequalibua  unam  Adlo^nitur,  fida  ante  alias  quae  aola 
Camillae,  Quicum  partiri  cnras,  atque  haec  ita  fatur  Vergilius 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  505 

p.  257.  258  L. 

Quoad  pro  donec,  Verg.  Aen.  XII  (147)  quoad  visa  est  fortuna 
pali,  Sal.  lug.  (41,10)  quoad  semet  ipsa  praecipitavit  . 

Quid  hominis  est  pro  qualis  homo  est,   Ter.  Hecy.  (IV  4,21)  quid 

mulieris  uxorem  habes? 

&  Quadrat  in   illum,   Cic.  pro  Caelio  (29,09)  nisi  omnia  quae  cum 

turpitudine  aliqua  dicerentur  in  istam  quadrare  apte  viderentur. 

Quisque  suos  patiamur  pro  nostros  patiamur,  Verg.  Aen.  VI  (743) 

quisque  suos  patiamur  amores.  | 

Relegatus  in  illum  locum,  Sal.  hist.  I  relegati  in  paludes. 
10  Recordor  de  illo,  Cic.  pro  Scauro  (49)  de  te  recordor  .  recordor 

illum,  Verg.  Aen.  VIII  (150) 

et  vocem  Anchisae  magni  vultumque  recordor  . 
Resonat  carmen  locus,  Verg.  buc.  (1,5) 

formosam  resonare  doces  Amaryllida  silvas  . 
15  resonat   carmine    locus^    idem   Aen.   IIII   (008)    resonat    plangoribus 
aether  .  resonat  ille  carmine  illum  locum,  idem  Aen.  VII  (11)  inaccessos 
ubi  Solis  filia  lucos  assiduo  resonat  cantu  . 

Refugit  ab   illa  re,  Verg.  Aen.   III  (530)   refugitque    ab   littore 
templum  .  refugit  illam  rem,  idem  Aen.  VII  (018)  aversusque  refugit 
2ofoeda  ministeria  .  refugit  illa  sui  parte,  idem  geor.  1  (442)  medioque 
refugerit  orbe  . 

Recens  ab  illa  re,  Verg.  Aen.  VI  (450)  recens  a  vulnere  Dido  . 
recens  illo  loco,  Cic.  Philip.  I  (3,8)  ex  his  quidam  Roma  recentes  . 
Requiesco  illud  tempus^  Verg.  buc.  (1,80) 
25  hic  tamen  hanc  mecum  poteris  requiescere  noctem  : 


Codex  Parrhasii    5  Qaadrate  in  illam  eorr.  Qnadrat  in  illum        6  qnadrare 

relegat 
apud  te  yideretur        7  Quisqne  nostros  patiamnr  .  verg.  aen.  V         9  |  Relegat 
in  illum  locnm  .  sal.  hisi  I»  Belegat  in  paludesl  in  primo  versu  novae  paginae 
solum  relegat  scriptum,  reliqua  pars  verstts  vacua  relicta  est        14  formosnm 
16  Ule]  illo        VII]  Vm        inacessos        20  1]  H        22  VI]  VU 


1  qna  visa  est  codices  VergHii,  et  qnidam  putant  Vergilium  'quoad  visa 
est  fortuna'  reliquisse,  ut  sit  'quoad  visa  est'  nsque  eo  Servius  6  quadrare 
apte  viderentur  Cicero  7  Quisqne  nostmm  patimur  Virg.  Aen.  VI  qnisque 
Buos  patimur  mores  ex  G  edidit  Lindemannus  8  qnisque  snoa  patimnr  manes 
Vergilius  9  Relegat  in  illum  locum  Sal.  hist.  I  Belegat  in  paludes  M  Rele- 
gat  illi  loco  Virg.  Aen.  VII  Et  Nymphae  Egeriae  nemoriqne  (memorique  edidit 
lAndemannus)  relegat  Relegat  in  illum  locum  Sall.  Histor.  I  Belegat  in 
paludes  G  .  eadem  leguntur  in  codice  Perizoniano  .  lacunam,  quae  in  Neapo- 
litano  codice  videbatur  indicata  esse,  addito  exemplo  Vergtlii  (Aen.  VII  775) 
suppleverunt  Itali  Sal.  hist.  1]  in  oratione  Lepidi  §  23  relegati  in  paludes  et 
silvafl  15  resonat  magnia  plangoribna  aether  Vergilius  clangoribna  G 
16  reaonat  ille  carmine  illum  locum  Uouvenm  p.  42        25  poteras  codices  Vergilii 

QKAMMATICI   LATINI    VU.  33 


506  ARVSIANI  MESStl 

p.  858.  259  L. 

sic  Cic.  pro  Clueotio  (13,38)  qui  cum  uoum  iam  et   alterum   diem 
desideraretur  .  requiesco  cursum  meum,  Verg.  buc.  (8,4) 
et  mutata  suos  requierunt  flumina  cursus. 
Recipit   se    ab  illis   locis^   Verg.  geor.   IIII  (403)   quo    fessus   ab 
undis  se  recipit  .  recipit  ex  illo  illum^  idem  Aen.  VI  (IIO)  % 

illum  ego  per  flammas  et  mille  sequentia  tela 
eripui  his  humeris  medioque  ex  hoste  recepi  . 
Residunt  in  illam  partem^  Verg.  Aen.  VIIII  (539)  dum  se  glomerant 
retroque    residunt   in   partem   quae   peste    caret  .   residit   illa  re, 
idem  Aen.  I  (506)  solioque  alte  subnixa  residit  .  resedit  in  illa  reyU 
idem  Aen.  V  (ISO)  siccaque  in  rupe  resedit  . 

Reminiscor   illam   rem,   Verg.    Aen.    X  (782)  et   duices    morieos 
reminiscitur  Argos.  | 

Ritu  illius  rei,  Verg.  Aen.  XI  (611)  crebra  nivis  ritu   . 
Refert  illum  facie,  Verg.  Aen.  IIII  (329)  qui  te  tamen  ore  referret, u 
idem  Aen.  XII  (348) 

nomine  avum  referens^  animo  manibusque  parentem  . 
Regnata    illi    loca,    in    quibus    ille    regnavlt,    Verg.    Aen.    VI    (794) 
regnata  per  arva  Saturno  quondam,  idem  Aen.  III  (13) 

terra  procul  vastis  colitur  Mavortia  campis,  m 

Tbraces  arant,  acri  quondam  regnata  Lycurgo  . 
Reapse   pro   ipsa    re^    Cic.  de  rep.    (I  2,2)   reapse    non    ratione 
praeceptio  . 

Recursat  animo,   Verg.  Aen,  IIII  (3) 

fnulta  viri  virtus  animo  multusque  recursat  ss 

gentis  honos  . 
Reponis    in    illam    rem^   Verg.  Aen.   I  (253)   sic   nos    in    sceptra 
reponis  .  repositum   in   illa  re,  Cic.  de  signis  (in   Ver,  IV  3,5)   sacra 
quaedam   more  Atheniensium   reposita  in    capitibus    virginum  . 
rcpone  illi  rei,  Verg.  Aen.  VII  (134)  et  vina  reponite  mensis  .  » 

Repetitum  praedae  pro  ad  praedam,    Sal.   hist.   I    quo    patefactum 
est  remp.  praedae,  non  liberlali  rcpetitam  . 

Codex  Parrhasii    1  nnam  corr.  unum         3  mutata]  mota         7  ex  anie 
hoste  posiea  additum  esse  videtur        13  Argos]  agros        16  XII]  X        18  loca] 
locum        22  Reapse]  repsa  corr.  repse  priore  loco        23  preceptio        24  Verg. 
Aen.  IIIl  mnlta  viri  virtus  animo  om.         26  multasque  corr.  multusque 
30  VII]  VIII        32  repetitum 


1  unum  iam  et  alterum]  una  re  et  alteram  ex  G  edidit  Lindemannus 
3  ct  mutata  bugs  Vergilius        22  reapse  non  oratione  perfectio  codex  Ciceromg^ 
reapse,  non  oratione  praeceptio  defendi  ind.  lect.  Hal.  aest.  a.  1879  p.  XI 
29  more  Atheniensium  virginum  reposita  in  capitibus  sustinebant  codices  Ciceronis 
32  libertati  repetitam  ex  G  edidit  Lindemannus 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  507 

p.  859.  260  L. 

Restitui  illum  in  locum^  Ter.  Hecy.  fprol  21)  ita  poetam  restitui 
in  locum. 

Similis  iilius  rei,  Verg.  Aen.  V  (594)  delphinum  similes  .  similis 
illi,  idem  Aen.  Vlll  (649) 
5  illum  indignanti  similem  similemque  minanti^ 

Sal.  Catil.  (14,4)  similisque  ceteris  efficiebatur.     similis  illi  faciem, 
Verg.  georg.  li  (131)  faciemque  simillima  lauro. 

Subeo  iilam  rem,  Verg.  Aen.  illl  (599J  quem  subiisse  humeris 

confectum  aetate,  idem  Aen.  VIII  (362)  haec  limina  victor  Alcides 

losubiit  .  subeo  illi  rei,  Verg.  Aen.  VII  (161)  muroque  subibant  :  sic 

Aen.  VI  (813)  cui  deinde  f  subit  otio  qui  rumpere  patria,  Cic.  in 

divinatione  (in  Caec,  14,46)  poteris  f  eis  oratione  subire.  | 

Successit  illi  rei,  Verg.  Aen.  1  (621)  o  iuvenes  tectis  succedite 

nostris,  idem  Aen.  Vil  (501)  successitque  gemens  stabulis  .  successit 

15  illam  rem,  Sal.  hist.  I  cum  murum  hostium  successisset,  idem  hist. 

ill  muros  successerant,  idem  hist.  II  turmam  equitum  castra  regis 

succedere  et  prope  rationem  explorare  iubet  . 

Servatus  periculis,  Verg.  Aen.  VIII  (188)  saevis,  hospes  Troiane, 
periclis  servati  facimus  .  servatus  ex  periculis,  idem  Aen.  XII  (768) 
90  servati  ex  undis  ubi  figere  dona  solebat  . 

servatus  a  periculis,  idem  Aen.  V  (699)  servatae  a  peste  carinae  . 
Servans  huius  rei,  idem  Aen.  II  (421) 

qui  fuit  in  Teucris  et  servantissimus  aequi  . 
Suadet  illi,  Sal.  lug.  (61,5)  facile  Numidae  persuadet  .  suadet 
s&illum  facere,  Verg.  Aen.  XII  (813) 


Codex  FarrhoBii  1  poeta  6  indignantis  corr.  —  ti  similem  om.  7  II]  I 
17  properationem  18  VIII]  VIIII  Troianae  19  servatna  ex  periculis]  servatos 
{corr.  —  tna)  ex  periclis  22  II]  VII  24  Snadet  illnm  facere  Verg.  aen. 
XII  lutnmam  misero  fateor  snccnrrere  fratri  Snadet  illi  Sal.  lug.  facile  Nnmidae 
persnadet  Suadet  illnm  facere  Verg.  aen.  XII  Intnmam  misero  fateor  Buccnrrere 
fratri  Studeo,  loctUione  snadet  illnm  —  fratri  his  scripta 


11  cui  deinde  subibit  otia  qni  rnmpet  patrtae  Vergtlius  12  poterisne 
eins  orationis  subire  invidiam  codices  Ciceronis,  poterisne  eins  orationi  snbire 
scholia  in  Cic.  L  c.  et  Nonius  p.  404,  et  sic  scripserat  Arusianus  snbire  . 
Virg.  Ae.  IIII  nostris  successit  sedibns  hospes  .  Snccessit  illam  SaL  hist.  III 
mnros  snccesserant  M  .  Vergilii  exemplum  Aen.  IV  10  post  snccessit  illi  rei 
posuit  lAndemannus  13  Snccessit]  Serv.  in  Verg.  huc,  5,5  o  tectis  invenes 
codices  VergUii,  sed  o  iuvenes  tectis  prima  manu  codex  Romanus  16  succes- 
serant]  successemnt  ex  G  edidit  Lindemannus  17  propere  stationem  vel  prope 
stationem  cofiiecit  Bondamus,  proeli  rationem  Dietschius  Sall,  hist.  fragm.  p.  50. 
prope  mnnitionem  scripsi  ind.  lect.  Hod,  aest.  a.  1879  p.  X,  quamquam  rationem 
ita  defendi  poterat,  ut  scriberetur  prope  rationem  explorare  iubet  locoram 
20  solebant    Vergilius  24   fortasse  snadet  illi,   Sal.    Ing.    (26,1)   Adherbali 

suadent  :  sic  Sal.  lug.  facile  Nnmidae  peranadet 

33* 


508  ABVSIANI  MESSn 

p.  2C0.  261  L. 

luturnam  misero,  fateor^  succurrere  fratri 
suasi  . 
Studeo  illi  [reij^  Cic.  pro  Caelio  (5,11)  studuit  Catilinae  iteram 
petenti  .  studeo  me  praestare  illis^  Sal.  Catil.  (IJ)  qui   sese   student 
praestare   ceteris   animalibus  .  studeo   illam   rem,   Cic.    pro  Scaaro  s 
retinerety  id  quod  praecipue  semper  studuit,  generis   familiae 
nominis  dignitatem^  Ter.  Heauton.  (II  4,2) 

id  cum  studuisti^  isti  formae  ut  mores  consimiles  forent, 
idem  Hecy.  (II  1,2) 

ut  omnes  mulieres  eadem  aeque  studeant  nolintque  ooinia^     m 
idem  eadem  (II  2,20)  studeo  haec^  priusquam  ille  redeat  . 

Super  hac  re  pro  plus  hac  re,  Verg.  Aen.  VIIIl  (61)  nocte  super 
media^  id  est  plus  media.  super  hac  re  pro  de  hac  re,  Verg.  Aen.  I 
(750)  multa  super  Priamo  rogitans,  idem  geor.  Ilil  (559) 

haec  super  arvorum  cultu  pecorumque  canebam  i5 

et  super  arboribus  . 
super  hac  re  pro  pro  hac  re,  idem  Aen.  1111  (233) 

nec  super  ipse  sua  molitur  lande  laborem. 
super  illa  re  pro  in  illa  re,  idem  buc.  (1,81)  fronde  super  viridi^  idem 
I  Aen.  I  (700)  stratoque  super  discumbitur  ostro,  idem  Aen.   W» 
(203)  gemina   super  arbore  sidunt  .  super  illam  rem^  idem  Aen.  1 
(295)  saeva  sedens  super  arma. 

Subter  illam  rem,  Verg.  Aen.  III  (694)  Alpheum  fama  est  huc 
Elidis  amnem  occultas  egisse  vias  subter  mare  .  subter  illa  re, 
idem  Aen.  Vllll  (514)  25 

ferre  iuvat  subter  densa  testudine  casus. 
Sub  hac  re  pro  in  hac  re,  Verg.  Aen.  VII  (179)  curvam  servans 
sub  imagine   falcem   Saturnusque    senex   .  sub  hanc    rem    pro  ad 
hanc   rem,  Verg.  Aen.   V  (853)  oculosque  sub  aslra   tenebat^   idem 
Aen.  11  (442)  postesque   sub   ipsos   nituntur  gradibus,   idem  Aen.  m 
lin  (494) 

Codex  Parrhasii  3  Catilina  8  isti]  is  10  eademque  studeant  nolim- 
qnc  omnia  12  Verg.  aen.  IIII  in  nocteB  snper  media         17  pro  pro  hac  re] 

pro  de  hac  re  18  sua]  suum  19  supcr  illa  re  pro  in  illa  re]  Super  illam 
rem  idem  aen.  I  pro  in  illam  corr.  Super  illa  pro  in  illam  80  postesque  sub] 
8ub  postesque 

11  priusquam  ille  huc  (vel  ut)  rcdeat  codices  Terentii,  priusquam  ille  redeat 
8uperscrij)to  ut  codex  Bemhinus  17  super  hac  re  pro  pro  hac  re  restitui  ex 
Dioniede  p.  413,18  et  DositJieo  p.  416,7  18  sua  molitur  codices  Vergtlii  IMo- 
medis  Bosithei  19  super  illa  re  pro  in  illa  re]  cf.  Frisc.  l.  XIV  p.  55  id  eat 
in  gemina  arbore  sidunt  super        23  huc]  hac  edidit  Lifidemannus ,  huc  G 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  509 

p.  261.  262  L. 

tu  secreta  pyram  tecto  interiore  sub  auras 

erige  . 

sub  hanc  rem  pro  per  hanc  rem^  Verg.  Aen.  I  (662)  et  sub  noctem 

cura  recursat^  Cic.  de  domo  (5,11)  frumentum  provinciae^  quod 

5gratius  esset  cum  ipsa  fame  subvenisse,  custodiis  suis  ciausum 

continebant^  ut  sub  novum  mitterent  .  sub  hac  re  pro  prope  hanc 

rem^  Verg.  geor.  IQI  (490)  Eurydicenque  suam  iam  iuce  sub  ipsa 

respexit  .  sub  iliam   rem  coegit^  Verg.  Aen.  VII  (43)  totamque  sub 

arma  coactam  Hesperiam  .  sub  illam   rem   removit^   Sal.  hist  I  et 

lostationes  sub  vineas  remo?ebat  .  sub  hac  re  se  subicit  pro  sub  hac 

re  crescit^  Verg.  geor.  II  (18) 

laurus 

parya  sub  ingenti  matris  se  subicit  umbra. 

sub   iliam   rem   iocatum^   noye  Sal.  hist.   IIII   doiia    cum   sub   trabes 

15  iocata  vitibus  aut  tergis  yinciebant. 

Subpeditat  hac  re,  Cic.  Siciliensi  fin  Verr.  112,5)  coriis^  tunicis 

frumentoque  subpeditat  subpeditare  iiii  sumtibus  yoio^Ter.Heau.  (Vl,57) 

nam  si  ilii  pergo  suppeditare  [iiiis]  sumptibus  . 

subpeditor  hac  re,  Cic.  in  Catil.  //  (11,25)  sed  si  omissis  his  rebus, 

soquibus  nos  subpeditamur,  eget  iiie  . 

Satur  iilius  rei,  Ter.  AdeL  (V  1,3)  postquam  intus  sum  omnium 

rerum    satur   .   saturatus    illam   rem,    Verg.   Aen.   V   (608)    necdum 

antiquum  saturata  doiorem  .  saturatus  ilia  re,  idem  Aen.  VII  (298) 

odiis  aut  exsaturata  quieyi  .  | 

25  Sciens  huius  rei,  Sal.  sciens  horum,  idem  hist.  U  belli  sane  sciens. 

scit  illas  res,  Verg.  Aen.  XU  (396) 

Codex  ParrJiasii    1  interiorem  corr.  —  re         aoras]  atras         3  pro  per] 

prope        6  pro  om.        7  Euridicenqae         10  se  subicit]  subiecit         15  tergis] 

tirgifl        19  II  om.        20  Bubpeditamus  corr.  —  mur        21  rei  om.        22  VII]  lUI 

24  ezsaturata]  exaturata  corr.  ezsaturata       25  belli  sane  Bciens]  bellica  neBciens 

3  Bub  hanc  rem  pro  per  hanc  rem]  cf.  Prisc.  l.  XIV  p.  54  pro  per  noctem, 
Serv.  in  Verg,  l.  c.  quia  vehementioreB  curae  vel  circa  noctem  vel  per  noctem 
Bunt  4  frumentum  provinciae  frumentariae  partim  non  habebant,  partim  in 
alias  terras,  credo  propter  varietatem  yenditorum,  miserant,  partim,  quo  gratius 
eBBCt  tum,  cum  in  ipsa  fame  Bubyeniasent,  cuBtodiis  suis  clausum  continebant, 
ut   Bubito   noyum   mitterent  Cicero  14  dolia  sub  trabes  locata  yitibus  aut 

tergifl  vinciebant  P,  quod  defendit  Houvenus  p.  47  ccU.  Serv.  in  Verg.  Aen.  IX 
412  tergum  pro  tergus  dixit:  SallustiuB  tergis  yinciebant  pro  tergoribus 
dolia  quae  coniecit  Lindemannua  .  an  dolia  quoque  ?  15  aut  yirgis  ex  G 

edidit  Lindemannus  17  frumentoque  suppeditato  CicerOy  frumentoque  suppe- 
ditabat  GP  25  scienB  horum]  sciens  locorum  Buhnkenius  in  Vell.  II  88  p.365 
coU.  SaU.  lug.  85,45  ezercitus  ibi  est  locorum  Bciens,  97,3  locorum  scientes 
erant .  nam  sciens  horum  apud  SaUustitm  non  Ugittir  belli  sane  Bciena  coU.  comm. 
Cruq.  in  Hor.  epist.  1 15,5  saneyalde,  ut  Sallust.  belli  sanc  sciens  restituit  Linde- 
mannus,  bellicae  rei  sciens  Etihnkenius  l. c. ex  coniectura  Burmanni:  cf.  Houven. p. 47 


510  ARVSIANI  MESSII 

p.  262  L. 

scire  potestates  herbarum  usumque  medendi 
maluit  . 
scit  his  rebus,  Ter.  Eun.  (I  2,52)  videt  honestam  yirgiDem  et  fidi- 
bus  scire  .  scientem  te  faciam^  Ter.  Heau.  (IV  8,32) 

nam  te  scientem  faciam^  quicquid  egero  .  s 

Subgredior  illum  locum^  Sai.  hist  IIII  stoiide  castra  subgressas. 
Suetus  his  i*ebus^  Sal.  hist.  II  genus  militum  suetum  a  pueritia 
iatrociniiSy  idem  ibidem  genus  hominum  yagum  et  rapinis  suetum 
magis  quam  agrorum  cultibus  . 

Sapor  illius  rei,  Verg.  geor.  IIII  (267)  u 

proderit  et  tunsum  gailae  admiscere  saporem  . 
sapor  iuxta  illam  rem,  Sal.  hist.  IIII  sapor  iuxta  fontes  dulcissimos. 
Satagit  illarum  rerum,  Ter.  Eun.  (Heaut,  11  1,13)  etsi   is   quoque 
suarum  rerum  satagit  . 

Sponsa  mihi  est,  Tcr.  Eun.  ^sponsamihiest.  js 

Stal  in  illo  habilu,  Verg.  Aen.  VIIII  (581) 

stabat  in  egregiis  Arcentis  fiiius  armis  . 
slat  hac,  id  est  favct  nostrae  parti,  idem  Aen.  XII  (565) 

ncqua  meis  esto  dictis  mora^  luppiter  hac  stat  . 
Siste  huc,  Verg.  Aen.  IIIl  (634)  n 

Annam,  cara  mihi  nutrix^  huc  siste  sororem  . 
siste  hic,  idem  Aen.  XI  (852) 

hic  dea  se  primum  rapido  puicherrima  nisu 
sistit  . 
Supervenio  illis,  Verg.  buc.  (6,20)  timidisque  supervenit  Aegle. » 
Sublego  lil)i,  Verg.  buc.  (9,21) 

vel  quae  sublegi  tacitus  tihi  carmina  nuper. 
Subligo  illi  parli,  Vcrg.  Aen.  VIII  (459) 

tum  lateri  atque  humeris  Tegeum  subligat  ensem  . 
Subneclo  illi  parti,  Verg.  geor.  III  (167)  cervici  subnectite.  so 

Secundat  illam  rem,  id  est  secundam  et  prosperam  facit,  Vcrg.  Aen. 
III  (36)  rite  secundarent  visus. 


Codex  Parrlhasii    8  ibidem]  ibi        vagum]  vagi         16  Vllll]  VIII         17 
stabat  egregiis        18  stat  adest  favet        19  hac  stat]  adstat        25  Egle 

3  hanc  forma  videt  honesta  virginem  et  fidibus  scire  Tere^iiiw,  vbi  hoDestam 
ent  in  codicc  Victoriano  8  vagum  ex  G  edidit  Lindemannus,  vagi  corr,  vagum  P 
12  dulcissimus  haud  dubie  scripsera/t  SaUustius  .  ad  descriptionem  lacus 
Lucaniae  apud  Plutarchum  Crass.  c.  11  verba  rettulit  Kritzius  Sall.  hist.  fragm, 
p.  339  16  Ter.  Eun.]  duo  exempla  Terentii  Arusiantts  adscripserat ,  Eun.  V 
8,6  Bcis  sponsam  mihi  et  PJwrm.  IV  3,52  quae  Bponsa  est  mihi  18  stat  hac 
id  est  favet  Lindemannus  19  luppiter  hac  stat  Vergilius  30  cervici  sab- 
necte  Vergilius        32  visum  ex  G  edidit  Lindemannus 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  511 

p.  263  L. 

Salio  per  illam  rem,  Verg.  geor.  II  (384)  iinctos  saliere  per  utres.  | 

Securus  huius  rei^  Verg.  Aen.  VII  (304)  securi  pelagi  atque  mei. 

Siccus  hac  re,  Verg.  Aen.  Vlil  (261)  et  siccum  sauguinc  gullur. 

Sacer  deo  illi,  Verg.  Aen.  XH  (766) 
5  forte  sacer  Fauno  foliis  oleaster  amaris. 

Sparge  Uiud,  Verg.  buc.  (8^0)   sparge,   marite,   nuces  .  sparge 
illi  iilud,  Cic.  pro  Ciuentio  (26,71)  guttam  aspargit  huic  hulbo. 

Sentio   de    te    bona,   Cic.  in  CatiL  lU  (2,5)   qui   omnia   de    rep. 
praeciara  atque  egregia  sentirent. 
10  Sancio  peccatum    supplicio^   Cic.  pro  Sylla  (p,  Planc,  10,47)   noii 

observantiam  sancire  poena  .  sanxi  crimen  exilio,  Cic.  pro  Syila 
(p.  Pianc,  34,83)  addidit  me  idcirco  mea  iege  exilio  amhitum 
sanxisse  . 

Statuo  illum  capite  in  terram,  Ter.  Adel.  (III  2,18) 
15  suhlimemmediumabriperemetcapiteprimuminterramstatuerem. 

Spectatur   ah   aetate,   Verg.  Aen.  VIIII  (235)   neve    haec    nostris 
spectentur  ab  annis. 

Sitiens   iilius   rei,   Cic.  pro   Sylla  (p.  Planc.  5,13)   sitientem   me 
yirtutis  tuae. 
20  Sub   praepositio    geminata,   Cic.   de  imperio  Pompci   (in    Verr.  act. 

sec.  I  21,55)  sub  imperium  P.  R.  dicionemque  subiunxit. 

Subsedit  illam  rem,  Verg.  Aen.  XI  (268)  devictam   Asiam  sub- 
sedit   adulter  .   subsedit  hac  re^    idem  Aen.  V  (498)  galeaque  ima 
subsedit  Acestes  .  subsedit  in  iilo  loco,  Cic.  pro  Milone  (10,40)  sub- 
25sidendum  aliquo  in  loco  Miloni  . 

Codex  ParrJuisii     2  rei  om.        mei]  mihi         3  VIII]  I  6  sparge  illi] 

sparge  illo        10  Sancio  —  11  poena  hoc  loco  omissa  post  17  ab  anois  scripia 
8unt        11  sanxi]  sensi        exilio]  ez  iUo  priare  loco        13  sanxisse]  sensisse 
16  Spectatus  priore  loco         17  Bpectantur  posteriare  loco         23  re]  res  corr.  re 
galeamque 


6  sparge  illi  illud  Bondamw  apud  Houvenum  p.  42  10  Sancio  —  poena, 
quae  in  codice  infra  11  post  elocutionem  spectatur  —  ab  annis  scripta  sunt,  huc 
revocavi  .  similis  error  fuit  supra  479,3  incumbo  in  illam  rem  12  hic  etiam 
addidisti  me  idcirco  mea  lege  exiiio  ambitum  sanxiBse  Cicero.  apud  Arusianum 
sanxi  crimen  exilio  et  sanxisse  scribendum  esse  adnotavit  Garatonius  Cic.  orat. 
V.  VII  praef  p.  X  15  sublimen  Maius  in  editione  Mediolanensi  ex  codice 
Ambrosiano  arriperem  codices  Terentii  20  Cic.  de  imperio  Pompei]  idem 
de  praetura  urbana  M  .  in  oratione  de  imperio  Cn.  Pompei  sub  praepositio 
geminata  non  legitur  .  sed  exemplo  quod  Arusianits  ex  oratione  in  Verrem  ad- 
scripsit  similis  est  locus  de  imp.  Cn.  Pomp.  12,35  totam  ad  imperium  populi 
Romani  Ciliciam  adiunxit  24  subsedendum  ex  G  edidit  Lindemannus  .  sic 
Miloni,  cum  insidiator  esset,  si  illum  ad  urbem  nocte  acceBSurum  sciebat,  sub- 
sidendum  atque  ezpectandum  fuit  codices  Ciceronis 


512  ARVSIANI  MESSII 

p.  263.  864  L. 

Tenus  liac  re,  Verg.  Aen.  II  (553)  capuio  tenus,  idem  Aen.  III 
(427)  pube  tenus,  Cic.  pro  Deiotaro  (13,36)  Tauro  tenus  regnare 
iussus  .  tenus  huius  rei^  Vcrg.  georg.  III  (53) 

et  crurum  tenus  a  mento  palearia  pendent,  | 
idem  Aen.  X  (210)  % 

cui  laterum  tenus  hispida  nanti 
spumea  caeruieo  sub  pectore  m.  u. 
tenus  hac,  id  est  huc  usque,  Verg.  Aen.  V  (603) 

hac  ceiebrata  tenus  sancto  certamina  patri, 
idem  georg.  II  (1)  u 

hactenus  arvorum  cultus  et  sidera  caeli^ 
nunc  te,  Bacche,  canam. 
Temperans  huius  rei,  Ter.  Phor.  (11 1,41)  rei  foret  aut  infamiae 
temperans  .  temperat  ab  hac  re,  Verg.  Aen.  II  (S)  temper»t  a  lacri- 
mis  .  temperat  sihi  a  periculo,  idem  georg.  I  (360)  13 

iam  sihi  tum  a  curvis  male  temperat  unda  carinis  . 
temperat  huic,  Cicero  de  M.  Marcello  (3,8)  animum  vincere  et  ira- 
cundiam  cohihere,  victis  temperare. 

Triumphat  de   illo,   Cicero  de  impcrio  Pompei  (3,8)    triumpbaTit 
L.   Murena  de  Mithridate   .   triumphat  illud,  Ter.  Eun.  (111  1,3)   id  m 
vero  serio  triumphat  .  triumphatus,   id  est  de  quo  triumphatum  est, 
Verg.  Aen.  VI  (837) 

ille  triumphata  Capitolia  ad  aila  Corintho 
victor  aget  currum  . 
Trepidus  hac  re,  Verg.  Acn.  VI  (290)  fs 

corripit  hic  suhita  trepidus  formidine  ferrum 
Aeneas  . 
trepidus  huius  rei,  idem  Aen.  XII  (589)  illae  iiitus  trepidae  rerum. 
Tolero  illam  rem,  Verg.  Aen.  VIII  (409) 

cui  tolerare  colo  vitam  tenuique  Minerva  90 

impositum, 


Codex  Parrhasii  7  ceruleos  9  huc  celebrata  13  Temperans]  Tem- 
perare  priare  loco  14  lachrymis  18  victis]  victu  21  vero]  verio  id 
est  om,        29  ToUero  corr.  Tolero        30  colo  postea  additum  est 


1  Tenus]  Non.  p.  377  6  cui  laterum  tenus  hispida  nanti  Frons  hominem 
praefert,  in  pristim  desinit  alvus,  Spumea  Bemifero  sub  pectore  murmurat  nnda 
VergUius  13  aut  famae  temperans  Terentius  14  temperet  a  lacrimis  Ver- 
gilius  17  animum  vincere  iracundiam  cohibere  victum  {vel  victoriam)  temperare 
codices  Ciceronis  18  victui  temperare  ex  G  edidit  Lindemannus  ^  victoriae 
temperare  coniecit  idan,  quod  si  voluisset  Arusianus^  in  docutione  ant^posita 
scrihere  debebat  temperat  huic  rei 


EXEMPLA  ELOCVTIONVM  513 

p.  264.  265  L. 

Sal.  Catil.  (24,3)  qiiae  primum  ingenles  siimplus  stupro  corporis 
toleraverat. 

Trado  te  in  illam  rem,  Ter.  Phor.  {prol  2)  tradere  liominem  iii 
otium^  Cic.  Philip.  II  (2,3)  at  tu  te  in  disciplinam  meam  tradideras^ 
5domum  meam  ventitaras  .  trado  te  iJli,  Verg.  Aen.  XI  (710)  tradit 
ecum  comiti. 

Tremit  iilam  partem,  Verg.  geor.  III  (84)  micat  aurihus  et  tremit 
artus  .  tremit  illud  pro  timet^  idem  Aen.  III  (648)  sonitumque  pedum 
vocemque  tremisco  .  tremit  iila  re,  idem  Aen.  VU  (514) 
10  Tartaream  inteodit  vocem^  qua  protinus  omne 

intremuit  nemus. 
Tenax  huius  rei^  Verg.  Aen.  IIIl  (188)  tam  ficti  pravique  tenax.  | 
Transcriho  illam  rem  illi,  Verg.  Aen.  V  (750)   transcrihunt  urhi' 
matres^  idem  Aen.  VII  (422) 
15  et  tua  Dardaniis  transctXhx  sceptra  colonis. 

Tihi  factum  pro  a  te,  Verg.   Aen.  VI  (509)   nihil    o    tihi    amice 
relictum. 

Transformat  iu  faciem,  Verg.  Aen.  VII  (416)  in  cultus  sese  trans- 

format  aniles. 

20  Taedet  harum  rerum,  Ter.  Eun.  (113,6)  taedet  cotidianarum  harum 

formarum,  Sal.  lug.  (4,0j  dum  me  civitatis  morum  piget  taedetque. 

Transductus  illam  rem,  SaL  hist.  II  f  parco  legio  flumen  trans- 

ducta  castra  dilatavit. 

Traducor  ad  hoc  faciendum,   Cic.  in  divinatione  (in  Caec,  2,4)  qui 
25  me  ad  defendendos  homines  ab  ineunte  adolescentia  dedissem^ 
tempore  atque  officio  coactus  ad  accusandum  traducerer. 

Transmitto  illum  iila  re^  Sal.  hist.  II  suos  equites  hortatus  vado 
transmisit. 

Truncus  huius  rei,  Verg.  geor.  IIII  (309)  et  visenda   modis  ani- 
30  malia  miris,  trunca  pedum  primo. 

Vtor  illo,  Verg.  Aen.  XU  (932)  utere  sorte  tua  .  utor  illud,  Ter. 
Adel.  (V  3,29) 


Codex  Parrhasii    1  ingente        sumptam  corr.  snmptu         corpore         4  at 

tute  disciplinam  med  tradideras  domum  meam  venit  iturus         6  ecum]  te  cum 

8  III]   IIII  9  re  om.  13  illam  rem  om.  15  et  tua  scribis  sceptra 

colonis        22  parc6  legio         24  Traduco         25  ab  ineunte  ot/i.  lacuna  sex  fere 

litterarum  relicta        27  illum  om. 


1  quae  primo  ingentes  sumptus  stnpro  corporis  toleraverant  Siiilustius 
ingentem  sumptum  ex  G  edidit  Lindemannus  4  at  enim  te  in  disciplinam 
meam  tradideras  :  nam  ita  dixisti  :  domum  meam  ventitaraB  codices  Ciceronis 
11  contremuit  codices  Vergilii  15  et  tua  Dardaniis  transcribi  Vergilius  18 
cultus]  vultuB  codices  Vergilii  22  parva  legio  Kritzius  Salh  hist.  fragm.  p.  181  . 
fortasse  parte  legionis  24  Traducor  Lindemannus  edidit  25  ab  ineunte 
adulescentia  Cicero  28  transmisit]  transmittit  codex  Vaticanus  apud  Maium 
et  editores  Sallustii  ex  codice  Frontonis 


514  ARVSIANI  MESSII 

p.  265.  266  L. 

mea,  qiiae  praeter  spem  evenere^  utantur  sine, 
idem  And.  (prol.  13) 

quae  convenire  in  Andriam  f  receperunt 
fatetur  transtuiisse  se  [utar]  usum  pro  suis, 
idem  Heaut.  (I  1,81)  » 

quod  iilis  aetas  mira  ad  haec  utenda  idonea  est, 
Cic.   Siciliensi  (in  Verr.  II  18,46)   quae    bona   is   qui    testamentum 
fecerat^  aiiquanto  antequam  est  mortuus^  huic  Heracleo  omnia 
utenda  ac  possidenda  tradiderat 

Vacuus  hac  re^  Sai.  hist  I  vacuum  istum  f  urbibus    militarfio 
aetate^  Cic.  Philip.  I  (10,25)  vacui  metu   esse  debemus  .  vacuus  ab 
hac  re^  idem  *  SaL  CaliL  (51,1)  ab  odio  amicitia  ira  misericordia 
vacuum  esse  decet  .  vacuus  illius  rei,  Sal.  lug.  (90,1)  ager   frugum 
vacuus  .  vacat  liac  re,  Verg.  Aen.  UI  (123)  hoste  vacare.  | 

Vsque  suh  illam  rem,  duae  praeposiliones^  Verg.  geor.  I  (211)  is 

usque  sub  extremum  brumae  intrectabilis  imbrem. 
Viclus  illa  re,  Verg.  Aen.  XH  (29) 

victus  amore  tui^  coguati  sanguine  victus. 
Vrbs  et  nomen   plurale    subiunctum,    Verg.  Aen.  X    (168)    quique 
urbem   liquere   Cosas,  Cic.   de  signis  (in    Verr.   IV  52,117)    urbemso 
Syracusas  maximam  esse  Graecarum. 

Volulans  suis  genibus,  Verg.  Aen.  X  (III  607)  genua  amplectens 
genibusque  volutans   haerebat  .  ^  genua  advolvebantur^   idem  * 


Codex  Parrhasii     1  utentur  4  fatetur  am.  lacuna  sex  fere  Utterarum 

u      u 

•    relicta        9  ac]  ad         10  vacua  istam        12  idem  | ab  odio  lacuna 

decem  fere  litterarum  in  initio  versus  relicta         13  ager]  uter  14  vacuns] 

vacuos  corr.  vacuus         18  amor  ....  cognati  lacuna  quattuor  fere   litterarum 
relicta        19  quique]  quibus        20  Cos^ 


1  utantur  Terentius  3  quae  convenere  in  Andriam  ez  Perinthia  Fatetur 
transtulisse  atque  usum  pro  suis  Terentius,  libi  tranBtulisse  se  usum  pro  auis 
Jiahet  codex  Victorianus  6  quod  illa  aetas  magis  ad  haec  utenda  idonea  est 

Terentius  :  mire  ad  haec  legisse  Arusianum  coniecit   Lindemannus  7    quae 

bona  is  qui  testamentum  fecerat  huic  Heraclio  ante  aliquanto ,  quam  est  mortuus, 
omnia   utenda   ac   possidenda   tradiderat   Cicero  10    vacuam    istam    urbem 

hominibus  militari  aetate  coniecit  Lindemannus^  vacuam  istam  urbem  viris 
militari  aetate  Ilouvenus  p.  47  .  vacuum  istum  laboribus  militaris  aetatis  conied 
ind.  lect.  Hal.  aest.  a.  1879  p.   XI  12    ab  odio  amicitia  ira  atque  miseri- 

cordia  vacuos  esse  decet  Sallustius  CatiL  51^1  .  ante  SaUustii  verha  autem 
exemplum  Ciceronis  excidisse  videtur  13  ager  autem  aridus  et  frugum  vacuus 
Sallustius  lug.  90,1  et  Nonius  p.  49S  18  victus  amore  tui,  cognato  sanguine 
victus  Vergilius  22  Verg.  Aen.  X]  duos  Vergilii  versus  confudit  Arusianus,  Aen. 
X  523  et  genua  amplectcns  effatur  talia  supplex  et  Aen.  III  607  dixerat  et  genua 
amplexus  genibusque  volutans  haerebat  .  deinde  duo  SaJlustii  exempJa  posuerat: 
cf.  Serv.  in  Verg.  Aen.  I  307  quas  vento  accesserit  oras:  sine  praepositione, 
Sallustius  ^genua  patrum  advolvuntur'. 


CORNELII  FR0NT0NI8 


QVI   DICITVR 


DE    DirFERENTIIS    LIBER 


FRAGMENTVM  PARISINVM  DE  NOTIS 


FRAGMENTA  BOBIENSIA 


De  differentiis  yocabuiorum  muita  a  grammaticis  scripta  siint^  ex 
quibus  ea  quae  Putschius  p.  2191  sqq.  edidit  recepi,  nequid  quod  ab 
ilio  editum  esset  in  no?a  grammaticorum  editione  iure  desideraretur  .  nam 
Alcuini  grammaticam^  quam  omisi^  non  puto  a  quoquam  inter  yeleres 
grammaticos  desiderari  .  aiterum  autem  de  ditferentiis  iibrum,  qui  est 
apud  Putschium  p.  2203  sqq.^  Hagenus  anecd.  Heiyet.  p.  275  sqq.  ex 
Bernensibus  codicibus  auctum  edidit  .  idem  de  aliis  eiusdem  generis  iibris 
infima  aetate  scriptis  et  de  codicibus  in  quibus  ii  inyeuti  sunt  disputayit 
praef.  p.  CXVU  sqq.  sed  iiia  quae  dixi  in  yetere  codice  Bobiensi  nunc 
Neapolitano  IV  A  8  post  Charisii  artis  grammaticae  iibrum  quintum  scripta 
sunt,  ubi  ordine  membranarum  perturbato  et  interpositis  fragmentis 
Charisii  et  Seryii  de  metris,  sicut  in  descriptione  eius  codicis  gramm.  lat. 
y.  I  p.  XI  sqq.  dixi,  in  tribus  paginis  f.  37*  et  f.  39  ieguntur  .  in  ipso 
tamen  differentiarum  iibello  ista  membranarum  perturbatione  nihil  periisse 
ex  iis  quae  iiio  ioco  dicta  sunt  apparet  .  nam  et  praescriptio  posita  est 
in  extrema  pagina  f.  37  r.,  incip  nc  pV  Secuh  diffe  uerbd  et  nominu, 
h.  e.  incipiunt  hunc  piura  secundum  differentiam  verborum  et  nominum, 
cui  deinde  subiciuntur  differentiae  f.  37*  Inter  ultionem  sqq.,  et  finis 
scriptura  codicis  yidetur  significatus  esse  f.  39*  hostia  minor  ou  ou  o^ . 

Ex  eodem  codice  yel  ex  apographo  ex  eo  facto  lanus  Parrhasius  hunc 
iibrum  una  cum  institutis  artiiun  et  catholicis  Probi  primus  edidit  Vicetiae 
a.  1509  eique  Frontonis  nomen  praescripsit,  Comelii  Frontonis  de  nomi- 
num  verborumque  differentiis:  cf.  gramm.  lat.  y.  IV  p.  IX  .  quamWs  enim 
scriptura  codicis  in  edito  exemplari  plane  accurate  expressa  non  sit,  tamen 
ex  hoc  uno  codice  editionem  ductam  esse  certum  est  .  manifesta  eius 
rei  indicia  praeter  corruptelas  et  lacunas  codicis  in  editione  repetitas  ii 
maxime  loci  praebent;  in  quibus  detrita  yel  deieta  defectu  membranarum 
scriptura  non  recte  ab  editore  suppleta  yei  yerba  grammatici  non  inteliecta 
ratione,  qua  in  scribendo  librarius  uti  cousucyerat,  transposita  sunt .  quare 
dubilari  nequit  quin  ea  omnia  quae  in  priucipe  editione  ahter  atque  in 
manu  scripto  iibro  exhibila  sunt  coniecturae  yei  negiegentiae  editoris 
tribuenda  sint.  Parrhasii  editio  paucis  mulationibus  factis  in  editione 
Ascensiana  Diomedis  aliorumque  grammaticorum  a.  1516  repetita  est  .  ex 
liac   expressa   est   Basiieensis   a.    1527   :  cf.   gramm.   iat    y.   VI   p.   IX. 


518  [CORNELn  PBONTONIS] 

Basileensem  et  Putschius  et  Georgius  Fabricius   ^Grammaticorum   vetenim 
iibelii    de    proprietate   et   differentiis    sermonis   Latini'    Lipsiae    a.    1569 
secuti    sunty    e    quibus   Putschius    quidem   pauca,    Fabricius    vero    multa 
sua    coniectura    mutavit.       Fabricii     editionem     deinde    Gothofredus    in 
auctoribus   iatinae    iinguae    repetivit   .   postea    inventis    epistulis    et    ora- 
tionibus  Frontonis  factum  est  ut  hic  quoque  iiber,  quoniam  inde  a  prin' 
cipe  editione  nomine  Frontonis  inscriptus  ferebatur,  denuo  ederetur.    nam 
primum  Maius  eum  editioni  Frontonis  Mediolanensi  adiecit;  sed  is  praeter 
paucos  locos^  in  quibus  antiquiores  editiones  adhibuit^  Putschii  editionem 
expressit  .  deinde  idem  liber  receptus  est  in  editionem  Berolinensem  a 
Niebuhrio    et   eius   amicis    factam,   in   qua  Buttmannus,   qui    huic    parti 
operis  praefuit,  et  lecliones  priorum  editioniun  et  suas  adnotationes^  paucas 
etiam  Heindorfu  adposuit .  horum  copiis  denique  Maius  in  Romana  Frontonis 
editione  usus  est. 

HaeC;  quae  mihi  collatis  inter  se  exempiaribus  olim  impressis  facile 
apparuerunt,  enarravi^  ul  uno  Neapoiitano  codice  hunc  libellum  memoriae 
proditum  esse  intellegeretur.  ex  quo  simul  illud  apparet^  nomen  Fron- 
tonis  in  principe  edilione  additum  nuliam  auctoritatem  habere^  sed  vel  a 
Parrhasio  vel  ab  eo  qui  apograplium^  quo  ille  ulebatury  fecerat  inventum 
esse.  eidem  auctori  ab  Italis  Arusiani  Messii  exempla  elocutionum  tributa 
esse  supra  p.  444  dixi.  de  grammatica  autem  Frontonis  doctrina  ii  qui 
hoc  instituerunt  Gellium,  a  quo  saepe  fllius  mentionem  factam  esse  repe- 
riebant,  auctorem  videntur  secuti  esse.  non  maiorem  fidem  habet  Plinii 
nomen,  quod  Lindemannus  in  fme  editionis  Charisii  p.  176  posuit^  cum 
praescriptionem  libri  hoc  modo  scriptam  exhiberet,  Incipit  nunc  PL 
Secundi  differentia  verhorum  et  nominum.  celerum  qua  aetate  libellus 
scriptus  esset,  quem  paulo  autiquiorem  esse  pulo,  quam  plurimos  qui 
nunc  supersunt  commentarios  de  differentiis^  certius  definiri  posset^  siquid 
de  Antonino  grammatiro  p.  525^22  appellato  compertum  haberemus. 

In  nova  editione  iectionem  ad  fidem  codicis  Neapolitani,  quem  olim 
cum  Putschii  editione  contuleram,  revocavi  .  in  adnotalione  subiecta  et 
codicis  et  principis  cditionis  discrepantiam  integram  exhibui;  ex  reliquis 
editionibus  ea  quae  memorabilia  esse  videbantur  addidi  .  praeterea  cum 
Beda  in  orthographiam  suam  quaedam  ex  hoc  libro  recepisset;  in  altera 
adnotationis  partc  locos  illius  qui  huc  perlinent  omnes  indicavi  .  in 
eodem  loco  pauca  ex  codice  Montepessulano  306  nono  saeculo  scripto 
excerpta^  quae  ipsa  quoque  ex  hoc  libro  petita  sunt,  posui  .  in  eo  codice 
enim  praeter  alios  de  difTerentiis  vocabulorum  commenlarios  f.  36 — 58 
legitur  amplissimus  de  hoc  genere  hber  ordine  litterarum  dispositus,  quem 
Duebneri  opera  descriptum  habebam,  incip.  differentiae  similium  orationis 
purtium  a  Cicerone  et  ab  aliis  sapientibus  viris  in  sensu  et  Htteratura 


DE  DIFFERENTIIS  519 

per  alphahetum  .  Inter  abscondifum  et  ahsconsum  —  Inter  vulneratum 
et  sauciatum  .  vulneratus  est  qui  in  altum  demissam  hahet,  sauciatus  in 
in  summam  partem  corporis  hahet  iectus  plaga  (L  ictus  plagam)  .  nam 
et  fatigatus  potest  dici  saucius,  ftnit  amen.  ex  hoc  igitur  ea  quae  ex 
Frontonis  qui  olim  dicebatur  libro  r^cepta  et  rectius  in  eo  quam  in 
Bobiensi  codiee  scripta  sunt  exscripsi  .  praeter  haec  autem  pauca  iisdem 
verbis  iu  Montepessulano  codice  repetita  sunt.  nam  phirima  quae  in  eo 
de  iisdem  differentiis  scripta  leguntur  ex  aliis  fonlibus  petita  sunt. 


DE  DIFFERENTII8 

p.  2191  P. 

Inter  uitiouem  et  vindictam.     ultio  viudicat  factum,  vindicatio  futura 
prohibet.     ideo  Mars  ultor,  non  vindex  dicitur. 

Praedam  et  rapinam.    praeda  victos  spoliat^  rapina  subito  venit.    itaque 
5  illa  victoria  gaudet,  haec  petulantia. 

Cur  et  quare.     cur  simpliciter  percontatur^  quare  causam  rationem- 
que .  desiderat. ' 

Delictum  et  peccatum.    qui  dehquit^  non  fecit  quod  facere  debuit;  qui 
peccavit^  lioc  fecit,  sed  parum  recte. 
10  Hemedium    et   medicamentum.     remedium^    ne   periciitemur,    datur; 

medicamentum  ad  subita  pericula  aptatur;  atque  ita  remedium   submovet 
imminentia,  medicamentum  sanat  inlata. 

Flumen  et  fluvium.     flumen  idem  fluit  et  manet^  fluvius  temporibus 
siccatur. 
15  Corinthium  et  Corinthiacum.     Corinthium  civem  dicemus^  Corinthia- 

cum  vas. 

Uoseum  et  rosaceum.     roseum  per  se,  rosaceum  mixtum. 

Fuscum  et  nigrum.     fusco  album  opponitur^  nigro  candidum. 

Pugnare  et  oppugnare  et  inpugnare.    qui  pugnat,  resistit;  qui  oppugnat^ 

10  Remedium  Beda  388,1  15  Corinthium  Beda  267,9  17  Roseum 

Beda  388,3 


N  codex  Bohiensis  nunc  NeapoUtantis  IV  A  8 

g  editio  princeps  lani  Parrhasii  Ktcdioe  a.  1509 

1  CORNELII  FRONTONIS  DE  NOMINVM  VERBORVMQVE  DIFFEREN- 
TIIS  g,  sine  imcriptione  N     ^4  Praedam  et  rapinam  g  Praedam  rapinam  N 
12  sanat  inlata  Beda,  sanat  insana  N  sanat  non  sana  Fabricius         15  dicimus 
Beda        VJ  et  priore  loco  om,  Ns 


520  [COBNELII  FEONTONIS] 

p.  8191.  21P2  P. 

obsessor  est;  qui  inpugnat,  per  omnia  inimicus  est     itaque  pugnat  exer 
cltus,  oppugnantur  yei  castra  vei  urbes,  inpugnantur  inimici. 

Album  et  candidum.     album  natura  fit,  candidum  cura. 

Decus  et  derorem.     decus  honoris^  decor  formae. 

Pompei   porticus   et   Pompeia   et  Pompeiana.     Pompei,    si   possidet;s 
Pompeia,  si  publicavit;  Pompeiana^  si  in  alterius  dominationem  venit. 

Satietas  et  saturitas.     satietas  yentris^  saturitas  animi.  | 

Obiurgat  eum   cuius  habet  potestatem;   monet  propter  benivolentiam; 
admonet,   ut   confirmet    memoriam;    summonet^    ut    possit    ordinate    pro- 
nuntiare.     igitur  in  obiurgante  potestas^  in  monente   benivoientia,    in  ad-  lo 
monente  memoria,  in  snmmonentc  officium. 

Anlicum  et  vetus.  anticum  est  quod  exressit  patrum  memoriam, 
vetus  annorum  mullorum  sentit  utililatem.  vinum  hoc  melius  est,  quod 
fit  vetustum. 

Sartrix  et  sarcinatrix.     sartrix  quae  sarcit^   sarcinatrix  quae  sarcinas  i5 
servat. 

Videre  et  spectare  et  intueri  et  aspicere  et  cernere  et  animadvertere. 
videmus  natura,  spectamus  voluntate^  intuemur  cura,  aspicimus  ex  inproviso, 
animadvertimus  et  cernimus  animo. 

Ostentum  et  portenlum  et  monstrum  et  prodigium.  ostentum  quod  so 
praeler  consuetudinem  oflerlur,  ut  pula  si  videatur  terra  ardere  vel  caelum 
vei  mare:  porlentnm  quod  porro  et  diutius  manet  futurumque  postmodum 
aliquid  significat:  monstrum  est  contra  naturam,  ut  cst  Minotaurus:  pro- 
digium  quod  mores  faciunt,  per  quod  detrimentum  exspectatur.  itaque 
qui  prodigia  faciunt  prodigi  vocantur^  in  ostenlo  raritas  admirationem  25 
facil,  in  monstro  rectus  ordo  naturac  vincitur^  in  portento  difTertur  even- 
tus^  in  prodigio  detrimenta  significantur. 

Turham  et  frequentiam.  angustus  locus  facit  turbam^  frequentiam 
multitudo. 

Putat  et  suspicatur.     qui  putat,  omni  genere   errat;   qui   suspicatur,  so 
aliquid  pervidit. 

12  Inter  antiquum  et  vctus  .  antiquum  est  quod  patrum  excessit  memoria 
(/.  memoriam),  quasi  ante  actum;  vetus  quod  iam  vetcratum  est,  ut  vinum  vel 
oleum  cod.  Mont.         15  Sartrix  Beda  3Ss,29 

b         .       ,  . 

6  puplicanit  ^  7   Satiatum   et  saturatum   .  Satiatus  ucntris,    satnritas 

animi  ?        0  momoriam  ?  memoria  N        13  quo  iit  uetustum  ?  quo  fit  uetustiaB 

ediiio  Basiletnsis  17   et  ante  aspicere  om.  ?  10  animaducrtimus  animo, 

ccrnimns  oculis  Fabricius        23  ut  est  editio  Ascemiana,   id  eat  A'g        25  ad- 

ministrationcm  corr.  admirationem  N         26  vincitur]   uertitur  Fahricius         27 

detrimentum  significatur  ?        30  putaiit  et  suspicantur  qui  putant  omni  genere 

errat  qui  suspicatur  aliquid  peruidit  N  Putant  ct  suspicautur  .  qui  putant  omni 

genere  errant  .  qui  suspicantur  aliquid  praeuident  g 


DE   DIFFERENTIIS  521 

p.  8192.  2193  P. 

Frater  et  gerinanus.  frater  aut  ex  alia  matre  aut  ex  aiio  patre  potest 
esse,  germanus  ex  isdem  parentibus  sit  necesse  est. 

Sermo  et  loquella.     sermo    omnium    gentium    est^    loquella    cuiusque 
gentis  prdpria  dialectos.  | 
5  Comes  et  adsecula  et  sodalis  et  cliens.     comes  iter  facit^  adsecula 

sequitur  poteutiorem^  sodalis  adulescentiae  nomen  est,  cliens  *  ita  comes 
tutuSy  adsecula  officiosus,  sodalis  amicus,  cliens  summissus. 

Causa  et  ratio.     causa  docet  facta,  ratio  solvit  obscura. 

Nomen  et  vocabuium.    nomen  proprium  indicat^  vocabulum  difTundit 
10  significationem. 

Horret  et  (repidat.     horret  corpus,  trepidat  motus  animi. 

Quaerere  ct  inquirere  et  desiderare.  quaerimus  disciplinam^  inquiri- 
mus  de  quo  dubitamus,  desideramus  vel  quod  diligimus  vel  quod  amisimus. 

Temerarius    et    audax.     temerarius    sine    respectu    salutis    obicit    se 
15  periculis^   audax    sine    ratione  impetum  facit.     ergo  audax   nou  providet, 
temerarius  non  timet. 

Longum  et  longincum.  longum  praeverbium  est,  itaque  verbum  iili 
opponitur:  longincum  itineris  est. 

Felix  et  fortunatus.    felix  ita  natus  est;  fortunatus  cum  opibus  nomen 
20  accipit:  ita  feiix  naturae  bono  fruitur^  fortunatus  commodo  temporis. 

Acstas  et  aestus.  aestas  est  pars  anni,  aestus  caior  [temporis].  aestus 
a  nimio  calore  nomen  accipit;  aestas  nomen  non  amittet^  etiamsi  tempe- 
rata  est. 

Citius  et    celerius.     citius    praeverbium    qualitatis   praelativae    similc 
25  cognominis  f  pro  matura  est  etiam  significantiam  liabens,  velut  iam  fessi 
ante  tempus  re  facta  ul  loquatur  non  ostendit  qualitatis,  sed  temporis.    at 
celeritas  sui  temporis  est  perfecta. 

Simul  et  una.     simui  iocum  demonstraty  una  congregationem. 

Comminus  et  eminus.    comminus  gladiis  pugnamus,   emtnus  iacuiis^ 
30  quia  illud  a  manibus  non  recedit^  hoc  e  manibus  emittitur. 

5  Inter  ad  saecula  (1.  adseculam)  et  comitem  et  clientem  .  adsaecula  est 
humilis  perscyerans  adsequendo  (/.  a  sequendo)  nomen  trahens,  comes  vel  itineris 
vel  amicus  potentioris,  cliens  utirumque  (/.  utrumque)  cod.  Mont.  29  Comminus 
Beda  267,10 


2  ex  hisdem  N  5  adsecula  N  assecla  ?  tribus  locis  6  sodales  adules- 
centiae  nn  e  cliens  ita  comes  N  sodalis  adolescentiae  nomen  est .  cliens  implorat 
opem  et  fidem  .  ita  comes  ?  8  docet  factum  ?  14  temerarius  qui  sine  ? 
17  lonquincum  N  longinquum  ?  18  opponitur  lonquincum  iteneris  N  appo- 
nitur  longinquum  itineris  g  21  aestns  a  nimio  calore  nomen  accepit  ?  aestus 
animi  a  colore  nn  accipit  N  24  praelatiuae  ?  —  latiue  duabus  Utteris,  ut 
videbatur,  ddetis  N  25  pro  maturum  est  g .  corruptam  et  mancam  codicis  scripturam 
exhibui  velut]  ut  g  26  re  facta]  refata  editio  Ascensiana  29  Comminus 
et  eininus  iaculis  ut  videttir  N  Cominas  :  iaculia  ?  .  supplementa  praebuit  Beda 

OBAMMATICI   X.ATINI     VII.  34 


522  [CORNELII  FRONTONIS] 

p.  2198.  2194  P. 

Parsi  ct  peperci.     parsi  semei,  peperci  saepius. 

Dicere  et  loqiii  et  narrare.    dicimus  quod  voiumus,  loquirour  inyiGeiD^ 
narramus  quod  ignoratur. 

Yultus  et  os.     vultus  proprie  liDminiSy  os  omnium.  | 

Memoriose  et  memoriter.    memoriosus  habet  ad  vetustatem  refereodaiii  i 
memoriam,  memor  beneficii  memoriam  vel  iniuriae  refert.     ita  memoriose 
qui    facit^   ostendit   in   oroni  re  naturae    bonum;   memoriter    gratum   vel 
fortem  ex  eo  ostendit,  quod  aut  retribuit  beneflcium  grate  aut  iniuriam 
vindicat  forliler. 

Ordinare  et  disponere.     ordinatio  simplex  est,  dispositio  vaga.  i» 

Consideratius  et  considerantius.  consideratius  praeverbium  ex  cogno- 
mine,  considerantius  ex  participio. 

Dedicatum  et  consecratum.  dedicatur  deo,  consecratur  quasi  sanctum 
constituitur,  hoc  est  dedicatur  deo^  consecratur  quod  profanum  sit. 

Quatenus  et  quatinus.     qualenus  qua  flne^  quatinus  quoniam.  i5 

Voluntatem  et  voluptatem.     voluntas  facto  gaudet,  voiuptas  fleri  cupit. 

Novissimum  et  ultimum.     novissimum  ordinis,  ultimum  orbis. 

Furtim  et  furaciter  et  furtive.  furtim  cum  incipit,  furaciter  quasi 
artiflciose  a  consuetudine  invoiandi,  furtive  f  iam  quod  ablatum.  ergo 
furtim  furaciter  furax  furtive  locus  facit.  20 

Imum  ct  inflmum.  imura  summo  respondet,  inflmum  velut  infra 
humum. 

Commodare  et  accommodare.  commodat  mutuam  pecuniam,  accom- 
modat  aptat. 

Splcndorem  et  fulgorem.     fulgct  natura,   ut  ignis  soi^  splendet  arie, » 
ut  aurum  argentum. 

Mereri  et  mererc.  meret  pretium^  meretur  gratiam.  itaque  illud 
vectigale,  hoc  honorarium  est. 

l^edale  et  pedule.  pedale  mensura  est  pedis,  peduie  vero  sub  pedi- 
bus  praestat  utilitatem.  20 

Araneum  et  «iraneam.    araneum  quod  textum  est,  aranea  quae  texit. 

Opinionem  et  rumorem  et  famam.     opinio  hominem  suspectum  facit, 

1  Inter  parsi  et  peperci  .  parsi  semcl,  peperci  tam  semel  quam  saepias 
cod.  MofU, 

1  Parsi  et  pepersi  parsi  scmel  pepersi  eaepius  N  :  peperci  tUroque  loeo  g 
5  ad  vetustatem  refercodam]  ad  dicta  factaque  referenda  ?  8  quod  uel  retri- 
buit  ?  .  in  codice  utrum  a  afi  \\  scriptum  esset  non  certo  apparebat  10  vaga] 
varia  coniecit  Buttmannus  14  fortasse  dedicatur  dco  debitum  prophaniim  g 
profano  N  15  fine]  finis  N  fini  g  19  quod  iam  ablatum  Fabricius 
21  velut]  ut  g  25  aplendet  artificio  Fabricius  arte  om,  N  ^s  28  hono- 
rarium  Fabricius,  honoratum  N       29  pedule  uero  sob  ?  pedole  a  sob  N 


DE   DIFFERENTUS  523 

p.  8194.  2195  P. 

fama  vel  comnieDdat  vei  destruit,   rumor  indicat.     opinio  bstendit^  fama 
iudicat;  rumor  tumultuatur.  | 

Querimoniam  et  querelam.     querimonia  cerlae  rei  esl,  quereia  super- 
vacua  est.     itaque  prior  gravitatis,  posterior  levitatis  est. 
5  Transfugam  et  perfugam.     transfuga    suos  reliquit  et  ad  alios  venit, 

perfuga  supplex  est.     ergo  transfuga  ^  ut  adiuvetur. 

Hunc  et  istum  et  ilium  et  eum.     hunc   et  istum   in  proximo   notat; 
illum  ostendit   quidem  longe  stantem,    sed  in   conspectu;   eum   absenlem 
refert. 
10  Glorium    et   gloriosum    et   gioriatorem.      glorius    unius    est    gloriae; 

gloriator   non    liabet   causam    gloriandi,    sed    tamen    gloriatur;    gloriosus 
pluribus  ex  causis  esse  cogitur. 

Abrogantem  et  adrogautem.    adrogat  aiiquid  sibi,  etiamsi  non  meruit; 
abrogat  qui  alii  aufert  vel  qui  legem  tollit. 
15  Continue    et   continuate.      continue    facimus,   continuate    sine   inter- 

missione. 

Externum  et  alienum  et  extraneum  et  extrarium.    exlernus  est  exterae 
gentis;   alienus  nulio  loco,   sed   re    differt;   extraneus  qui  exlra  eandem 
ianuam  est;  extrarius  qui  extra  eandem  aream  est 
20  Lucidum  et  luminosum.    lucidum  est  quod  aperto  caelo  lumen  accipit, 

luminosum  quod  multis  foraminibus  inluminatur. 

Expertum  et  experrectum.  expertus  est  aliquid  aut  in  bona  parte 
aut  in  mala,  experrectus  de  somno. 

Delubrum  et  saccUum  et  templum  et  lucum  et  fanum  et  bidental. 
85  delubrum,  in  quo  homines  pericula  sua  deluunt;  ponunt  enim  vel  pilum 
vel  scutum  vel  alia  plura  suscepta  votis:  sacellum  parvulum  aedificium 
diis  consecratum:  templum  in  loco  augurato:  lucus  locus  fulmine  ictus  ct 
arborum  spissitate  tectus:  fanum  Fauno  consecratum,  uude  Fauni  appella- 
bantur  prius  ct  illi  qui  vagabautur  fanatici:  bidental  locus  fulmine  tactus 
so  et  expiatus  ove;  bidentes  enim  oves  appellantur. 

Occidere  et  interficere  et  perimere  |  et  iugulare  et  necarc.  interficere 
et  perimere  prisca  sunt,  occidere  ob  caedem  dictum  est,  iugulare  ob 
iugulum,  necare  a  nece,  interficere  a  facto. 


13  Abrogat  qui  aliena  aufert  vel  qui  legem  tollit,  adrogat  qui  sibi  aliquid 
plus  iusti  (L  iusto)  adsumit  nec  aliorum  exspectat  iudicio  (/.  iudicium),  sed  suo 
nititur  cod.  Mont. 


1   fama   iudicat   ?   fama  indicat    %U  videbatur    N         3    Qucrimoniam   et 

querelam  om.  N,  add.  9         6  lacu/nam,  qua  definitio  nominis  transfuga  exdditj 

indicavi  .  ergo  transfuga  venit  ut  adiuvet,  perfuga  ut  adiuvetur  coniecit  BfUt- 

mannus        7  notant  g         12  ex]  de  ^         18  non  loco  sed  re  differt  Fabricius 

differunt  N  ^ 

34» 


524  [CORNELn  FRONTONIS] 

p.  2196.  2197  P. 

Virtutem  et  fortitudinem  et  vigorem  et  velocitatem  et  yehementiain. 
virtus  hominum  summum  bonum  est,  quae  in  oratione  et  in  cursu  potest 
videri:  forlitudo  vis  corporis  ad  sustinendos  labores:  vigor  animi  habet 
elationem:  velocitas  corporalis  celeritas^  quasi  velo  cita:  vehementia  a 
vi  et  impetu  mentis.  s 

Facultatem  et  facilitatem.  facultas  locupletis^  facilitas  artificis  est 
itaque  dives  facuitatem  habet  multa  vel  emendi  vel  redimendi,  artlfex 
opera  perGciendi  faciiitatem. 

Siiere  et  tacere.  silet  cuius  loquentis  sermo  comprimitur  ab  ipsa 
significatione  iitterae  s,  tacet  qui  ne  loqui  quidem  coepit.  ]• 

Ignoscere  et  concedere.  ignoscit  qui  dissimulat  se  nosse  qnod  com- 
perit  et  ita  silentio  peccata  f  fecerit,  concedit  qui  omnia  peccata  condonat 

Habere  et  possidcre.  Iiabere  potest  etiam  f  fur  nequam;  possidet  nemo, 
nisi  qui  aut  relictae  aut  donatae  rei  aut  emptae  dominus  est.  ita  in 
habente  onus,  in  possidente  usus  est.  is 

Munus  et  donum.  munus  quod  amicus  vel  cliens  vel  libertus  officii 
causa  mittunt,  vel  mniius  giadiatorium;  donum  quod  diis  datur:  inde  ubi 
dona  ponuntur,  donarium  appcUatur.  possunt  et  illa  nihilo  minus  dona 
dici,  quae  donant  pauperibus  divites  vel  potentes  .  iliud  quoque  donum 
putandum  est,  quod  militibus  donatur  in  castris,  ut  valiaris  corona.  so 

Noxam  et  noxiam.     iioxa  poena  est^  noxia  culpa. 

Scieutem  et  scitum.     sciens  qui   scit,  scitus  qui  scitur  vel  festivus. 

Animantia  et  animalia.  animantia  animam  faciunt,  animalia  animam 
habent. 

Abspulsum  et  repulsum.     abspulsus  est  ab  aliquo  pulsus,   repulsus  ss 
relro  pulsus. 

Visum  et  visitatum.     visum  semel,  visitatum  saepius  scito  esse.  | 

Metum  et  timorem  et  formidinem  et  pavorem.  metus  motus  est 
animi,  timor  tumor,  formido  fert  interdum  rationem,   pavor  puerilis  esL 

Heperire  et  inveiiire  .  reperimus  nostra,  invenimus  aliena.  90 

Videte  et  videtote.     videte  imperat,  videtote  mandat. 

Proprium  el  privatum.  proprium  cuiusque  proprium,  privatum  non 
publicum. 


2  hominnm]  hominis  <5  quae  et  in  oratione  Fabricitis  3  nigor  animi 
habet  elationem  <5  nigos  ui  et  elatione  ut  videbatur  N  .  fortasse  vigor  a  vi  et 
elatione  4  qua»i  uelocita  <5  quasi  uelocitas  N  uehimentia  N  10  ne  loqui 
Fahricius,  nec  loqui  N^s         12  peccata  impunita  fecerit  <5        13  fur  nequam  g 

r 
foma  qnam  N  fur  et  nequam  Fabricius        14  aut  testamento  relictae  PtUschius 

15  usus]  ius  Fabricius  20  uallaris  ?  uallari  N  23  animantia  animua 
facit  <5         25  Abspulsum  —  retro  pulsuB  post  27  scito  esse  coUocata  sunt  in  ? 

ab  aliquo  Fcibricitis,  a  quo  N<5  27  ecito  ?  scio  N  29  timor  quasi  ttimor 
Fabricius        30  Repperire  N        repperimna  N 


DE  DlFFERENTllS  525 

p.  X197.  2198  P. 

Onus  et  sarcinam.    onus  vchiculorum  et  maius  est,  sarcina  hominum. 

Sumere  et  accipere.  sumimus  quae  posita'  sunt,  accipimus  quae 
porriguntur. 

Locupletem  et  divitem  et  opuientum  et  potentem  et  beatum  et  fortu- 

5  natum   et  pecuniosum.     locuples  a   copia  locorum;    dives,  quia   dlvidendi 

facultatem  habet;    opulentus   ab    opibus;    potens,    quia  quod  vuil    polcst; 

fortunatus    cui   forte    aliquid   coutigit;   beatus   auimo,    qui    apud  Graecos 

^axaQtog  est;  pecuniosus  qui  habet  pecuniam  vei  pecora. 

Grandem  et  magnum  et  inmanem.     grande   in  incremenlo,  magnum 
10  in  amplitudine^  ihmane  praecipuae  ampiitudinis. 

Poeticen  et  poesin  et  poema  et  poeticum.  poetice  est  rei,  ut  histo- 
rice^  poesis  operum  contextus^  poema  certis  pedibus  et  iegitimis  inclusa 
materia^  poeticum  in  poeta  utile  esL 

Homonymiam  et  synonymiam.     homonymia  una  voce  muita  significat, 
15  synonymia  muitis  vocibus  idem  testatur. 

Ciupeum  et  clypeum.     clypeum  armorum,  clupeum  imaginis. 

Parvum  et  breve  et  exiguum  et  pusilium.  parvum  in  tempore,  breve 
in  spatio,  exiguum  in  corpore  infantis^  pusillum  in  corpore  pumilionis. 

Involare  et  subripere.     involat  qui  in   die   venit,   subripit  clam^  id 
20  est  furtive. 

Speciem  et  specialitatem  et  specietatem.  species  divisio  est  generis, 
specialitas  ficta  est  ab  Antonino  grammatico,  specielas  qualitas.  ] 

Praeverbium  et  adverbium.     praeverbium  est  euphonon:  adverbium  et 
vitiosum  et  fictum  est^  tamen  in  usum  est  receptum. 
26  Compendium  et  dispeudium  et  damnum  et  detHmentum  et  iacturam. 

compendium  undique  ad  pondus  pertinet,  dispendium  deteritur  in  ponde- 
ribus,  damnum  dat  omnibus,  detrimentum  usu  tritum;  iactura  quae  iacitur, 
ut  levetur  ouere  navis. 

Aegrum  et  aegrotum.     aeger  animo^  aegrotus  corpore. 


1  Onofl  Beda  282^2      16  Clupeum  Beda  267,12      29  Aegrum  Beda  262,18 


1  Onus  et  sarcinam  ^  Onus  et  sarcina  N         4  furtunatum    'N         5  quia 

diuideudi  facultatem  g  qui  a  di  facultatem  N       6  qui  quod  uult  ?        7  furtu- 

natug  N         contingit  ?         animo]  uero  ?         9  grande  incremento  i\^?  10 

immane  ?  inmanem  N       12  et  legitimis  numeris  inclusa  Fabricius       16  clupeum 

armorum    clypeum   imaginiB   ?  18   pumilioniB   9   humillionis  N         19   qui 

le 
indin  N        21  generis  <5  genef  {7u)C  est  generum)  N        22  Antonio  <5  Antonio 

fGniphone]  Fabricius         qualitatifl  g         23  praeverbium  est]  aduerbium  est  N 
euphonon  Fabricius,  eufimion  s  enphemion  ed,  AsCy  euphemon  Futschius  (N?) 

24  uitiosa  N  24  in  usu  n  est  .^  in  usu  nuuc  est  ?  26  deteritur  Hein- 
dorfiusy  detexitur  Ng  :cf.  Varr.  de  l  l  V 183  dispendium  ideo,  quod  in  dispen- 
dendo  solet  minus  fieri        27  iactura  quod  iacitur  ex  onere  nauis  g 


526  [COBNELII  FRONTONIS] 

p.  2198.  S199  P. 

Altitudinem  et  alimentum  et  alimoniam.  altitudo  incrementuin  est 
corporis,  aiimentum  incrementum  infantis,  alimonia  nomen  derivatiyuin  ab 
alendi  via  quasi  particuia  animi. 

Aequale  et  aequabiie.  aequalis  aiterius  staturae  par  est,  aequabile 
quod  aequari  potest.  5 

Inscium  et  nescium.  inscius  aiiquid  nescit^  nescius  nihil  novit:  alter 
in  parte  errat^  alter  in  toto. 

Giaciem  et  nivem.  glacies  est  quae  ex  coitu  aquae  constagnat,  nix 
ventorum  ritu  cadit. 

Contrarium  et  adversarium.     contrarium  negotium^  adversarius  homo.  m 

Gallum  et  Gallicum.     Gallus  natione,  Galiicus  ex  GaUia. 

Acuere  et  exaciiere  praepositione  distinguuntur. 

Incertum  et  dubium.  incertum  nec  tempus  nec  numenim  recipit, 
dubium  a  duobus  incipit. 

Ambulare    et   inambulare.     ambulare   incipiunt   infantes,    inambnlant» 
liomines. 

Modulari  et  moderari.  moduiari  est  carmen  *  moderari  modum 
imponere. 

Barbaram  locutionem  et  barbarismon.  barbara  locutio  proprie  pere- 
grina  est^  barbarismos  fit  etiam  in  latini  sermonis  locutione.  so 

Cadere  et  dccidere.     cadit  etiam  in  plano,  decidit  ex  aito. 

Subsidium  et  praesidium  et  auxilium.  subsidium  quod  subest  deO- 
cientibus,  |  praesidium  imponitur^  auxilium  repentinum  est  ita  subsidium 
ad  sccundos  casus  praeparatur,  praesidium  ad  custodiam  coliocatur,  auxi- 
iium  ut  prosit  ex  insperato  venit.  15 

Distraliere  et  diducere  ct  divellere.  distrabere  a  trahendo,  diducere 
a  ducendOy  divcllere  a  vellcndo. 


4  Aequale  Beda  262,20  10  Intcr  adversarinm  et  contrarium.  adversarius 
animo  est,  contrarius  loco  (Z.  locnm)  significat  cod,  Mont.  11  Inter  Gallum 
ot  gallicum  et  gallicanum  .  Gallum  dicimus  hominem  in  Gallia  natum,  gallicnm 
quod  ex  Gallia  natum  {corr.  latum)  est,  gallicanum  morem  dicimus  vel  negotiam 
cod,  MofU.        21  Cadere  Beda  267,13 


1  Alitudinem   et   deifide  alitudo  ?  2  alimonia  deriuatiuum  ab  alendo 

quasi  particula  animi  ?  .  fortasse  ab  alendi  vi  vcl  quasi  particula  animi  4 

est  om.  s        10  Contrarium  —  homo  s  Contrarium  et  adversarium  homo  .... 
negoti  .  .  .  N .  reliqua  in  dctrita  codicis  scriptura  non  aj^paruerunt        11  Gallum 

—  Gallia  <5  Gallum  et  ^llicum  1 gallicum  gallus  natione  gallicus  galli  .  .  . 

N  .  Gallum  et  gallicum  bis  scripta  esse  videntur  in  codice        12  distingxmtnr  A" 
17  modulari  est  carminis  modos  facere  Fabricius  .  fortasse  modulari  est  car- 

V 

minis        moderari  est  modum  imponere  ?        20  barbarismos  fit  N       26  dedncere 
priore  loco  N,  utroque  ^ 


DE  DIFFERENTIIS  527 

p.  2199.  2200  P. 

Corruptelam   et   corruptionem.      corrupteia    ipsa   res   est^    corruptio 
corrumpentis  administratio. 

Caerulum  et  caeruleum.    caerulus  naturae  color  est,  caeruleus  [naturaj 
fmgitur:  ita  alterum  est,  alterum  fit. 
5  Properare  et  festinare.     qui  properat  apparet  non  esse   fessus,   qui 

festinat  videtur  esse  defatigatus. 

Polire  et  novare.     polimus  rudia,  novamus  vetera. 
Nobilem  et   generosum.     nobilis  a  nobilitate    rerum,   generosus   qui 
graece  avysvT^g  appellatur:  ita  alter  ex  re,  alter  ex  cognatione  est. 
10  Nationem   et   gentem.      natio   solum   patrium    quaerit,    gens    seriem 

maiorum  explicat. 

Praeparare  et  comparare.    praeparare  prius,  comparare  undique  parare. 
Guttam  et  stillam.     gutta  manet,  stilla  cadit. 
Convenire  et  coire.     convenit  in  unum^  coit  in  acta. 
15  Causam  et  patrocinium  et  orationem.     causa  est  de  qua  agitur,  patro- 

cinium  quod  adcommodatur^  oratio  quae  loquitur. 

Superbiam  et  adrogantiam.     superbia  est  a  superhabendo,  adrogantia 
etiam  in  pauperem  cadit 

Scrutari  et  quaerere.     scrutatur  in  te  ille  qui  a  tc  intercipit  aliqua 
20  secrcta:  quaerere  duo  signiflcat,  vei  quod  abest,  vel  quod  ad  patrimonium 
refertur. 

Adnuere  et  innuere.     innuit  vei  capite   vel  supercilio,  adnuit   ad  id 
quod  dictum  vel  factum  est. 

Gnatum  et  natum.     gnatus  fliius,  natus  vel  pullus. 
25  Insimulare    et    simulare.      qui   insimulat    vel    arguit    vel    flngit,    qui 

.    simulat  probare  vult  quod  non  est.  | 

Proelium  et  bellum.     bellum  etiam  sino  proelio  est,  cum  indicitur; 
proelium  [in]  ipsa  pugna. 


3  Caeruluni  Beda  267,14  22  Inter  adnuere  et  innuere  et  abnuere  .  ad- 
nnit  ad  quod  dictum  est,  id  est  promisit,  innuit  autem  supercilio,  abnuit 
negavit  cod,  Mant. 


1  Corruptelam  et  corruptionem  .  comiptela  ipsa  res  est  g,  Corruptelam  et 
corruptionem  corruptela  ipsa  e  |  corruptionem  corruptela  ipsa  e  ^  3  caeruleus 
fingitur  Beda,  caeruleus  naturam  fingit  ^  5  paret  non  esse  fessus  X(5  apparet 
non  esse  fessum  cditio  Basileensis         8  nobilis  a]  nobilem  <5         9  €Vr€N6C  N 

11  explicat  om,  <5        14  coit  inactat  N  coit  in  ?  coit  in  multos  Fabricius 
16  fortasse  quae  loquimur        19  ille  qui  intercipit  ?  illi  qui  at  tintercip  N,  in 
quo  cip  nofi  certo  apparuU        20  abest  <5  habest  N        21  refertur]  pertinet  s 
22  annuit  ad  id  quod  dictum  vel  factnm  est  Fabricius,  adnuit  ad  |  quod  dictu  h 
porc  .  .  .  N  annuit  ad  quod  dictum  uel  ?  24  natus  pullus  <5.  foriasse  natus 

etiam  puUus        28  proelium  ipsa  pugna  <5 


528  [CORNELII  FRONTONIS] 

p.  S200  P. 

DUigeiitiam  et  curam.  diligenlia  a  diligeudo  singula^  huic  neglegentia 
opponitur,  nec  recipit  errorem:  cura  animi  est^  quae  aniium  facit  homiDem 
et  tam  honestae  quam  inhonestae  rei  esL 

Regium  ct  regaie.    regium  quod  regis^  regaie  quod  rege  dignum  est. 

Erraticum  et  erraticium.   erraticus  et  potest  errare  et  solet,  erraticius » 
animus  est  qui  solet  errare  et  desinit:  erratio  cuim  auimi   est   repentina 
commotio. 

Errorem  et  errationem.  error  est  rei  vitium^  ut  amor  dolor;  erratio 
incertae  viae. 

Erratrix  et  erratica.     erratrix  personam  respicit^  ut  venatrix;  erratica  lo 
hedera  et  vitis. 

Notare  et  adnotare.  notat  vei  iocum  quis  vel  personam  vcl  noxiam, 
adnotat  qui  uotae  quid  adicit. 

Salubre  et  salutare.  salubre  ad  iocum  refertur  et  ad  cibum,  salutare 
consiiium  est.    ita  salubre  non  nocet^  saiutai*e  prodest.  15 

Committere  et  credere.     commitlimus   consilia,   credimus   pecuniam. 

Sub  et  iu.  sub  non  numquam  pro  ciam  ponitur^  ut  subripuity  id 
est  clam  rapuit,  aut  ferc  nolat  aliqua  subdita;  in  aut  intus  significat  aut 
nimis  aut  valde  et  interdum  pro  non  ponitur. 

Claritatem  et  claritudinem.     claritas  tani  luminis  quam  perspicuitatis^  so 
claritudo  geucris.     prior  itaque  splendoris^  posterior  nobilitatis  est. 

Viciniam  et  vicinitatem.  Vicinia  vicorum  coniunctio^  vicinitas  horai- 
num  conversatio  est. 


1  Inter  cnram  et  diligentiam  .  cura  cor  aurit  (/.  haurit),  id  eat  minuit,  et 
cruciatum  habet,  qui  corruat  (/.  cor  urat)  :  dili^entia  est  rerum  administratio  et 
ost  contrarium  neglegcntiae  coi^.  Mont,         4  Regium  Beda  ^^7^:27  5  Inter 

crraticium  et  erraticuni  .  erraticius  est  qui  animo  errat  .  nihil  enim  aliud  est 
erratio  quani  ropontina  animi  comniotatio  .  erraticius  (/.  erraticus)  est  qui  loco 
terrae  suae  errat  cod.  Mont.  8  Errorem  —  11  vitis  Beda  271,25  14  Salubre 
Beda  2bs,31        20  Claritatem  Bcda  207,16 


2  quae  anxium  facit  hominem  et  tam  honestae  quam  inhonestae  rei  est  ^? 
quae  tam  anxium  facit  honiinem  qua  hominem  sta  rei  e  iV^  4  quod  regis  fiiit 
Beda        7  commotio  <5  commitio  N        10  erratrix  personam  respicit  ut  venatrix 

Beda,  erratrix  pers e  uenatrix  N  erratrix  per  se  rapta  est  ut  uenatrix 

<5  .  in  dctrita  codicis  scriytura  paulo  pluray  quam  quae  in  editiofic  lcguntur, 
d^esse  videbantur  11  hedera  uitis  <5  15  prodest  consilio  <5  .  consilio,  quoii 
in  fine  sequcntis  rcrsus  scriptum  crat  in  codice,  errore  cditoris  huc  trampasitum 
est  16  consilia  g  consilio  N  17  subripuit  clam  rap  .  .  .  .  ee  notat  aliqua 
8ubd  ....  intus  significat  N,  ubi  intus  in  detrita  scriptura  nofi  ccrto  apparebat^ 
subripuit,  clam  rapuit,  aut  fere  notat  aliquid  subditum  .  in  aut  intus  significat 
5  .  cf.  Bed.  de  ortlwgr.  p.  2iy8,24  sub  —  ponitur  non  numquam  et  pro  clam,  ut 
subripuit,  id  est  clam  rapuit  19  nimis]  minus  editio  Basileensis  21  nobi- 
litatisj  generis  corr.  nobilitatis  N 


DE   DIFFERENTIIS  529 

p.  2200.  2201  P. 

Communionem  ct  communitatem.     communitas  est  commuuicandi  vo- 
luntas,  communio  undique  munitio. 

Fultionem  et  fulturam.     fultio^  dum  Gt;  fuitura^  cum  facta  est. 

Mciritimum  et  marinum.     maritima  ioca  sunt  vel  prope  mare  introitus 
5est^  marina  vel  navis  vel  belua. 

leiunium  et  ieiunitatem.    ieiunium  dies  est^  ieiunitas  cibi  abstinentia. 

Elinguem  et  eiinguatum.     elinguis  habel  linguam^  sed  usu  eius  carel; 
eiinguatus  amisit.  | 

Suspicacem  et  suspiciosum.     suspicax  arguit^  suspiciosus  recipit. 
10  Restiarium  et  restionem.     restiarius  qui  facit^  restio  qui  vendit. 

Austerum  et  severum.    austerus  graeca  consuetudine,  severus  a  saevo. 

Eloquentiam  et  eloquium.     eloquentia  perfecta  vis  orationis,  eloquium 
ars  supposita  commode  eloquendi. 

Servitutem  et  servitium.     servitus  esl  sub   domino^   servi   patientia 
15  servitium  facit. 

Vituperationem  et  culpationem.     vituperatio  vitium  parat,  culpatio  a 
culpa  incipit. 

Nominare  et  appellare.     nominatio  nominat  quem  appellat;  appellatio 
appellautis    vox    est   iu    ministerio,   et   appellat   vel  a  potentiore   propter 
20  iniuriam^  vel  invocat  auxilium  magistratus^  vel  cum  pecuniam  reposcit. 

Tris  et  tres.     tris  in  accusativo  casu^  tres  in  nominativo  et  vocativo. 

Necessitatem  et  necessitudinem.     necessitudo  vel  sanguinis  vel   meri- 
torum  cum  praeceptoribus  vel  cum  amicis;  necessitas  inmutabilis  res  est^ 
ut  mori  necessitatis  est. 
25  Serum  et  sero.     serum  ad  negotium  pertinet^  sero  ad  tempus. 

Decus  et  gloriam.     decus  est  instrumentum  cuiusque,   gloria    quasi 
houoris  merces. 

Ilonorem  et  laudem.     honor  dignitatis  consummatio   vei  privatim  vel 
publice^  laus  secunda  exislimatio  recte  factorum. 
30  Familiarem  et  familiaricum.    famiiiare  ad  dominum  non  refertur^  cum 

amici  familiares  sint;  familiaricum  quod  servo  competit^  ut  sagum  gladium. 


4   Maritimum  Beda   278,34  .  Inter  maritimum  et  raarinum   .  maritimum 
proximum  mari  ostendit,  marinum  ex  ipso  mari  cod.  JHont. 


4  Maritimam  et  marinam  N  :  Maritimum  —  belua  om.  <5,  maritima  sunt 
loca  mari  vicina,  marina  navis  vel  belua  Beda  11  a  saevo  <5  a  seuero  N :  cf. 
Camod.  de  orthogr.  p.  181^  13  ara]  pars  N<5  16  paratj  parit  editio  As- 
censiana  .  cf.  Donat.  in  Ter,  Andr.  proh  15  vituperant,  vitium  rei  parant 
10  appellat  ad  potentiorem  FahriciMkS  20  vel  invocat]  ut  inuocat  <5  23  vel 
ante  cum  otn.  N<5  30  Familiare  et  familiarium  ?  31  familiaricum]  fami- 
liarium  ^ 


530  [CORNELU  FRONTONIS] 

p.  2201.  2202  P. 

Ofiectorem  et  infectorem.     infector   colorem   mutat^    oflTector    officio 
obest. 

Certum  et  verum.    certum  recipit  praepositionem  et  flt  incertum,  et 
certum  vel  pondus  vei  rei  pretium;  venim  opponitur  falso. 

Figuram  et  formam.     figura   artis  est  opus;   forma  naturae   bonum,  s 
unde  etiam  formosus  dicitur. 

Ignominiam   et   infamiam.      ignominia  |  imponitur  ab   eo    qui    potest 
animadversione  innotare;  infamia  ex  muitorum  sermone  nascitur. 

Nulium  et  neminem.     nuilus  est  tam  in  re  quam  in  persona;  nemo 
in  persona  dicitur^  id  est  ne  homo.  i» 

Iratum  et  iracundum.     iratus  ex  ofiensa  est,  iracundus  natura. 

Periculum  et  perniciem.     periculum  timetur^  pernicies  contra  necem. 

Feroces  et  feros.     feroces  animo,  feri  leones  ceterique  similes. 

Omnes  et  cunctos  et  universos.     omnes  nullum  excipit^    ut  omnes 
liomines,  ita  res:  cuncti  utiquc  in  personarum  numero  nominantur  prisco  i5 
dicti  verbo:  universi  in  unam  sententiam  conversi  diceudi  quid  sive  faciendL 

Auferre  et  eripere  ct  adimere.  aufert  quod  dedit^  adimit  imperio 
coactus,  eripit  vi.  itaquc  auferre  possumus^  adimere  iubemur,  erlpere 
valemus. 

Studium  et  discipiinam.     studium  animi  est,  disciplina  artis.  20 

Inchoare  et  inciperc.  inchoal  qui  incertum  facit^  incipit  cuius  exitum 
sperat. 

Bonum  et  commodum.  bonus  oppouitur  malo  f  quam  aliis  usu, 
commodus  aliis  necessario  utique  prodest. 

Decenleni  et  formosuni.     decens  in  gestu  est  et  motu  corporis,  for-  2& 
mosus  ab  excellenti  specie  dicitur. 

Decorem  et  speciem.  decor  communis  est  omnium,  is  facit  decentiam 
speciei;  species  propria  fit  cuiusque.  itaque  decor  in  habitu  est,  species  in 
membris. 

Litem  et  controversiam.     lis  nascitur^  pertinacia  efficit  controversiam;  so 


9  NuUum  Beda  2HIJ  11  Iratum  Beda  276,3         17  Inter  anferre  et 

adimcre  et  eripere .  auferimus  iurc  qui  quid  Q.  cui  quid)  dedimuB,  adimimus  iussione, 
eripimus  violenter  cod.  Mont. 


3  ct  ante  certum  om.  g         8  innotare]  notare  g         10  id  est  nemo  homo 
N  <;  ut  ne  homo  Beda  12  Periculum  et  perniciem  periculum  contra  necem 

timetur  peruicies  N<5  Periculum   et  perniciem  .  Periculum  contra  quamuis  rem 
timetur,  pemicies  contra  ni^cQm  Fahricius  13  Feroces    —    eimiles    post    IG 

faciendi  posita  sunt  in  <s        15  ita  et  res  ^        utiquej  itaque  ?        17  qui  dedit  g 

18  eripit  vij  eripuit  N  eripit  qui  plus  ualet  <s        23  quam]  qui  Tahricius 
28  proprie  corr.  propria  N  titj    sit   vel  fit  N  est  s  '         in  membris]  im- 

membris  N 


DE   DIFFERENTIIS  531 

p.  2202— 2«04  P. 

et  litigant  hoinines,  res  in  controyersiam  deducitur.    ita  controversia  partis, 
lis  sumniae. 

Rixam  et  pugnam.     rixa  sine  armis  est  et  habet  defensionem,  pugna 
legem  habet   vel    naturalem  vel  moralem.     aut  enim    palaestrans   exhibet 
5  virtutem  aut  armis  per  summa  vitae  pericula  dimicat 

Occulte  et  clam.     occulte  latent^  clam  celant  | 

Navum  et  celerem.    navus  a  praecipuo  navis  cursu  dicitur,  vel  alterius 

causa  navus^  qui  studet  per  ofticium  suum  alteri  prodesse:  celer  est  [celere] 

naturali  habitu  et  recipit  comparationem  superlationemque^  quia  cognomen 

10  est.     ita  navus  operam  navat  alteri^  celer  ut  suam  rem  ita  alterius  quoque 

celeriter  perficit 

Agilem  ct  strenuum  et  fortem.     agilem  actio  facil,  strenuum  motus, 
fortem  corpus. 

Contumeliam  ct  iniuriam.     contumeliam  inferunt,  iniuriam  patiuntur. 
15  Spectacula    et   spectamenta.     spectacula   loca   sunt   unde    spectamus, 

spectamenta  quae  spectantur. 

Pascentia  et  pabulantia.    pascentia  sunt  quae  ex  se  pascunt^  ut  prata, 
et  pascentia  mancipia  quae  pascunt;  ideo  etiam  pastores  vocantur:   pabu- 
lantia  vero  quae  pascuntur^  ut  iumenta. 
20  Volventia  et  volubilia.    volventia  quae  volvunt^  volubilia  quae  volvuntur. 

Animum  et  animam.     animus  qualitas  viventis,  anima  causa  vitae. 

Materiam    et    materiem.      materies    animi    est,  |  materia    arboris;    et 
maleries  qualitas  ingenii^  materia  fabris  apta. 

Hebescit  et  hebetescit.     hebescit  qui  natura  obstupescity   hebetescit 
25  qui  amitttit  aciem. 

Da  et  cedo.     cedo  sibi  poscit  et  est  inmobile^  dat  qui  f  non  finite 
facit  datum. 


12  Inter  agilcm  et  strennum  et  fortem  et  validum  .  agilem  actio  facit, 
strenuum  metus,  fortem  animus,  validum  corpus  cod.  Mont.  22  Materiam 
Beda  279,2        24  Hebescit  Beda  274^9 


1  ut  litigent  Putscliiua        partis  est  editio  Ascensiana        5  uirtute  a  armis 
N  uirtutem  uel  armis  ?  6  clam  caelant  Alteri  non  prodere  alteri  caelare 

naturali  habitu  inest  ?  verhis  quae  in  codice  post  S  ofQcium  suum  scripta  sunt 
huc  trampositis  8  navus]  natus  <5  alteri  —  habitn  otn.  <5  celerem 

celere  naturali  N        14  Contumeliam  et  iniuriam .  Contumeliam  inferunt  Iniuriam 

inferunt  ntur 

patiuntur  ?  Contumeliam  et  iniuriam  patiuntur  N        16  8{>ectantur]  spectamus  N 
17  ex  86  pascunt  Buttmannus,  ex  se  pascuntur  Ng        18  quia  pascuntur  N<5f 
quia  pascunt  Buttmannus  19  quae  pascuntur]  quae  ita  utuntur  N  quae  iis 

utuntur  <5  24  qui  utroque  loco  Beda^  quod  utroque  loco  N<5  obstupescit  ? 
obsturpescit  N  26  Da  et  cedo  Cedo  sibi  <5  Da  et  cedo  8ibi  N  finire 
Fabriciw 


532  [COENELn  FRONTONIS]  DE  DIFFEEENTIIS 

p.  2804  P. 

Fidelem  et  fidum.  fidelis  fit,  ut  domino  sertmy  fidus  naiura;  ita 
alter  tempore  cognoscitur,  alter  semper  invenitur. 

Laudem  et  laudationem.  laus  facti  instrumentum  est,  laudatio  vero 
est  rcrum  gestarum  relatio. 

Fere  et  aliquando  et  nonnumquam.    fere  futurum  significat^  aliquandos 
et  nonuumquam  quod  intermittere  non  patitur. 

Aptum  et  utile  et  idoneum.  aptum  loco  venit  et  tempore,  quod 
habet  summetriam;  utile  fertur  f  uti  prudentis  iitterae;  idoneum  Tel 
amicum  per  consilia  dicimus  vel  servum  in  usu  domini  sui. 

Saxum  et  lapidem.  ^  saxum  naturale  est^  lapis  qui  ei  saxo  caesus  est  i« 

Cerlationem  et  certamen.  certaCio  est  administrantium,  certameo 
operis. 

Victimam  et  hostiam.     victima  maior  est,  hostia  minor. 


1  Fidelem  Beda  27344  .  Inter  fidum  et  fidelem  .  fidelis  amicns  est,  fidns 
servus  cod.  Mont,  3  Inter  landem  et  landationem  .  laus  est  in  qua  virtns 
enitet,  laudatio  inqniBitio  .  alii  dicnnt  laudem  esse  eius  qni  laudatnr,  laudationem 
eins  qni  laudat  cod.  Mont.  7  Inter  aptnm  et  ntilem  et  idoneum  .  aptns  est 
loco  vel  tempore;  ntile  ad  id  refertnr,  nt  in  prndenti  latere  (/.  ntile  ad  aliquid 
refertnr,  nt  inpmdenti  litterae)  ntiles  snnt;  idonenm  dicimns  [vel  opibns]  ant 
amicum  per  consilia  ant  servum  in  usu  domini  sni  cod.  Mont,  10  Inter  saxum 
et  lapidem  .  sazum  natnra  est,  lapis  qni  de  aaxo  cecidit  vel  ascisns  est  cod.  Mont. 
11  Inter  certamen  et  contentionem  .  certamen  virtutis  aemulatio  est,  contentio 
alteratium  (/.  altercantium)  est  cod.  Mont. 


1  ut  domino  —  invenitur  Ofn.  N  et  laaina  indicaia  <;  .  st^plementa  prae- 
buit  Beda  .  fidelis  fit,  fidus  nascitur  Fabricius  3  uero  ?  n  {h.  e,  non)  N 
8  habet  snam  materiam  .  Vtile  fecit  ?  idoneum  nt  amicum  ^  9  dicimus 
ut  serunm  ?  domiui  sui]  hominis  N<s  10  estprtore  loco  om.  ?  13  hoBtia 
minor  |  Kxplicita  sunt  Comelii  Frontonis  Fragmenta  de  DifferentiiB  nominnm  et 
verbomm  ? 


Commentarius  de  notis  a  graecis  et  latinis  grammaticis  in  editionibus 
scriptorum  usurpatis  in  codice  Parisino  7530  f.  28  et  29  scriptus  est: 
cf.  gramm.  lat.  v.  IV  p.  XLI.  hunc  una  cum  Isidori  commentario  de  notis 
ex  orig.  I  20  excerpto',  qui  in  eodem  codice  f.  154  et  155  legitur, 
Mommsenius  descripsit  et  ex  eius  apographo  Bergkius  primum  edidit 
Zeitsclir.  f.  Aiterthumsw.  a.  1845  p.  81  sqq.  deinde  Osanngs  post  anec- 
doton  Romanum  Gissae  a.  1851  editum  p.  321  sqq.  utrumquc  iibelhmi 
siCy  ut  a  Bergkio  ad  fidem  codicis  editus  erat^  repetivit  et  notis  subiectis 
quaedam  quae  in  codice  corrupta  erant  correxit.  postea  Rcifierscheidius 
Parisinum  commentarium  pluribus  locis  coniectura  emendatum  in  Suetonii 
reiiquias  p.  137  sqq.  recepit.  nam  hunc  auctorem  secutum  esse  gramma- 
ticum,  qui  hacc  composuit,  probabile  est.  denique  Nauckius  post  lexicon 
Vindobonense  a.  1867  p.  278  sqq.  eundem  commentarium  edidit.  praeterea 
multi  in  vitiis  grammatici  vel  librarii  corrigendis  operam  collocaverunt.  his 
copiis  usus  libellum^  qui  in  editione  veterum  grammaticorum  non  videbatur 
omittendus  esse,  denuo  hoc  loco  edidi.  codicem  manu  scriptum  Maximilianus 
Bonnet  me  rogante  iterum  cum  priore  apographo  contuiit  eaque  quae 
adnotaverat  liberaliter  mecum  communicavit.  huius  igitur  studio  debetur, 
quod  paucis  locis  paulo  accuratius,  quam  antea  factum  erat^  scriptura 
codicis  indicari  potuit,  quamvis  et  admodum  pauca  sint  et  valde  exigua, 
quae  inde  accesserunt. 


NOTAE  XXI  QVAE  VERSIBVS  APPONI 

CONSVERVNT 

p.  137  R. 

—  obelus.  ^  asteriscus.  ^  —  asteriscus  cum  obelo.  >  simplex  ductus. 

>  diple.    >  diple  periestigmene.    3  antisigma.    0  antisigma  cum  puncto. 

5  L  coroiiis.    > —  diple  obelismene.  |  ^  aversa  obelismene.     )f(  ceraunion. 


Codex  Panaintis    3  obeleas,  ut  videtur,  corr.  obelns 


534  FRAGMENTVM  PARISINVM 

p.  138.  139  R. 

-^  obelus  adpunclus.  — <  obeius  cum  aversa.  >  diple  siiperne  obelata. 
>  <  recta  et  aversa  superne  obelatae.  ^  chi  et  ro.  |  fi  el  ro.  |  ancora 
superior.  |  ancora  inferior.  alogus. 

His  soiis  in  adnotationibus  Ennii  Lucilii  et   historicorum    usi   sunt  f 
uarrus  hennius  haelius  aequae  et  postremo  Probus^  qui  illas  in  Vlrgilio  s 
et  Horatio  et  Lucretio  apposuit^  ut  m  Homero  Aristarchus. 

—  obelus  versibus  apponitur  hac  causa.  Pisistratus  quondam  Athe- 
niensium  tyrannus  inordinata  et  confusa  adhuc  poesi  Homeri  praemio 
soUicitare  proposuit  eos  qui  eam  ordinarent  iisque  praemii  nomine  in 
singulos  versus  singulos  obolos  constituit.  mercede  multi  inducti  paiiperes>  lo 
quibus  ingenium  afnuebat^  quoniam  aut  invenire  aut  disponere  "f*  debei»at 
non  poteranty  fmgendo  piurimos  vcrsus  operis  nobilitatem  corrupenint 
unde  evenity.ut  postca  prudentiores  viri^  quorum  summus  in  hac  rc  fuit 
AristarchuSy  quotiens  inprobarent  versus  quasi  aut  maios  aut  non  Homeri- 
cos,  obeio  potissimum  notandos  existimarent.  nam  et  ipsius  Homeri  pro- 1^ 
prios  sed  non  eo  dignos  eadem  hac  nota  condemnarunt.  | 

^  asteriscum  Aristophanes  apponebat  illis  locis  quibus  sensus  deesset, 
Aristarchus  autem  ad  eos^  qui  in  hoc  puta  ioco  positi  erant^  cum  aliis 
scilicet  non  recte  ponerentur.     item  Probus  et  antiqui  nostri. 

Codex  Parisinus    1  diple  super  obelata  ^  —  recta  et  anersa  Bupeme  obelata 

2  fi]  fi  Uttera  graeca  alia  manu,  ut  videtur,  superscripta        anchora  utrOque 

u 
loco       3  alongus,  ut  t^idetur,  corr.  alogus       4  hennii  lucii      5  uarros       6  in  post 

nt  om.     8  comfusa  adhuc  poeesi      9  quia  ordinassent      10  obelos      14  inprobaret 

16  obelum  potissime  notandum  exhistimaret        16  sed]  et        17  aristofianes 

1  diple  supeme  obclata  Iteifferscheidius  2  recta  et  aversa  supeme  obe- 
latae  Eeiff^erscheidius  3  alogus]  Isidor,  orig.  I  20,27  alogus  nota  quae  ad 
mendas  adhibetur,  Serv,  in  Verg,  Aen.  X  444  adeo  ut  Probus  alogum  posuerit: 
cf.  Ribbeck  proleg.  in  Verg.  j).  151  4  his   et   olim   in   adnotationibus   Ennii 

Lucilii  et  scaenicoram  usi  sunt  Yargunteius  Laeliusque  et  postremo  Probus 
Hibbeckius  proleg.  in  Verg.  praef.  p.  IX  Ennii  Lucilii  Berghius  historicomm] 
scaenicorum  L.  Muellerus  a/nncd.  philol.  a.  1863  p.  176  5  cori^upta  gramma- 
ticorum  nomina,  quorum  probabilis  emendatio  inventa  non  est,  sic  ut  in  codice 
scripta  swU  exhibui  .  Vargunteius  Laelius  Archelaus  et  postremo  Probus  Berghius 
coll.  Suet.  de  gramm.  2,  Yargunteius  Ennius  Aelius  aeque  et  postremo  Probus 
Hertzius  Zeitsdir.  f.  Alterthumsto.  1845  p.  395,  qui  Ennium  grammaticum  signi- 
ficari  voluit  coll.  Suet.  de  gramm,  2  et  Isidar.  orig.  I  21,1,  Vargunteius  Ennias 
Aeliusque  et  postremo  Probus  BeifferscJieidius  y  Marcus  Ennius  Aeliusque  et 
postremo  Probus  Biesius  annal.  phUol.  a.  1866  p.  466,  Varro  Aelius  Aquila  et 
postremo  Probus  Osannus,  Varro  Sinnius  Aelius  acque  ac  (aeque  ut  3fu^Ueru8) 
postremo  Probus  L.  MueUerus  l.  c.  et  Nauckius  .  alia  temptavit  Steupius  de 
Probis  grammaticis  p.  37  sqq.  qui  illas  item  Vergilio  Steupius  9  qui  eam 
ordinarent  Beifferscheidius ,  qui  ordinarent  Osannus        10  obolos  Beiffersdieidius 

11   ut   debebat  Beifferscheidius ,   ut  debebant  Osannus  .  fortasse  decenier 
14  inprobarent  Osannus        15  obelo  potissime  notandos  Nauckius        existimarent 
Osannus        16  sed  non  Beiffersclieidius         18  ad  eos  versus,  qui  hoc  puta  loco 
recte  positi  erant  Beifjerscheidius 


DE  NOTIS  535 

p.  139.  140  R. 

^  —  asleriscus  cuiu  obelo  propria  nota  est  Aristarclii.  utebatur  aut^ 
ea  in  liis  versibus^  qui  non  suo  loco  positi  erant  item  antiqui  nostri  et  Probus. 

>  simplex  ductus  inter  versus  ponebatur  ad  separandas  res  a  rebus 
quac  inconexa  currerent,   quem  ad  modum  in  catalogo^  -cum  loca  a  locis 

5  aut  regiones  a  regionibus,  et  in  agone^  cum  praemia  a  praemiis^  certa- 
mina  a  diversis  certaminibus  separaiRur. 

>  diplen.aperistikton  primus  Leagoras  Syracusanus  apposuit  Homericis 
versibus  ad  separationem  Oiympi  a  caelo^  proprie  Oiympum  ab  eo  pro  monte 
positum  adnotans^  nusquam  pro  caelo,  quod  saepe  ovQavov  evQvv  dicat  et 

10  (laxQov  "Olv^Jtov,  neque  e  contrario  epitheta  permutet.  ponebat  autem 
tam  ad  montis  significationes  quam  ad  caeii:  utrimque  manifestatur  voluntas 
eius.  usus  et  in  multis  Aristarcbus,  nunc  ea  quae  praeter  consuetudinem 
tam  vitae  nostrae  quam  |  ipsius  poetae  apud  eum  invenirentur  adnotans, 
nunc  proprias  ipsius  figuras,  interdum  ea  in  quibus  copiosus  est^  rursus 

15  quae  semel  apud  eum  ponerentur.    similiter  in  nostris  auctoribus  Probus. 

>  diple  periestigmene  apponebatur  in  bis  quae  Zenodotus  Ephesius 
non  recte  adiecerat  aut  detraxerat  aut  permutaverat.    et  nostri  ea  usi  sunt. 

D  antisigma  ponebatur  ad  eos  versus  quorum  ordo  permutandus  erat. 
sic  et  in  nostris  auctoribus  invenitur. 
20  D  antisigma    (um   puncto    ponebatur,    cum    eiusdem    sensus    versus 

duplires  essent  et  dubitaretur,  qui  potius   iegeudi.     sic  et  apud   nostros. 

L  coronis  tantum  in  fine  libri  posita  invenitur. 

)|(  ceraunium  ponitur^  quotiens  multi  versus  inproliautur,  ne  per 
singulos  obclentur. 

Codex  Parisinus  1  uiebantur  4  inconexa]  in  conexu  quemammoduni 
catalogo  5  regiones  a  om,  cnm  anU  praemia  om.  6  a  diversisj  aduersis 
separan  ^  h,  e  vel  separantur  vel  separant  cum  nota  distinctionis  8  coelo,  ut 
videtur  9  prae  celo  6VPIM  10  permutat  11  utrumque  IG  in  bis 
1u>c  loco  om.        efesius        17  permutauerat  in  his  et  nostri        22  tantum]  au 

1  utebatur  Osannus        3  gimplex  ductus]  Isidor.  orig,  I  20,H  paragraphus 
ponitur  ad  separandas  res  a  rebus  quae  in  conexu  concumint(qui  inconexa  concurrant 
cod.  Par.)^  quem  ad  modum  in  catalogo  loca  a  locis  et  regiones  a  regionibus, 
in  agone  praemia  a  pracmiis,   certamina  a  diversis  certaminibus  separantur 
4  inconexa  concurrerent  Oaannus  5  in  agone  cum  praemia  Heifferscheidim 

7  Leogoras  Isidorus  orig.  I  20,14  9  nusquam  pro  caelo  Nauckius  Aristoph. 
Byz.  fragm.  p.  16        10  permutet  Naudkius  l.  c.        11  utrimque  Beifferscheidius 

12  U8U8  est  ea  in  multis  Bdfferscheidius  IG  diple  periestigmene,  id  est  cnni 
geminis  punctis:  hanc  antiqui  in  his  apponebant,  quae  Zenodotus  Ephesius  non 
recte  adieccrat  aut  detraxerat  aut  permutaverat  .  in  his  ct  nostri  usi  ea 
sunt  Isidorus  orig.  I  20,15  diple  perieetigmene  eis  apponebatur  quae  Biesius 
aniud.  phtlol.  a.  ls66  p,  472  .  in  his,  quod  in  codice  post  permutavcrat  scriptum 
est,  huc  transposui  17  similiter  et  nostri  ea  usi  sunt  Bibbeckius  proleg,  in 
Verg.  p.  151  .  fortasse  sic  et  nostri  ea  uai  sunt  22  coronis  tantum  in  fine 
Beifferscheidius  :  cf.  Isidor.  orig.  I  20,26  coronis  nota  est  quae  (chronis  nota 
tantum  cod.  Par.)  in  fine  libri  apponitur 


536  FRAGM.  PARIS.  DE  NOTIS 

p.  140.  141  R. 

•^  aversa  obelismene  f  in  ore  ponitur,    quae  ad  aliquid    respiciuot 
ut  ^nosne  tibi  fluxas  Phrygiae'. 

---  obelus  cum  puncto  ad  ea  de  quibus  dubitatur  toUi  debeant  necne. 

>  —  dipie  obelismene  ad  separandas  in  comoediis  et  tragocdiis  periodos. 
—  <iobelus  cum  aversa^  quotiens  strofae  antistrofos  infertur.  i 

>  diplc  superne  obelata  ponitui^ad  condicionem  loconim  yel  temponim 
vel  personarum  mutatam. 

>  <  recta  et  aversa  superne  obelatae  ponuntur  cum  eadem  *  signi- 
ficant  similcmque  sequentem  esse.  | 

^  clii  et  ro.     Iiaec  sola  ex  voluntate  unius  cuiusque  ad  aliquid  ad- 1» 
notandum  ponitur. 

^  fi    et    ro.     liacc  apponuntur^    quotiens  vel   cniendatio    vel    scnsus 
solliritius  est  inspiciendus. 

ancora  superior  ad  aliquod  praecipuc  dictum. 

ancora  inferior  ad  humilius  vei  inconvenienlius  quid  enuntiatum.      i5 


NOTAE  SIMPLICES 

>  bis  dictuni.  D  alienus  versus.  F  metafrasis  latina.  0  metafrasis 
graeca.  M  roalum  metrum  aut  aprepes.  77  contra  hisloriam.  S  super- 
vacuus.  —  repugnans.  H  ^  recte  positus  et  pugnanti  contrarius.  —  prac- 
positum  sine  consequente.  -^  consequens  sine  praeposito.  ^  alienus  et  so 
supervacuus.  O  J  0  ^  graeca  metafrasis  et  bis  dictum  et  repugnans. 
0P  graeca  metafrasis  et  repugnans.     0F  metafrasis  graeca  et  latiua. 

F.  de  notis  Probianis 

Codex  Parisinus    2  nosne]  nos.te.  frygi^  4  traguediis  5  obelns 

cnm  om.        strofe        10  ex  voluntate]  niz  ad  noluntatcm       12  scnsns]  eius  uenni 

14  anchora  utroque  loco        18  apr^es         19  propositnm  sine  consequente 
23  F.  de  notis  probianis  fiXPL   NOTK. 


1    aversa    cum    obelo    ad   ea    ponitur,    quae    ad    aliquid    respicinnt,    nt 
'nosne   tibi   fluxas   Phrygiae   res    vertere'    sqq.    Isidorus    orig,   I   20^8 
in  ora  ponitur  Osannus,  in  eis  ponitur  Riesius  annaX.  philol.  a.  1866  p.  472  . 
fortasse   his    apponitur  2   nosne]    Verg.   Aen.    X  88  5  aversa   (obolis- 

mene  add.  cod.  Par.)^  quotiens  strophe  et  antistrophos  infertnr   Isidorus   arig, 
I  20^17  8    recta    et    avcrsa    superne    obelata    ponitur    finita    loco    sno 

raonade  significatque  similem  sequentem  qnoque  esse  Isidorus  orig.  I  20^0 
lacuna  quam  indicavi  in  hunc  fere  modum  suppleri  potest,  cum  eadem  strophe 
saepius  repetitur,  et  significant  similem  quoque  sequentcm  esse  .  nam  in  mono- 
strophicis  carminibus  eas  notas  positas  esse  Isidori  de/initio  docet  10  haec  sola 
ex  voluntate  (hoc  e  soki  ex  uoluntate  cod.  Par.)  uniuscuinsqne  ad  aliqnid  no- 
tandum  ponitur  Isidorus  orig.  I  20,22  haec  sola  ex  voluntate  Ueiffersclieidius 
ex  Isidoro  .  fortasse  haec  ex  sola  voluntate  utroque  loco  12  vel  sensus  eius 
versns  soUicitius  Reiffersclieidius ,  vel  sensus  versns  sollicitius  Bergkius  annal. 
philol.  a.  1871  p.  319        19  praepositnm  sinc  consequenti  Osannus 


Ex  codice  Vindobonensi  16  olim  Bobiensi  octavo  vel  nono  saeculo 
scripto  in  anaiectis  grammaticis  Vindobonensibus  edita  «unt  fragmenta  de 
accentibus  p.  142^  de  litteris  cum  definitione  partium  artis  grammaticae^ 
cui  Sergii  nomen  praescriptum  est  p.  197,  de  nominibus  cum  excerptis 
argumenti  grammatici  p.  205  sqq.,  de  propriis  nominibus  p.  212.  quae 
fragmeuta  in  codice  variis  locis  distributa  leguntur,  f.  47  de  propriis 
nominibus:  f.  49  de  accentibus  ante  excerpta  de  metris  gramm.  lat  v. 
VI  p.  617  :  f.  55  de  partibus  artis  grammaticae  et  de  litteris  ante  ex- 
cerpta  Victorini  gramm.  iat.  v.  VI  p.  XIX ,  anal.  Vindob.  praef.  p.  X  :  f.  156 
de  nominibus,  cui  parti  deinde  in  altera  eiusdem  membranae  pagina  f.  156* 
et  in  ea  quae  cum  hac  cohaeret  f.  159  interpretatione3  quaedam  vel 
giossae  vocabulorum  maximam  partem  ad  Vergilium,  Horatium,  Lucanum, 
luvenalem,  paucae  etiam  ad  Saliustium  pertinentes  subiectae  sunt,  cf.  anal. 
Vindob.  praef.  p.  XI,  Endlicher  cod.  lat.  bibl.  Vind.  p.  222.  ex  his  autem 
ea  quae  ultimo  ioco  commemoravi,  propterea  quod  ad  interpretationem 
potius  veterum  scriptorum  quam  ad  grammaticam  artem  spectant,  a  ratione 
quidem  huius  operis  aliena  erant  .  sed  quoniam  haec  quoque  ab  editoribus 
superiori  parti  tamquam  excerpta  argumenti  grammatici  continuata  erant 
neque  in  scholia  poetarum,  quae  nunc  hal>emuSy  recepta  sunt,  non  putavi 
ea  omittenda  esse,  praesertim  cum  non  nulia,  quae  memoria  haud  indigna 
sunt,  in  iis  inveniantur.  versus  poetarum,  ad  quos  adnotationes  adscriptae 
erant,  maxima  ex  parte  diligentia  Vindobonensium  editorum  indicati  erant; 
paucos  ipse  addidi.  lectiones  codicis  Bobiensis  ex  Vindobonensi  editione 
repetivi. 


INCIPIT  DE  ARTE  GRAMMATICA  SERGH 

p.  197  ed.  Yind. 

Ars  grammatica  institutio  sermonis  periti.  haec  his  rebus  continetur^ 
litteriSy  syllabiSy  accentibus,  pedibus^  Vni  partibus  orationiSy  anomalis^ 
vitiis,    ngurisy    clausulis,    metris^    etymologia^    orthographia^    expositione 

B  codex  Bohiensis,  nunc  Vindobonensis  16 
V  editio  Vindobonensis 

3  anomalis  v  anomali .  us  (h.  e.  anomalibns)  B  .  foriasse  anomaliis  vel  vitiiB 
4  clasulis  B 

OBAMMATICI  LATINI   VII.  35 


538  FRAGMENTA  BOBIENSIA 

p.  197.  198  y. 

historicorum  et  poetaruiu.  de  quibus  titulis  hac  moderatione  tractabo,  ot 
superflua  despiriens^  necessaria  breviter  exponens^  nec  fraudem  studiosis 
faciam  nec  fastidium  delicatis. 

DE  LITTERA 

Littera  dicta  quasi  legitera^  eo  quod  legentibus  iter  praestet     ea  ests 
Tocis  articulatae  pars  minima.     yox  autem  dicitur  articulata   quae  scribi 
potest,  c^nfusa  quae  scribi  non  potest.    litterae  accidunt  111,  nomen  figora 
potestas.    nomen  est  quo  vocatur,  figura  qua  scribitur,  potestas  qua  quid 
possit  apparet     litterarum  nomina  dcclinationibds  carent  neutrique   sunt 
generiSy  unde  Cicero  in  Verrinis  ^usque  ad  alterum  r'.     litterae  omnesio 
aut  vocales  dicuntur  aut  consonantes.     vocales  sunt  quae  et  sonis  singu- 
laribus  constant  et  solae  syilabas  faciunt,  sine  quibus  nulla   syliaba  pro- 
creatur.     sunt  autem  numero  V,  a  e  i  o  u.     quae  licet  omnes  dichronae 
sint,  id  est  et  produci  et  corripi  possint,  tamen  a  i  u  in  utroque  tempore 
similem  possident  sonum,  ut  acer  amor  itur  iter  unus  ubi.     e  vero  et  o  i5 
dupliciter  proferuntur:  nam  cum  corripitur  e,  pro  s  graeco  esl,  ut  ego; 
cum  producitur,  pro  ri,  ut  Leda:  itemque  o  cum  corripitur,  pro  o  graeco 
est,  ut  polus;  cum  producitur,  pro  (o,  ut  Roma.     praeterea  i  et  u  tran- 
seunt  in  consonantium  potestatem,  cum  primae  in  syliabis  positae  vel  ipsae 
inter  se  cohaerent,  ut  luno  vita,  vel  aliis  vocalibus  copulantur,  ut  lanusso 
Venus.     sed  u  cum  est  consonans,  digammae^  aeolicae  litterae,  fungitur 
sono,   ut    Venus.  |  sed   u    cum   inter   q   et   quamcumque    aliam   vocalem 
ponitur,  pro  nihilo  est,  ut  quoniam:  nam  non  potest  esse  consonans,  quia 
non  cst  prior,  et  prohibetur  esse  vocalis  a  sequente  vocali.    sane  i  inter 
duas  vocales  posita  in  una  parte  orationis,  si  consonans  fiet,  duplicis  loco  » 
fungitur^  ut  Troia. 

Consonae  sunt  quac  sono  naturae  suae  vocaiibus  miscentur:  non  ut 
liberae  sonant^  sed  ut  obnixae  consonant,  ncc  umquam  solae  syllabas 
faciunty  quamvis  vclut  syilabac  proferantur.  hae  vero  bifariam  divi- 
duntur:  aut  enim  semivocales  dicuntur  aut  mutae.  semivocales  sunt  quae  so 
detracta  vocali  a  qua  inchoant  dimidium  sonant.  sunt  autem  numero  VII, 
f  1  m  n  r  s  X.  sed  x  duarum  consonantium  fungilur  ioco,  ut  nix.  s  ali- 
quando  sibilus,  non  littera  iudicatur,  ut  ^ponite  spes  sibi  quisque^ 
1  m  n  r  liquidac  vocantur,    quia  in  metro  saepc  deflciunt:  i,  ut  ^neve 


2  despiciens  v  dispicienB  B        6  minitae  corr,  minima  B        7  accedimt  B 
10  Cicero  in  Verrinis]  cf.  Ponipei.  p.  171,11        12  syllabam  corr,  —  bas  B 
21  degammae  B  digamma  v        22  loco  corr.  sono  B        28  forUme  adnexae 
29  haec  nero  B         31   dimedinm  B         33  ponite]    Verg.  Aen,  XI  309         34 
neve]  Very,  georg.  II  2U9 


FRAGMENTA   BOBEBNSIA  539 

p.  198.  14S  V. 

flagella',  m,  ut  ^distincta  smaragdo',  n,  ut  ^nnda  Lacaena  cygno', 
r^  ut  ^ne  desere  frater'.  mutae  sunt  quae  detracta  vocali  in  quam 
desinunt  penitus  non  sonant  sunt  autem  numero  Vlin,  bcd^hkpqt. 
ex  his  C;  si  coUidatur,  etiam  sola  longam  syllabam  facit,  ut  ^hoc  erat 

5  alma  parens'.  k  nisi  in  paucis  iam  non  utimur,  ut  in  kalendis.  q  tunc 
praeponimuSy  cum  sequitur  u  et  alia  quaecumque  vocaliSy  ut  quidam;  si 
non  sequatur,  c  antefertur,  ut  currit  h  raro  in  versu  pro  littera  ponitur, 
ut  ^terga  fatigamus  hasta';  crebro  aspirationis  est  nota,  ut  ^quisquis 
honos  tumuli'. 

10  Y  et  z  graecae  sunt  litterae  propter  nomina  suae  gentis  admissae, 

quarum  y  vocalis  est,  z  consonans  duplex. 

Antiqui  XVII  litteras  solas  habebant  h  k .  q  x  y  z^  quod  neque 
vocales  essent  neque  ab  e  inchoarent,  ut  semivocales,  neque  in  e  desi- 
nerenty  ut  mutae,  tenax  artis   vetu^tas   respuit,  sed   inlecebra  suaTitatis 

15  admisit 


DE  ACCENTIBVS 

p.  143  ed.  Yind. 

Accentus'  Graeci  prosodian  appellant  triplex  autem  est:  aut  enim 
acutus  est,  quem  oxian  dicunt,  aut  graviS;  quem  barian,  aut  circumflexus, 
quem  perispomenon.     omnia  igitur  nomina  sive  verba  sive  quae  alia  pars 

20  orationis  fuerit^  hanc  rationem  enuntiationis  recipient  monosyllaba  aliquid 
significantia^  si  fuerint  natura  longa,  id  est  produci  potuerint;  circumflexa 
voce  efleruntur,  ut  sp^s  fl6s  mds  rds;  si  positione  longa  fuerint  aut  certe 
brevia,  acuta  voce  pronuntiabuntur,  ut  [non]  nec  quis  quid  hic  niix.  in 
disyllabis  autem^  si   prima   [locd]  producta   fuerit  syllaba,  habebit  in  se 

s6  circumflexum  accentum,  ut  Rdma  rh^tor  brikma  vita  prima.  si  vero  prima 
syllaba  positione  longa  fuerit  aut  brevis,  acutum  tonum  in  prima  reperies, 
ut  canto  condo  curro  salto  pinna  s^cta.     sed  ne  opponi  nobis  a  nimium 


1  distincta]  Lucan,  Phars.  X  t21         zmaragdo  eorr,  smaragdo  B 

nnda]  Martidl,  epigr.  IX  lOB^        lacena  cigno  B        2  ne]  Verg,  Aen.  X  600 

3  antem  am.  Bv        g  om.  B,  adcL  v        4  coUidatar  editor  Vindobonenitis, 

elidatnr  B  :  cf,  Pompei.  p.  119^14       longnam  B       hoc]  Verg.  Aen.  II  664 

8  terga]  Verg.  Aen.  IX  610        qmsqms]  Verg.  Aen.  X  493        10  admissae  v 

7, 
in^fnTm  B        11  qaamm  i  noealis  B        13  inchoassent  Bv 

22  sp^s]  ncfta8  (ucentuum  in  codice  omissas  et  Mc  et  in  reliquis  vocabtUis 
addidi         mOs]  mox  corr.  mos  B  23  nt  non  nec  qnis  qoid  hic  nox  v  nt 

nec 
non  qnis  qnia  hic  nox  B        24  primo  loco  v  .  fortasse  prima  natnraliter  prodncta 
25  accentnm  v  accinctam  B        nt  om.  B  v       yita]  ita  Bv  ima  SchoeUiua  de 
cuxentu  ling.  UU.  p.  111        27  animnm  diligentioriboa  B  a  niminm  diligentibns  v 

36* 


540  FRAGMENTA  BOBIENSIA 

p.  142.  212.  805  y. 

diligentioribus  illa  possiDt,  quae  acuta  syllaba  novissima  efTeruiiUiry  nt 
cochlis  Dryas  Thyas,  iUud  est  respondendum,  omnia  verba  peregfina 
secundum  suam  positiouem,  quomodo  lecta  sunt,  ita  enuntiari  debere. 
nam  cum  in  nostram  consuetudinem  transeunt,  rationi  nostrae  qnoque  * 
ceterum  nullum  est  verbum  sive  disyllabum  sive  trium  pluriumve  sylh-  s 
barum  quod  novissima  syllaba  acute  enuntietur.  super  istud  de  trisyllalMs 
dicamus^  in  quibus  haec  erit  observatio:  si  media  syllaba  positione  looga 
fiierity  acuto  tono  enuutiabitur,  ut  Metellus  cancelli  lanistae 
explicit  de  accentibus. 


DE  PROPRHS  NOMINIBVS  » 

p.  212  ed.  Vind. 

Praenomen  quod  nomini  praeponitur,  ut  Pulilius:  nomen  est  commune 
famiiiae,  ut  Cornelius:  cognomen  est  quod  cst  proprium,  ut  Scipio: 
agnomen  est  quod  extrinsecus  venit,  ut  Africanus  a  virtute,  aut  ex  vitiOy 
ut  Fabius  Gurges,  Ovidius  Naso.  praenomen  et  agnomen  ambiguum  est: 
nomen  gentis  est;  idcirco  servi  non  habeut  nomina.  nomina  dicuntur » 
quae  sunt  communia  familiae,  ut  Cornelius  a  Cornelia  famiiia^  quia  Cornelii 
toti  appellati;  et  modo  in  usu  non  est,  et  nomcn  putamus  quod  est  pro- 
prium,  quod  fuit  ante  commune  famiiiae,  unde  Vergilius  ^nomine  avum 
referens.'     cognomen  est  quod  est  proprium  unius  cuiusque. 


DE  NOMINE  » 

p.  205  ed.  Yind. 

Omnis  genelivus  is  syllaba  terminatus  accusativum  pluralem  es  syllaba 
terminatum  facit.  omnia  nomina  a  lerminata,  si  latina  fuerint,  genetivum 
ae  faciunt;  si  graeca,  tis.  omnia  uomina  graeca  o  terminata  et  nis  et  us 
genctivum  singularem  faciunt,  ut  Dido  Didus  et  Didonis.  omnia  nomina 
monosyllaba  genetivum  singularcm  is  faciunt,  exceptis  septem,  tribusas 
decUnabilibuSy  res  spes  vir,  quatixtor  mdeclinabilihus ,  fas  ir  git  pus. 
omnia  nomina  ser  terminala,  si  ex  se  aliud   genus   fecerint,   ri  faciunt 


1  novissima]  in  nouissimo  Bv  ut  Cyclas  Dryas  Thyas  v  et  coclis  diiw 
thia  B  3  fortasse  secundum  suam  positionem  quando  lecta  sunt  4  transeant 
SchoelHus  p,  206,  transeant  B  v  rationi  nostrae  quoque  inserviant  necesse  est 
^in  cod.  omissa  utcunque  supplevimus'  editor  Vindohonensis 

10  DE  PROPRIIS  NOMINIBVS  om.  B        18  nomine]  Verg,  Acfi.  XII  348 
19  unius  cuiusque]  sequuntur  notae  notninum  a  Mommsenio  gramm.  lat.  v.  IV 
p.  268  editae 

20  DE  NOMINE  om.  B  2G  quattuor  imleclinabilibus  fas  ir  om.  B:  et 
quatuor  iudeclinabilibus  git  pus  fas  ir  editor  Vindobonensis 


FRAGMENTA  BOBIENSIA  541 

p.  205.  206  V. 

geuetivum,  ut  miser  miseri;  si  non  fecerint,  is,  ut  anser  auseris,  passer 
passeris.  omnis  nominativus  es  correpta  terminatus,  sive  pura  sive  aliqua 
consonante  anteposita  et  iuncta,  genetivum  singularem  tis  faciat  necesse 
est,  ut  miles  milltis.  omnis  nominativus  es  producta  terminatus  pura 
6  genetivum  singularem  ei  faciat  necesse  est,  e  tamen  producta,  ut  dies 
diei,  series  seriei,  et  siqua  talia,  exceptis  duobus,  ut  haec  lues  huius 
hiis  et  haec  quies  huius  quietis.  es  vero  producta  terminatus  nominativus 
habens  iunctam  consonantem  genetivum  is  facit,  ut  hic  Hercules  huius 
Herculis,  haec  nubes  huius  nubis. 

10  Con  syllaba   tunc  producitur,   quando   post   iUam  f  aut  s  sequitur, 

ut  confisus  constans;  siquae  vero  alterae  consonantes  fuerint  subsecutae, 
corripitur.  er  syllaba  terminatus  accusativus  singularis  nullius  alterius 
generis  rcperitur  nisi  neutri  solum.  omnis  nominativus  singularis  er 
syllaba  terminatus,  si  graecus  fuerit,  producitur;  si  latinus,  corripitur.  | 

15  Omnia  nomina  us  terminata  i  ante  us  habentia  in  genetivo  i  duplicant, 

in  vocativo  vero,  si  propria  fuerint,  i  faciunt,  ut  Vergilius  o  Vergili, 
Terentius  o  Terenti;  si  autem  appellativa,  e  correpta  faclunt,  ut  hic  egregius 
0  egrcgie,  excepto  generis  neutri  comparativo,  quod  secundum  rationem 
us  terminatorum  ris  facit  genetivo,  vocativo  us  simili  nominativo.     onmia 

20  nomiua  us  syllaba  terminata  facientia  adverbia  e  producto  faciunt,  ut 
summus  summe,  primus  prime,  egregius  egregie;  exceptis  tribus,  quae  e 
correpto  faciunt  contra  rationem,  ut  bonus  bene,  malus  male,  ritus  rite; 
excepto  uno  quod  o  facit,  nou  e,  ut  falsus  falso,  ut  Sallustius  ^falso 
queritur  de  natura    sua   genus   humanum',   et  rarus  raro,   ut  est 

S5  *hic  raro  in  urbem  commeat'^  quod  Terentium  dixisse  est  notum. 


Fortunam,  eventum  teli  (Verg,  A,  X  422).  Haec  conpago  latinum 
non  est,  sed  haec  compages,  et  ab  eo  quod  est  compages  compagibus 
facit,  a  compago  compaginibus  facit,  quod  nemo  dixit  (Verg.  A.  I  122). 
Luere,  absolvi  pecuiiia  aput  antiquos,  quoniam  pecunia  damnabantur  (ib. 
30 136).  Participium  praesentis  temporis  a  passivo  Romani  uon  habent 
ideoque  participio  utuntur  praeterito.  Omnia  nomina  des  exeuntia  aut 
propria  sunt,  ut  Thucydides,  aut  patronymica,  ut  Tydides:  nam  nullum 
nomen  a  patria  exit  in  des,  quoniam  dubitant  in  illo  quod  dixit  Vergilius 
(A.  II 342)  MygdonideS;  unde  alii  dicunt  a  patria;  sed  errant,  nam  Mygdonius 


1  fecerit  is  anser  B  5  e  iamen  prodacta  v  tamen  prodactam  B 

6  series  om.  B,  add.  v         8  at  anU  hic  om.  B         10  f  aat  s  om.  B,  add.  v 
12  corripiatar  B        er  syllaba  terminatas  <m.  B,  add.  v        13  neatris  solam  B 
19  similem  B        23  falso]  SaMust.  lug.  1        25  hic  raro]  Ter.  Hec.  I  2^00 

27  compages  posteriore  hco  om.  B 


542  FRA6MENTA  BOBIENSIA 

p.  806—808  V. 

dicitur,  sed  melius  patronymicon  ut  sit.  Legit,  secutus  est  (Verg.  A,  IX 
393),  Hic  et  haec  cognominis  huius  cognominis  (Verg.  A.  VI  383), 
Piabunty  placabunt  (ih.  379),  Dira  dicta  quasi  deorum  ira  (ib,  3731 
Haec  tiara  dicitur  genere  feminino  (Verg,  A,   VII  247). 

Aput  antiquos  non  licebat  sacrificari  sine  lano  et  Vesta  (luv.  $aL% 
6,386).  Coo  (lerivativum  est,  ceterum  principale  est  Cos  (Har.  sai.  II 
4^9).  CylleneSy  huius  Cyllenes,  genetivus  singularis  (Verg.  A.  VIII 139). 
In  Teucros,  pro  Teucris,  et  in  hoc  loco  solum  in  non  pro  contra  positnm 
esty  sed  pro  pro  vel  circa  (Verg,  A,  I  304).  Hoc  locum  lectum  est 
aput  Ennium,  sed  nemo  dicit  hodie  (ib.  306),  \  MiscellaDia  patella  deii 
rebus  variis  dicitur  (luv,  sat.  11,20), 

Nomen  pro  adverbio,  aeternum  pro  aetern^  (Verg.  A.  VI  401). 
Caput  aperity  nudat  (ib.  406).  Informi  limo,  magno  inflnito  (ib.  416). 
Personaty  aut  personare  facit  aut  per  regna  sonat,  de  Cerbero.  Cerbenis 
dictus  quasi  KQBofioQog  (ib.  418),  Et  hos  colubros  et  has  colubras  legi-u 
mus  (ib.  419).  Sepullus  immobilis,  quasi  sine  pultu  (ib.  424).  Exsortes^ 
ignaros,  una  pars  orationis,  sicut  exspes  (ib.  428),  Et  fortuitu  ct  fortoito 
dicitur.  Perosus  sum  illam  rem  (ib.  435).  Fas  naturalis  lex  (ib.  438). 
InamabiliSy  pessima  (ib.)  Suave  et  suadet  disyllaba  sunt,  non,  ut  quidam 
imperiti  putanl,  trisyllaba  (Verg.  A.  I  357).  Securus,  contemneos  Vcr-w 
gilius  (A.  I  350).  ^Dilcclus  mihi  est'  figuratum  est,  hodie  ^dilectus  a 
me  est'  dicimus  (ih.  344).     Retexit,  indicavit  (ih.  356), 

Opes,  possibilitatcs  (Sal.  Catil,  1,3),    Opus  est  consultOy  opus  est  ut 
consulas,  et  sunt  omnia  gerundi  modi  (Sall,  Catil  1,6),     Veniam,  bene- 
flcium  (Hor,  a,  p,  11).     Geminentur,  copulentur  (ih.  13).    Exlex,  exspe^» 
exsors  (ih.  20).     Agc  advcrbium  est,  plerumque  verbum. 

Struices   composiliones   dicuntur   patinarum,   unde   etiam   structores 
dicuntur  (luv.  sat.  11,130).     Pygargus^   caper  cum  candidis  clunibus  (ib, 
'138):  hirquitalli,  fiovnaiSBg.    Gaditana,  Tyria,  quod  Gades  solas  Hispaniae 
Tyrii  tenuerunt  (ib.  160).     Omnia  nomina   nis   syllaba    terminata  latinaso 
simplicia  generis  masculini  sunt  cxcepto  nullo.  | 

Pharum  genere  feminino  dicimus  (Luc.  Phars.  VIII  514).  Apis 
taurus  dicilur  apud  Aegyptios,  qui'  in  pectore  lunam  albam  habet,  quae 
adversus  lunam  ct  crescit  et  decrescit  (ib.  479).  Imperatores  qui  vicerant 
honoris  gratia  et  praemii  tibicinem  accipiebant,  candelam  et  sellam  curulem;  s5 
milites  ad  colonias  ducebanlur  et  territoria  accipiebant  Metatores  domuum 
dicuntur,  mensores  frumenti  et  frugum.  Haec  conpages  dicitur,  non  haec 
conpago. 

Antiqui  declinabant  vello  vulsi,  modo  nemo  dicit  (Verg.  A.   V  270). 
Seminecus  declinatur  et  ab  hoc  semineco  his  seminecis  (ib.  275).    Seusus^o 
nomen,  sensa  participialiter,  sicut  sibilus  et  sibila  (ib,  277).     Deductuoiy 
tenue  aput  Vergilium  (bucol.  6,5).     Vindex,  sic  nomine  fuit  qui  Neronem 
occidit  (luv.  sat.  8,222).     Rapti,  cursim  facti.     Defendo^  munio. 

Dapem  singulariter  non  dicinuis,  scd  pluraliter  tantum  (Ilor.  c.  II 
7,17).     Quiritem  non  dicimus,   sed  numero   plurali  tantum;   ceterum  si  45 


15  legimus]  leg.  B  legitur  v  24  coosulas]  consuleB  B  26  aduerbium 
est  est  plerumque  plcrumque  uerbum  B  27  patinarum]  patinantur  B  pad- 
nariae  v        36  accipiebant  t;  accipi  B  tUroque  loco       41  sibiluB]  sibua  B 


FRAGMENTA  BOBIENSIA  543 

p.  20S— 210  V. 

volueris  facere  nominativiiin  singularem,  erit  hic  Qoiritis  fib,  3J.    Ab  hac 
lauru  non  dicimus,  sed  ab  hac  lauro  fib.  19).     Tesserarum  aput  antiquos 
erant  varia  nomina,  vulturis^  caniculi,  Veneris;   sed  tamen  Veneris  erant 
optimae  fib.  25). 
5  Canusium  oppidum  est  Apuliae  fluv.  sat.  6^50).     Berenice  nomen 

sororis  est  Ptolemaei;  quam  amavit   et  dedit  ei  optimum  annulum  cum 
gemma  pretiosa:  exinde  pretiosae  gemmae  Bernices  appellabantur  fib.  155). 
Cea  insula  est  patria  Simonidis,  qui  neniarura  metrum  primus  scripsit 
fHor.  c.  II  1,38).    Perfidus  est  qui  fidem  frangit  aliquotiens,   perfidiosus 

10  qui  omnino  caret  fide.     Apud  antiquos  numerus  vitae  dierum  et  qualitas 
numerabatur,  et  boni  dies  albis  calculis  signabantur,  mali  nigris.     etiam* 
post  mortem  |  proferebantur  et  numerabantur,  et  de  bonis  dicebatur  ^vixit 
dies  tot'y  de  malis  ^duravit  dies  tot'.     haec  erat  consuetudo  fllor.  c.  I 
36,10).     Dedecet,  deformat  fllor.  c.  I  38,7). 

15  GrypheSy  animalia   quaedam  in  hyperboreis  montibus   omni   corpore 

leones  praeter  os,  quod  habent  aquilae  sive  accipitris,  et  quod  pinnatae 
sunt  fVerg.  buc.  8^7). 

Cannae  Apuiiae  vicus  est  fLuc.  Phars.  II 46).  Provectum,  mercedem, 
fructum  Lucanus  fib.  60)  dicit  f  ^tanton  provectum'.     Vix  tanti,  vix 

20  utile,  Lucanus  fib.  62)  dicit. 

Cyrna,  Corsica  fVerg.  buc.  9,30).  An.«er  poeta  fuit,  qui  Antonio 
laudes  scribebat  fib.  36).  ^Si  valeam  scribsisse'  nemo  dicit,  sed  si  valeam 
scribere^  et  meminere  non  meminisse  fib.  38).  Insani,  magni  fib.  43), 
sicut  Mnsanam  vatem'  fVerg.  A.  III  443). 

95  Depositum^   conmeudationem  Lucanus  fPhars.  II  72)   ^depositum 

fortuna'.     Legibus  aevi,  fatali  ratione  Lucanus  fib.  82). 

Latine  Camilla,  graece  6vii(iv6tig  fVerg.  buc.  8,77).  Accusativus 
pluralis  in  as  exiens  semper  longus  est:  verbenas,  rorem  marinum  fib.  65). 
Pellexit,  evocavit.     Inter  uvidum  et  umidum  hoc  interest:  ufidus  est  qui 

ao  intrinsecus  habet  umores,  umidus  qui  a  foris,  unde  etiam  uva  dicta  ab 
eo,  quod  intrinsecus  habeat  umorem  musti  fVerg.  buc.  10,20).  Bianor, 
quem  dicit  Vergilius  in  bucolicis  f9,60),  Mncipit  apparere  Bianoris', 
Ocnus  dicebatur:  hic  enim  est  qui  condidit  Mantuam.  Gallus  poeta  fnit 
optimus:   hic   imperatori  comes   fuit  Aegypti,   postea   amavit   meretricem 

S5  quandam  nomine  Cytheridem,  quam  Vergilius  Lycorida  dicit:  hanc  etiam 
dicit  Volumnii  cuiusdam  libertam  fVerg.  buc.  10).  \ 

Omnia  parent,  in  omnibus  figura  tumet.  Incultus  iatoXixiMog.  Pro- 
fecto,  sine  dubio.  Aemilium  ludum,  locum  dicit  fHor.  a.  p.  32).  Hunc, 
huic  similem  fib.  35).     Venus,  venustas  fib.  42).     Cinctutis,  militaribus 

40^/^.  50). 


3  uultures  corr.  uulturis  B  5  Berenice]  uenenyces  B  7  bemycis  B 
11  mali  V  malua  B  13  consuetado  v  consueto  B  14  deformat  v  de- 
formet  B  15  grypes  B  16  pinnatam  corr.  primatae  B  19  tanton]  Luc. 
Phars.  II  60  tantone  noYorum  Proventu  scelerum  quaerunt^  uter  imperet  urbi 
28  as]  has  B  ueruenas  B  29  pellexitj  Serv.  in  Verg.  buc.  8,99  unde 
est  in  XII  tabulis  'neve  alienam  segetem  pellexeris'  euocabit  B  30  intren- 
secus  utroque  loco  B  a  fores  B  31  uianor  B  32  uianori  B  34  hic 
imperatori  v  his  imperatore  B        36  cytheride  B        36  uolumi  B 


544  FRAGMENTA  BOBIENSIA 

p.  210.  211  V. 

Chalcidico,  Euforionio  fVerg,  buc,  10,50),  Sithoniis,  Thracicis  fib.  66), 
Versemus,  pascamus  (ib.  68),  Parthenius,  mons  Arcadiae  dictus  a  virgioe 
Atalante,  quod  in  illo  exercebaturY'*^*  ^7>-  Vinitor,  vitium  custos  (ib,  36). 
Vulcanalia  Vulcanalium^  non  Vulcanaliorum.     Gradu  pleno,  cum  curso. 

luvencis,  adulescentibus,  unde  apud  Graecos  adulescens  fiovMug  ^ 
dicitur  (Ifor,  c,  II  8^1),  Macte  illa  re  dicimus,  non  illius  rei  (Har,  s, 
I  2,31),  Garganus  mons  est  Apuliae  (Hor.  c,  II  9,7).  Centenos  ducenos 
trecenos  quadrigenos  quingenos  et  deinde  per  omnia  sic  declinandum  est 
et  dicendum  est,  non  ducentenos  tricentenos  (Hor.  c.  II  14,5),  Caecuba 
yina  optima  dicuntur  (ib,  25),  lo 

*  Liquor,  si  nomen  est,  corripitur;  si  verbum,  producitur  (Verg.  g.  I 
44).  Et  vomer  et  vomis  in  nominativo  vario  et  in  genetivo  siniiliter  (ib. 
46).  Veniunt,  crescunt  (ib.  54)^  Weniens  in  corpore  virtus*  (Verg. 
Aen.  V  344).  Sabaei  dicti  ano  xov  odpso&ai^  quod  apud  ipsos  nascitur 
tus,  quo  deos  placamus  (Verg.  g.  I  57).  Frictas  dicimus,  non  frixas.  i3 
Atrine,  sicut  Nerine  [Regine]  Galatea  (Verg.  buc.  7,37),  Situm,  obli- 
vionem,  in  Statio  (Theb.  III  100)  lectum. 

Poppysma,  sibilum  (luv,  sat.  6,584).  Morbus  regius  dicitur  tTtxBQog 
(ib.  565),  Chaldaeis,  mathematicis  (ib,  553).  Formidatam  tabellam, 
pinacem  (ib.  558).     Cadurcum,  fascem  lecti  (ib.  537).  \  » 

Palea  Virgilius  singulari  dixit,  nos  tantum  numero  plurali  dicimus 
(Verg.  g.  I  192).  Nux  phirima,  a^vyddli^,,  quare  etiam  nux  longa 
dicitur  (ib.  187).  Buris  curvamcntum  aratri,  dicta  quasi  /Soo^  ovQa  (ib, 
170)  KvkvvSQOv  ^  arealem  lapidem  (ib.  178).  Sublicei  dicuntur  pontes 
lignei.  Ripaeis,  Scythicis:  dicti  aTto  rijg  ^iTtijg^  hoc  est  a  vi  ventorumss 
(Verg.  g.  IV  518).  Deuseo  denses  dicitur,  aliter  non.  Rivos  deducere, 
agros  siccare  (Verg.  g.  I  269).    Salubris,  u  naturaliter  longa  est  (ib.  272). 

Omnes  comparationes  generis  sunt  communis  excepto  uno  senior. 
Occentasserc,  in  alios  conviciosa  carmina  dicere.  Fescennina,  conviciosa 
(Hor.  ep.  II  1,145).  Defluxit,  lenitus  est  Iloratius  (ib.  158).  Vestigia » 
ruris,  imperitia  (ib.  160).  Lituram,  emendationem  (ib.  167).  Incogitat, 
cogitat  (ib.  122).  Secundo  pane,  vili,  SsvteQCfp  (ib.  123).  Obscenis, 
vitiosis  (ib.  127).  Valeat,  pereat  (ib.  180),  Saleant  qui  inter  nos 
discidium  volunt'  (Ter.  And.  IV  2,13). 

Ballaena,  monstrum  marinum  (luv.  sat.  10,  14).    Saetinum  vinum  ...» 
(ib.  27).     Tunica  lovis,  toga  .  .  .  (ib.  38)  Sarrana,  Tyria  (ib.) 

Compendia,  via  cita;  dispendia,  via  per  circuitiones  difficilis  (Liic. 
Phars.   VIII  2).     Vertigine,  confusione  (ib.  16), 

Hoc  caenum,  hoc  lutum,  genere  neutro  dicitur  (Verg,  A.  VI  296), 
Eructo  eructas  hodie  neutraliter  dicimus  tantum,  anliqui  utraque  dicebant,  «o 
et  eructo  et  eructor,  quod  hodie  non  invenitur  (ib.  297).  Portitor  dicitur 
proprie  qui  portam  servat,  tenet  (ib.  298).  Stant,  plena  sunt,  horrent 
(ib.  300).  Epicurei  dcfmiunt  quidquid  visu  aut  tactu  subiacet,  hoc  corpus 
esse,  unde  et  umbras  corpora  esse  dicunt  (ib.  303). 

2  pascamuB  v  pascemus^        14  dicti]  dicto  B        15  placamus  t;  pacamiisB 

18  i%x^QO£  V  intaQig  B  30  Horatio  B  35  ualleua  B         post  vinum  et 

post  toga  defectum  scripturae  iyidicaverunt  editores  Vindoboncnses      41  portitorem  B 


INDEX    SORIPTORYM*) 


Accius  18,  12.  55,  25.  107,  12* 

Adamantias  147,  8.  165,  13.  212,  26 

Aelias  Stilo  534,  5* 

Albinas  339,  1 

AmbrosiuB  244,  9.  255,  23.  257, 1.  259,  7. 

262,  %7.  263, 17.  275, 15.  289, 12.  309,  34 
Anser  543,  21 

antiphonae  vel  responsoria  250,  32 
Antoninna  grammaticas  525,  22 
Antonios  Rofos  79,  13 
Aquila  209,  18.  534,  5* 
Arator  229,  21.  232,  32.  243,  27.  244,  1 
Arcbelaus  v,  Laelius 
Aristarchus  534,  6;  13;  18.  535,  1;  12 
Aristius  Fuscus  35,  2* 
Aristophaues  Byzantius  534,  17 
Aristoteles  211,  19.  216,  6* 
Asinius  PoUio  35,  2 
Audacius  241,  10 
Aufdstius  35,  2. 
Augustinua  215,  1*.275,  23.  277,  17.  281, 

13.  287,  14;  20.   290,  23.  308,  21;  23 

de  reprobis  277,  5 
Augusti  inscriptioneB  67,  4 
AvituB  209,  18 

Bassus  V.  Caesius 

biblia  saora  210,  27;  29;  30.  211,  2.  259, 

28.  261,  18.   262,  4.  263,  19.  267,  27. 

270,  31.  275,  28.  277,  3;  14;  15.  278, 10; 

23.  280,  27.  281,  20.  284,  13.  286,  27. 

293,  21;  26.  296,  21;  22.  297,  24;  27. 

304,   4.    305,   24.    306,    25.    310,    23. 

311,  11.  312,  23 

Caecilius  Vindex  206,  16.  cf.  Caesellins 
Caesar,  C.  lulius  150, 11.  Caesaris  inscrip- 

tiones  67,  4 
Caesar  Strabo  (?)  101,  17 
Caesellius  147,13.  161,17.  202,18.  206,16 
Caesius  Bassus  337,  2 
Caper  113,  1 
Carrilius,  Spurius  15,  16 
Cato  Originum  III  285,  13 


Censorinus  214,  25 

centimetrorum  libri  258,  21 

Cicero  54,   16.    79,   1.    109,  7.    113,  12. 
153,  7.  214,  1.  269,  2.  292,  19.  354,  5. 
de  oratore     III  11,  42     49,  21 
in  Oratore  47,  137     79,  3 

47,  158    60,  7 


pro  Bosc.  Amer,  1 

,  1 

420, 

16 

15, 

43 

119, 

17 

18, 

50 

421, 

16 

34, 

97 

420, 

il7 

in  Verrinis 

538, 

10 

in  Verr.  (ui.  pr.   6, 

16 

121, 

25 

8, 

21 

123, 

,  2 

act.  sec,            I  5, 

14 

119, 

20 

37. 

93 

114, 

14 

II  19, 

47 

116, 

17 

78,192 

115, 

5 

III  34, 

78 

125, 

16.285,6 

IV  14, 

32 

116, 

15.117,17 

34, 

75 

124, 

,  20 

56, 

124 

124, 

23 

66, 

147 

117, 

18 

V  26, 

66 

116, 

11 

pro  Ciuentio        5, 

12 

267, 

23 

10, 

30 

116, 

1  *o 

in  Cata.         I    3, 

6 

419, 

16 

8, 

19 

354, 

,  27 

», 

24 

420, 

24 

10, 

27 

419 

4 

11, 

29 

419, 

,  7 

II     3, 

6 

421, 

,  19 

6, 

13 

419, 

,12.420,12 

IV    6, 

11 

351, 

,  5 

6, 

13 

285, 

»  12 

10, 

21 

422, 

>  3 

de  domo  sua      14, 

37 

276, 

»  27 

pro  Caelio           3, 

8 

118, 

,  28 

pro  MUone        13, 

35 

419, 

,  23 

pro  Deiotaro     11, 

30 

114, 

»  10 

Claudius  75,  17 

Comelius  Epicadus  336, 

27 

Comelius  Oallus  543 

,  33 

Comelius  Severus  291,  8 

*)  Index   locomm  Ciceronis  Sallustii  Terentii   Vergilii,   qui   ab  Arasiano 
Messio  in  exemplis  elocutionum  adscripti  sunt,  separatim  positus  est. 


546 


INDEX  SCBIPTORVM 


Comiitiu,  Annaeas  147,  4;  22 

CartiaB  Valerianas  147, 6. 165, 23.  212, 26 

Democritas  323,  14 

Demosthenes  214,  3 

Deateronomiam  248,  9 

Diomedes  213,  1 

Donatas   161,  14.  214,  26.  215,  26.  216, 

3.   228,  31.  231,  27.  232,  16.  241,  20. 

261,  6.  424,  9.  Donati  artes  cam  com- 

mentis  saiB  144,  7 
duodecim  tabalae  15,  12 

EcclesiaBticae  cantilenae  250,  31 
EnninB  55,  24.  98,  2.  207,  2.   338,  29. 

534,  4.  542,  10 
Ennias,  grammaticm  534,  5* 
Epicadus  v.  Cornelius 
Epicuras  323,  15.     Epicurei  544,  43 
etymologiae  144,  8 
Eutyches  147,  12.  199,  4.  212,  27 

Fastorum  libri  124,  9.  276,  10 
Focas  V.  PhocaB 
foeduB  Graeciae  15,  10 
Fortunatus  231,  11;  19.  244,  25.  249,  20; 
31.  251,  16.  252,  9.  294,  11 

Gallas  V.  Cornelius 

Gellius  100,  1 

glosBcmata  167,  9.  174,  10.  175,  4.  176, 

14.  177,  9 
GratuB  artigraphuB  164,  19 
GregoriuB  267,  8.  271,  3;  6;  11.  272,  1. 

277,    12.    286,  31.    287,   17.    289,   15. 

290,  24 

HelenuB  (?)  214,  8 
HerodianuB  166,  14 
HcBioduB  332,  7 
HieronymuB  252,  12.  281,  19 
hiBtorici  534,  4 

HomeruB  214,  3.  232,   5.  242,  24.  259, 
31.  332,  13.  534,  6;  8.  535,  7 
II     A  462     197,  4 
B  363       75,  6 
Z  800       52,  13 
Od,     <P  136       52,  16 
Sl  515       55,  15 
HoratiuB  290,  3.  309,  24.  534,  6 
carm,     1    4,  1         332,  19 
13,  2  9«,  3 

II     7,  3         543,  1 
17       542,  44 
13,  21       125,  10 
111     5,  51         64,  23 
epod,  12,  25       402,  8 

sat.         I     1,  94       421,  10 
epist.     II     1,  158     544,  30 

2,  170     125,  6 
art.  poet.         32       543,  38 
65       238,  1 


glossae  in  varioa  HoratH  tfenus  Ugm 

twr  541,  26  sqq. 
hymni  244,  8 

Incerti  poetae  156,  4.  232,  8.    338,  14; 
.   16.  340,  3.  387,  13;  16.  cf.  i^oetae  re- 

centioreB 
lob  243,  11.  262,  11 
lohanncB  Constantinopolitanos  episcopiu 

268,  14.  282,  6 
lulianuB  262,  23 
luvenalis  satir.  6,  150    543,  5 

155     543,  5 
537     544,  20 

7,  142     124,  4 

8,  228     542,  43 
11,  20       542,  10 

136     542,  28 

138     542,  28 

160     542,  30 
praeterea  glossae  in  varios  luvenaiis 
versus  Uguntur  541,  26  sqq. 
luvoncuB  233,  16;  19 

LaberiuB  in  Piscatore  285,  17 
LaeliuB  ArchelauB  534,  5* 
LeagoraB  SyracusanuB  535,  7 
LiviuB,  TituB   115,  12.   276,  27.   29«,  18 
Lucanus  riiarsdl.  1       1  sqq.  245,  8 

II    60  543,  18 

62  643,  20 

72  543,  25 

82  543,  26 

IV  100  94,  16 

VIII    88  232,  18 

X  121  539,  1 

praeterea  glossae  in  varios  Lueaini 
versw  leguntur  541,  26  sqq. 
LuciliuB  18,23.  61,  17.  63,  2.  65,  14.  98, 
2.  149,  3.  206,  26.  251,  18.  264,  33. 
266,  13*.  285,  20;  24.  534,  4.  in  I  294, 
22.  in  nono  Baturarum  18,  15.  47,  3. 
56,  2 
LucretiuB  279,  27.     428,  11.  534,  6 

I  159  25,  4 

II  165  348,  29 
III  643  348,  29 
VI  868         253,  19.  329,  2 

Macer.  AemiliuB  282,  18. 

theriacon  291,  9 
Mallius  TheodoruB  257,  13 
Martialis  cpigr.  IX  103,  1.  539,  1 
MartyriuB  147,  8.  212,  12 
MelissuB  266,  6 
MemmiuB  101,  17 
MemnoniuB  175,  10 
Messii  quadriga  211,  3 
Modestus,  luliuB  277,  20 

NiBUB  76,  7;  12.  77,  18.  78,  6.  79,  8;  20. 
155,  17 


mDEX  SCmPTORVM 


547 


Orthographornm  libii  145,  24 
Ovidius  264,  5.  294,  2 
art.  am,    I  249  280,  10 

II  653  280,  12 

Pacavius  291,  20 

Palaemon  214,  24 

Papirianiis  147,  7.  158,  9.  212,  25 

PauliDUS  233,   10.  247,  33.   248,   3;  23. 

249,  18;  22;  29;  35.  260,  7;  16.   251, 

6;  10.  252,  4.  255,  2 
Persius  satir,     1,  33        186,  6 

5,  62  62,  13.  154,14 

5,  77  174,  14* 
Phocas  146,  21.  212,  28.  214,  25 
Plato  323,  13 

Plantus  Bseud,   III  2,  28        291,  3 
Rud,      IV  4,  112      396,  1 
Plinius  Secundus  355,  20 
Poetae  recefUiores,  quorum  nomina  indi- 

cata  non  sunt  230,  23;  24;  31;  33.  231, 

2;  34.  232,  2;  22;  23;  25;  27.  233,  5. 

240,  19.  242,  23;  30.  245,  20;  22;  28; 

30;  33.   246,  6;  13;  15;   17.   247,  24; 

26;  28.  250,  15.  252,  8.  254,  16.  257, 

6;  16.  268,  10.  259,  2;  9.  271,  20 
Pompeius  288,  25.  231,  21 
Pomponius  266,  19 
Porphyrius  268,  22 
Priscianus  147,  15.  207,  13.  214,  18.  311, 

13;  16.  312,  23 
Probus  214,  25.  534,  5;  19.   535,  2;  15. 

536,  23 
Propertius         IV  11,  15        266,  25 
Prosper  232,  29.   233,   12.   234,   1.   240, 

14;  16.  243,  18.  245,  2.  246,1.  247,  1; 

3;  8;  14.  248,  6.  249,  20;  27.  250,  1. 

in  praefatione  epigrammatum  232,  12. 
Prosper  Tyro  257,  21.  266,  24* 
Prudentius.    Prudens   in   peychomachia 

260,  20.  266,  20 
psalmi  243,  10 

« 

Quintilianus  209,  18 

SacerdoB  215,  26.  216,  4.  393,  12.  413, 

24.   Sacerdotis  liber  de  scbematibus 

144,8 
Saliare  carmen  28,  9.  51,  6 
Sallustius  274,  6.  426,  9.  histor,  363,  27 

hist.  I  408,  18.  416,  20 

Catil     1,  3;  6     642,  23 
11,  7  421,  17 

18,  8  307,  20 

19,  5  122,  8 
23,  1  119,  16 
36,  2           364,  2 

40,  5  365,  8;  18 

52,  5  117,  6     . 

69,  3  119,  24 

lug.       1,  1  541,  23 

19,  7  176,  14* 


SallustiuB  luff,  31,  20        283,  16 

71,  5  355,  25 

75,  6  355,  18 

Santra  20,  7 
Sedulius  281,  13;  17.   243,  14;  27.  244, 

11.  248,  1.  249,  25.   252,  16.  266,  29. 

294,  10.  in  carmine  paschali  252,  24; 

30;  35 
Sergius  228,  25.  230,  24 
Servius.  centimetrorum  libri  268,  21 
Simonides  48,  1.  325,  6.  543,  8 
Sinnius  Capito  534,  6* 
StatiuB  Theb.  III  100        544,  17 
stoici  323,  12 
Symmachus  468,  11.  489,  28 


Terentianus  v.  1160 

233, 

28 

Terentiufl  420,  19 

Addph.    I  1,  13 

357, 

3 

2,44 

356, 

13 

IV  2,  45 

395, 

14 

5,  49 

120, 

2 

Andr.  II  5,  17 

117, 

20 

IV  2,  13 

544, 

33 

V  4,  37 

289, 

3.  309, 

32 

Eun.     I  2,  18 

307, 

27 

II  2,  8 

307, 

25 

3,  10 

354, 

7 

3,  60 

122, 

12 

3,  66 

119, 

2 

IV  6,  25 

291, 

22 

V  3,  2 

119, 

18 

Heaut,tim.l\3,  21 

77, 

17 

Hecyr.  I  2,  1 

420, 

1 

2,  100 

641, 

25 

IV  1,  3 

348, 

28 

1,  55 

419, 

19 

4,  97 

122, 

15 

V  1,  89 

419, 

28 

2.  9, 

419, 

30 

Phorm.  III  1,  14 

122, 

13 

IV  3,  18 

426, 

9 

V  1,  16 

46, 

19 

Theoctistua  213,  1 

Vargunteius  534,  5* 

Varro,  M.  TerentiuB  19,  6.  20,  2.  27,  11. 
29,  8.  69,  8.  78,  2.  77,  14.  100,  l. 
109,  5.  148,  10.  150,  11.  151,  4.  152, 
9.  164,  1.  159,  8;  23.  213,  13.  266,22. 
276,  26.  in  Admirandia  280,  9.  in  libro 
qui  est  de  grammatica  153,  1.  de  ser- 
mone  latino  266, 28.  in  Scauro  285, 25. 

Varro,  P.  Terentius  Atacinus  264,  5.  in 
Aigonautis  332,  7 

Velius  LongUB  147,  5.  154,  12.  161,  7. 
212,  25 

Vergilius  214,  1.  232,  5.  259,  26.  264, 
33.  291,  22.  534,  5.  643,  36 

hucol,  1,  27         422,  15 
30         364,  4 


548 


INDEX  SCBlPTOByM 


Vergiliii8  6«e.l,&8 

191j 

►  10 

y  ergiliuB  gearg.  III 

63 

S40; 

,  21 

548 

80 

355, 

>   27 

553 

2,  1 

119, 

,   4 

IV  34 

11 

263, 

,   32.  295, 

19 

40 

34 

74; 

»  8 

88 

66 

232 

,  20.  388, 

3 

126 

3,  6 

829j 

,   6 

160 

33 

340, 

,   23 

167 

69 

285, 

,   23 

168 

79 

254, 

,   3 

176 

96 

250; 

,  4 

182 

97 

328 

,  15 

315 

104 

422; 

,   21 

367 

5,  80 

120; 

,   14 

386 

82 

291; 

,  7 

485 

6,  6 

542, 

>  42 

542 

53 

62; 

,  19 

559 

66 

340, 

22 

Aen,   I  1 

7,  21 

423, 

>  16 

3 

33 

333, 

17 

5 

37 

544, 

,   16 

6 

8,  34 

417, 

,   6 

8 

108 

254, 

,   5 

9 

»,  1 

259, 

22.  360, 

10 

17 

23 

271 

.  16 

19 

51 

290; 

,5.309,25 

..  339,29 

30 

52 

117 

,   23 

32 

60 

543, 

,   32 

33 

10,  12 

254 

,  7 

37 

69 

231 

,  6.  340, 

1 

48 

georg.  1  l 

155 

,  1 

49 

4 

254 

,  1 

62 

92 

121, 

,  11 

69 

96 

125, 

9.  272, 

23 

96 

173 

267, 

,  22 

113 

180 

121 

»  12 

119 

192 

544, 

,   21 

183 

352 

253, 

,   22 

231 

371 

253 

,  28 

295 

397 

249, 

,   8 

304 

410 

423, 

,  25 

308 

437 

388, 

,  4 

350 

482 

249; 

,   14 

414 

II  125 

422 

,  19 

434 

272 

81, 

,   2 

453 

299 

230, 

,  25.  538, 

24 

491 

381 

104; 

,   11 

499 

490. 493  423 

,  1 

535 

522 

164, 

,  21 

593 

523 

79 

,  11* 

595 

III  6 

329, 

,  6 

659 

52 

329 

,   9 

666 

53 

354 

,   17 

683 

164 

48, 

,   22 

687 

384 

253, 

24 

697 

389 

241, 

7.  329, 

10 

700 

435 

105 

,   19 

750 

449 

289; 

22 

,  2.  309, 

32.  339, 

11  2 
3 

450 

59, 

17.  166,3. 

294,  25. 

12 

450  812,  19 
241,  5 
415,  15 
252,  3 
110,  4 
264,  33 

118,  3.  279,  27 
110,  4 
423,  27 
838,.  8 

71,  16 
268,  2 
429,  21 

97,  6 

415,  23 
97,  1 
97,  7 

416,  6 

49,  2.  146,  6.  361,  3 
339,  28.  342,  8 

339,  27.  420,  6 

360,  16 
429,  24 

361,  4 

340,  16 
70,  11 

308,  31 
298,  24 
146,  12 

361,  4 
422,  16' 
122,  10 

422,  9 

423,  11 
401,  3 

97,  9 
230,  1 
414,  23 
414,  25 
355,  21 
542,  8 
121,  10 
542  ,20 
423,  24 
423,  27 

288,  22.  416,  1 
414,  21 

362,  9 
70,  17 

350,  27.  356,  18 

97,  10 
283,  7 

69,  24 
427,  6 
419,  6 

419,  1 
407,  17 

288,  9.355,24.416,4 

333,  10 

340,  11.  421,  5 

420,  23 


INDEX  SCRIPTORVM 


549 


VergiliaBulai.II16  249, 

3 

Vergiliu8^«i.V215  117, 

,  3 

36 

423, 

6 

270 

542, 

40 

45 

429, 

7 

323 

415, 

,  29 

49 

422, 

28 

344 

544, 

,  13 

54 

428, 

19 

381 

353, 

>   23 

56 

55, 

22. 

328,  11 

480 

177, 

»  9 

71 

288, 

12.354,8.416,10 

485 

100, 

8.  308,  2 

81 

154, 

16 

500 

307, 

21 

90 

65, 

18 

536 

415, 

18 

98 

293, 

28 

•  546 

285, 

11 

219 

96, 

20 

629 

251, 

30 

234 

146, 

10 

643 

48, 

17 

235 

415, 

28 

691 

423, 

>  21 

264 

397, 

7 

839 

163, 

9.  300,  5 

274 

856, 

11 

VI  33 

339, 

24 

342 

541, 

34 

34 

26, 

9 

367 

117. 

5 

104 

328, 

14 

435 

422, 

24 

119 

419, 

22 

492 

249, 

5 

179 

234, 

25.  388,  10 

535 

351, 

19 

219 

422, 

26 

559 

351, 

20 

388 

49, 

2 

563 

328, 

17 

401 

542, 

12 

604 

54, 

8 

416 

542, 

13 

.  618 

414, 

27 

418 

542, 

14 

643 

97, 

1 

428 

542, 

16 

664 

388, 

1.  539,  4 

560 

59, 

10.294,23.312,17 

III  1 

421, 

23 

561 

165, 

1.  311,  30 

5 

288, 

23 

614 

121, 

H) 

57 

119, 

14. 

292,  4 

629 

98, 

5 

88 

360, 

11 

r 

670 

361, 

1        ' 

211 

232, 

9.  254,  8 

676 

276, 

7 

237 

120, 

21. 

277,  29 

680 

234, 

>  26 

270 

230, 

10 

760 

360, 

14 

354 

16, 

9.  57.  25 

792 

233, 

8.  388,  13 

384 

353, 

26 

795 

288, 

17.  416,  21 

416 

100, 

5.  308.  1 

807 

422, 

17 

431 

415, 

7 

810 

415, 

4 

435 

283, 

8.  417,  8- 

vn  1 

350, 

,  30 

436 

253, 

31 

205 

117, 

.  24 

443 

543, 

24 

277 

293, 

.  12 

489 

356, 

20. 

416,  20 

289 

291, 

13.  348,  30 

534 

75, 

8 

378 

293, 

15.294,1.311,22 

556 

323, 

10 

553 

407, 

>  16 

636 

120, 

22 

634 

253, 

,  9.  337,  21 

699 

416, 

25 

651 

397, 

.  6 

IV  1 

69, 

22. 

351,  18 

684 

309, 

9 

13 

119, 

10 

1 

694 

201, 

>  24 

27 

421, 

27 

Vm  91 

422, 

>   12 

62 

424, 

2 

114 

360, 

»  10 

230 

417, 

3 

132 

65 

,   1;  9 

233 

416, 

8 

155 

97 

r  12 

302 

55, 

20 

177 

174 

r  2* 

315 

338, 

6 

205 

351, 

»  19 

327 

353, 

29 

245 

416, 

.  17 

391 

98, 

6 

251 

288, 

,  16.  416,  18 

496 

429, 

12 

643 

351. 

>  21 

591 

388, 

8 

654 

395, 

,   9 

687 

268, 

7 

712 

123, 

>  26 

V  186 

248, 

13 

IX  26 

16, 

9.  57,  27 

189 

231, 

24 

47 

331, 

,  8.  380,  1 

195 

97. 

2 

168 

288 

14.  416,  16 

550 


INDEX  SCmPTORyM 


VergiliaBiien.IX208  860,  18 


819 

96,  21 

825 

298,  9 

858 

298,  18 

480 

286,  28 

495 

428,  20 

508 

258,  7.  840,  5 

609 

811,  17 

610 

281,  8.  888, 15. 589, 8 

770 

59,  12.  165,  3 

778 

811,  81 

X  1 

888,  8 

42 

288,  10.  416,  9 

88 

536,  2 

156 

895,  8 

184 

415,  11 

228 

70,  8 

862 

351,  22 

600 

589,  2 

649 

860,  10 

668 

331,  10.  380,  4 

777 

120,  8.  285,  1 

841 

855,  22 

XI  226 

416,  18 

Vergilia8^6n.Xl309  t31,  92.  688,  dS 

507         121,  1.     274,  14 

537        888,  10 

767  79,  11* 

770        414,  29 

774        266,  27 

812        415,  26 

981         284,  2& 
Xn  1  414,  18 

287        288,  19.  415,  24 

329         424,  4 

34»        540,  17 

429        828,  10 

628        415,  2 

661         283,  4.    416,  28 

727         120,  11.  270,  4 

792         125,  11.  272,  25 

981         115,  4.    306,  28 
glossae  in  wurios  VerffUH  versus  le- 
guntur  541,  26  sq^. 
Verrios  Flacoiu   49,  6.   51,  1.    80,    18. 

266,  6;  12 
Victorinus  248,  17 
Zenodotus  EphesinB  535,  16 


INDEX 

EXEMPLORVM  CICERONIS  SALLVSTE  TERENTII  VERGILII 

APVD  ARVSLANVM  MESSIVM 


Cicerorhetoriconiml  2, 8 

501, 

23 

Cic.inVerr.act.8ec.  III 82,  75  «gg^.  465,  4 

I  3,  4 

463, 

22 

47, 

113 

473,  4 

pro  Qnintio       4,  17 

463, 

30 

68, 

168 

457,  17 

6,  25 

504, 

23 

IV 

3, 

5 

606,  28 

31,  98 

454, 

7 

11, 

26 

453,  16 

proBo8cioAmer.2,  6 

470, 

5 

12, 

29 

460,  16 

^,  11 

481, 

6 

25. 

56 

471,  21 

8,  23 

486, 

14 

50, 

112 

476,  8.  477, 17 

14,  89 

496, 

19 

62, 

117 

514^  20 

15,  44 

461, 

24 

56, 

124 

461,  8 

26,  72 

462, 

16 

64, 

144 

467,  19 

32,  91 

485, 

18 

V 

1, 

3 

456,  12 

35,  98 

462, 

28 

3, 

6 

464,  20 

50,  145 

493, 

7 

5, 

10 

457,  27 

62,  160 

468, 

1 

6, 

12 

467,  28 

53,  154 

492, 

10 

7, 

17 

487,  3 

diyin.inCaecil.  2,  4 

513, 

24 

9, 

23 

450,  30 

5,  20 

467, 

22 

11, 

27 

476,  12 

7,  23 

490, 

13 

17, 

44 

483,  6 

14,  46 

507, 

12 

22, 

56 

470,  7 

in  Verr.  act.  pr.  1 2,  36 

500, 

6 

22, 

58 

466,  14 

18,  45 

467, 

23 

33, 

139 

454,  15 

actsecl     1,  2 

499, 

18. 501,  5 

38, 

100 

470,  1* 

8,  22 

452, 

3 

45. 

117 

485,  2 

17,  45 

471, 

11 

de  imper.  Pomp.  3, 

8 

512,  19 

20,  54 

467, 

20 

6, 

16 

474,  4 

21,  55 

511, 

21 

7, 

19 

479,  1 

24,  62 

476, 

1 

8, 

21 

497,  2 

31,  79 

466, 

18 

9, 

23 

468,  6* 

48,'  126 

496, 

1 

12, 

35 

611,  20* 

57,  149 

494, 

13 

pro  Clnentio 

3, 

8 

452,  24 

II     1,  2 

453, 

7 

5, 

12 

494,  2 

2,  5 

509, 

16 

5, 

18 

504,  12 

6,  17 

461, 

27 

5, 

14 

495,  21 

18,  46 

614, 

7 

9, 

27 

455,  27 

24,  68 

462, 

12 

9, 

28 

466,  1 

34,  83 

462, 

10 

13, 

36 

452,  26 

36,  89 

462, 

14 

13, 

38 

606,  1 

64,  166 

457, 

15 

14, 

41 

452,14.457,12 

68,  163 

462, 

18 

16, 

45 

479,  7 

77,  189 

460, 

24 

23, 

63 

468,  6* 

m  16,  42 

467, 

25 

25, 

68 

460,  11 

16,  43 

492, 

2 

26, 

71 

511,  7 

19,  49 

451, 

9 

36, 

101 

454,  1 

22,  55 

490, 

27 

38, 

107 

500,  1 

552      INDEX  EXEMPLORVM  CICEEONIS  SALLVSTn  TERENTn  VEBGILn 


Cic.  pro  Claentio  61, 

171 

492, 

,  23 

Cic.  in 

1  Pisonem 

21, 

50 

602, 

2 

64, 

181 

466, 

,  1 

23, 

63 

483, 

20 

66, 

184 

449, 

,  7 

29, 

72 

487, 

17 

66, 

188 

467, 

>  8 

41, 

99 

457, 

6.  463,  9 

68, 

194 

467, 

>  10 

pro 

Plancio 

5, 

13 

511, 

18;  20 

70, 

201 

496, 

,  4 

7, 

17 

479, 

3 

71, 

202 

490, 

r    16 

19, 

»  47 

611, 

10 

in  Catil. 

I  1, 

1 

461, 

,    1 

20, 

,  60 

462, 

21 

2, 

6 

487, 

21 

33, 

80 

461, 

12 

5, 

10 

490, 

,  16 

34, 

,  83 

511, 

12 

6, 

14 

480, 

,  26 

pro 

Milone 

19, 

49 

511, 

24 

6, 

16 

467, 

,  9 

20, 

64 

467, 

7 

9, 

24 

499, 

,  16 

21, 

,  66 

477, 

22 

11, 

,  27 

473, 

,  10 

22, 

69 

498, 

20 

l«i 

32 

481, 

,  7 

36, 

99 

497, 

12 

111, 

1 

494, 

,  4 

pro 

Marceilo 

3, 

8 

612, 

17 

1, 

2 

466, 

>  8 

pro 

Ligario 

2, 

,  4 

469, 

28 

8, 

18 

466, 

>  16 

4, 

10 

463, 

9 

9, 

19 

498 

,  3 

6, 

14 

472, 

3 

11, 

•  25 

609, 

•  19 

5, 

16 

474,26.493,21 

12, 

27 

461, 

,  20 

pro 

Deiotaro 

1, 

>  3 

471, 

17 

III  2, 

6 

482, 

,  7.  611,  8 

2, 

6 

466, 

18.  496, 6 

6, 

>  14 

461, 

,  6 

4, 

12 

461, 

13 

7, 

16 

497, 

•  6 

6, 

17 

467, 

6 

8, 

19 

478, 

,  9 

10, 

28 

463, 

1 

9, 

21 

449, 

,  19 

11, 

,  30 

473, 

6 

10, 

24 

491 

,  1 

lli 

31 

453, 

21 

iV  6, 

,  12 

486, 

,  21;  25 

13, 

36 

512, 

2 

pro  MoreDa 

12, 

26 

481. 

,27.499,20 

Philipp.         I 

2, 

>  6 

454, 

4.  488,  24 

• 

26, 

,  53 

479 

,  2 

3, 

7 

499, 

26 

37, 

79 

464, 

>  14 

3, 

8 

505, 

23 

pro  Sulla 

30, 

83 

458, 

,  1 

7, 

16 

487, 

14 

pro  Flacco 

468, 

,  26 

7, 

17 

464, 

2 

A 

8, 

19 

493, 

,  22 

8, 

20 

499, 

6 

20, 

47 

465, 

,  10 

9. 

23 

469, 

3.  481,  1 

de  domo  sua     5, 

,  11 

509, 

,  4 

10, 

25 

614, 

11 

23, 

60 

450, 

,  22 

10, 

26 

487, 

16 

^l, 

107 

484 

»  3 

11, 

28 

488, 

22 

62, 

133 

604, 

f  5 

II 

2, 

3 

613, 

4 

62, 

134 

483, 

,  30 

5, 

11 

491, 

26 

pro  Sestio 

13, 

30 

470, 

»  11 

7, 

16 

458, 

4 

m 

18, 

41 

499, 

,  4 

8, 

20 

466, 

1 

46, 

97 

476, 

23 

12, 

30 

472, 

9.   477,13 

68, 

142 

499, 

,  9 

23, 

56 

486,23.489,27 

pro  Caelio 

6, 

11 

508, 

>  3 

25, 

63 

476, 

22,482,1 

JL 

13, 

,  32 

475, 

>  3 

34, 

87 

468, 

31 

19, 

»  47 

465 

,  14 

III 

1, 

1 

458, 

21 

20, 

,  50 

495, 

,  26 

IV 

6, 

12 

479, 

4 

24, 

,  59 

487 

>  26 

V 

4, 

12 

461, 

16 

29, 

,  69 

605 

r   S 

11, 

28 

449, 

18 

iD  PisoDem 

i 

499 

,  11 

IX 

1. 

1 

464, 

11 

1, 

1 

604 

,  15 

X 

9, 

18 

504, 

17* 

3, 

,  6 

502 

.  6 

XI 

2, 

6 

454, 

14 

5, 

11 

501 

»  28 

XII 

7, 

16 

461, 

26 

6, 

,  13 

491 

»  6 

XIII 

lli 

24 

466, 

8 

1 

7, 

16 

477, 

,  1.  482,  8 

XVI 

(?) 

467, 

16 

10, 

,  23 

460 

,  1 

XVII 

(?) 

467, 

15 

11, 

»  25 

463 

,18.477,23 

pro 

CorDelio 

453, 

20.  462, 1. 

If 

,  33 

470, 

,  26 

497, 

11 

16, 

•  34 

496, 

,  19 

I 

453,18.455.26. 

16, 

,  37 

462, 

,  9 

459,9.  466,10. 

APVD  ARVSIANVM  ME8S1VM 


Cic.  pro  Comelio        I  468,  85.  469,  6.     SallnBtiua  Catil.  4,  2        490,  11 
470,  9.     471.  3.  6.  4         449l  14 

II  449,  6.  456,  20. 
465,  17.  46S,  21; 
23.  470,  12 
cnm  a  ludis  contionem  aTOcaTit  490, 23 
cnm  qnaeatorLilybacudecederet  469,  1 
pro  Uppio  &04,  14 
pro   Scanro   inS.   \r..   466,  11.   480,  4, 

48H,     9.  fi03,  17.  B06,  10.  608,  B 
io  UorteDBio  458,  17.  461,  1.  416,  4 
Tnsc  disp.     I  26,  66        468,  16 
II  10,  21        467,  1 
V  35,  101       487,  16* 
de  re  pnblica  487,  16 


I 


467, 


2 

2 

606 

22 

2 

3 

470 

13 

6 

457 

4 

12 

8 

469 

31 

18 

19 

466 

26 

19 

31 

461 

19 

43 

61 

466 

23 

44 

68 

476 

12 

46 

10 

4B2 

30 

3 

5 

463 

26 

VI  10,  10         484, 
ad  Auzinm  (?)  I  463,  13;   23 

locis  incertie   452,    11.   461,    i 


470,  : 


501, 


11, 


Sallustiua  histor.  463,  6.  110,  19*.  494, 

5.  198,  B*.  500,  28.  509,  26.  614,  23* 
lii.'tor.  I  450,  IG.  459,  13.  160,  6.  462, 
2;  6.  465,  2.  469,  29.  470,  18.  474,  31. 
476,  18.  480,  4;  16;  19.  184,  14;  17. 
486,  10;  15.  481,  1.  488,  10.  492,  24. 

493,  17.  498,  8;  13.  499,  1.  502,  2. 
503,  4;  7.  604,  II;  21.  QOB,  9.  BOC, 
31.  507,  16.  609.  9,  614.  10 

hiator.  II  456,  24,  466,  0.  4G7,  3.  412. 

6.  180,  24.  481,  10.  483,  28.  486,  19. 
488,  1;  6;  12.  490,  4;  25.  196,  10. 
498,  24.  603,  9;  13.  607,  16.  609,  2.%. 
510,  7;  8.  B13,  22;  27 

biEtoT.  III  463,  10.  466,  6.  463,  G*. 
468,  12.   469,  29.    476,  6;  10.   476,  7; 

10.  477,  29.  478,  26.  480,  21.  481,  14. 
482,  G.  486,  30.  487,  8;  29.  188,  23. 
189,  6.  494,  18.  500,  14.  503,  11. 
507,  16 

histor.  IV  450,   11.  463,  1.    466,  10; 

11.  461,  10.  404,  2G.  470,  23.  112,  16; 
18,  482,  28.  487,  5;  G;  19.  488,  4;  14. 

494,  7.  496,  30.  498,  10;  19.  499,  24. 
600,  2;  11;  27.  600,  28*.  603,  15.  509, 
11.  610,  6;  12 

hiator.  V   464,   29.   456,  24.   470,   25. 

474,  10.  486,  16.  489,  16 

Catil.  1,   1         496,  27.  508,  4 


51,  1 

51,  21 
61,  S5 

61,  29 

62,  3 

52,  6 
62,  12 
62,  16 

62,  30 

63,  3 
56,  3 
50,  2 
67,  2 
69,  4 


20,  B 
26,  10 
26,  1 


31,  19       496,  : 


554      INDEX  EXEMPLOEVM  CICEEONIS  SALLVSTH  TERENTII  VEBOILn 


Sall.  Ingarth.  40, 

2 

498, 

,  1 

Tar.  Adelph.  V  9, 

8 

468,  30 

41, 

7 

458 

,   25 

Andr.  proL 

1 

450,  7 

.  41, 

10 

505, 

,  2 

5 

451,  4 

43, 

1 

451, 

»  14 

8 

456,  29 

44, 

5 

487, 

>  22 

13 

514,  2 

48, 

3 

455, 

,  25.  477,  32 

I 

1, 

15 

451,  16.  476,  5 

49, 

2 

492, 

>  3 

34 

456,  4 

49. 

6 

492, 

>  19 

79 

493,  6 

50, 

1 

464, 

>  25 

102 

483,  29 

52, 

5 

499 

,  2 

2, 

28 

465,  15 

57, 

1 

496, 

f   24 

6. 

57 

482,  23 

61, 

1 

485, 

,   28.  466,  20 

11 

1, 

2 

451,  23 

61, 

5 

507, 

>  24 

22 

504,  1 

63, 

7 

470, 

.  19* 

2, 

14 

490,  17 

72, 

2 

508, 

>  6 

5. 

12 

473,  9 

78, 

6 

502, 

>  19 

III 8; 

14 

486,  29 

75, 

10 

495 

►  14 

30 

472,  17 

79, 

2 

481, 

>  22 

IV 

1, 

15 

453,  14.472,19 

79, 

6 

495, 

>  23 

2. 

11 

450,  28 

82, 

1 

472, 

10 

4, 

1 

496,  2 

84, 

8 

450. 

f   15 

18 

479,  22 

85, 

7 

460 

r  19 

44 

504,  3 

85, 

45 

509 

r  25* 

5, 

1 

477,  8 

90, 

1 

514 

,   13 

V 

9 

1, 

8 

480,  1 

97, 

5 

472 

r  12 

• 

12 

492,  6 

101, 

6 

451, 

,  25 

3, 

19 

483,  2 

104, 

5 

476, 

>  16 

5, 

5 

488,  7 

Terentias  Adelph. 

11,27 

489, 

>  18 

8 

475,  18 

38 

478, 

>  14 

Eunuch.  prol. 

3 

503,  19 

2, 

73 

455, 

,  1 

17 

461,  4 

II  3, 

9 

502 

r  20 

I 

1, 

14 

488,  18 

4. 

5 

482 

.  21 

2, 

5 

499,  28 

III  2, 

12 

461 

>  23 

22 

456,  16 

18 

511, 

>  14 

25 

497,  17 

22 

481, 

>  3 

46 

482,  16 

46 

501 

,   25 

51 

450,  12 

4, 

18 

474 

,  7 

52 

510,  3 

5, 

2 

451, 

r  22 

110 

482,  20 

IV  1, 

1 

451 

,  25 

112, 

1 

498,  29 

17 

489, 

r  11 

10 

497,  8 

40 

460 

,  18 

31 

467,  14 

2, 

24 

475, 

r  24 

39 

481,  4 

l 

,  12 

474, 

6 

43 

475,  14 

4, 

1 

468 

>  11 

53 

487,  11 

6 

471, 

>  5 

3, 

2 

481,  14 

5, 

32 

460 

»  17 

6 

518,  20 

78 

493 

,  20 

9 

503,  21 

7, 

.36 

500 

,  8 

III 

1, 

3 

512,  20 

V  1. 

3 

509, 

»  21 

25 

481.  23 

2, 

11 

472 

>  B 

34 

456,  25 

3, 

29 

513, 

,  32 

3, 

14 

453,  5 

53 

473 

r  3 

6, 

38 

489,  23 

4, 

17 

498 

,  6 

51 

503,  26 

22 

498 

,  7 

IV 

3, 

7 

454,  5 

7, 

,  B 

457, 

,  1 

4, 

55 

472,  21 

8, 

»  S 

465, 

»  3 

6, 

12 

456,  27 

6 

493, 

>  28 

7, 

10 

504,  19 

16 

454, 

22 

19 

468,  9 

21 

454, 

»  8 

45 

491,  12 

26 

490, 

28 

V2. 

5 

482,  15 

27 

474, 

,  1 

16 

461,  21 

APVD  ARVSIANVM  MESSIVM 


bm 


Ter.  Eunuch.  V  2, 

44 

488,  26 

4, 

20 

480,  2 

26 

482,  18 

5. 

5 

499,  16 

6, 

19 

487,  24 

8, 

6 

610,  16* 

20 

499,  19 

Heaui  tim.  prol. 

13 

601,  21 

41 

479,  6 

I 

1, 

10 

495,  18 

60 

458,  24 

81 

514,  5 

II 

1, 

13 

510,  13 

3, 

9 

468,  13 

16 

482,  16 

30 

497,  4 

60 

455,  9 

64 

464,  2 

77 

504,  18 

101 

464,  4 

4, 

2 

608,  7 

19 

489,  1 

III 

1, 

28 

460,  3 

102 

462,  3 

2, 

14 

468,  14 

3, 

40 

494,  10 

IV 

2, 

6 

468,  15 

4, 

5 

500,  23 

8, 

32 

610,  4 

V 

1, 

57 

509,  17 

Hecyr.  prol. 

1 

494,  18 

21 

507,  1 

12, 

46 

487,  30 

64 

467.  2 

94 

472,  23 

119 

502,  22 

11  1. 

2 

508,  9 

6 

464,  20 

30 

453,  2 

2, 

5 

465,  4 

20 

608,  11 

III  2, 

12 

471,  10 

24 

463,  24 

33 

497,  22 

5. 

36 

461,  24 

IV  1, 

3 

468,  17 

7 

468,  19 

19 

495,  22 

4, 

21 

505,  3 

23 

460,  14 

63 

482,  26 

64 

496,  6 

92 

462,  17 

V 

3, 

40 

471,  1 

Phorm.  prol. 

2 

613,  3 

29 

454,  18 

I 

1, 

1 

450,  19 

3, 

13 

474,  2 

4, 

2 

480,  27 

13 

482,  14 

n 

1, 

17 

454,  10 

Ter.  Phorm.  II  1,  40  456, 

41  512, 

2,  26  497, 

3,  17  477, 

III  3,  21  501, 

IV  3,  18  476, 

29  467, 

48  466, 

62  510, 

4,  1  472, 
V  3,  20  482, 

4,  2  492, 

6,  33  460, 

8,  54  461, 

9,  29  603, 
37  473, 

64  464, 

65  475, 
Vergilius  bucol.  1,  5  505, 

10  489, 

76  500, 

77  500, 

80  605, 

81  608, 

2,  1  449, 

19  463, 

20  449, 
23  481, 

29  477, 
34  501, 
71  483, 

3,  13  463, 
00  497, 
69  461, 
92  477, 

105  600, 

106  481, 
109  463, 

4,  5  454, 

5,  8  459, 
34  463, 
48  454, 
54  463, 
86  463, 
89  463, 

6,  20  510, 
'  29  475, 

66  454, 
85  469, 

7,  5  500, 
6  468, 

16  459, 

17  502, 
19  490, 
69  490, 

8,  4  606, 
16  478, 

30  611, 
61  463, 
66  469, 
88  466. 

36* 


22 

13 

7 

24 

2 

6 

3 

6 

16* 

28 

19 

12 

21 

6 

24 

1 

9 

20 

13 

22 

24 

20 

24 

19 

12 

8 

5.  463,  11 

28 

4 

19 

1 

13 

17  • 

16 

31 

16 

19 

21 

31 

2 

19 

23 

23 

16 

24 

25 

17 

27 

14 

5 

9 

11 

18 

31 

32 

2 

24 

6 

30 

6 

24 


656      INDEX  EXEMPLORVM  CICERONIS  SALLVSTH  TERENTn  VERGlLn 


Vergilios  bncol.  8, 93 

493, 

,   9 

Vergiliu8georg.IIl233 

496 

•  8 

9,  21 

510, 

,   26 

245 

495 

,  28 

24 

482, 

»  ^ 

314 

497 

,  29 

34 

461, 

>   28 

348 

458 

,  2 

53 

495, 

>  31 

IV  47 

601 

,  13 

10,  16 

501, 

►  18 

58 

473 

,  11 

32 

498 

,  14 

62 

478, 

,  2 

46 

471, 

,  31 

80 

604, 

r  7 

georg.      1  14 

461. 

,  11 

90 

465, 

,   15 

17 

461 

,  19 

98 

459, 

.  23 

54 

485. 

.  27 

109 

477, 

,  12 

108 

471, 

>  14 

'125 

491, 

9 

127 

482 

,  26 

154 

463, 

11 

183 

489, 

.  3 

156 

469, 

8 

187 

479, 

r  16 

157 

482, 

27 

211 

514, 

,   15 

158 

484, 

11 

243 

489, 

»  13 

181 

497, 

18 

246 

493, 

3 

184 

504, 

22 

271 

493, 

11 

189 

484, 

13 

276 

473 

,   15 

198 

478, 

13 

280 

462, 

,  4 

207 

499, 

26 

290 

466 

.  17 

267 

510, 

10 

337 

484, 

.  8 

271 

494, 

14 

355 

501, 

.  1- 

292 

481, 

25 

360 

512, 

,  15 

309 

513, 

29 

399 

467, 

,  30 

331 

493, 

12 

438 

485, 

»  10 

347 

489, 

6 

442 

485 

,   10.505,20 

.   362 

456, 

14 

II  1 

512, 

»  10 

368 

472, 

14 

4 

497, 

15 

379 

457, 

26 

18 

509, 

,  11 

403 

506, 

4 

24 

466, 

7 

428 

455, 

G 

28 

469, 

14 

447 

471, 

30 

59 

•  495, 

29 

472 

488, 

28 

70 

478, 

1 

473 

485, 

5 

96 

459, 

7 

482 

484, 

22 

131 

507, 

,  7 

490 

509, 

7 

134 

455 

r  3 

507 

474, 

16 

135 

492 

,   5 

514 

474, 

14 

166 

474 

►  12 

559 

508, 

14 

222 

473 

,  18 

562 

455, 

8 

223 

501, 

,  7 

Aen.      I  24 

451, 

18 

243 

478 

r  ^ 

38 

449, 

IG 

384 

511, 

,    1 

79 

468, 

27 

386 

489, 

25 

80 

49H, 

1 

448 

486, 

»  13 

137 

492, 

22 

451 

478, 

,   21.493,15 

142 

463, 

5 

463 

478, 

11 

150 

492, 

25 

467 

494, 

,   24 

174 

471, 

25 

506 

458, 

15.  464,  3 

178 

473, 

25 

III  7 

458, 

»  0 

200 

454, 

17 

13 

502, 

,  7 

210 

449, 

21 

31 

473, 

,   22 

215 

478, 

18 

53 

512 

r  3 

253 

506. 

27 

58 

501 

.  14 

273 

476, 

21 

84 

513 

,  7 

295 

508, 

21 

116 

483 

,  25.  487,  10 

335 

463, 

25 

167 

510 

,  :m) 

377 

450, 

5 

219 

497 

r  27 

385 

504, 

10 

225 

469 

r  23 

440 

461, 

1 

231 

497, 

r  24 

447 

496, 

23 

APVD  AfiVSIANVM  MESSIVM 


557 


iliuB 

Aen.  I  458 

455, 

10 

493 

459, 

21 

506 

506, 

10 

538 

452, 

20 

572 

461, 

32 

593 

460, 

8 

599 

469, 

19 

627 

507, 

13 

637 

481, 

7 

662 

509, 

3 

669 

464, 

6 

700 

608, 

20 

704 

457, 

25 

749 

468, 

13 

750 

508, 

13 

11  8 

512, 

14 

15 

483, 

3 

19 

485, 

1 

74 

477, 

28 

85 

489, 

8 

106 

480, 

6 

109 

473, 

26 

118 

489, 

33 

148 

495, 

25 

190 

474, 

22 

275 

479, 

13 

347 

458, 

7 

351 

471, 

7 

380 

495, 

8 

385 

457, 

21 

393 

452, 

28 

401 

485, 

7 

427 

507, 

22 

442 

508, 

30 

470 

459, 

22 

471 

497, 

26 

521 

469, 

,  15 

526 

472, 

26 

534 

501, 

,  16 

553 

512, 

,  1 

558 

453, 

,  4 

658 

473, 

,   8 

707 

483, 

r  26 

713 

469, 

.  27 

776 

478, 

>   16 

111  13 

506 

,   19 

18 

494 

»  22 

35 

498 

r  21 

36 

510 

r  31 

42 

501 

.  17 

51 

468 

r  5 

109 

496 

,  10 

110 

477 

f   5 

123 

514 

r  14 

203 

455 

»  12 

279 

490 

,  20 

281 

471 

,  19 

300 

502 

,  23 

317 

464 

,  10 

398 

477 

,  7 

427 

512 

,  1 

Vergiliu8Acii.IIl434 

478, 

17 

475 

463, 

26 

536 

505, 

18 

607 

514, 

22 

610 

492, 

16 

643 

477, 

10 

648 

513, 

8 

694 

508, 

23 

IV  3 

506, 

24 

10 

507, 

12* 

18 

500, 

9 

37 

463, 

12 

50 

489, 

34 

57 

493, 

25 

63 

478, 

6 

79 

500, 

22 

92 

452, 

22 

188 

495, 

11.513,12 

233 

608, 

17 

237 

495, 

11 

300 

480, 

3 

320 

502, 

3 

329 

506, 

15 

360 

463, 

28 

370 

491, 

15 

435 

491, 

15 

493 

450, 

1 

494 

508, 

30 

529 

484, 

16 

550 

467, 

31 

575 

474, 

31 

591 

479, 

20 

599 

507, 

8 

616 

472, 

6 

634 

510, 

20 

668 

505, 

15 

V  11 

484, 

6 

62 

450, 

21 

73 

492, 

20 

77 

475, 

15 

118 

496, 

25 

147 

482, 

10 

153 

491, 

28 

159 

500, 

26 

180 

506, 

11 

187 

499, 

22 

202 

473, 

29 

204 

477, 

20 

230 

498, 

11 

260 

477, 

25 

262 

463, 

15 

268 

463, 

14 

278 

489, 

9 

285 

476, 

24 

311 

497, 

16 

320 

498, 

15 

333 

485, 

11 

344 

485, 

25 

379 

458, 

t0 

o 

419 

454, 

26 

429 

489, 

31 

558      INDEX  EXEMPLORVM  CICERONIS  SALLVSTn  TERENTO  VEElGILn 


VergiliuB  Aen.  V  430 

491 

,  28 

Vergiliu8Aen.Vni79 

508, 

>   27 

438 

470 

,  2 

206 

497, 

,  10 

451 

481 

>  25 

216 

455, 

>  13 

495 

474 

>  9 

290 

473, 

,  24.  498, 10 

498 

511, 

>  23 

298 

509, 

>  23 

542 

464, 

»  12 

299 

471, 

26 

579 

480 

,  17 

304 

511, 

2 

594 

507 

.  3 

319 

501, 

>  8 

603 

512 

r  B 

320 

471, 

,   23 

608 

509 

r  22 

360 

491, 

19 

618 

480, 

,  B 

416 

513, 

18 

678 

501, 

1 

422 

513, 

14 

687 

455, 

,   7 

440 

471, 

,   28 

689 

468, 

>  28 

451 

480, 

18 

699 

507, 

►  21 

490 

452, 

7 

713 

500 

,  11 

501 

507, 

14 

716 

492 

»  27 

514 

513, 

9 

750 

513 

,  13 

552 

449, 

8 

853 

508, 

.  29 

593 

492, 

16 

VI  3 

496 

r  13 

596 

491, 

22 

42 

486, 

.  11 

618 

505, 

19 

83 

467 

,  26 

623 

449, 

15 

110 

506, 

»  5 

640 

450, 

3.  479,  17 

122 

481 

r  26 

668 

479, 

14 

131 

476 

,   9 

723 

477, 

15 

134 

478 

,  20 

756 

492, 

,  7 

143 

466 

>  21 

770 

483, 

17 

203 

508, 

,  20 

775 

505, 

9* 

290 

512 

,  25 

799 

498, 

,  21 

339 

485 

>  14 

VIII  114 

476, 

25 

351 

480 

.  11 

130 

462, 

,  19 

409 

497 

,  20 

156 

505, 

11 

428 

471 

>  24 

157 

49  Ij 

,  2 

435 

501. 

,  30 

174 

452, 

>   5 

450 

505, 

r  22 

188 

507, 

,  18 

509 

513 

1  16 

196 

454, 

,  13 

563 

481 

.  12 

228 

473, 

,  30 

565 

501, 

32 

235 

496, 

,  14 

595 

471 

r  29 

248 

486, 

,  17 

708 

480, 

»  12 

261 

511, 

>  3 

743 

505, 

,  7 

299 

469, 

18 

785 

473 

.  14 

358 

494, 

16 

787 

490 

,  1 

362 

507, 

9 

794 

506 

r  18 

370 

470, 

21 

813 

493. 

,  14.507,11 

409 

512, 

29 

815 

468 

r  3 

433 

483, 

11 

833 

452 

r  6 

445 

474, 

11 

862 

470, 

>  16 

457 

479, 

,  19 

VII  11 

505, 

r  16 

459 

510, 

28 

43 

509, 

>  s 

480 

458, 

22.  480,  13 

53 

492 

r  22 

577 

501, 

3 

59 

493 

>  17 

643 

491, 

26 

63 

494 

r  20 

649 

507, 

4 

66 

502 

,  26 

653 

501, 

27 

71 

457 

,  24 

668 

500, 

19 

84 

477, 

14 

675 

460, 

23 

128 

491, 

20 

691 

478, 

22 

134 

506, 

30 

692 

459, 

20 

151 

477, 

6 

728 

483, 

16 

161 

507, 

,  10 

IX  61 

508, 

12 

165 

489, 

30 

83 

466, 

3 

APYD  ABV8IANVU  MESSIVU 


559 


yergiliasAen.IXOe 

4^9,  21 

VergiliuB  Aen.  X  782 

506, 

12 

141 

501,  31 

827 

490, 

7 

144 

461,  28 

843 

502, 

12 

214 

493,  8 

885 

484, 

10 

232 

493,  19 

905 

468, 

8 

236 

511,  16 

XI  73 

490, 

3 

246 

476,  22.  492,  21 

83 

479, 

>  10 

255 

480,  23 

87 

500, 

25 

271 

472,  1 

124 

480, 

,   22 

300 

480,  9 

187 

485, 

,  8 

302 

491,  23 

197 

493, 

»  26 

315 

474,  25 

216 

496, 

18 

335 

489,  23 

238 

502 

r  13 

386 

469,  22 

252 

455, 

>  21 

401 

502,  10 

262 

469, 

24 

405 

463,  20 

268 

511, 

,  22 

511 

452,  8 

280 

490, 

5;  30 

514 

508,  25 

288 

451, 

20 

537 

477,  19 

293 

488, 

21 

539 

506,  8 

305 

458, 

»  19 

581 

510,  16 

338 

490, 

19 

593 

494,  15 

343 

459, 

26 

605 

484,  12 

351 

473, 

21 

634 

479,  21 

358 

496, 

5 

661 

450,  10 

396 

469, 

11 

676 

474,  28 

416 

473, 

27 

774 

450,  18 

417 

470, 

18 

796 

501,  |4 

471 

492, 

18 

815 

466,  4 

483 

502, 

15 

X  8 

450,  13 

489 

450, 

2 

59 

480,  13 

499 

464, 

23 

76 

493,  28 

.   522 

452, 

25 

79 

453,  22 

529 

483, 

8 

94 

493,  2 

547 

493, 

17 

148 

483,  23 

573 

481, 

16 

154 

490,  8 

608 

502, 

24 

168 

514,  19 

611 

506, 

14 

173 

469,  13 

639 

486, 

3 

195 

483,  10 

658 

494, 

10 

210 

512,  5 

710 

513, 

5 

218 

492,  26 

750 

470, 

.  4 

225 

464,  16 

782 

449, 

10 

248 

454,  25 

812 

461, 

7 

306 

486,  4 

820 

504, 

24 

359 

496,  9 

852 

510, 

,   22 

417 

460,  13 

865 

476, 

20 

436 

459,  17 

XII  19 

498, 

27 

438 

491,  22* 

29 

514, 

17 

453 

464,  22 

60 

467, 

4 

457 

462,  7 

88 

460, 

5.  477, 

26 

501 

495,  2 

92 

455, 

19 

523 

514,  22* 

97 

468, 

28 

586 

482,  11 

130 

467, 

10 

644 

486,  9 

147 

505, 

,  1 

652 

459,  24 

159 

454, 

21 

666 

484,  24 

171 

453, 

28 

686 

491,  17 

•       224 

455, 

16 

704 

501,  9 

290 

450, 

9 

711 

484,  7 

303 

453, 

6 

716 

486,  1 

348 

506, 

16 

736 

495,  4 

386 

495, 

•  9 

560     INDEX  EXEMPLORVM  CICERONIS  SALLVSTII  TERENTII  VEBGILn 


VergiliusAen.XIl396 

509,  26 

Vergilii 

[iBAen.XIl680 

474,  20 

398 

495,  7 

708 

476,  8 

435 

467,  12 

748 

483,  14 

517 

472,  5 

766 

511,  4 

527 

495,  1 

768 

507,  19 

559 

485,  31 

813 

507,  25 

565 

510,  18 

816 

450,  26 

589 

512,  28 

865 

496,  21 

596 

488,  2 

932 

513,  31 

610 

455,  18 

944 

476,  2 

649 

480,  20 

947 

479,  12 

653 

491,  14 

S jmmachus  ad  TheodoBiom  imperatorem 

659 

473,  23 

458, 

11.  489, 

28 

678 

462,  10 

INDEX  EEEVM  ET  YEEBOEYM 


A  382,  9.  in  i  et  in  in  u  mu- 
tatum  67,  9.  in  i  110,  7. 
a  finita  adverbia  412,  26 

a  ab  29,  9.  34,  5.  60,  6. 
263,  3.  296,  28.  355,  3. 
417,  10.  470,  5.  ab  abs 
au  161,  22 

abalieno  457,  15 

abbitere  62,  18 

abdico  263,  16.  451,  6 

abduco  453,  21 

abhorreo  452,  14 

abitus  114,  17 

ablativus  342,  18  singu- 
laris  tertiae  declinationis 
in  i  77,  6.  276,  5.  282, 
2.  286,  20.  290,  10.  292, 
11.  305,  31.  pluralis  pri- 
mae  declinationis  in  abus 
109,  6;  16.  quartae  decli- 
nationis  in  ubus  24,  13. 
68,  3.  108,  1.  110,  18. 
156,  16.  295,  12 

abnuo  450,  13 

aboleo  262,  20 

abrogo  523,  13 

abs  60,  14.  355,  10.  297,  3 

abscondo  61,  3.  94,  16. 
297,  3.  absconditus  264,  8 

absorbeo  absorbo  94,  14. 
absorpsi  absorbui  73,  13 

abspulsus  524,  25 

ab8tineo78,4.  262,23.  457,2 

absum  455, 25.  absens  454,4 

abundo  abunde  449,  5 

abutor  451,  1 

acatalexis  333,  19 

accedo  265,  3.  454,  17 

accentus  53,1.  215,  8.  236, 


16.  322,  12.  329,  12.  357, 

14.  377,  6.  539,  17.  ad- 
verbiorum  360,  8.  con- 
iunctionum  350,  20.  360, 
2 1 .  interiectionum  36 1, 9. 
424,  14.  praepositiAum 
353, 16.  graecorum  nomi- 
num  358,  18.  359,  23. 
379, 1.  accentuum  formae 
379,  8 

accerso  arcesso  26,  3.    71, 
12.  107,  7.  114,  10.  164, 

17.  264,  12.  296,  3 
accidere    98,    8.     118,    22. 

264,  20.  266,  3 
accingo  449,  21 
accipio  99,  22.  291,  27.  310, 

15.  456,  12.  525,  2 
accipiter   acceptor  107,  8. 

264,  33 
acclamo  269,  2.  297,  10 
accommodo  99,  6.  452,  25. 

522,  23 
accusatiYUs  singularis  ter- 

tiae  declinationis  in  im 

77,  6.  286,  20 
accuso  107,8.  accusso  accus- 

sator  72,  13.  295,  6 
acer   acris    94,    6.    107,  6. 

262,  13.  264,  7.  295,  17. 

458,  9 
acerbus,    acervus   114,  16. 

264,  13.  296,  3 
acetum  262,  8 
AcMiUes  155,  15 
actuarius    actarius    74,   10. 

156,  10.  296,  15 
acuo  526,  12 
ad  29,  9.  30, 18.  34,  5.  92,  6. 


263,  8.  354,  24.  355,  12. 
461, 18.  453,  29.  455, 6.  ad 
at  11,  8.  69,  23.  95,  14. 
154, 14.  in  compositis  26, 
3.  61,  10.  123,  10.  151, 
13.  162,  9.  207,  7.  208, 
27.  261,  6.  263,  26.  264, 
15.  295,  7;  17.  296,  10. 
297,  15;  21;  22.  in  ar 
mutatum  26,  3 

adduco  121,  21 

adeo  verhum  453,  13 

adfatim  122,  2.  297,  16 

adfecto  455,  8 

adferor  456,  13 

adficio  119,  22.  264,  14 

adfixus  454,  13 

adfiictus  456,  5 

adfiuo  457,  8 

adgredior  452,  22 

adhibeo  450,  21 

adiectiones  398,  9 

adimo  630,  17 

adiudico  466,  20 

adiuro  450,  26 

adiuto  262,  16.  463,  23 

adiuvo  262,  16 

adloquor   124.   18.    278,   3. 
304,  20 

adludo  466,  25 

administro  457,  19 

admiror  116,  4 

admitto  297,  15.  456,  22 

admoneo    121,  8.    262,  24 
455,  20 

admoveo  453,  26 

adnixus  466,  19 

adno  452,  19 

adnoto  628,  12 


INDEX  RERVM  ET  VERBORVM 


561 


adnuntio  121,  24 
adnuo  527,  22 
adoleo  457,  24 
adolesco  118,  24 
adpoDO  286,  11 
adporto  264,  23.  296,  17 
adprima  adprime  455,  3 
adquiesco  456,  18 
adrepo  457,  17 
adrogantia  527,  17 
adrogo  523,  13 
adscribo  117,  9.  269,  20 
adsecla  521,  5 
adsentio  107,  9 
adsequor  122,  21 
adsero  125^  5 
adsideo  452,  10 
adsimulatna  455,  16 
adspiratio  11,  4.  12^  10.  14, 

11.    19,  15.   22,  17.    152, 

8.    153,    7;    14.    159,   19; 

199,  5.   207,    17.    208,  4. 

post  r  litteram    154,   1. 

cf.  h 
adspiro  457,  21 
adstringo  107,  9.  456,  16 
adstruo    117,   11.    272,   10. 

301,  3 
adsuesco  118,  21.    269,  21. 

452,  5 
adsum  453,  18 
adsurgo  454,  27 
adtestor  292,  9.  311,  22 
advena  277,  2 
adventicius  107,  10 
adverbium  215, 15.  347,  23. 

408,  22.  525,  23.  541,  20. 

in  e  et  er  411,  26.    ad- 

verbiorum  significationes 

348,  6 
advcrsariuB  526,  10 
adversus  adversum  115,  13. 

354,  1.  451,  14.  advorsus 

149,  16.  arvorsus  71,  22 
adulescens  100,  22. 
adulo  457,  6.  adulor  107,  9 

adulterinus  adulteratus  107, 

10 
advoco    121,    3.    264,    21. 

296,  16 
adytum  123,  29 
ae  et  ai  16,  7.  24,  10.  57, 

20.  144,  27.  158,  10.  ae 

et  e  114.  21.  116,  18. 

268,  27.  270,  3.  271,  31. 

276,  24.  284,  23.  287,  8. 

289,  30.  295,  4.  297.  7; 

24.  299,  6;  30.  300,  27; 

29.  304,  7;  25.  306,  27. 

308,  16.  310,  4. 
a£  pro  oti.   16,  10 


aeger  453,  1.  aeger  aegro- 

tns  262,  18.  295,  13.  525, 

29 
Aegyptii  325,  2 
AemiliaB  ludus  543,  38 
aemulor  107,  11 
Aeoles  148,  9 
aequalis  aequabilis  262, 26. 

526,  4 
aequipero  454,  23 
aequor  300,  29 
aes  262,  31.  295,  15 
aestas  aestus  521,  21 
aestimo  450,  29 
af  praeposUio  60,  10 
agger  ager  297,  17 
agilis  262,  13.  531,  12 
agnomen  390,  11.   540,  13 
agnosco  97,  12.  264,  25 
ago  453,  9 
dycov  262,  10 
i^oecius  114,  7 
ai  pro  ae  16,  7.  24,  10.  57, 

20.  144,  27.  168,  10 
Aiiax  54,  16 
alacer  alacris  107,  7 
albus  124,  2.  264,  29.  296, 

23.  520,  3 
alea  297,  14 
alias    alibi    aliter   97,    16. 

262,  21.  295,  14 
alica  68,  18.  107,  12 
alicubi  203,  2 
alicunde  202,  28 
alienuB  262,  23.  454,  7 
alimentnm  alimonia  526, 1. 

alimenta  alumenta  77,  8 
alioquin  107,  13 
aliquando  116,  23.  532,  5 
alium  107, 11.  263,  31.  295, 

19 
alius  263,  18 
allectuB  297,  21 
alligo  alligare  457,  27 
alligo  alligere  26,  8.  62,  17 
alogus  nota  534,  3 
alter  94,  18.  264,  9 
altilia  297,  21 
altitudo  526,  1 
altus  120,  6.  264, 26.  456, 10 
alvearia  107,  12.  252,  3 
alvus  107,  12.  125,  17.  264, 

32.  297,  5 
am  finito  adverbia  412,  22 
amaracus  107,  15 
ambages  179,  8 
ambitus  77,  4.  ambitio  107, 

15 
ambo   94,  5.   107,  14.  264, 

1.  455,  10 
ambulo  526,  15 


amens  455,  12 

amicus  450,  18 

ammitto  297,  15.  456,  22 

amnis  102,  1 

amolnm  107,  13 

amplector  amplexor  107, 14. 

amplectere      amploctere 

149,  17 
amplius  451,  9 
dfivyddlTj  544,  22 
anacreonteum  metrum  257, 

29 
analogia  proportio  12,  7 
anapaestus  334,  21 
anas  anus  107,  15 
ancora  7iota  536,  14 
angor  107,  16 
anguis  264,  5 
anima  animus  531,  21 
animadverto    456,    1.    520, 

17 
animans  animal  524,  23 
ante  125,  3.   261,  17.   296, 

19.  353, 22.  in  compositis 

164, 10.  ante  exspectatum 

458,  2 
anteeo  454,  10 
antemnae  104,  17 
antepono  286,  13 
antequam  421,  26 
anteverto  456,  27 
antidotus  107,  16 
antiquus  60,  2.  77,  1.  520, 

12 
antisigma    535,    18.     cum 

puncto  535,  20 
dvTiaxoixoi  vocales  48,  2 
anxius  456,  11 
dd^ia  275,  8 
aperio  542,  13 
apices  litterarum  18, 14.  33, 

5.  80,  1 
Apis  542,  32 
dnoXavGi  286,  23 
apostrophos  331,  8.  380,  2 
apparet   adparet    115,    21. 

264,  15.  296,  11 
appellationes  389,  10.  391, 

1.     appellativa    nomina 

390,  14 
appello   appeUare   61,   10. 

529,  18 
appello   appellere   61,    10. 

450,  5 
appetens  262,  27 
appHco  453,  6 
aptus  532,  7 
apud  30,  18.   70,  6.   92,  G 

154,  17.  264,  35.  295,  11. 

355,  12.  451.  18 
aqua  75, 10.  253, 19.  328, 18 


562  INDEX  RERVM  ET  VERBORVM 

aqualicnlus  101,  14  cnpium  aucipium   aucu-  bamma  oivyccgw  174,  10 

aquatus  aqnaticus  aquosus       pare  67,  3.  75,  12  baptismus  265,  11.    298,  7 

123,  7.  264,  27  auctor  454,  21  baratrum  265,  19 

aquiluB  108,  1  auctoritas  323,  2  barba  99,  24.  265,  13 

ara  209, 3. 297,  6.  asa  13, 13  audaz  521, 14.  audada  121,  ImrbariBmus,  barbarolexii, 
aranea  araneum  522,  31  13.  audacter  106, 19.264,  barbara  locutio  361,  14; 
arbor  arbusta  118,  14.  264,       10.  296,  1.  412,  3  19.  526,  19 

17.  296    13  audeo  262,  15.  458,  4  bardus  avaCcd^i^og  175,  4 

arcesso  accerso  26,  3.    71,  avellanae  nuces  107,  6  bargena    bargina    103,    8. 

12.  107,  7.  114,  10.  164,  avello  453,  4  175,  5^ 

17.  264    12.  296,  3  avena  118,  25.  180, 13.  264,  barguB  ufpvrjg  175,  4 

archilochium  metruin  332,       1».  296,  13.  303,  20  barruB  iXitpag  175,  3     . 

20  aversa  obelismene  536, 1 ;  5  basilica  Basilissa  252,  8 

uQxofiai  282,  21  aversor  466,  24  basis  basim  77,  6 

arcuB   arcubua  68,  4.   108,  averto  449,  16  bassuB  176,  14 

1.  156,  16.  295,  12  aufero  295,  16.  530,  17  basus  tpaXXog  167,  9 

ardeo  449    10      '  avidus  450,  9  batiola  noxriqtov  167,  9 

argumentum  119,  10  avius  458,  1  battualia  178,  6 

arguo  119,  9.  297,  29  ^^^^  ^^^«  ^-  ^^7,  26  battuatores^aiFaviaTat  178, 

ariga  73,  9    *        '  aulea  297,  24  7 

armarium    armamentarium  avoco  457,  14  batulus  inoyCXaXog  167,   10 

265    1.  296   24  aurichalcum  263,  1  beatus  298,  20.  525,  4 

aqov^a  262,  11  auriculae  71,  22  Belial  265,  4.  298,  7 

arra  262,  10  aurifex  75,  12  bellaria  ta  xQayiifiata  173, 

dQQaBciv'262,  10  ausculto    108,    6.    262,    7.        13 

arrideo  458,  11  ^^"^f  I  bellum  527, 27.  bellum  gero 

ars  213,  14.'  320,  5  austerus  108,  4.  529,  11  458,  17 

arteria  108,  2  aut  423,  3  bellus  265,  6 

artifex  456    3  autumnuB  autumnum    262,  belzebub  265,  4.  298,  7 

artolagoenus  108,  3  32  bene  168,  4 

artuB  artubufl  24,  15    68,  3.  avunculua  185,  5.  297,  4  bemficuB  bemvolua  76,  12. 

108,  2.   156,  16.   296,  12  avus  avia  12,  21.  190,  13         298,  14.  458,  26 

arundo  122    18  auxilium  526,  22  beo  298,  20 

arvorflus  71*  22  ^xis  101, 13.  axiculuB  108,  6  Berenice  543,  5 

aruspex  arispex  73,  9  f^i^xns  51,  17  berna  175,  8.  298,  4 

as  assariuB  263,  29  ^es  besse  177,  1.  298,  12 

aspergo  aspargo  75,  7  B  384,  10  b  et  m  14,  3.  b  beta  aevtXov  169,  11.  beta- 
aspemor  267,  5.  457,  10           et  p  14,  3.   115,  7.   158,       ceua  395,  14 

aatpaXtog  262,  11  ^  4.   281,  28.   292,  2.    305,  Bianor  543,  31 

aspicio  122,  7.  520,  17  28.  310,  28;  30.  betv  167  bibo  458,  13.  bibere  biber 

asporto  296,  17  sqq.    265,    18.     272,    13.        108,  10 

asBLduus  adsiduus  108,  6  277,  22.    294,  5.   297,  5;  bidens  523,  30 

Assyrii  325,  2  10.  298,  2;  16;  24.   300,  bidental  523,  24 

a8teriscus534,17.  cumobelo       26.   304,  15.    305,  7;  33.  bigae  biga  104,  16.  265,21 

535,  1  310,32.  311,  32.  312,1;  20  bimus  200,  5.  298,  13 

astula  astla  205,  7  baca  noTiTiog  167,  13  biBSus  dniQatog  177,  9 

at    11,  8.    62,   10.    69,  20.  baculus  108,  7  blanditiae  265,  21 

164,  13.  295,  10.  361,  17  Balatium  14,  5  BXdntco  281,  5 

Atalante  544,  3  balatro  aatotog  167,  13  BocchuB  69,  17 

atque  154,  17  balatus  pXrixri&nog  167,  13  bonus  530,  23 

atqui  96,  3  balbusbalvus  173, 4. 186,  5.  bos  bovis  177,  15 

atramentarium  108,  3  190,  12.  311,  35  Bovnaig  542,  29.  544,  5 

AtreuB  trisyllabum  359,  20  balvae  265,  18.   cf.  valvae  bracae  108,  10 

Atrine  544,  16  ballaena  173,  1.  311,  34  brachycatalexis  333,  19 

atrox  465,  24  ballista    ballistra    173,    1.  bratteum  179,  4 

attagenae  108,  3  311,  33  brevis  525,  17 

attendo  456,  29  balneum  balineum  balneae  bs  et  ps  14,  7.   21,  6.  27, 
attonitus  456,  18                         108,  7.  265,  15  5.    61,  6.    64,  8.    73,  14. 

au  praepositio  60,  9  balteum  298,  20  115,  7.  156,  24.  159,  22. 

avarus  297,  10  bambalo  -^fUMFTijs  167,  12.       208,  15 

auceps  157,  2.  160,  5.  au-       174,  10  bucinabucinus  99,16. 265,8 


INDEX  RERVM  ET  VERBORVM  563 

bucolice  tome  246,  4  candidas   124,  2.    264,  29.  chilo   cilo  69,   13.    74,   13. 

bufo  (pvalyva^og  171,  8  296,  24.  520,  3                         97,  17.  155,  12 

bullio  dvanrjdm  195,  1  ■  canities  canitia  266,  11  cilium  111,  14 

buris  544,  23  cannabe  108,  11  cinctus  108,  15 

Burrus  14^  5  cantarus  cantarum  268,  31  cinguluro  cingula  266,  30 

buxus  buxum  100,  15.  265,  cantor  cantator  268,  16  cinis    101,  19.    cinis   ciner 

14  canuluB  (?)  108,  12                    108,  15 

Byrria  14,  15  Canusium  543,  5  Cinyps  157,  2.  160,  8 

byrsa  265,  5  capax  capabilis  266,  32  circa  96,  18.  269,  9.  299,  9 

capio  cepi  116,  13.  269,  14.  circiter  96, 18.  269, 11.  299, 

C  384,  12.   geminatum   in  299,  18.  captus  489,  3           16 

enuntiatione  54,  6.  55,  5.  c»PO  cap^»  266,  28  circum  53,  2.  96,  18.   125, 

539,  4   c  et  d  160,    10.  capparis  266,  22                         3.  298,  22.  299,  11.  354, 

208,  25.  212,  7.  308,  11.  cap^a  capella  13,  12                  1.  in  compositis  164,  7. 

c  et  g  14,  9.  15,  10.  104,  carbaaus  108,  11.  179,  7           298,  22 

1   114  9   158  5  269  22  carcer  carceres  104, 19. 269,  circumdo  460,  5 

c'  et  k  et  q   53,*  5    c   et  12.  299,  17  cis  240,  29.  299,  12 

q  59,  19.   70,  15.   72,  8.  cardo  101,  13.  108,  13  cismare  389,  4 

75    10.    77    9.  79    7.  95  carduua  266,  1.  298,  30  citer  citra  299,  13 

6.  99,  12.    105,  ik    144*  careo  103,  18.  488,  28  cito  citius  463,  5.    521,  14 

27.    149    1.    150    9.  155^  caaeus  caseum  266,  19  clam    clanculum    489,    18. 

24]  156,' 12.  158,*  15.  164|  casses  299,  2                              531,  6.   clandestinus  78, 

15;  19.  202,  27.   207,  1.  cassis  cassida  266,  24                17 

299,  23.  300,  26.  304,  28.  caasus  489,  8  clamo  269,  1.  297,  10 

308,  5;  25.  c  conversum  castigo  104,  3  claritas  claritudo   267,  16. 

53   9  casus    nominum    341,    15.       528,  20 

cacosyntheton  311,  18  392,  9.    casus   septimus  clatri  108,  16 

Cadmus  214,  16.  325,  3  342,  4.  392,  10  claudus  489,  9 

cado  267,  13;  21.   299,  29.  catalexis  333,  19  clausula  324,  10 

526,  21  catinus  108,  12  clavus  190,  12.  191,  3.  267, 

caduceus  108,  11  caunace  14,  10                          31 

cadurcum  544,  20  caveo  488,  21  clibanus  108,  16 

caedo  267,  21.  299,  30  causa  21,  14.  149,  12.  298,  cliens  108,  16.  521,  5 

caelebs  caeleps   14*  7.   21,  22.  521,  8.  527,  15  clipeus  clupeus  68,  11.  97, 

9.  157,  1.  160,  4.  208,  1;  causor  489,  16                              14.  266,  17.  267,  12.  525, 

17.  299   27  ce   pronominibus   additum       16 

caelo  268,'  27.  299.  7  1^6,  8  clunis  108,  17.  266,  6 

caelum  268,  28.  299,  8  Cea  543,  8  coarguo  119,  9 

caenum  268,  1.  544,  39  cedo  et  caedo  267,  22.  299,  cochlis  540,  2 

caerulus  cacruleus  267,  14.  30  cocinaria  109,  2 

527   3  cedo  tfnpfro^ftous  531,  26  coclea  cochlea  69, 13.  109, 2 

caesurae  hexametri  245, 16.  celer  celeritas  121,  14.  294,  coenobium  265,  27.  298, 29 

333,3.  caesura  cata  triton  20.  312,  16.  531,  7.  ce-  coeo  527,  14 

trochaeon  246,  4  lerius  463,  5.  521,  24  coepi  116,  13.  269,  14.  299, 

calco  489,  13  celo  268,  27.   299,  6.    460,        ^^ 

caligarius  caligaris  266,  5  13  cognosco  97,  12.  264,  25 

calleo  489,  11  centuria  53,  9  cognomen  390,  9.    540,  12 

callum  268,  1  ceratinia  265,  9  cognominis  542,  2 

calva    calvaria    calvarium  ceraunium  535,  23  cogo  459,  13.   coactus  94, 

100,  1.  179,  7.  191,  3  Cerberus  542,  14                        16 

calumnia  267,  1.  300,  2  cercinus  circinus  108,  14  cohors  coors  69,  1.   74,  16 

calumnior  267,  25  cerebrum  103,  6  coitus  265,  31 

calvo  300,  1  cemo  520,  17  collactaneus  collacteus  97, 

calx  cals  98,  10  certamen  certatio  532,  11       19 

camara  camera  266,  12  certamen  est  459,  9  colloco  462,  23 

camarus  cambarus  108,  13  certo  verbum  459,  1  colon  246,  26 

camellum  gamellum  14,  10  certus  530,  3.   certe  certo  coluber  542,  15 

cameluB  268,  23.  299,  6  411,  24  columba  118,  17.  269,  16 

Camilla  543,  27  cetariae  tabemae  108,  13  colus  108,  17 

Cana  Chanaan  canna  265,  chaos  12,  10  colustrum  109,  3 

23.  298,  25  chi  et  rho  nota  536,  10  comes  521,  5 


564 


INDEX  RERVM  ET  VERBORVM 


comesor  92,  13 
comisator  comissator  72, 13 
comitor  267,  8 
comma  146,  4.  246,  19 
commeio  267,  7 
commendo  commando  73, 10 
commercium    commircium 

77,  12 
commeritus  461,  24 
comminns  267,  10.  298,  33. 

621,  29      • 
committo  528,  16 
commodo    99,   6.    124,   13. 

266,  8.  298,  31.  622,  23 
commodum ,   ex   commodo 

472,  10 
commodus  530,  23 
commoneo  121,  8 
commorior  462,  6 
commuuio  communitas  529, 

1 
communis  462,  14 
comoedi  268,  10.    comedia 

299,  3 
compago  compages  641, 26. 

542,  39 
comparativus    gradus    102, 

10.  398,  11.    comparatio 

adverbiorum  348,  26 
comparo  527,  12 
compendium  525,  25.   544, 

37 
compertns  461,  26 
compono  286,  14 
comporto  121,  27.  264,  23. 

296,  18 
compos  461,  23 
con  202,  19.   266,  33.    208, 

18;  21;  23.  298,  32.  299, 

4;  20.  354,  21.  541,  10 
concedo  624,   11.    concedo 

gratiae  462,  1 
conclamo  269,  1 
concupisco    coocupisccntia 

270,  24 
concurro  459,  17 
condono  461,  3 
confero  462,  9 
congero  461,  13 
congius  101,  13.  109,  2 
congruo  463,  3 
coniugationes        verboruni 

345,  11 
coniunctio  215,  20.  349,  10. 

417,  22 
coniunctus  462, 18.  couiunc- 

tus  versus  245,  18 
coniuratus  462,  4 
coniux  coniunx  20,  10.  77, 

18.   155,  17.  299,  24 
conludo  462,  12 


conscins  461,  7 
conscribo  117,  7.  269,  18 
consecro  522,  13 
conseqnor  122,  21 
consideratins      consideran- 

tius  622,  11 
consido  461,  29 
consonantes  46,  13.  326,  6. 

381,  18.    538,  27.    gemi- 

natae  80, 1.  203, 6. 207,21 
conspicio  122,  7 
constantia  122,  20.    286,  3 
construo  117,  12.  272,  11. 

301,  3 
consneo  109,  1 
consuesco  118,  21.  269,  21. 

460,  17 
consuetudo  323,  2 
consul  consol  49,  44 
consulo  459,  26 
contagium  contagio  268,  9 
contendo  459,  6 
contestor  292,  7.  311,  20 
contiguus  462,  7 
contingere  98,  8.    118,  22. 

264,  20 
continue  continuate  623, 15 
contra  354,  4 
contrarius  626,  10 
controversia  530,  30 
contumax  contimax  76,  6. 

contumacia  150,  16* 
contumelia  150,  16.  531, 14 
conubium  184,  2 
convellere  convoUere   149, 

17 
convenio  463,  1.  527,  14 
conversus  462,  21 
coppa  Graecorum  16,  3 
coquus  coquere  79,  7.  164, 

19.  299,  23 
coram  97,  10.  354,  18 
corbis  101,  14.  109,  1 

CorinthiusCorinthiacus  267, 

9.  519,  15 
cornus  coruu  109,  1 
Coroebus  190,  6 
corona  chorona  14,  11 
coronis  535,  22 
corpus  544,  43 
corrumpo  460,  10 
corniptela  corruptio  527, 1 
coruscus  corusco  459,  22 
Cos  542,  6 
cotidie  79,  16.  149,  7.  158, 

18.  308,  25 
coturnix  108,  17 
crassor  124,  1.  269,  22 
crebro  crebre  109,  3 
credo  528,  16. 
credulus  461,  28 


criminor  461,  21 
crinis  101,  19 
crocnxn  crocus  268,  1 
crnciatns       craciameninm 

267,  18 
crucior  270,  18 
cruor  99,  20.  291,  26.  810, 

14.  crnores  268,  7 
cmstulnm  109,  3 
cnbicularins        cabicnlaris 

266,  4 
cucnmis  cucnmer  109,  4 
cncnrbicinm  pinim   109,  4 
cnllens  101,  12 
culpa  colpa  158,  2 
culpatio  529,  16 
cultor  461,  10 
cum  quum  qnom  28,  6.  29, 

3.  70,  16.  95,  6.  145,  1. 
166,  3.  207,  1.  354,  5. 
418,  23 

cume  pro  cum  28,  9 

cunabula  268,  14 

cuncti  530,  14 

cuneus  101,  12 

cupio  267,  23.  299,  2 

cur  267,  28.   286,  30.    519, 

6.  quor  71,  2.  77,  9.  156, 

12 
cura  628,  1 
Curetes  334,  19 
curriculum  carriculns  109, 

4.  266,  15 
curro  curso  269,  6 
cuspis  266,  21.  298,  30 
custos  461,  19 
cyathns  chiatus  303,  12 
Cyllene  542,  7 

cynomia  coenomia  265,  25. 

298,  26 
Cytheris  543,  35 

D  384,  15.  geminatum  66, 

5.  in  c  mutatum  160,  10. 
208,  25.  212,  7.  308,  11. 
d  et  1  13,  10.  23,  15.  d  et 
r  26,  3.  71,  20.  d  et  t  11, 
8.  12,  8.  69,  18.  96,  10. 
148,  19.  154,  13.  212,  5. 
264,  35.  295,  10.  303,  3; 
23.  308,  8 

dactylus  334, 17.  dactylicus 
tetrameter  catalecticus 
255,  21.  Idaei  Dactyli 
334,  19 

damno  damnatus  120,  10. 
270,  4.  469,  3.  damnas 
120,  16 

damnum  526,  25 

dapcs  542,  44 

dativns  v.  ablativus 


INDE5  BERVU  ET  VERBORVM 


565 


de  31,  1.  300,  24.  4C8,  15; 

30.  470,  5,  in  compoBitis 

64,  19.    163,  6.    269,  23. 

2T0,  1;31.  271,  16.  300,  3 
dea,  deabtia  109,  6 
decedo  466,  23 
decem  decim  76,  10 
deceoa  6S0,  26 
decet  465,  1 
decido  S67, 13. 468, 13.  626, 

Sl 
decUmo  269,  5.  S9T,  13 
decurio  decaino  270,  30 
decus  decor  270,  14.   300, 

21.  463,  19.  620,  4.  529, 

26.  530,  27 
dedico  622,  13 
dedo  466,  14 
deduco    115,  15.    121,   21. 

269, 25.  300, 10.  dednctuB 

542,  41 
deerrare  derrare  66,  2 
deesBe  deaie  65,  2 
defendo  468,  8 
deficio  466,  17 
deficiscor  300,  33 
defigo  467,  9 
definitio  324,  2 
de&ecto  467,  15 
defuQgov  IIH,  23.   272,  21. 

301,  26,  467,  25 
dego  467,  31 

degredior  STO,  11.  464,  25 
dcipctud  -1C4,  10 
di*ax6  270,  30 
delatordil&torll5, 10.  269, 

24.  300,  8 
delecto  466,  26 
delectuB  dilectus   124,  10. 

300,  12  cf.  diligo 
di'k>Q  ilfletjia  109.  7 
delibuo  dilibuo  106, 13. 269, 

23 

delictum    124.   10.  270,  1. 


300,  : 


.  619,  I 


deligo  diligo  124, 11.  270,  2 
deliruB  delivo  delirameDtom 

73,  2  109,  6.  270,  20 
DelmHtia  ■J3,  6.  165,  6 
BelaiiDum  73.  0.  156,  6 
DeloB,  deliacuH  veraua  332, 

12 
Delphica  Ta«a  116,  16 
delubnim  523,  24 
deluo  diluo    116,  11.   209, 

25.  300,  9 
deminutiva  nomina  305,  10 
demitto  dimitto  97,  7.  270, 


deuQDtio  121,  24 
depereo  468,  11 
deponenH  e.  verbnm 
depono  286,  15.  466,  7 
deporto    121,   27.    264,   24. 

296,  18.  467,  19 
deprecor  115,  3.    284,  24. 

306,  31 
derectus  directns  116,  16 
deBceudo    discendo    92,    1. 

94,  19.   270,  10.   271,  16 
deRCribo  117,  9.  269,  20 
deseitua   115,  10.    269.  23. 

30O,  7 
deddero    deBideriura    270, 

24.  521,  12 
deiilio  464,  23 
desino  463,  28 
desisto  467,  3 
despectuB  463,  8 
deBpero  467,  28 
desuetuB  466,  3 
deteetor  292,  10.  311,  23 
detraho  466,  10 
detrecto  469,  1 
lUtrimentiim  525,  25 
deverto  467,  6 
deanx  dinni  118,  27 
deuB,  det  dii  109,  6 

iivtitiot  644,  32 

diaereBix  67,  24.  248,  28 

dialjais  67,  24 

diaatote  271,  18 

dico  302, 23.  522,  2.  dicnn- 

dum  150,  15 
dictio  388,  17 
didituB  66,  1;  9 
didnco    115,    15.    269,   25. 

300,  10.  586,  26 
Jirlj-mna  27n,   19,  300,  22 
dies,  ile  die  46!*,  20.  in  diem, 

in  diea  487,  20 
difficilia  373,  23.  difficnlter 

412,  1 
diffido  468,  5 
di^ammH.  12,  16.  15,  2.  17, 

5;  14.  68,11.  148,5.  IGl, 

12.  302,  6.  538,  23 
clignitas  IIS,  2ri 
diRnuB  ifVf.  21 
dij;rt:<iior     liilator    dilibuo 

ditno  V.  degredior  elc. 
diligenB  468,  21.  diligeDtia 

628,  1 
diligo  dilertQB  124, 11.  270, 

1;  7.   SOO,    12.    467,   30. 

542,  21 

ii:i.  ■  ■■        ■-     r  124,    10 


dimitto  97,  7.  270,  31 
diplc    635,    7.    obeliamene 

536, 4,  perieBtigmene  &36, 

16.  eupeme  obetata  r>36, 6 
diploma  duploma  109,  8 
directuB  116,  16 
dima  642,  3 
dia  et  di  in  compositiB  64, 

21.  65.  6.  97,  7.   163,  8; 

11.  2U.'>,  18.  269,  23.  270, 

31.  271,  16.  300,  6;  16 
Dia  pater  109,  8 
discf.lo  ■-■71,   le.  467,  23 
diecendo  c.  deacendo 
diacepto  467,   17 
diaciplina  630,20.  dieplicina 

362,  9 
disco  467,  12 
discretio  322,  13 
diacrimen  120,  4 
diucrncior  270,  13.  468,  11 
diBertus   116,    lU.    269,  23. 

300,  7 
diBpeodium  525,25.  544,37 
di-]ncio  -.litsiiicio    163,  11. 

206,  IS 
diBpono  281),  9.  307,  9.  522, 

10 

dietioctio  146,  28.  3S4,  13. 

380,  7.  428,  16 
difltinguo  iliBtiugo  07,  20 
dihtraho  :,'2'].  2)1 
diBtrictus  TersuB  245.  20 
■dtto  divito  270,  29 
diTello  526,  S6 
diveB  4R^.  11.  626.  4 
divifio  Hyllubiirumr.ayllaba 
diriBUB  Tersus  245,  31 
divua,  anb  dJTO  106,  18 
do  466,  8.  468,  27.  631,  26 
doctUB  464,  16 
dogma  dogmatizo  871,  1 
doleo  271.  6.  464,  G 
dolium  263,31.  270,6.  29.''), 

19 
domiuor  271,  1 
domus  271,  21.  domuncnta 

270,  0.  doma  236,  28 
(tonec  420,  10 
dono  119,21.  269,  29.  463, 

13 
donum  119,  6.  624,  16 
Dorea  51,  8 
dormio  464,  3 
doranm  109, 9.  doaaiim  79, 4 
Dnraa  640,  2 
dubina  468,  12.  526,  13 
duceni  544,  7 
duco    302,   22.    se   ducere 

468.  19 
dum  271,  3;  9.  420,  4 


566  INDEX  RERVM  ET  VERBORVM 

dnmtazat  468,  23  emendatio  322,  7.  376,  8.  excido  473,  8 

duo  94,  5.  264,  1  emergo  472,  lCi,  excipio  472,  1 

dure  duriter  270,  28.  348,  eminas   267,    10.   298,  33.  exclamo  269,  6.  297,  13 

5.  411,  25  521,  29  excmcio  471,  11 

emissus  473,  10  excreo  exscreo  203,  22 

E  382,  11.  e  et  ae  114,  21.  ^mo  470,  5  excubiae  271,  28.   272,  13. 

116,  18.  268,  27.  270,  3.  ^^««^J«  277,  24  300,  26 

271  31.  276  24.  284  23.  6mpona  emporium  271,  30.  excudo  excatio  471,  26 

287^  8.    289,  30.   295,  4.       300,  27  exemplar  exemplum  109,12 

297,  7;   24.    299,   6;  30.  emungo  472,  28  exentero  109,  13 

300,  27;  29.  304,  7;  25.  en  114,  13  exeo  469,  31 

306,  27.  308,  16.  310,  4.  enarratio  322,  6.  376,  9  exequiae     exseqaiae     204, 

e  et  i  73,  2;  8.    76,  9;  enascor  121,  19  17.  300,26.  ezeqoiaa  ire 

13.  77    12.  93    3;  5.  94  enixus  471j  23  473,  1 

13.   100   5;  17;  23.   103*  eneis     enucula     ensiculus  exerceo   204,   8.    471,    19. 
ll!   105*    1*3.    106,  1;  8!       396,  1  exercitus  exercitato*  116, 

107,  2.   108,   14.   109,  6;  enutrio  109,  11  7.  272,  9.  301,  2 

7-   11.    111    5.    114    16.  eo  verbutn  122,  11.  481,  25  exercitus  nomen  204,  9 

115,  10;  15*;  23.  118,  27.  fo  adverbium  122,  12  exiguus  625,  17 

122   18    124   10   150    18  tmnlriaaoi  282,  13  exiHum     exsiliom    152,    6. 

155^  8."  263,'  31.*    265,  3.*  episynalipha  248,  28  203,  22.  300,  25 

270,  6;   20;   23.    278,   2.  ^nixvyiavfo  282,  12  eximius  204,  14 

287,  6.  289,  32.  296,  25.  erga  269,  9.  299,  10  exlex  542,  25 

297,  14.  298,  14.  300,  22.  ergo  53,  3.  330,  17.  361, 1.  exolesco  118,  24.    exoletns 
30l|  22.  302,  10.  306,  9.        ^79,  5  204,  18 

e  et  0  97,    15.    99,    11.  enpio  271,  23.  530,  17  exordior  472,  18 

149,  16.  e  et  oe  269,  14.  erraticus  erraticius  erratrix,  exosua  472,  5 

273,  4.   286,   1.   299,  3;       error    erratio    271,    25.  expecto   exspecto    22,    14. 
18.  302,  1.  306,  35                   528,  5  63,  8.  97,  6.  115,  20.  159, 

ebur  ebor  109,  10  enicto  544,  40  14.  203,  17.  272,  8.  301, 

ecfatus  26,  14  erumna  109,  10  1;  10.  307,  15 

ecfero  124,  22  erumpo  472,  14  expedio  471,  3 

ecquando  114,  12  es  finita  nomina    115,  23.  expello  470,  9 

ecquid  801,  12  541,  2  expergi8Corexperrectud523, 

edo  407,  6.  esse  100,  14  escendo  472,  12  22.  expertus  801,  18 

edormio  472,  8  est  cum  infinitivo  460,  23.  experior  expertuB  301,  18. 
efiFectus  471,  28                            471,  29  469,  5.  523,  22 

egeo  93,  11.   271,  23.  469,  ijtfvz/a  282,  15  expers  470,  13 

14  et  422,  7  exporgo  473,  2 

egredior  271,  23.  469,  27  etiamnunc  78,  19  exporto   121,  28.    264,   24 

egregius  470,  16  etymologia  215,  31  296,  19 

ebo  122,  11;  14  eu  interiectio  122,  13  expostulo  472,  19 

eirftp/it^on^  229, 24. 329,7  evado  469,  21  exprobro   100,   19,    272,  6. 

pro  i  18,  23.  32,  21.  55,  Euander  325,  6  300,  30 

27.  77,  1  evenit  118,22.  264,20.  470,  execindo  204,  10 

ei  interiedio  356,  10  25  exscreo  203,  22 

elapsus  472,  23  evoco  121,  3.  264,  21.  296,  exscribo  117,  7.  269,  18 

elegiacum    carmen,    elegii       16.  473,  6  exsculpo  204,  11 

243,  6  evolvo  472,  21  exsisto  204,  11 

elementum  321,  14.  381,  6  euphonia  212,  2;  8  exsors  471,  24.  542,  16;  26 

elephantus  elephans  109,  10  Eurypylus  334,  9  exspes  542,  16;  26 

elevo  119,  22  eus   finita  nomina  graeca  exspiro  122,  19 

elicio  471,  14  229,  24  exstruo    117,   11.    272,   10. 

eliganter  109,  11  ex  et  e  29,  9.    32,  19.    34,       301,  2 

elinguis  elinguatus   529,  7        5.  263,3.  355,3.  417,10.  exsuo  203,  4 

eloquentia  eloquium  529, 12       in  compositis  63,  4.  151,  extemus  extraneus    extra- 
eloquor    124,    19.    278,    4.        21.  159,  14.  162,  16.  203,        riufl  523,  17 

304,  21  14.   300,  25.    301,  5;  14.  exterritus  470,  21 

eluxit  121,  23  ec  26,  14  extingpio  extingo  150,  22 

em  114,  13  exaro  473,  4  extorris  204,  3.  472,  6 

emano  272,  1  excedo  471,  7  extrinsecus  24,  3 


INDEX  RERVM  ET  VERBORVM  567 

exul  exBul  22,   14.  28,  16.  fertUie  473,  20  fortis  fortitudo  624,  1.  531, 

96,  16.  204,  2.  300,  26  ferveo  196,  2  12 

exulo  469,  23  fervunculua  furunculus  109,  fortuito  fortuitu  542,  17 

exultatio   121,   16.   274,  2.        16  fortunatus  473,  27.  621,  19. 

302,  27  fessus  473,  25  526,  4 

exulto  exBulto  300,  29  festino  474,  31.  527,  6  forum  272,  29 

exuo  472,  3.   exsuo  204,  4  festuca  302,  10  frater  273,  30.  474,  9.  521, 

exuviae   271,  28.    272,  13.  fibrea  109,  16  1.  fratelius  13,  13 

300,  26   exsuviae  204,  5  ficus  109,  16  fremor  fremitus  125, 8.  272, 

fidelis   fidens   fidus    07,   9.  22.  301,  26 

F  302,  6.  388.  3.  f  et  h  11.       273,  13;  21.  301,  24.  302,  frenum  frena  freni  110,  1. 

5.   13    8.    23,  17.    69    s!        ^-  ^''^,  21.  532,  1  273,  17 

81    8'fetnh95  4   207  ^^^^  fidei,  fides  fidis  116,  frequentativa  verba  105,  3. 

is'     *          *^        '    ■         '        9.  272,  16.  301,  23  345,  1 

faba  haba  18,  9.  23,  19.  69,  ^do  93,  16.  109,  16  frequentia  520,  28 

II  figura  630,  5  fretus  474,  28 

fabrica  109,  14  ^  filiabus  109,  16  frico  273,  26 

facies  100,  3.  294,  13  ^^^^  familias  476,  1  frigo  273,  27.  544,  15 

facilis  273    23  ^^  ^®^^  felicatu«  106,  1.  fronafrondia  110, 2.  frondes 

facinus  273,  11;  28.  302,  3.  ^  »02»  15  frundes  49,  16 

facinoris  facineris  73,  1  fimbria  fimbnnm  272,  15  frons  frontis  110,  2 

facio,fac  308,22.  faciundum  finales  syllabae  237,  1  frugea  110,  1 

150    16  fingo  fictuB  78,  16.   106,  5  fruor  94,  22.  474,  1 

facultka  facilitas  524,  6  finis  101,  19.  fine  475,  6  fugitans  476,  6 

faedus  haedus  11,5.  69,10.  ^^^  ^^  13,  9.  69,  11.  fugitivua  476,  8 

81^  12                                        81,  12  fulgor  522,  25 

faenuB  faenoris  faeneris  72,  finnatus  475,  10  fnltio  fultura  629,  3 

23  fistuca  festuca  802,  10  fulvus  125, 10.  272, 24.  301, 

faex  109,  14  flagitium  278,  11.  302,  8  27 

fahinx  falauffa  273.  3  flammeum  103,  14  fundo  476,  15 

Falisci  18    9  flavas  125,  9.  272,  23.  301,  fungor    118,    23.    272,    21. 

falso  verbim  273,  9.  302,  2  „  28;  27  301,  26.  474,  6 

falsus  475,  14.    falso  falee  flomma  99,  9.  272,  17  furere  474,  20.  furens  473, 

273,  9.  302,  2.  541,  23  fl^o  474,  13  ^^9     „     , 

fama  622,  32  flo»  101,  15  Funus  Fusius  13, 13.  23, 16 

fames  106   22.  238   6  flumen  fluvius  519,  13  furtim  furaciter  frirtive  522, 

familiaris  familiaricus  629,  Aao  *74,  11  .  ^^      , 

80  foeduB  foederis  99,  14.  278,  furunculus  109,  15 

fanum  623,  24                             *•  301,  29  furvus  125,  9.  272,  24.  301, 

fari  302   14  foedus  foedi,  fedus  273,  4.  27 

feriolushariolu8ll,6.13,10  ,  301,  29  fuacus  519,  18 

fartus  475    12  ^ons,  fontes  funtes  49,  16  futurum  tempus  in  am  et 

foa  542,  18  foraa  foris  92,  2  in  bo  101,  11.  345,  80 

fascinum  109,  14  forcipes  71, 12. 109, 16.  161,  ^«turus  474,  23 
faaena  harena  69,  8.  81,  11       2.  302,  12 

fostus  fasti  116, 18.  272, 19.  fordeum  hordeum  11, 6.  23,  G  385,  3.  6  litterae  figura 

801,25.  fasti  dies  312,27       19.  81,  11  antiqui8Bimal5,10.  novae 

fastuB    superbia    115,    18.  foresia  forensia  79,  1  formae  inventio  16,  16. 

272,  19.  301,  24  forficOB  160,  20.  302,  10  g  et  c  14,  9.  104,  1.  114, 

fauces  faux  273,  19  fori  272,  30.  801,  28  9.  158,  5.  269,  22 

Fauni  523,  28  forma  530,  5.  formae  ver-  Gaditana  642,  29 

favuB  fava  191,  1                      borum  846,  1.  406,  2  Gaia  53,  9 

felix  473,  14.  521,  19.  filex  formido  524,  28  galearius  103,  4 

302,  15  c/*.  filix  formoBUB  formonsus  21,  10.  Gallus  .Grallicus  526,  11 

ferax  473,  18                             96,  18.   119,  3.   160,  12.  gamellum  camellum  14,  10 

ferculum  79,  14                           161,  8.  278,  6.   301,  20.  yaQog  279,  10 

fere  532,  5                                   530,  6;  26  garrio  garrulus  302,  31 

feriae  fesiae  73,  8.  155,  8.  formum  161,  2.  802,  18  gaudeo  475,  17 

fereae  301,  22  fomax  278,  1  gaudium  121,   15.    274,  2. 

fero  302,  19  forpices  71,  12.  161, 1.  302,  302,  27 

ferox  ferus  630,  13            *        12  gaunace  14,  10 


568 


INDEX  RERVM  ET  VEBBORVM 


gelu  110,  3 

geminus  477,  1 

gemo  476,  20 

generosuB  527,  8 

genetiynB  342,  10.  singpi- 
laris  primae  declinationis 
in  ai  16,  7.  24,  10.  57, 
20.  144,  27.  168,  10.  se- 
cnndae  declinationis  in  i 
et  ii  22,  4.  57,  6.  106, 15. 
206,  9;  21.  238,  11.  251, 
1.  278,  6.  304,  21.  541, 
15.  pluralis  teitiae  decli- 
nationis  in  ium  111,  7;«r 
10.  290,  10.  292,  11. 

genitas  476,  7 

gens  122,  25.  527,  10 

genus  122,  25.  470,  24.  ge- 
nera  nominum  391,  G. 
verborum  346,  6 

gerens  475,  22 

germanus  521,  1 

gestio  302,  31 

gibber  110,  3.  gibbus  nvQTog 
179,  3 

git  274,  7.  302,  28 

glacies  526,  8 

gladius  101,  14 

glandium  glandicula  395, 13 

gloria  529,  26 

gloriosus  gloriator  glorius 
302,  32.  523,  10 

glutinum  gluten  110,  3. 
274,  5 

gluttus  gluttire  110,  4 

unaeus  383,  14 

gnarus  159,  9.  3(»2,  30 

gnatus  208, 9. 302, 26. 527, 24 

gnavus  208,  9.  302,  26;  30. 
cf.  navus 

gobius  gobio  106,  7.  274,  1 

Gracchus  20,  2.  69,  16 

gracilis  274,  9 

grammatica  ars  214,  15. 
321,  6.  376,  3.  537,  1 

grandaevus  303,  1 

grandis  525,  9 

grassor  124,  1.  269,  22 

gratia  119, 15.  gratiae  facio 
476,  16.  gratiam  facio 
476,  10 

gratificor  476,  12 

gratis  gratuito  110,  5 

gratulor  123,  1.  303,  2 

gratus  476,  4 

gravis  476,  21 

gremium  123,  24.  274,  3. 
302,  28 

gryphes  543,  15 

gula  106,  17.  273,  33 

gutta  527,  13 


H  23,  3.  34,  16.  52,  3.  68, 
14.  81,  3.  98,  2.  107,  12. 
109,  2.  110,  6.  114,  17. 
122,  18.  152,  8.  230,  29. 
247,  20.  274,  17;  22.  293, 
18.  297,  6.  299,  26.  803, 
12;  15.  309,  5.  311,  23. 
385,  5.  388,  11.  539,  8. 
h  et  f  11,   5.   13,  8.  23, 

17.  69,  8.  81,  8.  HGrae- 
cum  pro  inaxov  52,  8 

haba  faba  13,  9.  23,  19.  69, 

11 
habena  296,   14.   303,   19. 

habenae  118,  25.  264,  18 
habeo  477,  23.  524,  18 
habito  477,  4 
habitus  114,  17 
haedus  11,  4.  69,  9.  81,  12 
haereo  477,  19 
halica  68,  18 
halo  477,  12 

hamus  hamo  207, 16.  274,22 
hapsus  110,  6.  201,  4 
hara  209,  3.  297,  7 
harena  69,  4.   81,  10.  274, 

17 
hariolus  11,  5.  13,  10 
haud  158,  20.   303,  3.  hau 

96,  4 
haurio  274,  17.  303,  13 
hebesco  hebetesco  274,  19. 

531,  24 
heiulo  200,  16 
hem  114,  14 
hephthemimeris  246,  4 
herbesco  274,  24.   303,  14 
herbidus  herbosus   123,   5. 

274,  15 
hercule  hercle  158,  8.  159, 

18.  312,  10 

Hernae  201,  24.  309,  20 
heroicum  metrum  v.  hexa- 

meter 
heu  122,  13.  356,  7 
heus  122,  14 
hexameter  hexametrus  336, 

25.  heroicus  242, 10.  336, 

13 
hibcmus  180,  10 
hic   274,  20.   523,   7.    huic 

disjllabum  249,  35.  hoic 

pro  huic  76,  3.  hic  hicce 

huiusce    156,   8.    207,  5. 

303,  5 
hiems  21,  6.  27,  4.  161,  17. 

303,  8 
hilaris  hilarus  94, 8.  274, 11 
hinuuleuB  115,  14 
hircus  13,  9.  59,  19.  69,  9. 

81,  12 


hirquitalluB  59«  19.  542,  29 

hirundo  herondo  122,  18 

hisco  303,  21 

hiulcus  207,  23 

holocaustoma  274,  21 

homonymia  525,  14 

honestus  119,  1 

honor  529,  28 

hora  118,  15 

hordeum  11,  6.  23,  19.  81, 

11.  hordea  273,  19 
horreo  521,   11.   horrendus 

120,  22.  274,  12 
hortesia  hortensia  79,  2 
hortor  477,  28 
hortus  68,  19 
hospes  119,  13.  274,  12 
hostia  532,  13 
hostis  477,  15 
huc  478,  1 
humi  477,  31 

humilis  humiliatus  274,  26 
hymnus  303,  12 
hypercatalexis  333,  19 
hypermetri  versus  253,  6 
hyphen  331,  0.  379,  13 
hypocrita  303,  21 


I  vocalis  et  consonans  48 
8.  228,  16.  381,  11.  382 
13.  538,  18.  pro  conso 
nante  vel  vocali  in  versi 
bus  248,  29.  synalipha  i 
litterae  251,  14.  i  conso- 
nans  geminata  54,  16. 
66,  18.  72,  4.  20G,  G. 
229,  3;  30.  328,  10.  538, 
24.  i  vocalis  exilis  vel 
pinguis  49,  16.  54,  13. 
68,  7.  75,  15.  i  longa 
33,  7.  56,  1.  i  brevid 
vel  producta  iu  conionc- 
tivo  vel  futuro  116,  1.  i 
et  e  73,  2;  8.  76,  9;  13. 
77,  12.  93,  3;  5.  94,  13. 
100,  5;  17;  23.  103,  11. 
105,  13.  106,  1;  8.  107, 
2.  108,  14.  109,  6;  7;  11. 
111,  5.  114,  16.  115,  10; 
15;  23.  118.  27.  122,  18. 
124,  10.  150,  18.  155,  8. 
263,  31.  265,  3.  270,  6; 
7;  20;  23.  278,  2.  287,  6. 
289,  32.  296,  25.  297,  14. 
298,  14.  300,  22.  301,  22. 
302,  10.   300,  9.    i  et  ei 

18,  23.  32,  21.  55,  27. 
77,  1.  i  et  u  24,  13.  49, 

19.  67,  3.  68,  3.  75,  12. 
77,  8.  97,  14.  150,  10. 
156,  16.    i  et  y  270,  19. 


INDEX  RERVM  ET  VERBORVM 


300,  32.  i  Gnita  adverbia 
210,  7.  i  »el  ii  in  gi>ne- 
tivo  singalari  Hecundae 
declinationis  22,  4.  67, 
6.  lOG,  15.  206,  9;  21. 
238,  1t.  2G1,  1.  278,  6. 
304,  21.  641,15  Id  voca- 
tivo  eingulari  ecciindAe 
-declinutioniB  22,  9  251. 
2O,278,7.a0*,2S.5Jl,16 
uciocompositumcum  poie- 
poaitionibua  .^)4.  20.  66, 
IB.  72,  4.  235,  3 

iactura  525,  S5 

lamba  334,  14 

iambns  334,  14.  iambicum 
hexametTum  Q56,  16.  te- 
trametrum  556,  27 

iamdudum  98,  9 

idem  102,  4.  276,  23 

ideQlidem  303,  28 

idiota  304,  12 

idoneuB  487,  8.  532,  7 

teiunium  ieiunitaa  629,  6 

igaaruB  4B0,  6 

igaig  276,  6 

ignominia  530,  7 

ignoKO  524,  11 

Inttgos  544,  Id 

lUe  623,  7 

im  fiaita  adverbia  412,  7 
,niB  62S,  9 

.mmatDrDsimmataritM!15, 

6.  303,  32 
mmigro  484,  3 

inia  875,  21.  486,  31 

InpatieQa  486,  3 
pedio  48i>,  4 

Impendeo  480,  25 
ropemtor  481,  20.  impera- 
tonim  honorea  642,  34 

imuB  522,  21 

ia  29,  9.  34,  5.  92,  7.   106, 

17.  120,  18.  263,  8.  275, 
26.  364,21.  414,16.  482, 

18.  484,  8;  13;  18.  485, 
4.  486,  11;  21.  488,  18. 
528,  18.  642,  8.  in  com- 
pOsiUl  162,  6.  303.  27. 
304,  8.  354,  21.  in  diem 
in  dies  487,  20.  in  raaina 
488,  12,  in  noctem  4Si, 
13.  in  ore  488,  10.  iu 
pedei  482,  13.  in  rem 
486,  28.  iu  tempiia,  iu 
tempore  486,  30.  iu  ver- 
bera  482,   10 

inambulo  526,  16 
inberbna  iuberbi»  276,  26 
iucedo  inceago  488,  i 
incertQS  487,  29.  526,  tS 


inceHtns  303,  28 
inchoativa    verba    93, 

316,  2 
incboo  12,  10.  530,  S1 
iucido  467,  14 
iocipio  530,  21 
inclamo  269,  4.  S9T,  12 
iDclado  485,  1 
incola  iacolatiu  ^77, 2.  303, 

30 
incredibiliH  incredaluB  275, 


4?7,  19 
o  276.  1 
incodiB  110,  7 
107,  8 
incljtus  31)1,   II 

"Rena  l;5,  1.  303,  30 
imiiReo  48^.  l 
n(li((iteB  1B5,   1 
indignatus  483,  16 
itldignuB  480,  19 
indigUB  276,  23 
□duco  103, 16.  ioduco  ani- 

MUU  470,  6 
indulgeo  478,  13 
itduo  479,  10 
nermis  inermiis  94,  6.  274, 

11*  276,  20 
infamia  530,  1 
infector  630,  1 
infelil  484,  16 
inferior    inSmua    275,    16. 

488,  6.  6SS,  21 
infirmua  iufirmjs  94,  6 
iDgens  480,  21 
bglnvies  110,  4.  tSl,  5 
Dgratns  484,  84 
ngredior  43,S.  20 
mhio  478.  6 
nhorreo   l^^.  6 
iniuria  602,  2.  631,  14 
inludo  419,  20 

121,  6.  876,  12 
inluiit  121,  !3 

'  UB  inneiDs  303,  30 

m.  2ii 

I  527,  8! 
inoleaco   118,  24 
inopB  480,  3 
inperfectum    ia    ibam    et 

iebam  35,  3 
inpcTSonalia  verba  407,  13 
inpertio  461,  3 
inpingo  276,  20.  304,  6 
inpko  276,  1.  478,  17 
inplexDB  484,  22 
inpouo  871,  6.  866, 13.  483, 

3G 


inpoBtoT  inpOBtura  277,  tO 
inprecor  99,  19,   116,  3 
inpubes  285,  10 
iopngno  619,  19 

iD.111!.-..^    .IHS.    3 

inquiliuuB  277,  1 

inquio  155.  1 

iQqniro  621,  12 

ioiciDB  526,  6 

inscribo    117,   8.   269,    19. 

inBcriptus  481,  17 
innero  125,  5 
iosido  480,  12 
ineignia  114,  16 
iuBilio  488,  16 
inaimulo  627,  25 
insipiens  110,  7 
iiiBisto  481,  12 
inBituB  adaituB  !76,  17 
inaolenB  486,  14 
insolituB  486,  19 
insoao  480.  11 
in^picio  182,  7 
iaaUTl18,6,  376,11.433,8 
insto  483,  8 
inslruo    m,    11.    272,    10. 

301,  3.  481,  1 
inBuesco  269,  21 
iusuetus  4t*6,  16 
integer  4gO,  23.  ab  iotegro, 

de  integro  454,  81 
intempeBdvui,    intempeita 

noz  276,  1.  S03,  31 
iatentue  488,  9 
inter   303,  24.   481.  28.   in 

compoaitie  164,  18 
intercedo  488,  1 
interdico  481,  1 
ioterea  loci  483,  16 
iatereit  275,  32 
iiiterficio  623,  51 
inb?riectio  215,  22.  241,  8. 

366,  2.  36      0.  424,  6 
interior   inlimus    276,    16. 

intufflUB  160,  16 
iuterpretor  376,  24.  S04,  7 
intervallum  151,  3.  303,  23 
iutrinaecaB  34,  3 
intro  intus  92,  5.  110,  1 
introeo  486,  14 
intueor  216,  1.  520,  17 
invado  376,  1 
invenio  534,  30 
invideo  92.  12.   276,  2;  19 
inviduH   iuvidiosna  96,  13. 

276,  22,  .^(14,  6 
iiivigilo  481,  1 
iuvoeo  121,  3.  364,  21.  296, 

17 


570 


INDEX  RERVM  ET  VERBORVM 


iocus  iocum  276,  9 

ipse  119,  5.  ipsas  275,  18. 

304,  2.  403,  6 
im  iracundia  304,   6.   irae 

mibi  est  486,  1 
iratus  iracundus  276,  3.  530. 

11 
irrito  486,  9 
is  pronomen  623,  7 
is    finita    uomiDa   276,    5. 

282,   2.    286,   20.    is  vel 

es  fiuita  266,  21.  298,  30 
iste  119,  5,  523,  7 
Italia  251,  30 
iter  itiner  110,  8 
iudicium  322,  8.  376,  10 
iugulo  523,  31 
iugum  iuga  276,  6 
lunius  mensis  124^  9.   276, 

16 
iuro  480,  9 
ius  276,  9 
iu8  vel  ium  finita  nomina 

22,  4.  57,  6.  106,  15.  206, 

9;    21.    238,  11.    251,  1. 

278,  6.  304,  21.    541.  15 
iuvenis   iuventus    iuventas 

iuventa    110,   8.    124,  7. 

275,  12.  276,  14.  303,  34 

K   14,   12.   53,   5.   304,   14. 

326,  19.    382,   6.   385,  8. 

539,  5 
TianotBxvLa  320,  14 
nati^yoQoo  262,  29 
%S(paXTJ  ns^aXrj  51,  10 
xoZafo)  262,  30 
xoXaxEvo)  262,  13 
nvXtvdQog  544,  24 

L  383,  4.  1  et  d  13,  10.  23, 

15.    1  geminatum   11,  2. 

80,  10.    96,    6.    149,    19. 

151,  3.  159,  1;  4.  166,  7. 

268,   23.   287,   6.   299,  6. 

304,  31.  305,  1.  308,  13; 

31 
labium  labrum  116,  5.  277, 

26 
laboro  490,  13 
labrum  Xovtj^q  278,  17 
lac  95,  13 
lacesso  489,  30 
lacrimae  lacrumae  150,  10 
lactens  lactans  lacteus  98, 1 
laetus  laetor  laetitial21, 15. 

123,  1.    274,  2.    302,  27. 

304,  25.  490,  1 
lambo  196,  1 
lanius  lanio  104,  4 
lapis  532,  10 


laquearia  lacunaria  105, 15 
laqueus  101,  12 
lares  lases  13,  14 
largior  489,  28 
largitas    largitio    123,    30. 

278,  1.  304,  18 
largus  490,  19.  large  lar- 

giter  277,  20.  411,  27 
larva  larba  186,  9.  277,  23 
laser  laserpicium  100,  18 
lassus  94,  17 
latere  120,  20.  277,  28 
latinitas  322,  21 
lavo  104,  14 
laurus  543,  1 

laus  laudatio  529,  28.  532,  3 
lectio  322,  5;  11.  376,  7 
lcgo  legere,  alligo  pelligo 

26,  8 
lego  legare  124,  17.  278,  2 
lepos  lepidus  lepus  122,  4. 

277,  30.  304,  17 
leprosus  166,  5.  304,  26 
liber  213,  11.  490,  8 
liberalis  490,  21 
libero  490,  16 
libido  lubido  50,  3.  150,  15 
librarius  212,  22 
libum  nonavov  192,  13 
libuma  101,  5 
licet  99,  12 
ligo  124,  17.  278,  2 
limen    limea  122,  17.    277, 

32.  304,  18 
lino  278,  21.  304,  25 
linteo  105,  16 
Linus  332,  11 
liquet  99,  12 
liquidae    litterae    118,    7. 

229,  8.  230,  10;  22.  233, 

19.    326,    9.    538,  34.  cf. 

litterae 
liquor  544,  11 
lira  lirare  73,  3.  270,  20 
lis  530,  30 
lito  489,  33 
litterae  13,  1.  46,  2.  47,  18. 

153,    1.   214,  15.    215,  5. 

227,  15.  261,  3.  324,  20. 

381,  6.  538,  5.  litterarum 

inventores  325, 1.  litterae 

a  Claudio  inventae  75,  7. 

litterae  graecae  et  latinae 

153,  4.  duplices  Graeco- 

rum  156,  22 
litteratura  liiteralitas  321,8 
liviscor  206,  2 
loco  490,  27 
locuples  525,  4 
locus  278,  17.  locum  542,  9 
longus  longinquus  521,  17 


loquela  loquella  96,  6.  294, 

29.  521,  3 
loquor  locutio  79,  13.   124, 

18.    278,  3.    804,  19;  28. 

522,  2 
Xovt^Q  278,  17 
lucidus  523,  20 
lucus  523,  24 
ludi  490,  23.  lados   facere 

103,  13 
ludificor  ludificavi  277^  24. 

425,  11.  490,  22 
ludo  489,  22 
luminosus  523,  20 
luo  541,  29 
lustro  490,  20 
lutum  101,  16.  544,  39 
Lycoris  543,  35 

M  383,  8.  in  fine  vocabn- 
lorum  54,  4.  80,  17.  147, 
24.  206,  17.   263,    29.   m 

.  et  b  et  p  14,  3.  xn  et  n 
13,  15.  78,  16.  144,  22. 
152,  3.  203,  1;  11.  206, 
17.  208,  13.  272,  14.  276, 
29.  287,  6;  11.  301,  5. 
303,  28.  308,   10;   18;  29 

macellum  101,  16 

maceria  305,  5 

machaera  305,  4 

macbina  304,  34 

macte  305,  1.  544,  6 

macto  493,  25 

maeandrus  110,  10 

maestus  100,  4.  280,  7 

magister  305,  16 

magnus  525,  9 

Maiia  54,  16 

maior,  in  maius  488,  12 

males  (?)  110,  11 

malificus  malivolus  76,  12. 
298,  16 

malleus  110,  12 

Mallus  80,  5 

malo  149,  19.  159,  1.  805, 
11 

malogranatum  278,  24 

malva  malvaceus  895,  14 

malus  malum  304,  33.  504, 
17 

malus  malum  80,  6. 100, 16. 
280,  8.  304,  32 

mancipium  mancupium  67,3 

mando  roandare  305,  12. 
493,  8 

mando  mandere  305,  13 

mane  305,  3 

maneo  491,  20 

Manes  305,  2 

manica  67,  7 


INDEX  RERVM  ET  VERBORVM 


571 


inanubiae  manibiae  manu- 

viae  60,  3.  67,  3.  306,  7 
manubrium  200,  6 
manuleuB  67,  8.  110,  10 
roanuB  24,  16.  119,  8 
mapalia  279,  8 
mare  279,  9 
margarita  margaritnm  110, 

12.  278,  22 
margo  101,  12.  110,  10 
maritimus  marinus  278,  34. 

629,  4 
Mars  Mavors  189,  1.  306,  6 
marsuppium  306,  3 
martulus  106,  21 
mas  masculus  mascjellus  96, 

7.  279,  6.  306,  4 
fiataiOTEXvia  320,  16 
mater  493,  28.  mater  fami- 

lias  476,  1 
materia   materies   110,  11. 

279,  2.  631,  22 
mathematica  213,  22. 214, 3 
maturus  279,  12.  492,  20 
maximus  maxumus  24,  13. 

49,  20.  160,  16 
medeor  medicor  492,  6 
medicamentum  288, 1.  619, 

10 
medius  493,  17 
Megalesia  Megalensia  79, 2 
meles  melones  110,  11 
melior  491,  28 
(isUisiv  yLsXCadBiv  61,  8 
memini    117,   14.    278,  33. 

279,  16;  24.  281,  17.  490, 
30 

memoriose  memoriter622,6 
menda   mendum    110,    12. 

280,  9.  306,  6 
mensor  20,  9.  642,  36 
meracus    merosus    123,   8. 

280,  1 
Mercurius  326, 2.  Mircurius 

77,  13. 
mereo  mereor  110,  13.  278, 

32.  622,  27 
merges  mergus  110,  14 
merula  merulus  280,  6 
mesites  336,  8 
metaplasmus  16,  8.  361,  19. 

362,  20 
metator  642,  36 
metrum  268,  29.  331,  13 
metuo  492,  38 
metus  624,  28 
meus  mius  77,  12.   98,  12. 

102,  7.  404,  25 
Mezentius   21,   13.    50,  12. 

328,  6 
mille  166,  7.  304, 31.  494, 10 


minister  494,  7 

ministro  492,  26 

minor   116,  8.    minus   494, 

12.  minume  160,  16 
miror  116,  4.  279,  21 
miscellania  patella  642,  10 
misereor    miseror    miseret 

278,  29.  490, 14.  misertus 

miseratus  93,  7 
mitto,  missus  493,  14 
miztua  versus  246,  26 
moderor  493,  3.  626,  17 
modi    verborum    344,    13. 

406,  4 
modius  101.  13 
modo  96,  16 
modulor  526, 17.  modulatio 

322,  17 
molior  493,  10. 
molossus  336,  1 
moneo  121,  8.  520,  8 
monstmm  520,  20 
montosus  106,  12 
monumentum  150,  16.  304, 

31 
morae  est  493,  19 
mordicus  1 10,  14 
morticinus  mortalis  280, 18 
motacilla  110,  16 
moveo  494,  4 
muliebris   mulierarius  124, 

6.  280,  3 
multus  492,  15 
munificus  munifex  280,  15 
munimentum  304,  31 
munus  119,  6.  524,  16 
muria  279,  10 
mustacins  103,  1 
mutae  litterae  326, 16.  382, 

4.  539,  2.  cf.  litterae 
mutuo  verhum  298,  31 
mutuus,    mutuo   dare  124, 

13.  266,    9.   per   mutua 
502,  26 

Mygdonides  541,  34 


N  283,  11.  additum  vel 
omissum  20,  9.  21,  10. 
24,  3.  77,  18.  93,  6.  95, 
8;  18.  96,  3.  106,  10. 
156,  17.  160,  12.  202,  19. 
273,  6.  287,  5.  299,  26. 
301,  20.  308,  14.  n  et  m 
13,  15.  78,  16.  144,  22. 
152,  3.  203,  1;  11.  206, 
17.  208. 13.  272,  14.  276, 
29.  287,  6;  11.  301,  6. 
803,  28.  808,  10;  18;  29. 
n  in  8  mutatum  106,  17 

naevus  naebus  189,  16 


nanciscor    nactus    96,    19. 

nanctus  nacturus  305,  16 
nares  nar  281,  10 
narro  80,  8.  96,  6.   169,  8. 

212,  4.  306,  34.    622,  2 
nascor    121,    19.    281,    30. 

natus  495,  18.  527,  24 
natio  527,  10 
nauclerus  281,  33 
navigator  282,  1 
navis    navigium    281,    33. 

305,  30 

nausio  nausior  93,  10 
nauta  navita  282,  2.   305, 

17;  36 
navus    305,   19.   531,  7.  cf. 

gnavus 
ne  121,  9.  421,  8.  interro- 

gativum  361,  3.   ne  pro 

non    12,    2.    ne   quidem 

101,  1 
necessitas  necessitudo  529, 

22 
neco  623,  31 
necto  281,  22 
nefrendes  12,  3 
neglego  158,  5.    neglegens 

306,  32 
negotium  28,  13 

nemo  281,  7.  305,  26.  530,  9 

neniae  281,  10 

nequam   106,    10.   281,  12; 

27.  305,  31 
nesapus  12,  4 
nescio  12,  1.  28,  15 
nescius  494,  24.  526,  6 
niger  519,  18 
nihil  nil  nihilum.  nihili  122, 

23.  153,  8.  159,  18.  281, 

31.  305,29.  311,  27.  495, 

13 
nimis  280,  20.  805,  20 
nimius  495,  16 
ninguit  ningit  110,  16 
nis  finita  nomina  101,  19. 

642,  30 
nisi  ni  422,  1 
nitor  495,  4 
nix  626,  8 
nobilis  527,  8 
noceo  noceor  281,  18 
noctu  99,  4.  281,  23 
nolo  160,  3.  159,  2.  305,  11 
nomen  216,  11.  341,  9.  389, 

13.  521,  9.  540,  21 

nomina  adiectiva  397,  4. 
898,  7 

appellativa  389,  10.  390, 
14 

deminutiva  395,  10 

derivativa  395,  5 

87* 


572 


INDEX  REEVM  ET  VERBORVM 


Domina  epitheia  897,  4 

generalia  396,  8 

homon7ma398,  3.  625, 14 

ominalia  395,  3 

participiis  similia  408, 13. 
a  participiis  figarata 
397,  1 

patroDjmica  395,  6.  541, 
34 

po88C88iva  395,  7 

propria  390,  7.  540,  11 

nQog  Tt  397,  10 

epecialia  396,  9 

gyooDjma  398,  6.  525, 15 

yerbalia  396,  5 
DomeD  est  494,  14 
DomeDCulator  110,  16 
DomiDO  529^  18 
DODgCDti  104,  1.  281,  26 
DODnumquam  532,  5 
Dotae  DomiDum  et   Dume- 

rorum  23,  12.  53,  6.  261, 

3.  Dumerorum  apudGrae- 

C08  23,  4.    52,  5.    notae 

grammaticorum    533,    1. 

536,  16 
Doto  528,  12 
novi  281,  16.  305,  26 
DOvi88imus  522,  17 
DOvo  527,  7 

Doz,  iD  Doctem  484,  13 
Doza  Dozia  524,  21 
nubes  Dubis  oubs  (?)   189, 

10.  237,  15 
Dubo  74,  1.  103,  14.  115,  7. 

281,  24.  305,  26.  495,  21 
Dudus  495,  23 
uugae  Dugas  281,  12 
nullua  281, 7.  305,  25.  530,  9 
num  420,  11 
numeri   nominum    392,    4. 

verborum  346,  25 
numerorum     notae     apud 

Graecos  23,  4.  52,  5 
nummulariuB  305,  18 
nuntio  121,  24 
nuntius  495,  11 

0  382,  15.  0  et  e  97,  15. 
99,  11.  149,  16.  0  et  u 
49,  14.  100,  22.  106,  4. 
107,  13.  109,  10.  144,  25. 
158,  1.  161,  4.  174,  3. 
284,  21.  286,  19.  306,  11. 
o  graecum  pro  ov  et  (o 
49,  10.  0  finita  adverbia 
240,  8.  412,  14.  o  finita 
nomina  graeca  540,  23 
0  interiectio  36G,  18 
ob  in  compoditis  64,6.  151, 
17.  162,  20.  207,  11.  298, 


10.  305,  35.  obs  in  com- 

pOBitis  204,  20.  306,  7 
obaudiens  306,  8 
obba  notriQUiv  186,  10 
obedio  496,  27 
obeluB  534,  7.  cnm  puncto 

536,  3.  cum  aversa  536, 6 
obeo  497,  4 

obiter  naTa  tuvtov  181,  6 
obiurgo  520,  8 
obliviscor   92,  11.    206,   1. 

282,  25.  495,  25 
obloquor    124,  18.    278,  3. 

304,  19 
obnexns  306,  9 
obnixus  306,  9.  496,  8 
obprobro   100,   19.    272,  6. 

300,  31 
obryza  obryzum  282,  9 
obscurus  27,  9 
obsequor  122,  21 
obsolevit  204,  19.  306,  0 
obsto  496,  16 
obtestor  292,  8.  311,  21 
obtrecto  496,  30 
obverto  496,  13 
occasus  306,  3 
occentassere  544,  29 
occido  623,  31 
occulte  631,  6 
ocimum  ocimus  282,  18 
Ocnus  543,  33 
odi  281,  17.   282,  27.   odio 

236,  18 
oe    et    e    269,   14.    273,  4. 
'286,  1.    299,  3;  18.   302, 

1.  306,  35 
ofFector  630,  1 
offendo  497,  11 
oi  pro  oe  17,  7.  pro  ui  76,  3 

olea  oleum  oliva  99,  8.  282, 

26.  306,  4 
olim  116,  23 
Olympus  53'),  8 
omelia  282,  14 
ofifiata  OTcnata  61,  10 
omnes  530,  14 
Ofioicog  284,  4 
onus  282,  22.  625,  1 
opilio  112,  5 
opinio  622,  32 
opis  opem  ope  394,  10 
opportunus  496,  14 
oppugno  519,  19 
optimus    optumus    24,    13. 

49,    20.    150,    14.    optu- 

mates  282,  23 
opto  496,  10 

opulentus  496,  23.  526,  4 
opus  496,  25.  opus  cst  496, 

1.  542,  23 


ora  118,  15 

oratio  294,  30.  324,  8.  389, 

8.  527,  15 
orbis  189,  12 
orbus  496,  18 

ordinatio  partiQm  orationis 
33,  14 

ordino  522,  10 

ordior  101,  11.  282,   16 

orp^anum  282,  4 

orichalcum  263,  1 

origo  origonis  velum  282, 10 

orior  74,  18.  ortos  497,  8 

oro  496,  4 

orthographia  209,  13.  215, 
32.  oQboyQaipla  et  6q9o- 
ffcsLa   66,  13.   68,  9.    71, 

9.  72,   11;  22.   149,  4 

08  finita  nomina  graeca  238, 

30 
os  oris  522,  4.  in  ore  488, 

10.  ob  ora  496,  21 
ostentum  520,  20 

ostrea  ostrenm  110, 17.  282, 

17 
otiosus  497,  7 

P  386,  10.  additum  vel 
omissum  21,  1.  27,  3. 
161,  17.  303,  8.  gemina- 
tum  305,  3.  310,  7.  p  et 
b  14,  3.  115,  7.  158,  4. 
281,  28.  292,  2.  306.  28. 
310,  28;  30.  p  et  m  14,3 

pabulans  531,  17 

paciscor  498,  8 

pacunt  15,  12 

paenitet  501,  18.  paenitena 
408,  18 

naliBiv  naloSeiv  51,  9 

palam  97,  10.  354,  18 

Palamedes  325,  4 

imlaria  283,  21 

Palatium  14,  5 

palea  644,  21 

palmus  palma  110,  18 

palpebrae  palpetrae  110, 19 

palpo  palpor  283,  13 

palumbus,  palumbi  et  pa- 
lumbes  118,  17.  191,  8. 
269,  16.  285,  23 

pandectes  306,  19 

paunus  panicula  285,  20 

Tiavtaxov  284,  4 

par  600,  1 

7caQa§oXt'i  283,  24* 

parasceue  306,  17 

parco  307, 13.  501,  15.  522,1 

naQOiTiog  277,  3 

naQOifita  283,  24 

paropsides  285, '21 


INDEX  EERVM  ET  VEEBOBVM 


573 


pars,  partem  parte  499,  82 
partr«s  orationia  215,  9 
Partliemua  moDS  541,  2 
pftTtidpiam    104,  21.    215, 

17.  348,  32.  408,  2 
portim  116,  17 
partio  partior  286,  6 
partua  partubus  68,  4.   110, 

18.  15e,  IC 

puum  280,  20.  305,  20 
parnmper  306.  21 
parTDB  625,  17 
paBco  491,  84.  paECeoB  631, 

17 
pascua  pascuum  2  86,  25 
paasim  122,  2.  284,  3 
pateo  600,  16 
patior  601,  3 
pBtriuapaterDus99,t8  284, 

18.  306,  86 
patrocinium  527,  15 
patroDjroica  DOmtDa  396, 

6.  541,  32 
paresco  603,  G 
paulluin  20,  15.  80,  10 
pavor  624,  28 
pauper  96,  2 
pauperies  paupcrtaB  99,  13. 

284,  17 
pavuB  pavo  285,  IB.  30T,  4 
paz  283,  ,16 
]>eceatuni  &  3,  8 
pecto   pectino   93,   8.    884, 

14.  306,  25 
pecDniOBua  625,  5 
pecna   101,  10.  281,  20 
pedale  pedule  522,  29 
peiero  peiurium  229, 6.  307, 

32 
pelagus  111,  1 
Pelasgi  326,  7 
pellax  C6,  18 
pellicio  65,  17 
peltigo  26,  8 
pello  2U4,  6 
Pelops  27,  11 
pelvis  pelluia  65, 18.  pelvim 

77,  6 
penaria  cetla  93,  3 
peudeo  284,  1.  600,  19 
pendo,  peiiitu?  peaoa  301, 22 
peiietrale  123,  29 
penna  100,  17.  284,  19.  306, 

26 
pentamet«r  dactjlicua  242, 

26 
peDihemimerid  24C,  4 
penUm     23,  'JU 
per    603,    17.    per   tempua 

604,  3.  per  in  compOBitis 

2G,  8.  G5,  11 


percabuR  percDasua  184, 20. 

286,  4.  306,  33 
perdnco  121,  21 
peregriDUS  277,  5.  286,  17 
pereudie  perendiDus  281,  8 
perfidaa  perfidiOBUs  643,  9 
perfDgA  623,  5 
pergo  602,  23 
penculum  periclum  79,  14. 

124,  24.   286,  6.  630,  18 
perimo  523,  31 
periiidu»  MC,  18.  246,  21 
peritM3  iiiy,   18 
perinnia  889,  6.  307,  32 
perlabor  pellabor  66,  13 
perlao  pelluo  66,  18 
permeio  267,  7 
pernicies  630,  18 
peroeuB  501,  3U.  5i8,  18 
perseqnor  122,  21 
perseverantia  122,  20 
personae  verborum  3*7,  11 
persono  542,  14 
pertaeaom  ett  6O0,  9 
pertinacia  18J,  80.  285,  S. 

306,  82 
pertioeo  603,  11 
perversDS  pervorsaa  149, 16 
pes,  in  pedea  482, 13.  pedes 

metri   216,    7.    841,    14. 

333,  26 
peBaulum  pestuloro  pestlDm 

111,  1.  206.  7 
peteredium  200,  6.  B07,  17 
petra  282,  29 
peio   110,  19 
pb  ip  95,  4.  163,  6.  160,  7. 

207,  18.  pbi  et  rho  turta 

636,  18 

fbalaecium  metrnm  261, 10 
barna  642,  32 
Phemoooe  338,  fi.  334,  4 
Pboeaices  385,  2 
piget  501,  1 
pigDDs,    pigDOra    pignera 

118,  16.  884,  30.  306,  31 
pila,   pilam   33,  6.   63,  1, 

66,  IS 
piogo  pictoa  78,  16.  lOG,  6 
piona  100,  17.  284, 19.  306, 

86 

fiperaria  mola  93,  6 
iBiatratae  634,  7 
pietriDum  piatrilla  396,  14 
piua  283,  26 
plagiariuB  306,  19 
platea  282,  31 
plebs  pleps  27,  II.  74,  1 
plemina  99,  9.  S72,  17 
plenasSSS,  12.  306,21.  407, 


xlovtltm  870,  29 

plait  604,  7 

pluralia    tantam    104,    16. 

108,  8.  265, 16;  21. 868, 3. 

269,  12.  270,  16.  271,88. 

878.30-  273, 17.  376,6;  8. 

278,  15.   879,   7.   281,  9. 

882,  23.  883,  18.  286,  16. 

266,  26.  287,  28.  298,  20; 

31.  301,  28.  307,  5.  642, 

41.  544.  81 
pIus499,8;85.plureBll6,10 
pluteus  101,   12 
pocttlum  potio  116, 20.  231, 

89 
podagrOBua  podagricue  286, 

16 
poderis  308,  3 
poema  poeaia  poetice  poe- 

ticna  525,  11.   poemato^ 

genera  259,  13.  428,  6 
poena  501    Si 
polenta  106,  4.  284,  21 
polio  627,  7 
pollens  603,  3 
poroeta   pomaria  886,  27. 

306.  35 
pone  99,  83.  379,  6.  330,  18 
poDO  886,  9.  307,  2 
pODS   101,   16 
populo  populor  286,  6 
porro  351.   1 
pomim  -JSS,  82 
portentum  520,  20 
portitor  544,  41 
poaco  185,  15.  286,  6.  306 

33 
poaitio  BjUabarDm  889,  87. 

328,  3 
poBitarae  145,  81.  216,  8 


mifrid 


B  79,  i 


1" 

potsidi.-o  a2-l,   13 
pOSBum  501,  21 
poat  99,  23,  364,  3.  497,  19 
poBterior  postremua  114, 19. 
310,  80.  poBtremam  504, 1 
poethabeo  602,  17 
posticns  60,  4 
poatilla  503,  84 
poBtia  101,  18 
poatpono  286,  13 
postquaro  421,  81 
pOBtsecus  99.  83 
poaluIol35, 15.  286,6.  308, 

poatumuB  200,  4.  307,  29 
potens  198,  1.  685,  4 
potior   potiBsimuB   108,  16. 

283,  26.  306,  22 
potior  rerbum  283,  14.  S06, 

21.  426,  3.  498,  3 


574 


INDEX  RERVM  ET  VERBORVM 


as 


potis    est  501,   24.    potii 
306,  11 

poto  284,  10.  306,  22 

prae  307,  24.  354,  6 

praecello  286,  24 

praecox  93,  4 

praeda  283,  15.  519,  4 

praedo  praedor  286,  6 

praeeo  504,  5 

praefectuB  499,  1 

praefinio  499,  6 

praegnans  501,  8 

praeluceo  503,  15 

praemineo  503,  9 

praemium  114,  21 

praenomen  390,  7.  540,  11 

praeparo  527,  12 

praepono  286,  13 

praepositio  215,  20.  351,  25. 
413,  6.  praepositiones 
cum  adverbiis  348,  27. 
468,  15.  cum  nominibus 
civitatium  32,  20.  355, 
15.  locum  Bignificantes 
29,  8.  34,  5.  451,  18.  in 
compositione  mutatae  25, 
17.  60,  6.  151,  7 

praesagio  94,  1.  284,  16 

praesagus  502,  12 

praesens  502,  15.  in  prae- 
sens,  in  praesentia  487, 3 

praesideo  498,  21 

praesidium  526,  22 

praesto  adverbium  157,  22. 
306,  11.  499,  18 

praeato  verbum  498,  28 

praestolor   praestulor   157, 

23.  286,  19.  306,  12.  499, 
15 

praeter  354,  2.  499,  11 
praeterea  122,  8 
praetorius  101,  3 
praeut  503,  21 
praeverbium  29,  8.  525,  23 
pransus  prasus  160, 15.  301, 

22 
pratum  105,  6 

precor  99,  19.  115,  1.  284, 

24.  306,  31 
prehendo   prendo    153,    8. 

159,  18.  306,  13.  311,  26 
premo  76,  9 
pretium  115,  1 
priapeum  metrum  340,  18 
primitiae  286,  26.  307,  6 
primo  pedatu  100,  24 
princeps  14,  7.  21,  9 
prior  primus  102,  16.  114, 

19.  310,  19.  502,  13 
privatus  524,  32 
privilegium  111,  2 


privignus  183,  11.  307,  16 

privus  503,  4 

pro   32,  8.   104,   6.   283,  3. 

416,  23.  501,  27.  in  com- 

positis    164,    1.    235,    8. 

307,  9;  18 
probo  197,  1.  284,  11.  306, 

23 
procastria  283,  22 
proclamo  269,  4.  297,  12 
procul  120,  6.  285,  1 
procuro  283,  13 
prodigium  520,  20 
prodigus  275,  22 
prodo  417,  1 
proelium  527,  27 
profiteor  503,  19 
progredior  502,  23 
proiectus  500,  24 
promissivus  modus  345, 15; 

21 
promptus  503,  13 
pronomen  215,  13.   343,  9. 

401,  9 
pronuntiatio  322,  14 
prope  501,  10 
propero  502,  10.  527,  5 
propinquo  500,  26 
propODO  286,  10 
proprius  283,  27.  524,  32 
propter  502,  3 
pronio  503,  26 
proscenia  104,  7 
prosequor  122,  22 
prospiciens  284,  6 
protenus    protinus    100,  5. 

307,  33 
protestor  292,  8.  311,  4 
nQatonoXCxca  282,  23 
proximus  498,  15 
prudens  503,  7 
pruna,  prunum  111,  2 
ps  be  iff  14,  7.    21,   6.    27, 

5.  51,  19.  61,  61.    64,  8. 

73,    14.   115,  7.    156,  22. 

159,  22.  160,   1.  208,  15. 

303,  8.  307,  14 
psallo  286,  21 
ipsvdoTBxvla  320,  15 

pubes    285,    8.    pubetenus 

306,  19 
Publicola  Poplicola  14,  6 
publicus  poblicus  158,  2 
pudet  120, 1.  500,  6.  pude 

408,  19 

puer  puera  103,  6 

pugillares  pugillar  283,  18. 
285,  16 

pugna  531,  3 

pugno  503,  1.  519,  19 


ns 


pulcher  20,  4.  69,  16.  93, 
2.  pulchemunus  150,  15 

pulluB  80,  10 

pulmentum  285,  13.  306, 
34 

pulnnar  pulvinare  237,  11 

pulvinuB  102,  3 

pulvis  pulver  111,  4.  188, 
11 

pumex  111,  3 

puppis  286,  20 

pusillus  525,  17 

pnteana  putealis  111,  4 

puteus  101,  12 

puto  520,  30 

pygwg^  S^2,  28 

pygnomus  335,  3 
pyrricha  334,  11 
pyrrichius  334,  8 
Pyrrus     14,     5.      Pyrrhus», 

Achillis  filius  334,  8 
pythium  metrum    242,  24. 

341,  3 
Pytho  341,  5 

Q  15,  19.  27,  18.  29,  4.  49, 
1.  53,  16.  58,  15.  69,  19. 
70,  15.  72,  8.  75,  10.  77, 
9.  79,  7.  95,  6.  99,  12. 
105,  15.  144,  27.  149,  1. 
150,  9.  155,  24.  166,  12. 
158,  15.  164,  15;  19.  202, 

27.  207,  1.  228,  22.  253, 
17.  299,  23.  300,  26.   304, 

28.  308,  5;  25.  326,  19. 
328,  18.  382,  6.  385,  14. 
539,  5 

quadrata  amphora  111,  5 
quadrigae  quadriga  265,  21 
quadrimus  200,  5 
quadro  505,  5 
quaero    116,    18.    521,    12. 

527,  19 
quaestorius  101,  3 
quamquam  quanquam    96, 

1.    287,  6.    308,  29.  351, 

4.  420,  22 
quando  111,  6.  351,  2 
quantus   152,    3.    203,    11. 

287,  16.  308,  10;  22 
quare  286,  30.  519,  6 
quatenus  quatinus   100,  9. 

111,   5.   287,  6.    308,  15. 

522,  15 
que  361,  3 

queo  nequeo  inquio  154,  21 
querela   11,  2.   96,  6.   169, 

4.  287,  6.  308,  13.  queri- 

monia  523,  3 
queror  287,  8;  12.  308,  19. 

504,  10 


INDEX  RERVM  ET  VERBORVM 


575 


qui    quis    27,   18.    70,    18. 

cnius  cui  quoius  quoi  72, 

8.  76,3.  77,  10.  149,  11* 

207,    4.    cui   disyllabum 

249,  29.  quicum  604,  23. 

quid  hominis  605,  3 
quia  286,  30 
quicquam    quidquam    1 60, 

10.  208,  26.  212,  7.  287, 

10.  308,  11 
quicquid   quidquid  95,  20. 

287,  6.  308,  11 
quietus  604,  21 
Quirites  Quiritis  642,  45 
quo  qua  287,  13.  308,  19 
quoad  606,  1 
quod  coniunctio  286,  30 
quom  €.  cum 
quondam  116,  23 
quoque  360,  28 
quot  quod  69,   26.   96,  12. 

169,  12.  212,  6.    287,  16 
quotidie  v,  cotidie 
quotiens  96,  9.  287,  6.  308, 

14 
quotus  287,  19.  308,  22 

R  384,  2.  omissum  ante  s 
79,  5.  geminatum  80,  8. 
96,  6.  169,  8  212,  4. 
306,  34.  cum  vocali  pro- 
nuntiatum  in  versibus 
260,  11.  253,  12.  r  et  d 
26,  3.  71,  20.  r  et  8  13, 
10.  23,  15.  69,  8.  73,  8. 
156,  9.  adspiratio  r  litte- 
rae  164,  1 

radius  102,  1.  287,  23.  308, 
32 

rana  raniculus  396,  13 

rapina  283,  16.  519,  4 

rapio  542,  43 

rapum  111,  7 

raro  541,  24 

ratio  323,  1.  621,  8 

re  red  in  compositis  66, 20. 
163,  16.  202,  23.  203,  4. 
308,  36.  309,  17.  354,  10 

reapse  606,  22 

recens  288,  6.  308,  35.  606, 
22 

recipio  122,  6.  506,  4 

reclamo  269,  3.  297,  11 

recordor  506,  10 

recta  et  aversa  superne 
obelatae  636,  8 

recurso  506,  24 

reditus  120,  4 

redoleo  287,  26.  308,  33 

refero  506,  15 

refert  241,  4.  276,  32 


refugio  505,  18 

regiuB  regalis  287,  27.  308, 

34.  528,  4 
reffnatus  506,  18 
reicio  241,  6.  260,  6 
relegatus  506,  9 
religio  203,  7.  252,  5 
reliquus  reliquiae  158,  16. 

203,  7.  308,  81 
remedium  288,  1.  519,  10 
reminiscor  506,  12 
renuntio  121,  26 
repente,  de  repente  468, 17 
reperio  524,  30 
repeto  506,  31 
repono  506,  27 
reprehendo  reprendo  19, 15. 

68,  16.  76,  1 
repulsus  524,  25 
requiesco  505,  24 
res,  in  rem  est  486,  28 
resido  506,  8 
resono  505,  13 
respicio  122,  7 
respondeo  103,  7 
restiarius  restio  529,  10 
restituo  507,  1 
rete  reticulum  reticula  101, 

18.  111,  7 
retrorsum  retrosum  79,  6 
rhythmus  268,  24.   288,  7. 

308,  36.  331,  17 
Ripaei  544,  25 
ritu  506,  14 
fiza  531,  3 
robur  robor  rubor  118,  19. 

287,  24.  308,  33 
ros  101,  15 
roseus  rosaceus  288,  3.  308, 

34.  519,  17 
rostrum  277,  26 
rubeta  (pQvvog  180,  13 
ructo  ructor  93,  10 
rudis  288,  4 
ruroino  105,  12 
rumor  522,  32 
rursum  rusum  79,  5 


S  118,  7.  231,  10.  384, 
4.  538,  32.  geroinatum 
21,  15.  72,  13.  79,  4;  20. 
92,  13.  149,  12.  296,  6. 
298,  22.  omissum  vel 
additum  postx  19, 13.  22, 
14  63,  8.  96,  16.  169,  14. 
203,  14.  301,  10.  307,  15. 
8  et  r  13,  10.  23,  16.  69, 
8.  73,  8.  156,  9.  ss  pro  z 
154,  7.  167,  16 

Sabaei  544,  14 


Sabini  69,  8 

sacellum  523,  24 

sacer  119,  4.  292,  4.  511,  4 

saepcs  111,  10 

sagena  sagina  289,32.  310, 5 

sal  102,  1.  111,  10.  291,  11. 

310,  12 
salio  5U,  1 
salmenta  101,  8 
saluber   salutaris   288,  31. 

309,  28.  528,  14 
sancio  511,  10 
aavddXiov  290,  13 
sanguis    99,   20.    101,    14. 

111,  9.  208,  13.  291,  26. 

310,  14 

sanno  sannium  289,  11 
sapor  510,  10 
sapphicum  metrum  254,  31 
sarcina  282,  22.  526,  1 
sarcinator  111,  9.  309,  28 
sartriz    sertrix    sarcinatrix 

288,  29.  309,  28.  620,  15 
sartus  111,  9 

satago  510,  13 

satietas  saturitas  291,  12. 

310,  13.  620,  7 
satis  sat  148,  22.  310,  28 
satur  509,  10 
saxum  532,  10 
scamnum    scamillum    sca- 

billum  14,  6.    scabellum 

289,  23 

scalae  scala  289,  6 
scena  32,  9.  104,  10 
schemata  216,  23 
axoXdtoa  293,  27 
scio  scisco  310,  36.   sciens 

509,  25.  scitus  524,  22 
scorpio   scorpius    100,    21. 

292,  1 
scribo  269,  18 
Bcriptula  scripula  106,  13 
scrobis  189,  12 
scrupulus    scrupulum    111, 

10.  309,  31 
scrutor  627,  19 
Scylla  289,  9 
se  in  compositis    163,   23. 

354,  10 
seco  secturus  289,  22.  310,  3 
secundo  verbum  510,  31 
secundum,    secus   103,   12. 

290,  7 

securus  511,  2.  542,  20 
sed  sedum    12,   8.    70,   8. 

148,  19.  310,  27 
sedeo  271,  33.  sessuros  310, 

34 
seduco  103,  16 
sedulo  163,  23 


576  INDEX  EERVM  ET  VEBBORVM 

segnis  114,  16  ffxvUco  289,  10  sublego  510,  26 

segnitiea   segnitia    200,    8.  sobrius  103,  11,  290,  16  Bublicei  pontes  544,  24 

310,  7  Bodalis  521,  5  subligo  510,  28 

seiux  77,  18  eol  289,  33.  309,  21  subnecto  510,  30 

sella  sedda   13,  14.   23,  17  solium  «290,  15.  310,  8  subripio  525,  19 

seminecus  542,  40  Bollemnis  289,  28.   310,  32  subscribo  290,  9 

semivocales  326,  7.  381, 14.  somnio  95,  1.  291,  25  subsequor  122,  22 

538,  30  sorbo  eorbeo  94, 14.  291,24  subsidium  526,  22 

senez  sencctus  scnecta  se-  ocaQBvca  262,  17  subsido  511,  22 

nium275, 12.  290, 16;  19.  sors  sordis  289,  12.  309, 33  sub&truo   117,  12.    272,   11. 

304,  1  spargo  511,  6  301,  4 

senteutia  294,  29.  324,  5  species  530,  27.  spccialitas  subter  subtus  123,  20.   158, 

sentio   511,  8.    sensus  289,  bpecietas  525,  21  4.   290,  33.    310,    9;    30. 

19.  310,  1.  542,  40  spectaculum  spectamentum  508,  23 

sepono  286,  14  531,  15  succedo  507,  13 

sepulcrum  93,  2  specto  97,  6.  115,  20.  272,  snccilua  111,  13 

sepultus  642,  16  8.   301,  1.   511,  16.   520,  succipio  v.  suscipio 

sera  291,  22.  310,  22  17  succlamo  269,  4.  297,    12 

sermo  294,  27.  521,  3  spiritus  252,  21  suetus  510,  7 

sero,   serere    serare  93,  1.  spiro  122,  19  suffragia  119,  19.  292,  6 

291,  21.  310,  21  splendor  522,  25  suffragor  93,  21.  291,  24 

sero    adverbium    310,    24.  spondeo  311,  15  sulfur  309,  31 

serus  529,  25  spondeus  334,  3.  spondiaci  summoneo  520,  9 

serpens  111,  10  versus  250,  11.   252,  35.  summus  120,  5.  290,  31 

servans    507,  22.    servatus  253,  5  sumo  99,  21.  291,  27.  310, 

607,  18  sponsa  610,  15  15.  625,  2 

servitus    servitium   291,   1.  sponsio  99,  14  super  123,  20.  288,  8.  290, 

310,  11.  529,  14  st  46,  18  32.   310,  9.   354,  7.    355, 

severus  181,  1.  529,  11  Gzdxvg  290,  13  20.  416,  3.  508,  12 

sextarius  101,  13  statuo  511,  14  superbus  superbia  310,  20. 

si  419,  15  stello  stellio  107,  2  507,  17 

sibilus  sibila  291,  6.    542,  sterceratus  stercoratus  289,  superlativus  gradus  102, 10 

41.    sibilus    in    pronun-  26.  310,  4  supero  96,  20 

tiatione  216,  8  sternuo  sternuto  111,  13  superpono  286,  12 

siccus  511,  3  sterquilinium  111,  11  Bupervenio  510,  25 

silentium  292,  14  stilla  527,  13  suppedito  509,  16 

sileo  524,  9  stimulus  111,  13  suppellex  309,  30 

simia  291,  14  stipes  111,  13  supplicium  125,  18 

similago  111,  11  stirps  291,  18  supplico  290,  9.  310,  7 

similis  97, 13.  276,  21.  288,  stlata  stlataris  107,  1  suppono  286,  16 

26.  309,  26.  507,  3  sto  510,  16  supremus  120,  5.  290,  31 

simplex  ductus  «o/a  535,  3  strenuus  531,  12  supra  123,  20.  290,32.  310,9 

simpuvium  181,  5  strix  striga  strigosus   111,  sursum  susum  208,  20 

simul  521,  28  H.  291,  15  suscipio  64,  17.  98,  6.  122,  6 

simulo  527,  25  struices  structores   542,  2-7  suspicax  suspiciosus  529   9 

sinapi  291,  3  struo  272,  10.  301,  2  suspicio  verbum  98,  7.  208, 

sinciput  78,  18.  389,  3  studeo  508,  3  20 

sine  351,  14.  354,  7  studium  530,  20  suspicor  208,  20.  620,  30 

singularia  tantum  262,  31.  suavis  tnsyllabum  249,  26.  suspiro  290,  27 

265,  19.  268,  7.  269,  12.  6^2,  19  sustollo  151,  21 

271,  27.  273,  10.  274,  7.  suadeo  507,  24.  642,  19  syllaba  47,  2.  48,  10.   215, 

275,   12.  270,  8.  278,  14;  sub    64,  11     288,  19.    310,  6.  229,  11.  327,  16.  386, 

16.  279,  6.  283,  16.  287,  20.  415,  22.  508,  27.  511,  9.  syllabarum  divisio  96, 

28.  289,  1.   293,  20;   28;  20.528,17.  in  compositis  9.  167,  2.  205,  1.  263,22 

34.  294,  4.  295,  15.  302,  161,  18.   162,  24.  208,  18.  268,20;  26.  270,  18.  273, 

4.  300,  33  208,  1 ;  10  7.   270,    19.   286,  3.   289, 

sinus  123,  24.  274,  3.  302,  28  subdistinctio  146,  1  28.  305,  14    306,  4.  307, 

aiconm  2i>2,  16  subduco  119,  23.  290,  30  1;  31.   310,  33.    syllabae 

sisto  510,  20  Bubeo  507,  8  communes  230,  18.    248, 

sitiens  511,  18  subgredior  610,  0  8.  253,  21.   387,  10.    ne- 

situs  oblivio  644,  16  subito,  de  subito  468,  15  cessitate  mctri  productae 


INDEX  REBVM  ET  VEBBORVM 


577 


251,  23.  positione  longae 

229,  27.  328,  3 
aviifivCTig  543,  27 
synalipha  246,  27.  253,  29 
syncope  248, 10.  in  perfecto 

tempore  297,  30 
synoD^mia  525,  14 
eyiygiae  241,  19 

T  386,  3.  t  et  d  11,  8.  12, 

8.  69,  18.  95, 10.  148, 19. 

154,  13.  212,  5.  264,  35. 

295,10.  303,  3;  23.  308,8 
tabes  tabo  187,  9.  293,  20 
taceo  524,  9 
tacitnrnitas  292,  14 
taedet  513,  20 
talio  112,  1 
tantuB  162,  3.  203,  11.  287, 

16.    308,   10.    duo  tanta 

101,  9 
tapete  tapetum  293,  8 
teloneum    tiXog    293,    18. 

311,  23 
temerarius   temeritas    121, 

13.  293,  6.  311,  19.  521, 

14 
temperantia    temperatio 

temperies  122,  1.  293,  6. 

811,  20 
tempero  512,  13 
tempestas  tempestivus  275, 

2.  303,  31 
templum  523,  24 
tempus,  in  tempus,  intem- 

pore  486,  30.  per  t^mpus 
504, 2.  tempora  verborum 
347,  1.  406,  9 
tenax  292,  17.  513,  12 
tendiculae  293,  20 
tendo  tentus  112,  1 
tenus  354,  15.  512,  1 
tergum  tergus  99,  1.   293, 

3.  311,  14 

tero,  terui  trivi  74,  5 
tersus  112,  1 

tcsserarum    noroina  543,  2 
testor  292,  7.  311,  3 
d^dXaaaa  ^dXatza  51,  11 
e^riglov  292,  13 
thesaurus  93,  6 
thesis  positnra  146,  18 
Thyias  55,  11.  540,  2 
ti  cum  sibilo  216,  18 
tiara  542,  4 
timor  524,  28 
tinguo  tingo  106,  14.    293, 

5.  311,  18 
tolero  512,  29 
tonsus  tosus   160,  15    301, 

21 


torcular  torculare  237,  11 
torpedo  106,  8 
torques  292,  18 
torris,  torrens  121,  7 
tot,  totidem  159,  13.  310, 

37 
totiens  95,  9.  '287,  5.  308, 

14 
trabs  traps  157,  9.  159,  22 
traduco  513,  24.  tran^duc- 

tus  513,  22 
trado  513,  3 
trans  in  compositis  66,  9. 

168,  21.  310,  37 
transcribo  117,  8.  269,  19. 

513,  13 
transformo  513,  18 
transfuga  523,  5 
transmigro  292,  24.  311,  8 
transmitto  513,  27 
tremo  513,  7 
trepido  521,  11 
trepidufl  512,  25 
tres  tris  529,  21 
triceni  114, 9.  treceui  544,  8 
trimus  200,  5 
tristis  100,  4.  280,  7 
triumpho  292,   20.   311,  6. 

512,  19 
trochaeos  334,  12.  trochai- 

cum  tetrametrum  258,  4 
Troiia  54,  20.  72,  4 
truDCns  513,  29 
trux  292,  11 
tuba  265,  10 
tnm   tunc  96,   13.    293,  2. 

311,  14 
tnmulns  293,  16 

tundo  tutudi  118,  1.  tunsus 

tusus  160,  15.  301,  21 
turba  520,  28 
turbo  293,  14.  311,  21 
tnrtur  293,  1 
Tnsci  118,  12 
tuum  monosyllabum  252, 32 

V  vocalis  vel  consonans  48, 
8.  148,  5.  228,  16.  381, 
11.  382,  16.  638,  18.  pro 
consonante  vel  vocali  in 
versibus  248, 29.  additum 
vel  omissum  post  g  59, 
8.  67,  16.  105,  14.  106, 
14.  110,  16.  112,  4.  160, 
22.  164,  22.  275,  22.  293, 
5.   294,  23.   311,  18;  30. 

312,  17.  post  q  16,  1). 
49,  1.  53,  20.  58,  15.  228, 
22.  omispum  in  perfecto 
tempore  297,  30.  gemi- 
natum  12,  12.  58,  4.  66, 


22.  14A,  26.  150,  5.  161, 
4  174,  5.  266,  1.  296,  5. 
298,  30.  V  et  b  r.  b.  n 
et  i  24,  13.  49,  19.  67,  8 
68,  3.  75,  12.  77,  8.  97, 
14.  150,  10.  156,  16.  u 
et  0  49,  14.  100,  22.  106, 

4.  107,  13.  109,  10.  168, 

1.  161,  4.  174,  3.  284,  21. 
286,  19.  306,  11.  n  pro  y 
49,  6.  143,  11.  160,  16. 
u  finita  adverbia  512, 
25 

va  interiectio  357,  1 

vaco  293,  27 

vacuus  514,  10 

vae,    ve    101,    6.    114,  21. 

294,  14.  350,  26.  356,  15. 

357,  11 
valde  173,  6.  311,  35 
vallestris  294,  9 
vallus  112,  2 
valvae  balbae  173,  5.  186, 

2.  265,  18.  valva311,  35 
vappa  vSagrig  otvog  174,  13 
vas  vadis  293,  31.  312,  21 
vas   vasis,    vasnm    94,   11. 

112,  3.  293,  31.   312,  21 
vates  112,  2 
vatillum  112,  2 
ve  361.  3  cf.  vae 
vectis  101,  14.  112,  3 
vector  119,  13 
vehemens    vemens     vehe- 

mentia    19,    16.    68.    15. 

153,  7.  311,  26.  524,  1 
velocitas  121,  14.   294,  20. 

312,  15.  524,  1 
vello  542,  39 

veneo35,  4.  118,20.  294,18 
venia  vinea  311,  28 
venter  126,  17.  264,  32 
veper  vepres  101,  12    293, 

34 
veratrum  160,  7 
verbera  293,  34 
verbex  vervex  193,  2.  294, 

5.  312,  11 

verbum  215,   14.    294,  27. 
344,  9.  406,  2 
verba  activa  346,  7 
communia  346,  11 
composita  434,  4 
defectiva  347,  13 
deponentia  346, 13.  430, 1 
frequentativa  105, 3.  345, 

1 
inchoativa  93,  18.  345,  2 
inpersonalia  407,  13 
meditativa  345,  1 
neutra  346,  8 


578  INDEX  KERVM  ET  7ERB0EVM 

verba     perfecta     93,     18.  visus  visitatas  624,  27  us  finita  adverbia  412,  5 

345,  1  vitnperatio  629,  16  usqae  614,  15 

semineatralia  346,  17  vitas  170,  14*  asqaeqaaqae  293,  21 

veretram  t6  hoqiov  169,  7  vivus  vivens  121,  18  at  293,  23.  420,  26 

vergiliae  nXetddsg  176,  7  ulcus  121,  17.  294,  21.  312,  utensilia  112,  5 

vema  bema  176,  8.  298,  4       16  uterque  116,  14.  294,  16 

versus  vorsas  97,  16  ulterior  ultimus  120,  6.  290,  uterus  126,  17.  264,  32 

vertex  vortex  99,  11.   149,       31.294,6.312,14.622,17  utilis  632,  7 

17.  176,  8  ultio  619,  2  utor  294,  3.  513,  31 

verto  104,  12  ultus  119,  6.  294,  19  uva  643,  30 

vems  verax  294,  7.  630,  3  una  521,  28  uvidus  umidus  643,  29 

vesica     veosica    106,    10.  universus  630,  44  Vulcaoalia  544,  4 

besica  169,  9  unguis  112,  4  vulgus  293,  28 

vespa  dvdTjdciv  169,  11  unguo    uogo,    uoguentam  vulnus   121,    17.    294,    21. 

vesper  vespera  112,  3.  312,       69,  10.   67,  16.  106,  14.  312,  17 

23                                                165,  3.  294,  24.   312,  18  vulpes  112,  4 

vester  voster  149,  16  vo  pro  vu  v,  u  gemioatum  vultur  vulturius  294,  22 

veto  294,  10.  voto  149,  17  vocabulum  521,  9  vultus  100,  3.  294, 13.  622,  4 

vetus  620,  12  vocales    46,    11.    123,    13. 
ui  diphthongus  329,  5  325,  15.  381,  10.  638,  11. 

vibex  fiLmlail}  193,  2                   geminatae  18,  12.  66,  25.  ^  14,  1.  19,  13.  47,  13.  50, 

vicioia  vicinitas  628,  22            omissae    15,    1.    vocales  ^-  ^^»  ^-  ^^»  ^^-    1^3,  3. 

victima  632,  13                          Graecomm  et  Latinomm  ^^3,  23.  326,  13.  382,  2. 

victus  participium  514,  17        47,  19.  228,  12  384,  5.  588,  32.  |  156,  22 

video  620,  17  vocativus  nominum  in  ius 

vigor  624,  1                                 fioitorum  22,  9.  251,  20.  v  90   t7    9»;   iq    aq   c    rn 

viBa  h  dvQog  174,  2                   278,  7.  304,  23.   641,  16  ^  f '  ^'  f^^  ]?.   f '  |-  ^^' 

villatus  villosas  174,  2*  volvens  volubilis  631,  20  inn    17    i\o    'n    it«  t' 

villus  6  li^XXog  174,  2.  312,  voluntas  voluptas  622,  16  J"^»  ;'*  007*90  07^%^* 

22  voluto  514    22  '                '               '  ^^' 

vinarius  103,  9  vomer  vomis  644,  12  IH^  f'Ja\^\f^Al^' 

Vindex  642,  42  vox  215,  4.  323,  5.  381,  2.  ?^^1^,^^^  J?'  l'J'^}" 

viodicta  619,  2                            538,  6  *^^°^  ^^'  ^^'  ^^^»  ^ 

vinea  150,  18.  311,  28  upilio  112,  5 

vir  virtus    64,   14.    76,  16.  urbs  urps  27, 11.  74, 1.  169,  Z  21,    13.    60,    9.    164,    7. 

524,  2                                          23.  514,  19  166,  22.  167,  16.  228,  1. 

Virbius  176,  8.  181,  8  urgeo  urgueo  59,  9.  67,  16.  230,  6.  233,  16.  263,  28. 

vis  293,  32.  312,  10                    165,  1.  294,  23.  311,  30.  326,  25.   382,   8.    386,  6. 

viscera  293,  36                          312,  17  639,  10 


INDEX  SCEIPTOEYM 

QVI  IN   SEPTEM  VOLVMINIBVS   GRAMMATICORVM 

LATINORVM    CITATI   SVNT. 

COMPOSVIT 

FRIDERICVS  BOETTNER. 


Accius  I  81,  2.  91,  7.  96,  8.  373,  19.  386, 
22;  26.  490,  13.  II  169,  13.  321,  26. 
386,  11.  III  316,  22.  418,  2.  V  187, 
11.  VI  8,  11.  19,  11*.  77,  3.  267, 
22.  656,  8.  612,  21;  23.  VII  18,  12. 
65,  26.  107,  12* 

in  Alcestide  II  481,  22.  624,  23.  in 
ADdromeda  II  504,  10.  V  606,  38. 
in  Argonautis  III  424,  9.  in  Atreo 
II  233,  7  (r.  add.),  490,  15.  in 
Bacchis  I  203,  10.  V  40,  16.  in 
Clytemnestra  II  474,  4.  in  Deiphobo 
II  469,  19.  538,  14.  V  486,  16.  in 
Epigonis  I  288,  16;  20.  in  %inau8i- 
mache  I  117,  14.  126,  13.  II  229, 
13.  in  Eriphyla  II  236,  6.  in  Hecuba 

II  264,  14.  in  loe  II  196,  16.  -in 
lone  I  63,  24.  II  209,  17*.  210,  12. 
541,  22.  in  Medea  II  336,  18.  in 
Neoptolemo    III  9,  16.   in  Persidis 

III  424,  16.  in  Philocteta  I  126,  20. 
290,  1.  in  Phoenissis  III  424,  19.  in 
Prometheo  II  211,  8.  in  Telepho  II 
612,  4.  m  424,  24.  in  Troadibus  U 
212,  1.  in  annalibuB  II  264,  10.  268, 

'  17.  anuali  I  II  163,  4.  in  I  didas- 

calicon  II  253,   11.    didascalicorum 

VIIII    I   141,  34.    220,  9.   in    VIIII 

didascalicon  II  92,  4.   sotadicorum 

I  II  617,  5 

Acilii  Glabrionis  tabula  VI  266,  28 

Acron,  Helenius  I  119,  12;  20.  126,  17. 

130,  12.  197,  25.  201,  3.   210,  11;  16. 

216,  9.   229,  23.   VI  666,  4.   commen- 

tariia  quos  Adelphis  Terenti  attulit  I 

192,  30.  in  Terenti  Adelphia  I  200, 16. 

219,  5 

Adamantius  VII  147,  8.  165,  13.  212,  26 

Aelius  V,  Aphthonius  et  Gallus  et  Stilo 

Aemiliua  v.  Macer  et  Lepidus  et  Scaums 


Aeschines  adv.  Ctesiph. 

38  p.  430  III  347,  20 

87  p.  481 
161  p.  639 
192  p.  682 
209  p.   602 


III  366,  14 

ni  297,  22 

III  281,  7 

111-288,  1 


Aeschinea  Socraticus  III  320,  21.  iv  tco 
'AUiPiaSji  III  187,  6.  368,  12.  'Aii6x'(o 
III  367,  12.  Uaxaattt  III  374,  11.  7V 
lavysi  III  297,  9;  11 

Aeachylua  VI  76,  1.  124,  10.  618,  7. 
Niobe  II  38,  16.  192,  28.  Sept.  adv. 
Theb.  469  ed.  Uerm.  III  427,  27 

Afer  pro  Tanrinia  I  146,  27 

Afraniua  I  146,  26.  201,  12*.  462,  27. 
V  153,  16.  311,  17.  591,  9.  VI  79,  6. 
557,  17.  L.  Afraniua  togatarum  taber- 
nariarum  scriptor  I  490,  17.  Afrani 
to^atae  I  489,  20 

Atranius  in  Aequalibus  1 241,  l.inBrun- 
disinia  II  600,  6.  in  Cinerario  I  240, 
14.  II  404,  16.  in  Compitalibus  II  171, 
9.  in  Consobrinia  I  203,  35.  205,  8. 
212,  13.  in  Deditione  I  106,  17.  in 
Emancipato  I  197,  5.  200,  13.  204,  3. 
207,  10;  21.  213,  8;  13  (v.  add.).  215, 
3.  216,  22.  217,  4;  15.  218,  26.  219, 
20  (v.  add.).  221,  1.  240,  13.  241,  12; 
16;  18.  II  242,  10.  in  Fratriia  II  444, 
17.  in  Homine  II  227,  7.  517,  3.  in 
Incendio  U  231, 19.  Liberto  IV  209,  24. 
in  Materteris  I  200,  28.  in  Panteleo 
(?)  I  119,  15;  19;  23.  in  Patella  (?)  II 
98.  7.  in  Pompa  I  100,  16.  in  Prodito 
II  114,  17.  in  Bepudiato  I  208,  1.  210, 
1.  214,  15.  220,  4;  7.  in  Sororibua  1 
200, 18.  in  Suapecta  II  227,  9  (r.  add.). 
266,  8.  in  Talione  II  170,  22.  261,  7. 
in  Temerario  I  108,  20.  in  Vopiaco  I 
114,  27.  196,  27  (t?.  add.).  203,  3.  206, 


580  INDEX  SCRIPTORVM 

23.  208,   26.   213,  5.   215,   1.    217,   6.  II  439,  22.  de  pronom.  p.   10  C  3  Bk, 
218,  17.  222,  19.  223,  24  II  678,  1.  p,  22  ^  9  II  684,  20 

Agellius  V.  Gellius  Apolloniua  de  synt 

Agrippa  VI  9,  5  I  1  p.      3,  8        III  108,  1 1 

Albinua  I  264,  8*.  VII  339,  1  8  p,     12,  20        II  678,   1 

Albinus  in  libro  de  metrij  VI  211,  23.  ^     ^  P-    22,  15      III  124,   10 

665,  4  III  2  p.  194,  8         III  179,  26.  206, 

Albinus  rerum  Romanarum  I  II  304,  20  oi>i    17       ttt  oao 

Alcaens  I   509,  32.  II  28,  4*.  289,  U.  »  ^"  fA^  "      |     f^'  l\ 

VI  60,  27.   129,  24.    143,  21.   150,  26.  l  ^"  "^'  \{      j  {  ;"°'  \l 

161,  18.  165,  26.  166,  2.  168,  20.  269,  l  ^'  ^*"'  "      |  {  ^"*'   " 

6;  30.  264.  4.  266,  26.  270,  2;  12;  21.  J*  J"  *f?'  f      {}}  "\'  ** 

296,  21.  297,  10.  298,  3.  300,  24.  302,  .      „     .^  ^di  j-        a             /'  ..t   „^« 

11,  17.  608,  1.  'E.Sv(.i«>v,  111  292,  4  ^Pjf  °T,o    r?f*?lr  U^asT  "^          ^^ 

Alcman  II  16,  10  (p.  add);    16.   16,   4;  .  "..^®"'  ^^  ".^  ^5?  „„  ^;  ^^ 

20.  17,  11.  28.  4*.  III  428,  4;  10,'  14^  ApoUoniu»  TynuB  V  679    2o 

VI  77,  14.  298,  3.  622,  26  Apnleius  I  248,  5.  IV  565  2    m  epitonia 

Alexander  V  586,  22  "„i'°^'  ?9-  '«  epitomis  h"»tonarum  111 

Aleiandri  Magni  hutoria  IV  657,  26  ^^w\V",,i    o™  ^  •"*  h  ®^'  ^^  ^^- 

Alexis  'EXivr^conayf,  II  312.  6  u   \\^^ ,\^^^  2    in  pnmo  HermagorM 

Alfins    AYitus   VI   137,  31.    398,    2448.  ",  \l^'  ^^  '"i}  H«°!agorae   11   279, 

in  I  excellentinm  II  134,  3*.  in  II  ex-  f  528,  24.   de  medicinalibns  11  203, 

cellentium  II  409,  18.  426,  23  («.  add.).  H    f    Phaedone           520     20.      in 

591    14    III  233    '^l  Pnaedone  de  anima  II  511,  18.  de  deo 

.,  ,  *           41  1  •  *  "  Socratis  4  II  509,  9.    Apuleiua  Plato- 

A  pheus  t;    Alpbius  ^i^^g  ^^  proverbiie  libro  11  I  240,  28 

A  pheus  philologus  II  383,  9  ^     j^^  j   ^^^    25  ^^^    jy   ^^    g^    y^j 

Alphius  V.  Alfius  209    18    534    5* 

AmbrosiuB  V  584,  7.  VU  244, 9.  255,23.  Aratnr   VIT    92Q     oi     2S2     ^2     2AS      *>7 

257,  1.  269,  7.  262,  27.   263,  17.   275,  244    i         ^^^»^^'   ^^^'   ^^'    ^*'^'    -^- 

16.  289,  12.  309,  34  ^.^^  phaenomena  I  483,  3 

Ammonius  IV  531,  18  Arbiter  v.  Petronius 

Anacreon  II  289,  6.  lll  427,  20.  VI  129,  Archebulus  VI  126,   6.  256,   8.    264,   3. 

24.  153,   32.    261,  4.    264,  5.    t!98,  2.  382    1919 

300,  1.  301,  4;  8.  409,  2850.   514,  23.  Archelaua  v.  Laelius 

520,  8  Archilochus  I  483,   6.   485,  16.   603,  21. 

Andocides   de  myeteriis  67  p.  32  R,  III  610,  17.   611,  1;  12;  29.  515,    16;  27. 

311,  15  516,  4;  13.  III  411,  13.  430,  6.   VI  79, 

Annaeus  v.  Comutus  35.  81,  14.   85,  28.   104,   10.   107,  10. 

Annianus  VI  122,  12.  cf.  Faliscus  114,  13.  116,  19.  117,  12;  31.  133,  33. 

Annius  v,  Florus  136,  14;  30.  137,  8;  30.  141,  10.  143, 

G.  Annius  in  I  II  237,  9  (r.  add.)  18.  163,  23.  164,  18.   170,  6;  26.  266, 

Anser  VII  643,  21  18.  268,  29.  269,  14    271,  17.   286,  2. 

Antias,    Valerius    libro    II   I   208,   1   {v,  294,   19.   298,  9.  299,   14.    379,    1807. 

add,).  in  VI  annalium  II  347,  4.  libro  392,  2245.  395,  2360.   397,  2428.   398, 

XXII  I  208,  2.  in  LXXIIII  II  489,  6  2466.   512,   14.   617,   16.   518,    5.    620, 

Antimachus  in  I  Thebaidos  II  276,  6;  9  14.  522,  6.  559,  1.  660,  6;  27.  661,- 13. 

Antiphon  koIitixco   III    321,    27.    ZayLO-  662,  16.  594,  24.  607,  4.  624,  21.  639, 

l^Qa%inm  III  355,  9  16.  640,  13;  30 

antiphonae  vel  responsoria  VII  250,  32  Arctinus  I  477,  9 

antiqui  v.  incerti  scriptores  Aristarchus  1  117,  4.  III  144,  7.  198,  11. 

Antoninus  grammaticus  VII  525,  22  IV  529,   7.    531,   18.    VI  276,   7.    Vll 

C.  Antonius  II  381,  12*  534,  6;  13;  18.  535,  1;  12 

Antonins  maior  I  472,  7  Ariatius  Fuscus  Vll  35,  2* 

Antonius  Rulus  VII  79,  13  Aristo  VI  3,  8.  4,  7 

Aphthonius,  Aeliug  Festus  VI  173,  31  Aristomenes   ^orfioi:^  III   194,  21.    330, 

Apollonides  II  407,  2  13.  353,  22 

Apollonius  (jrammaticus  II   1,   9.   2,  22.  Aristophanps  poeta  I  489,  3.  III  293,  23. 

54,  20.  61,   19.  195,  9.  548,  6.    111   18,  327,  8.  VI  75,  a3.  78.  24.  97,  31;  35. 

13.  24,  17.  <«5,  13.   107,  2.  481,  2.  492,  124,    10.   264,    18.    291,    1.   392,   2243. 

14.  501,  3.    V  139,  35.  in  I  de   verbo  542,  30.  567,  4.  560,  25.  664,  12.  694, 


INDEX  SCRIPTORVM  581 

24.   620,  3.   in  Babyloniis  III  809,  15.  augnrales  libri  I  220,  29  (i\  add.) 

ys(OQYOtg  III  374,7.  y^pa  III  330,  16.  Augustinus  VII   216,   1*.   275,  23.    277, 

iv  naQapdiasi  paeonicum  metrum  con-  17.  281,  13.  287,  14;  20.  290,  23.  308, 

posuit   I  606,  11.   ffoiiJ(F«  III  344,  9.  21;  23.  de  reprobis  VII  277,  6 

eccles.  766  Df.  III  340,  11.  equitt.  2  Augustus  I  209,  16;  18.  VI  9,  4.  ad  An- 

sq.  III  359,   13.  289  III  322,  20.  617  tonium  I  129,  8.  in  testamento  I  104, 

III  345,  16.  nub.  213  VI  562,  1.  pac.  12.  Caesar  Augmtus  ad  Virgilium  II 
31  8q.  III  362,  7.  ran.  153  I  475,  24.  633, 13.  Augusti  inscriptiones  VII  67,4 
364  III  288,  22.   313,  7.   vesp.  123  II  Avitns  v.  Alfius 

294,  6.  302,  25  Avitus  V   574,  4.   684,   16;  31.    591,  3. 

AristophaneB  grammaticus  I  117,  1.  VI  VII  209,  18 

276,  5.  VII  534,  17  Aurelius  r.  Opilius 

Aristoteles   II  98,   1.    261,   18  (v.  add.)  Aurelius  II  381,  8 

IV  487,  25.  V  34,  23.  622,  27.  VI  3,  Aurelius  Caesar  ad  Frontonem  II I  223,  26 
10.   498,  1.   565,  22.   568,  27.    570,  7;  Ausonius  V  679,  3.  682,  27.  589,  6 

23;  25.  573,  24.  676,  17.  677,  12.  VII 

211,  19.  216,  6*  Bacchylides  III  428,  21.  VI  261,  10 

rhetor.  III,  8            VI  113,  2  BasBUS  v.  Caefius 

Aristotelici  IV  405,  9.  428,  11.  489,  22.  Bibacnlus  I  127,  12.  485,  17.  IV  29,  12. 

V  134,  9  V  573,  19.  VI  480,  12 
Ari8toxenu8  VI  43,  3.  63,  6.  70,  13.  608,  biblia  sacra  V  571,  3;  15.  678,  28.  579, 

6.  609,  10  6;  9.   680,  6;  7;  11.   582,    14.    583,  4. 

Aruntiua  et  Amintiua  v.  Celsus  d  Clau-  684,  8.  685,  4;  7.   686,  15.    587,  7;  9. 

diu8  689,   10;   11.   690,   6.   591,   1;   7.   693, 

artigraphi   et  artis    scriptorea    et    artia  20.   VII  210,  27;  29;  30.  211,  2.   259, 

latores  et  artium   scriptores  et  artium  28.  261,  18.  262,  4.   263,  19.   267,  27. 

auctores  v.  incerti  scriptores  270,  81.  275,  28.  277,  3.  14;  15.   278, 

Asclepiadea  VI  295,  19  10;  23.  280,  27.  281,  20.  284,  13.  286, 

Asellio  rerum  Romanarum  XL  (?)  I  195,  27.  293,  21;  20.  296,  21;  22.  297,  24; 

18.  in  III  historiarura  II  182,  13.  Sem-  27.  304,  4.  3')5,  24.   306,  25.   310,  23. 

pronins    Asellio    historiarum    XIIII    I  311,  11.  312,  23 

220,  14  Boiacua  VI  82,  26.  558,  17.  560,  6.  664,  3 

Asiani  oratores  VI  675,  1.  676,  6  Bmtua  I  220,    12.   V   588.   18.   VI  9,  5. 

AsiniuB  v.  Pollio  568,  6.  in  epistolis  I  388,   7.  II  474, 

Asmonius  III  420,  1.  in  octavo  III  420,  22.  ad  Caenarem  I  130,  15.  laudatione 

24.  in  arte  qnam  ad  Constantium  im-  Appii  Claudii  I  867,  26.  de  officiis  II 

peratorem  scribit  II  616,  16  199,  8.  de  patientia  I  383,  8 
Asper  I  140,  3.  196,  23    209,  6.  215,  6. 

216,  26.  II  499,  18.  636,  6.  V  273,  12.  Caecilius  poeta  I   54,  25*.   104,  2.    122, 

402,   15.   VI  565,  5.   in    commentario  11.  130,  4.  201,  12;  15.  241,  29.   345, 

Sallustii    historiarum  I   I  216,   28.    in  10.  383,  18.  386,  27.  490,  17.  VI  136, 

commentario  Terentii  VI  666,   1.   de  26.   656,  10.   in  Aethrione  I  386,  18. 

verbo  lll  489,  36  in  'AQnaiofisv(o  1 144, 17.  in  Cratino  (?) 

Asprus  (?)  I  534,  39  II  282,  13.   in  Epiclero  11  235,  12  {v. 

Astyages  II  15,  8  add.).  354,  9.  614,  17.  in  Epistathmo 

Astyagius  V  209,  5.  211,  8  II  334,  16.  in  Epistula  II  229,  11.   in 

Ateius  philologus  II  383,  8.  an  amaverit  Hymnide  I  207,  20.  383,  11.  in  'Tno- 

Didum  Aeneas  I  127,  17.  Pinacon  III  PoXifia^m  I   132,  4.  in  Hypobolimaeo 

I  134,  4  11  200,  5.  in  Imbris  I  383,  21.  II  231, 

Atellanae  fabulae  VI   82,   10.    136,    27.  16.  in  Imbriis  II  613,  2    in  Karine  II 

396,  2395  282,  13 

Athenodorus  IV  52ir,  4.  530,  15  Caecilius  Vindex  VII  206,  16  v.  Caesel- 

Atilius  I  241,  29  lius  Vindex 

Atta    I   241,  48.   in    Aedilicia   fabula  I  Caelius,    Antipater   I    54,    25.    143.    9. 

490,  8.  in  socru  II  341,  22.  433,  4  220,  12.   310,  33.  138,  15*.    II  198,  4 

Attius  V.  Accius  {v.  add).  383,  11.   386,  1.  V  690,  21. 

auctores  artium  v.  incerti  scriptores  historiarum    I    I    203,    22;    32.    217, 

Audacius  VII  241,  10  29.    Caeli   historia   libro  I    I   127,  2. 

Audax  V  317,  20.  318,  13  in    primo    historiarum    II    98,    12.   V 

P.  Aufidius  II  384,  8  661,  33.  in  I  II  399,  17.  610,  1.  III  8, 

Aufustius  II  383,  9.  VII  36,  2  10;  19.  in  Hll  II  484,  6.  in  V  II  226, 


582 


INDEX  SCEIPTORVM 


23  (r.  add.).  266,  17.  303,  26.  432,  13 
(r.  add,).  III  8,  12 

Q.  Caepio  in  M.  Aemilium  Scaarum  lege 
varia  I  193,  19.  196,  7.  224.  21 

Caesar  v.  Augastas  et  Claudius 

Caesar ,  C.  lulius  II  368,  30.  IIII  60,  22. 
Vn  160,  11.  de  analogia  I  119,  6. 
122,  14;  16;  30.  133,  18.  143,  33.  II 
14,  13.  249,  3;  18.  260,  18.  III  239,  7. 
in  analogicis  I  141,  24.  in  libris  ana- 
logiae  V  144,  19.  197,  31.  199,  14. 
326,  21;  27.  676,  11.  in  libro  ana- 
logiarum  primo  V  108,  9.  de  analogia 
II  I  90,  7.  110,  23.  130,  6.  136,  23. 
141,  20.  146,  1.  in  Anticatone  priore 
II  227,  2.  266,  19.  303,  23.  lll  8,  13. 
epistularum  ad  Ciceronem  I  126,  10. 
ad  Pisonem  I  79,  22.  apud  milites  de 
commodis  eorum  I  400,  20.  de  bello 
Gallico  V  1,  2.  II  362,  6.  Caesaris  in- 
Bcriptiones  VII  67,  4 

LuciuB  Caesar  II  380^  3.  in  auguralibus 
n  270,  6 

Caesar  Qermanicus  in^  Arato  III  417,  1. 
Arat  346  II  361,  4 

Caesar,  lulius  Strabo  Vopiscus  Sesqui- 
culus  VI  8,  9  (v.  addX  VII  101,  17  (?). 
Caesar  Strabo  in  oratione  qua  Sulpicio 
respondit  II  170,  21.  contra  Sulpicium 
tribunum  plebis  II  261,  4 

Caesellius  Vindex  II  229,  10.  VI  566,  3. 
VII  147,  13.  161,  17.  202,  18.  206,  16. 
A  litterae  libro  I  I  117,  13.  libro  B 
litterae  I  239,  21.  libro  L  I  196,  26. 
in  stromateo  II  210,  7.  230,  11 

Caesius  Bassus  I  613,  16.  VI  395,  2358. 
666,  3.  VII  337,  2.  in  11  lyricorum  II 
627,  16  (t?.  add.).  in  libro  de  metris 
VI  209,  10.  ad  Neronem  VI  656,  22 

Callimachus  I  484,  22.  VI  86,  30*.  143, 
28.  144,  27.  164,  36*.  268,  26.  266, 
16.  292,  29.  412,  2941.  615,  5*.  631. 
7.  in  tertio  AkCoiv  11  10,  17.  23,  12. 
62,  9.  in  epigrammatibus  VI  255,  11. 
hymno  in  Branchum  VI  381,  1886 

Callinus  VI  107,  10.  376,  1722.  607,  3. 
639,  16 

Calvus,  Licinius  I  80,  20.  81,  24.  379, 
24.  448,  21.  II  479,  4.  VI  9,  1.  in 
carminibus  I  101,  10;  13.  in  poemate 
I  147,  7  {v.  add.).  ad  amicos  I  77,  3. 

in  Vatinium  I  224,  19.  in  P.  Vatinium 
ambitus  reum  I  220.  9.  alibi  ad  uxo- 
rem  (?)  I  376,  1.  in  epithalamio  II 
170,  10.  in  lo  IV  226,  8.  234,  32 

Cannius  in  I  II  237,  9  (v.  add.) 

Cannutius  II  381,  12 

Cantharus  avfifiaxia  III  285,  8 

Fl.  Caper  I  118,  1.  123,  18*.  132,  6.  145, 
20;  23.  195,  7;  19.  199,  10.  II  85,  6. 
96,  2.   97,  7.   129,  7.    134,  2.   163,  22. 


188,  22.  204,  6.  212,  6.   260,  18.    264, 
16.  322,  2.  391,  1.  393,  9;  13.  436,  17. 
490,  9.  600,  6.   608,  28.  509,  22.    613, 
7.   624,   12.   630,   18.   636,  1.    661,  10. 
III  40,  30.  IV  496,  8.  V  154,  13.   187, 
10.  243,  21.  327,   16.   VI  566,  6.    VII 
118,   1.  de  Latinitate  I  194,  81.  207, 
31.   dubii   sermonis  II  I   77,  20*.  de 
dubiis  generibus  II  171,  14  (v.  add.). 
212,  16.  de  lingua  latina  V  175,  30.  in 
artibus  suis  VI  666,  20 
Carbo  VI  676,  8 
Canrilius,  Spurius  VII  16,  16 
Cassius  Emma  v.  Cassius  Hemina 
CassioB  Hemina  in  secundo  hiBtoriaram 
I  384,  3.  in  II  annalium  II  482,  15. 
in   III  annalium  II  637,  9.  587,  5.   in 
tertio  annalium  III  490,  3.   annalem 
quartum  hoc   titulo  iuscripsit  bellum 
pimicum  posterior  II  347,  6.  Hemina 
in  IIII  annalium  II  294,  6 
6.  Cassius  in  epistula  quam  ad   Dola- 

bellam  scripsit  I  123,  13 
Cassius  Severus  I  371,  19.  11  380,  1.  ad 
Maeceuatem   I   104,    11.   II    333,    11. 
Cassius  ad  Tiberium   secundo  I  373, 

19.  ad  Tiberium  II  II  489,  3 

Cato,  M.  Porcius  I  102,  9.   134,  4.   197, 

20.  217,  18.  472,  4.  II  87,  16.  227,  12 
(r.  add.).  260,  0.  266,  12.  IV  442,  22. 
V  208,  28.  297,  7.  574,  11.  576,  19. 
586,  17.  VI  13,  4. 

senex  I  202,  11.  206,  9.  216,  20.  219, 
19.  220,  16.  221,  8.  240,  1 
in  Originibus  I  90,  4.  101,  14.  124,  2. 
131,  17.  n  293,  11.  IV  602,  17. 
Originum  I  I  72,  6.  II  129,  9.  182,  7. 
227,  11.  230,  22.  264,  17  (r.  add.).  266, 
10.    337,    19;    20;    21.    Originum    II 

1  83,  28.  91,  17.  202,  20.  II  129,  10; 
11  {V.  add.).  162,  16  {v.  add.).  171,  8 
(t\  add.).  537,  7  {v.  add.).  III  9,  16. 
490,  1.  Originum  III  I  73,  7;  8.  VII 
285,  13.  Originum  IIII  II  254,  12.  382, 

2  {v.  add.).  487,  9.  Originum  V  II  475, 
23.  610,  21  {u.  add.).  Originum  VU  I 
93,  20  {v.  add.).  135,  7.  de  abrogandia 
legibus  I  104,  29.  ad  filium  vel  de 
oratore  I  362,  22.  in  epistula  ad  filium 
II  337,  6.  ad  filium  II  268,  19.  in 
oratione  qua  suasit  in  senatu  11.337, 
23.  in  oratione  cftia  in  senatu  suaait 
ut  plura  aera  equestria  fierent  II  318, 
22.  319,  3.  ut  plura  aera  equestria 
fiant  I  121,  3.  de  agna  pascenda  II 
85,  5.  III  40,  30.  de  agna  musta  pas- 
cenda  II  257,  17.  de  ambitu  II  182, 
5.  226,  11.  in  oratione  pro  Lucio 
Autronio  II  482,  10.  in  oratione  quae 
inscribitur  uti  basilica  aedificetur  U 
433,  2.  pro  Lucio  Caesare  I  376,  4*. 


INDEX  SCRIPTOBVM 


583 


pro  Lucio  Caesare  ad  populum  II  620, 
23.  in  Marcam  Caelinm  II  228,  3.  in 
oratione  ne  quis  itemm  conBul  fiat  II 
88,  2.  de  multa  contra  L.  Furium  I 
126,  23.  in  L.  Furium  de  multa  I  208, 
19.  212,  1.  216,  11  (p.  add.).  dierum 
dictarum  de  consulatu  suo  I  199,  28. 
202,  23.  205,  12;  17.  207,  26.  208,  23. 
209,  8.  213,  3;  4;  7.  214,  10;  28;  29. 
218,  1;  15.  222,  31;  34.  229,  27.  de 
consulatu  buo  I  216,  17.  220,  23. 
221,  14.  222,  14;  16.  224,  5.  pro 
Hispanis  de  frumento  I  224,  14.  de 
habitu  I  90,  20.  in  legis  Meviae  sua- 
sione  II  587,  6.  de  Macedonia  liberan- 
da  II  88,  9.  ad  Magnum  I  366,  13. 
contra  G.  Pisouem  II  533,  10.  in  ora- 
tione  uti  praeda  in  publicum  referatur 
II  367,  23.  de  moribus  Claudii  Neronis 
II  228,  4.  de  Ptolemaeo  minore  de 
Thermi  quaestione  ]I  88,  6.  contra 
Thermum  de  Ptolemaeo  II  91,  25  (o. 
add).  in  Thermum  II  88,  10.  271,  6. 
646,  2  (t7.  add.).  in  Quintnm  Therroum 
II  377,  11.  de  re  militari  II  334,  16. 
adversus  Ti.  Semproninm  Longum  II 
279,  16.  ad  populum  de  triumpho  II 
87,  17.  in  censura  de  vestitu  et  vehi- 
culis  II  226,  19.  266,  19.  de  vestitu 
et  vehiculis  III  8,  6.  contra  Veturium 
II  208,  2  {v.  add).  de  Lucio  Veturio 
II  377,  12.  de  Veturio  II  609,  24  {v. 
add.).  de  agri  cultura  2  I  368,  25*. 
103  I  217,  14 

Cato  grammaticns  IV  29,  12.  VI  480,  12 

Cato  nepos  de   actionibus  ad  populum 

ne  lex  sua  abrogetur  II  90,  12 
Catullus  I  486,  17.  278,  6*.  287,  4*.  VI 
261,  4.  262,  19.  in  Piiap.  VI  119,  6. 
151,  9;  22.  260,  14.  268,  4.  292.  14. 
406,  2755.  615,  12.  Asinius  in  Vale- 
rium  I  97,  11 

carm.l,  1  fijg.  VI  148,20.261,21.401, 

2562 
2  VI  261,  1.  298,  21 

4  VI  261,  3 

2,  1  VI  260,35.293,8.614,18 

13  II     16,  12 

4,  1  VI     68,  28.  84,  4.  134, 

4.  136, 1.  138, 1.  162, 
6.  393,  2277.  612,  18 
25  II  484,  2 

25s5gr.    I  252,  25.  344,  7 
35,  12  I  133,  26 

37,  1  VI  293,  3 

17     •     II  188,  24.  306,  11 
42,  4  I     97,  12 

62,  2  VI  136,  20.  257,  8 

63,  1  VI  154,  24.  410,  2899 
2           VI  262,  14 

64,  1  VI  125,  6 


Cavius  (?)  I  379,  24 

Celer  v.  Velius 

Celsus,    Arruntius  (Aruntius)  I  200,  27. 

207,    13.    212,  3.    213,  18.   214,  4;  18. 

222,  6;  30.   223,  11.   II  98,  8.    148,  7. 

201,   1.  215,  14    251,  13.  357,  12.  485, 

20.  III  11,  49.  408,  2.   V  375,  1-  390, 

6.  VI  565,  5 

Censorinus  II  13,  9;  19.  VII  214,  25.  de 
accentibus  III  27,  23.  45,  25.  46,  7. 
47,  3 

Centimetrorum  libri  VII  258,  21 

Chaeremon  VI  620,  7 

Charisius,  Flavius  Sosipater  VI  555,  16. 
565,  4.  672,  18.  573,  26. 
p.     42,  2  II  250,  17 

p.     42,  15  II  234,  46 

p.  169,  17  III     11,  14 

p.  243,  10  II  470,  18 

p.  244,  11  sqq.      II  485,  19 
p.  245,  16  II  503,  17 

p.  245,  16  II  536,  6.  III  489, 

37 
p.  246,  1*  II  502,  7 

p.  246,  2  sgr.  H  535,  13 

p.  246,  5  II  515,  16 

p.  246,  9  II  532,  23 

p.  246,  11  II  499,  18 

p.  247,  9  II  541,  13 

p.  247,  32  II  523,  23 

p.  263,  1  (r.  add.)  II  608,  6 

chartularii  V  13,  1 

choliamborum  scriptores  VI  136,  30 

Chrysothemis  VI  610,  13 

Cicero,  M.  Tullius  I  33,  10.   69,  6.    77, 

12.  96,  19.  102,  23*.  109,  10.   129.  8. 
132,  30.  137,  27.  138,  10.  211,  29.  213, 

13.  214,  17.  217,  8.  219,  24.  282,  2; 
3.  814,  36.  330,  24.  368,  1.  377,  4- 
421,  6.  446,  20.  448,  10.  464,  30.  II 
357,  10.  384,  13*.  483,  18.  IIII  19,  32. 
28,  20.  35,  23.  36,  25.  40,  19;  26.  41, 
33.  42,  11.  43,  6.  149,  13.  182,  1.  186, 
26.  211,  23.  248,  14.  419,  34.  511,  29. 
V  26,  33.  71,  23.  111,  11.  254,  81. 
804,  8.  305,  8.  857,  22.  373,  14.  486, 
6.  516,  17.  517,  8.  520,  28.  556,  31. 
576,  3;  12.  684,  26.  691,  8.  692,  21. 
644,  11.  VI  344,  667.  458,  21.  479,  11. 
488,  20.  493,  1;  6.  494,  28.  495,  23. 
556,  19.  666,  2;  14.  666,  2;  13. 
567,  17.  578,  22;  26.  677,  9.  628. 
24.  VII  54,  16.  79,  1.  109,  7.  113,  12. 
153,  7.  214,  1.  269,  2.  292,  19.  354,  6. 
in  Arato  II  210,  21.  211,  2;  6;  11;  13. 
217,  20.  247,  17.  285,  3.  361,  2.  504, 
15.  III  80,  3.  56,  25;  27.  IV  228,  27. 
Arat.  ▼.  27  IV  223,  31 
phaenomena  I  483,  3 

in  carmine  1  466,  1 
epigramma  I  276,  26*.  461,  24* 


584 


INDEX  SCaiPTORVM 


Cicero,  M.  Tallius  io  chorograpbift  n 
267,  6 
in  progDOiticia  n  19fi,  9,  60*.  19.  III 

106,  8.  287,  E 
thetorica  TI  228,  1 
pro  Comelio  II  361,  26.  4»6,  23,  627, 
12.  630,  ig.   VII  463,  20.   462,  I. 
497,  11 
I  II   aOS.   7.   292,   IG.   294,   3.    644, 
2S.  VII  463,  18.   466,  26.  4G9,  9. 
460,  10.   468,  26.   469,  6.   470,  9. 
411,  3 
H  I  466,  I.  II  216,  26.   539,  6.    IIII 
212,   8.    VI   671,  20.    VII  449.  6. 
466,  20.  466,  17.  468,  Sl;  23.  470, 
12 
cum  a  ludis  contioneui  avocavit  Vlt 
490,  23 
'  pro  FuDdanio  II  221,  3.  336,  18 
pro  Oallio  I  141,  31 
iu  MetellDm  II  610.  10.  ia  coutioDem 
Metelli  II  487,  6.  contra  coDtiooem 
Metelli  111  26,  16 
pro  Oppio  VII  604,  14.  11  I  143,  16 
pi-o  Scfturo  I  224,  13.  II  219,  10;  12. 
317,  21.    V   144,    29.    VII   463,   15. 
466,    11.   4S0.   4.   488,   19.   603,   17. 
606,  10.  608,  6 
cum  quaestor  Lilybaeo  decederet  Vll 

4i>9,  1 
iD  Siciliengibua  V  28,  18 
\itO  Marco   TuUio  1   372,   21.   11  197, 

U.  prO  ■TuUio  V  607,  4 
uro  Vartno  H  112,  20.   307,  17.   348, 

18;  19.  695,  11 
epistulae  V  164,  14 
ud  l!^alvum  I  376,  1.   epiBtuIaram  ad 

Calvom  primo  II  490,  12 
ad  filium  I  376,  27,   iu  I  epiBtulanim 

ad  filium  II  446,  2.  627,  8 
fld  HoBtilium  1  69.  6*.   110,  2.   142,  7 
ad  MBTcellum  I  108,  26 
ad  Nepotem  H  383,  ];  2 
od  Pauaam  I  III  70,  13.  V  572,  17 


ad  V 


1  I  I 


i  auguriia  I  122,  22.  139,  11 
in  Catone  II  610,   19 
cauBanim  decimo  tertio  1  368,  28 
de  gloria  I  382,  26,  II  I  81, 13.  133, 9 
in  Uortensio  II  260,   13.    G06,  2.  VII 

468,  17.  467,  1.  476,  4 
de  iure  ciYili  I  138,  13 
de  legibua  tertio  V  620,  8.  644,  9 
in  Oecoiiomico  1  107,  2.  II  385,  4 
iD  Protagora  II  182,  3  (e.  add.).  22C, 

9.  247,  21.  402,  22 
io  latioDC  consiliorum  suorum  1  llG, 

31 

iD  Tiraaeo  111  463,  19 

Id  commeutario  de  Tirtutibua  I  208,  16 

ad  Aozinm  (?)  I  VII  463,  13;  23 


Cicero,  M.  Tulliui  locU  incertia  VII  45S, 

11.  467,  16;  17.  470,  1.   504,   17 

ad  Berennium  v.  rhetor 
de  iDTentioDe 

I    8,  8  VII  601,  23 

S,  4  II  489,  13.  VII  463, 
22 

16,  20  VI  464,  18 

20,  28  II  645,  S 

23,  33  VI  460,  15 

2«,  89  11     81,   12 

46,  86  Tl  469,  30 

II  13,  48  II  469,  8 

de   oratore   II  694,  24.   in    libris    de 
oratore  V  687,  21 

I  ■  8,  34  I  195.  27 

36,   163  |[  539,  4 

46,  198  K  107,  11 
61,  269  l[  539,  3 

II  66,  224  II  250,  4 

63,  266  II  495,   15 

64,  259  II  496,  17 

68,  277  V  673,  29 

69,  278  I     95,27.  128,28.  II 

267,14.1111214,33 

78,  317  11  638,  5 

m  11,  42  VII     49,  21 

19,  73  II  121,   18 
(33,  136.36,  143?)  I  374,  18 

44,  n»  VI  572,  24 

47,  182  VI  568,  24 

48,  184  VI  Q71,  28 
185  VI  577,  6 

49,  190  VI  569,   16 

61,  198  VI  670,  10 
in  Bruto 

S,  8  1  218,  28 

8,  32  VI  672,  6 

35  I  199,  8 

64,  229  I  831,  9 

in  Oratore 

13,  41  II  427,  22,  434,  21 

20,  66  VI  673,  8 

21,  70  I  141,  32 

22,  79  I     80,  11 

33,  11G  I  421,  1.   VI   4,    10 

47,  137  VII     79,  3 

157  V  517,  4 

158  V  600,  19,  VI  18,  16. 
VII     60,  7 

51,  171  VI  670,  14 

172  VI  113,  2.  670,   18 

62,  174  VI  673.  28 
66.  189  VI  113,  4 
58,  196  VI  577,  17 
61,  204  I  405,  25 

63,  212  VI     90,  18    667,  80. 

670,  29.  577,  2 

213  VI  576,   18.  576,  8 

64,  215  VI  675,  16    576,   19 
216  VI  674,  18.  676,   12 


INDEX  SCRIPTORVM 


585 


Cicero,  M.  Tullins  in  oratore 

64,  218  VI  575,14;  16.577,10 

I  466,  21 
VI  571,  3 
I  466,  5 
IIII  211,  34 

I  466,  7 
VI  575,  23 


66,  222 
223 

67,  223 
224 
225 

70,  234 


de  optimo  genere  oratorQm 

I  19y,  1 
I  199,  6 


t> 


pro  Quintio 

4,  14 

4,  17 

6,  25 

16,  53 

31,  98 


I  217,  3 

VII  453,  30 

VII  504,  23 

V  624,  34.  646,  1 

VII  454,  7 

pro  Sexto  Roscio 

I  389,    9.    393,    22. 
395, 18.  VII 420, 16 
I  206,  4 
I  203,  30 
I  212    4 

I  115*  14.  nil  212, 
22.  VII  470,  5 
VII  481,  6 
Hi     37,  9.    im    431, 
30.  V  162,  24.  426, 


1,  1 


3 

4 

2,6 

4,  11 

7,  18 


8,  21 
8,  23 

12,  34 

13,  37 

14,  39 

15,  43 
15,  44 
18,  50 


19,  53 

22,  60 

23,  64 

26,  72 

27,  74 

28,  76 
32,  91 

34,  95 
97 

35,  98 

36,  104 
45,  131 
50,  145 

52,  150 

53,  154 


24 

I  264 

VII  486 

Ili  366 

II  381 

VII  495 

VII  119 

VII  451 

I  189 

394, 

VII 

V  471 

III     72 

I  402 

VII  462 

III     75 

II  534 

VII  485 

III       7 

I  393,  23 

VII  462 

III     76 

I     69 

VII  493 

VII  468 

VII  492 


divinat.  in  Caecilium 


1,  1 


2,  4 

3,  7 


I  468 

246 

23. 

133 

VII  513 

V  233 


5.  390,  17 
14 
17 
7 

19 
17 
24 

2.    228,    20. 
24.    404,   18. 
18,  50 
4 
21 
10 
16 
2 

24 
18 
18 
.  VII  420,  17 
23 
28 

10.  547,  26 
7 
1 
10 


7.  470,  5.  III 

6.  249, 1.  254, 

IIIl  42,  30.  V 

18.  VI  496, 13 

24 

8 


QRAMMATICI   LATIKI    VII. 


Cicero,  M.  TuUius  divinat.  in  Caecilium 

3,  9  IIIl     42,  25.  VI  495,  9 

4,  14  IIII  41,  1,  VI  493,  14 

5,  19  I  143,  14.    IIU   42, 

31.   VI  495,  14 

5,  20  VII  457,  22 

6,  20  IIII     42,  31.  VI  495,15 

7,  23  III  333,    19.    IIII   41, 

21.  VI  494,  2.  VII 
490,  13 

8,  26  IIII  41,  1.  VI  493,  15 

9,  27  III I  42,  32.  VI  495,  15 

12,  37  IIII  42,  33.  VI  495,  16 

13,  41  III  188,5.352,17.355, 

12.    369,  11.    IIII 
42,  33.  VI  496,  17 

14,  45  II  5H5,  18.  VI 460, 12 

14,  46  VII  507,   12 

15,  48  IIII  43,  1.  VI  496,  18 

16,  50  II II  43,  2.  VI  495,  18 
51  IIII  41,  26.  VI  494,  6 

17,  57  III  373,  10 

20,  64  IIII  43,  3.  VI  495,  19 
66           III I  43,  4.  VI  496,  20 

21,  67  III  338,  22 

in  Verrinis  II  201,  6.  357,  3.  527,  11. 

UI  408,  17.  VII  638,  10 
in  prima  actione  V  77,  5 
act  pr.   3,  8  IIII  43,  6.  VI  495,  21 

4,  10  VI  445,  25 

11  I  467,  26 

6,  14  III  68,  22.  mi  40,  32. 

VI.  493,  13 

6,  16         IIII     43,  6.  VI  496,  22 
16         VII  121,  26 

7,  19  III  299,  6 

8,  21         VII  123,  2 
22  V  273,  20 

10,  32  II  486,  1 

12,  34         IIII     41,  11. VI 493,24 
36         IIII     41,26.  VI 494,  6. 

VII  500,  6 
36  II  223,  24 

14,  42  II  506,  19 

17,  61  m  188,  9 
52  II  120,  3 

18,  46         VII  467,  28 
act.  sec.  1 1,  1  sqq.    Ul  263,  19 

2  m  264,  2.  IIII  42,  26. 
VI  496,  10.  Vn  499, 

18.  501,  5 

3  III  264,   6.    IIII  419, 

34.  V  276,  34 

2,  6  m  246,  13.  264,  8 

3,  7  III  264,  9.  306,  23  (t?. 

add,) 

4,  9  III  264,    19.  im  41, 

21.  VI  494,  2 

5,  14         mi     42,  27.    VI  495, 

11.  VII  119,  20 

6,  16         IIII  42,  28.  VI  496, 11 

38 


586 


INDEX  SCEIPTOEVM 


Cicero,  M.  Tnllius  in  Verr. 

act.8ec.l7,  20 

mi  42, 

28.  VI 495, 11 

8,  22 

IIII     42, 

29.    419,  7. 

VI 

496,    12.    VII 

462, 

3 

17,  46 

VII  471, 

.  11 

19,  50 

I  468, 

11.  V  626,2. 

646, 

8 

20,  64 

VII  467, 

.  20 

21,  65 

VII  611, 

,  21 

56 

n  490 

,  7 

24,  62 

VII  475, 

,  1 

63 

V  371, 

.  20 

26,  67 

im  613, 

.  17 

31,  79 

VTT  466, 

,  18 

36,  90 

III  189, 

,  7.  260,  3 

36,  91 

V     42, 

31.   177,  32. 

498, 

36.  606,  25 

36,  92 

II  307, 

,  1 

37,  93 

VII  114. 

.  14 

*    40,  103  8q 

.    III  260, 

.  6 

41,  104 

III  326, 

>  9 

105 

III  260, 

.  13 

106 

III  260 

,  14; 17 

42,  107 

III  256, 

>  24 

109 

III  261, 

,  2 

110 

III  261, 

.  5 

43,  110 

III  261 

,  7 

111 

m  261. 

.  8 

112 

m  203 

,  20 

44,  114 

III  261 

►  12 

45,  115 

III  261 

,  16;  18.   262, 

1. 

267,    15.    im 

18, 

24 

116 

m  262 

1 

117 

III  262 

,  3;  4 

46,  118 

III  262, 

.  5 

119 

III  262, 

.  9 

120 

III  262, 

.  12 

121 

III  262 

,  14.  V  312,  6 

47,  122 

III  262, 

.  18 

123 

III  262, 

,  20;  22 

48,  125 

III  262, 

24.  263,  2 

126 

III  263, 

,  4.  VII  496, 1 

127 

m  263, 

5 

50,  131 

III  263, 

7 

51,  134 

III  263, 

11 

52,  138 

III     70, 

,  9.    V   66,  4. 

245, 

3 

63,  139 

III  257, 

,  2 

54,  141 

m  257, 

,  16 

142 

III  179 

.  18 

55,  145 

III  258, 

4 

56,  146 

III  263, 

.  15 

147 

III  258, 

11 

148 

m  258, 

1 

57,  149 

III  258, 

12.  VII 494, 13 

160 

m  258, 

15 

58,  153 

II  307, 

2 

59,  154 

m  258, 

18;22.259,4. 

263, 

16 

Cicero,  M.  Tullias  in  Verr. 


act.sec.leo,  156 

III  259, 

,  7 

156 

III  259, 

11;  15 

157 

III  259, 

19 

61, 

157 

III  259, 

63 

II    1, 

2 

VII  453, 

7 

2, 

5 

VII  609, 

16 

6, 

17 

VTI  461, 

27 

18 

II  380, 

7 

12, 

32;  33 

II  344, 

.  21 

17, 

42 

I  218, 

8 

18, 

46 

VII  614. 

7 

19, 

47 

VII  116, 

.  17 

21, 

62 

U  487, 

.  13 

24, 

58 

Vn  462, 

12 

28, 

69 

II  247, 

16 

30, 

73 

V  475, 

9 

32, 

78 

II  426, 

11 

34, 

83 

VII  452, 

10 

36, 

89 

VII  462, 

14 

42, 

104 

II  490, 

13.  V473,  4 

49, 

122 

II  307, 

4 

62, 

130 

III  414, 

10 

64, 

136 

II  199, 

6.  247,   12 

56, 

139 

VI  453, 

21 

67, 

141 

III  250, 

5 

60, 

148 

III  250, 

9 

63, 

154 

VI  453, 

18 

64, 

165 

VII  467, 

15 

68, 

163 

VII  462, 

18 

77, 

189 

VII  450, 

24 

78, 

192 

VII  115, 

5 

ni 

V  60, 

15 

9, 

23 

IIII     60, 

7 

14, 

36 

II  339, 

5 

16, 

42 

VII  467, 

25 

43 

VII  492, 

2 

18, 

45 

im  438, 

15.   V  242,  5 

47 

II  534, 

* 

14 

19, 

48 

n  343, 

21 

49 

VII  451, 

9 

21, 

64 

II  307, 

7 

22, 

55 

II  220, 
27 

20.  VII   490, 

29, 

70 

II  307, 

9 

32, 

75  sqq. 

VII  465, 

4 

33, 

77 

m  348, 

12 

34, 

78 

VII  125, 

16.  285,  6 

46, 

111 

II  307, 

15 

47, 

112 

II  307, 

11 

47, 

113 

VII  473, 

4 

57, 

132 

II  362, 

1 

68, 

158 

VII  457, 

17 

70, 

164 

II  341, 

10 

79, 

183 

II  199, 

11 

84, 

194 

V     76, 

22 

im 

I     63, 

12 

1, 

2 

V  153, 

31 

2, 

4 

II  361, 

5 

INDEX  SCRIPTORVM 


587 


Cicero,  M.  Tullins  in  Verr. 
act.  sec.  IIII  3,  6     VII  506,  28 

11,  25  I  470,  9  {v,  add.) 
26              II  526,20.  VII453, 16 

12,  28  II  357,4.1111435,13. 

V  47,  31.  197,  17 

29  VII  460,  15 
14,  32  II  495,  18.  VII  116, 

15.  117,  17 
17,  34  II  357,  6 

37  IIII  435,  13 

20,  42  II   114,  20 
43  V  578,  6 

21,  47  II  105,  1 

22,  48  I  209,  4 

24,  53  I  209,  4.  V  243,  16 

25,  56  VII  471.  21 
34,  75  VII  124,  20 
38,  83  II  215,  4 

45,  99  I  100,  23.11157,11 

46,  102  II  350,  15 
48,  87  II  339,  4 
50,  110  III  369,  12 

112  VII  475,  8.  477,  17 
62,  117  V  397, 24.  VII 614, 20 

56,  124  VU  124,  23  VII 461, 8 

66,  144  VII  457,  19 

147  VII  117,  18 
V     1,  2  V  295,  8 

1,  3  V  523,  88.  Vn  456, 

12 

3,  6  VII  454,  20 

5,  10  VII  457,  27 

6,  12  VII  467,  28 

7,  15  II  220,  18 
17  VII  487,  3 

9,  23  VII  450,  30 

11,  27  VII  475,  12 

17,  44  I  446,7.  VII 488,  6 

18,  45  II  344,  7 
22,  56  VII  470,  7 

67  III  338,  17 

68  VII  466,  14 

26,  16  VII  116,  11 

33,  199  VII  454,  16 

34,  89;  91  V  12,  16 
38,  100  VII  470,  1* 

41,  107  V  52,  12.  207,  81 

42,  108  II  221,  2 

45,  117  IIII  518,  10.  VII  485,2 
118  I  466,  24 

47,  124  III  352,  20 
50,  132  III  107,  18* 
52,  137  II  350,  16 

138  II  355,  9  (r.  add.) 

62,  160  V     65,  1 

pro  Caecina 

9,  24  II  360,  17 

21,  61  V  496,  12 

de  imperio  Gn.  Pomp. 

3,  8  VII  512,  19 


Cicero ,  M.  Tollias  de  imperio  Gn.  Pomp. 


6,  16 

7,  19 

8,  21 

9,  23 
12,  35 
17,  52 

pro  Cluentio 
1 
1 
3 
5 


6 
9 

10 
13 

14 
15 
16 
23 
26 
26 
27 
28 
34 
36 
38 

44 

57 
61 
62 
64 

65 
66 
68 
70 


VII  474 
Vn  479 
VII  497 
VII  468 
VH  511 
U  489 


1 
2 
8 
12 
13 
14 
15 
27 
28 
30 
36 
38 
41 
45 
46 
63 
68 
71 
74 
76 
94 
101 
105 
107 
124 
158 
171 
173 
180 
181 
184 
188 
194 
199 
201 
71,  201 
202 


VU  457 

VU  496 


II  206,  14 
VII  496,  4 


4 

1 

2 

6* 

20* 

12 


I  467,  9.  468,  9 
I  470,  23 
VU  452,  24 
VU  267,  23.  494,  2 
VU  504,  12 
VII  495,  21 

I  444,  8 
VU  455,  27 
VU  455,  1 
VII  116,  20 
MI  452,  26 
VII  506,  1 
VII  452,  14.  467,  12 
VII  479,  7 

U  348,  20 
VU  468,  6* 
VU  460,  11 
VU  511,  7 

II  307,  18   (r.  add,) 
UIl  212,  24 

U  280,  8 
VU  454,  1 

II  105,  6 
VII  500,  1 

U  393,  6 

II  377,  5 
VU  492,  23 

U  520,  2.  522,  24 
UI  113,  18 
VU  466,  1 
UI  216,  25.  VU  449,  7 


8 

4 


I  561 
VII  490,  15 
Kalendis  lanaariis  de  lege  agraria  I 
95,  20 

de  lege  agraria  I  146,  32 

pro  Rabirio  perduellionis  reo  I  211,  20 

in  Catil.  I  1,  1       I  444,  16.  463,   11. 

U  410,  11.  411,7. 

426,  26.  UI  89, 1. 

139,    9.    233,    28. 

320,  14.    363,  17. 

IV  484,  82.  V  138, 
15.  282,  12.  VI 
573,  20.  VU  461, 1 

1,  2  I  470,  12.  lU  89,  7. 

V  299,29.  300,16 
3              lU  82,    12.    109,    11. 

167,  15 

38* 


588  INDEX  SCRIPTORVM 

Cicero,  M.  Tullius  in  Catil.  Cicero,  M.  Tullius  in  Catil. 

I     2,  6                 I  412,11. VII487,21  II  12,  27  VI  446,  16.    487,    13. 

3,  6  I  227,   2.    392,    28.  VII  461,  20 

VII  419,  16  III     2,  6  Vn  482,  7.   611,  8 

7                 I  389,  30.    232,  31  6  V  294,  12 

(v.  add.y  III  316,  6,  12  UI  237,  23 

26  6,  14  VII  451,  6 

4,  8              m  310,  3  7,  16  VU  497,  6 
9               im  29,   32.    610,   10.  8,  19  VII  478,  9 

658,   22.  VI   448,  9,  21  III    87,  21.    277,  11. 

2.  481,  1  VII  449,   19 

6,  10           VII  490,  16  10,  24  III     61,  1;  IG.  84,  17. 

6,  14  VII  480,  26  96,  9.   VII  491,  1 

6,  16            III     44,  23  12,  27  I  399,  23 

16  VII  467,  9  IIII     1,  2  II  683,  18 

7,  16              V  523,  29  3,  6  IIII  141,  36.   186,   1 

17  III  246,   10.    VI  469,  6,  11  VU  351,  6 

3;  7  12  UI  304,  17.  VII  486, 

18  III  437,  33  21;  26 

8,  10           IHI  442,  16.   617,   33.  13  U  250,  3.  IIII  20,  6. 

V  77,  6.  273,  20.  V    418,    11.     VII 

VII  364,  27  286,  12 

20  III  288,  4  7,  14  I  470,  24 

21  1388,25.111330,11  10,21  1228,    32.    395,    7. 

9,  22  III  295,  1  VII  422,  3 

23  III     32,  8  pro  Murena  I     82,  5 

24  11379,1.111274,12.  8,17  U  339,  20 
VU  420,  24.  499,  15  9,  19  U  491,  18 

10,  25             UI     82,  19  20  U  381,  14 

27                I  226,  20.   392,   11.  12,  26  lU  283,7.  302,6.  VII 

VII  419,  4  481,  27.  499,  20 

U,  27           VII  473,  10  13,  28  VI  446,  8 

29                I  226,  24.    392,  16.  14,  31  III     74,  21 

VU  419,  17  23,  61  U  221,  3 

12,  30            III  246,  12  26,  53  VU  479,  2 

13,  32           VII  481,  7  35,  73  U  307,  16 
33             III  290,  20  36,  77  II  592,  2 

II     1,  1               UI     82,  20.    VI   442,  37,  79  VU  464,   14 

27.  VU  494,  2  41,  90  U  343,  14 

2            VII  456,  8  pro  Sulla 

3,  5             UII  124,  22  30.  83  VII  458,  1 
6                 1  228,  17.  394,  22.  pro  Flacco  VII  458,  26 

VII  421,  19  8,  19  VU  493,  22 

4,  7             1111  538,  14.  VI  455,  6  20,  47  VII  466,  10 

5,  10              I  330,  1  de  domo  sua 

6,  12             III  207,   9.    249,    17.  6,  11  VU  509,  4 

275,  11  10,  26  V  306,  17 

13  I  226,  30.   392,  22.  14,  37  VII  276,  27 

393,  18.    III   249,  23,  60  VU  450,  22 

24.    VII   419,   12.  41,  107  VII  484,  3 

420,  12  52,  133  VII  604,  5 

14  1  470,  6  134  VII  483,  30 

7,  14            III  246,  15  pro  Sestio 

15  UI  318,  2  3,  7  V  624,  31.  646,  36 

8,  18           VII  466,  15  8,  19  lUI     19,  17. 30, 27.  VI 

9,  19  I  319,  25.  11503,2.  482,  8 

111281,16.297,15.  12,29  11345,3 

333,27.  VII  498,  3  13,  30  VII  470,  11 

10,  21               11  593,  3  16,  34  I  209,  4 
23             VI  446,  3  18,  41  VII  499,  4 

11,  25           Vll  509,  19  20,  45  U  353,  5 


INDEX  SCRIPTORVM 


589 


Cicero,  M.  TuUius  pro  Seetio 


33,  72 
38,  82 
83 
45,  97 
68,  142 
pro  Caelio 

2.  6 

3,  8 
5,  11 

13,  32 

14,  34 
17,  40 

19,  47 

20,  60 

24,  59 

25,  61 
29,  69 

in  Pisonem 


1.  1 
3,  6 

5,  11 

6,  13 

7,  16 
9,  20 

10,  23 

11,  25 

14,  33 

15,  34 

16,  37 
38 

18,  42 
21.  60 
23,  53 

25,  59 
27,  66 
29,  70 

72 
35,  85 
41,  49 

pro  Plancio 
5.  13 
7,  17 

19,  47 

20,  50 

21,  51 

26,  63 

33,  80 
81 

34,  83 

40,  96 

41,  97 
pro  Milone 

1,  1 

2,  3 
5 

3,  7 


II  107 

V  574 
II     70 

VII  475 
VII  499 

I  389 

VII  118 

VU  508 

VI  468 

III  217 

II  489 

VII  465 

Vn  495 

VII  487 

V  48 
VII  605 

I  468 
add 
447 
VII  504 
VII  502 
VII  501 
VII  491 
VII  477 

V  517 
VII  460 
VII  463 
VII  470 
VII  496 
VII  462 

I  147 

I   130 

VII  502 

VII  483 

II  109 

II  109 

II  473 

VII  487 

II  473 

V  234 
463 

VII  511 

VII  479 

VU  511 

VII  462 

II  108 

II  335 

II  341 

II  527 

VII  511 

II  345 

II  345 

I  466 

470 

I  470 

V  306 


I  470.  31 


9 

11* 

7 

23 

9 

13 

28 

3 

28.  VU  475, 3 

13.  437,  35 

15 

14 

26 

26 

16 

5 

10.  235,  8  (i?. 
).  410,  7.  VI 
6.  VII  499,  11 

15 

6 

28 

6 

1.  482,  8 

29 

1 

18.  477,  23 

26 

19 

9 

11 

7.  V  461,  17 

2 

20 

5 

4 

7 

17 

6 

5.  VII  457,  6. 

9 

18;  20 

3 

10 

21 

18 

20 

4.  VII  461, 12 

22 

12 

2 

3 

15.    468,    9. 
4 
17 


Cicero,  M.  Tullius  pro  Milone 

9  I  469,  33 

4,  9  II  278,  21 

5,  12  I  470,  28 

7,  18  I  471,  16 

8,  22  I  471,  19 

10,  29  I  374,  10 

11,  30  I  549,  24 

12,  33  UI  356,  10.  372,  3 

13,  35  I  227,  8.  393,  6.  VII 

419,  23 

17,  46  I  396,  23 

19,  49  I  396,  26.  VII  511, 

24 

20,  63  V  186,  2 
54  VII  467,  7 

21,  56  I  402,11. VII477,22 

22,  59  UI  291,20. VII498,20 
24,  64  I  227,  31.  394,  2 
29,  79  II  410,  6.  426,  10 
36,  99  VII  497,  12 

pro  Marcello 

1,  2  II  263,  14 

3,  8  11     94,  19.    III   220, 

5.  VI  491,  15.  VU 

512,  17 

10  VI  465,  31 

7,  21  II  181,  12.  226,  4 

pro  Ligario 

1,  1  I  467,  8.  III  101,  5 

2  III  100,  17 

3  VI  442,  28 

2,  4  VII  469,  28      • 

3,  6  I  471,  24 

9  I  470,  7.  m  305,  14 

4,  10  I  471,    1;    25.    VII 

453,  9 

11  I  470,  27.  III  64,  17 

5,  13  II  354,  21 

14  II  392, 17.  VII  472,  3 

16  VII  474,  26.  493,  21 

7,  21  VI  442,  27;  28 

8,  25  III  367,  8 
pro  Deiotaro 

1,  l  lU  368,  18 
3  VII  471,  17 

2,  5  VII  456,  18.  495,  5 

3,  8  II     93,  18 

4,  12  VII  461,  13 

6,  17  III  193,  15.   VI    443, 

1.462,7.  VU  467,6 

7,  20  V  263,  1 

9,  24  II     73,  3 
25  II     73,  9 

10,  28  VII  463,  1 

11,  30  VU  114,  10.  473,  6 
31  III  342,  16.  IIII  510, 

11.  VII  453,  21 

12,  33  III  273,  19.  325,  1 

13,  36  VU  612,  2 

15,  41  IV  27,  18.  VI 478, 13 


590 


INDEX  SCRIPTORVM 


Cicero,  M.  Tullias  Philipp. 


I 


2 
3 


II 


8 

9 

10 

11 
2 


III 

IIII 

V 


7 
8 

10 
12 
14 
23 
25 

27 
29 
30 

33 

34 

38 

1 

6 

1 

4 

11 

7 

1 


VII 
IX 
X    9 
XI     2 
XII     7 
XIII  11 
17 
19 
XVI      (?) 


6 

7 

8 

16 

17 

20 

23 

25 

26 

28 

3 

4 

11 

16 
20 
24 
30 
35 
56 
63 

67 
71 
75 

84 

87 

39 

1 

12 

3 

12 

28 

20 

1 

18 

5 

15 

24 

36 


VII  454,  4.  488,  24 
VII  499,  25 
VII  505,  23 
VII  487,  14 
VII  454,  2 
VII  499,  6 
VII  469,  3.  481,  1 
VII  514,  11 
VII  487,  15 
VII  488,  22 
VII  513,  4 
III  360,  7 
I  314,  35.  VII  491, 
25 
VII  458,  4 
VII  465,  1 

II  395,  3.  407,  21 
VII  472,  9.  477,  13 
III  365,  17 
VII  486,  23.  489,  27 
I  319,  12.   467,   23. 
VII  475,  22.  482, 1 
V  586,  7 
II  491,  7 
IIII  416,  12.   511,   13. 
V  22,  13.  253,  27 


Cicero,  M.  Tullius  TuBcalanarain 


II  386 
VII  468 

II    93 

VII  458 

VII  479 

I  207 

Vn  461 

III  277 

II  345 
VII  454 
VII  504 
VII  454 
VII  461 
VII  466 

III     70 

V  154 
VII  467 
VU  467 


5 

31 

6  (v.  add.) 
21 
4 
20 
15 

10.  VII 449, 18 
4 
11 
17* 
14 
26 
8 

10 
11 
15 
15 

VI  571,  9 
I  212,  16 
I  108,  26* 
I  110,  2* 
I   195,  27 


XVII      (?) 

pro  Scaaro  45 
epistalarum  VI     1,  4 
.ad  Marium  VII    2,  3 
ad  Metellum  V  14,  1 
ad  Quintum  fratrem 
secundo  ad  fratrem  II  1,  2    I  381,  26 
ad  Atticum  I  146,  31 

I  14,  3  I  410,  8 

VIII     1,  2  I  192,  23.  217,  3 

X     5,  7  I  218,  6 

XVI     3,  1  1   192,  24.  199,  25 

Academicoramtertio(Luc.  9,27)1377,13 
de  finibus  bonorum  et  malonim 
II  13,  39  V  648,  5 

II  33,  110  I  146,  28 

V  30,  92  VI  442,  30 


I  5,  10 

26,  65 
II  2,  6 

5,  14 
15 

8,  20 

9,  22 
10,  24 

14,  34 

15,  36 

19,  44 

20,  46 

21,  48 

22,  53 

23,  55 
56 

27,  66 
III  19,  46 

IIII  6,  11 
29,  62 
63 
38,  83 
V  2,  5 
20,  58 
35,  101 
40,  116 


II  470 
Vir  458 

II  539 
I  211 
I  200 
I  198 
I  222 

II  542 
I  124 
I  72 
I  206 
I  204 
223 
I  206 
I  215 
I  203 
I  215 
I  222 

II  105 

II  391 
III  426 

II  246 
I  219 

II  371 

II  371 
VII  487 

II  114 


in  paradoxis  Stoicorum 
III  2,  26  I  383 

de  natura  deorum 


II 


III 


II  105 

II  456 

II  432 

IIII  212 

I  137 

I  313 

V  575 
I  117 

II  299 

V  517 
in  dialogis  de  republica  I  340,   1.  VI 

574,  31.  de  republica  I  367,  21.  374, 
18.  II  399,  13.  VII  487,  16 
de  rep. 


8,  22 
32,  81 
34,  86 
57,  143 
63,  157 

10,  25 
20,  51 

31,  76 

32,  81 


220,   17. 


18 
16 
6 

24 
11 

2.   366,  27 
9 

24.  VII  467,  7 
12 

1.    V  576,  3 
19 
10. 
31 

17.   214,   10 
17 
7 

19 
8 

21 
11 
5 
2 

25 
10 
11 
16* 
15 


22 

4 

4 

12 

4 

10 

5 

16.  II  269,  3 

16 

30 


I 


II 

ni 
iiii 

V 


2o 

3 
3,  6 

12,  18 

13,  19 
20 

19,  21 

43,  67 

44,  68 
46,  70 

3,  5 

4,  9 


VII  467 

VII  606 

VII  470 

VII  457 

VII  469 

VII  466 

V  620 

VII  467 

VII  466 

VII  476 

VII  462 

VII  453 

VII  452 

I     36 

m     76 

I  139 


14 

22 

13 

4 

31 

26 

9.  644,  11 

19 

23 

12 

30 

26 

19 

5.    IT  255,  9 

14.  462,  33 

17 


INDEX  SCRIPTORVM 


591 


Cicero,  M.  Tullius  de  rep. 
*    VI  II     98,  6.  226, 12.  III 

70,  11 
10,  10  VII  484,  15 

Bomn.  Scip. 

3,  16  V  686,  1 

de  divinatione 

I  28,  69  III  498,  5 

37,  80  I  130,  16 

41,  91  I  374,  19 

de  senectnte 

1,  2  I  206,  11 

3  I  198,  28 

3,  8  I  208,  17 

4,  11  1  224,  10 

7,  22  l  216,  9 

8,  25  I  224,  8 
10,  34                1  215,  24 
12,  39  I   198,  30 

42  I  208,  14 

14,  46  I  221,  18 

15,  51  I  215,  13 
62              II  242,  19 

16,  57  1  224,  6 

in  Laelio   1,  1       I  114,  25.   205,  25. 

234,  24 

de  ofHciis  I  30,  105  I  313,  11 

30,  107  1  374,  20 

topicorum        7,  30  11  867,  16 

Ciceronis    commentatores    v.    commen- 

tatores 
Cinciufl  I  132,  30.  V  349,  11*    VI  23, 19 
Cinna  VI  565, 3.  Helvius  in  Propemptico 

Polionis  I  124,  5.  134,  12.  in  Zmjrna 

I  80,  22.  93,  25.  145,  31.  II  268,  20 
Cinus  (?)  V  349,  11 
Claudianus  V  589,  3 
Claudius,  Arruntius  I  323,  11 
Tib.  Claudius  Caesar  II  33,  4.  II  15,  5 

{v.  add.).  VII  75,  17 
Ti.  Claudius  I  209,  17 
Quintus  Claudius  Quadrigarius  II  484,  7. 

in  II  annalium  II  393,  5.  in  III  histo- 

riarum  II  232,  16.  in  VI  annali  II  641, 

12.    octavo   historiarum   I  383,  9.   in 

VIIII   annali  II  347,  7;  8.  annalinm 

quinto  decimo  I  383,  23 
Cleomachus  VI  289,  14 
codicilli  V  13,  31 
Coelius  V.  Caelius 
comici  V,  incerti  poetae 
Cominianus  I  50,  8*.    147,  18.   175,  29. 

180,  11.  181,  15.  224,  24.  230,  4.  238, 

19.  264,  8*.  265,  2.  266, 16.  IIII  661, 3* 
Commentatores    probatissimi    Ciceronis 

III  316,  2 
comoediographi  v.  incerti  poetae 
Corinna  II  28,  4* 

Comelia  mater  Gracchorum  l  102,  27* 
Cornelius  v.  Epicadus  et  Gallus  et  Nepos 

et  SeveruB 


Comificius  in  I  de  etymis  deoram  II  267,  0 

Coraificius  Gallus  V  43,  2 

Cornutus,  L.  Annaeus  VII  147,  4;  22. 
in  Maronis  commentariis  Aeneidos  X 
I  127,  19.  ad  Italicnm  de  Vergilio 
libro  X  I  125,  16.  libro  tab.  castarum 
patris  8ui  (?)  I  201,  12 

Cotta  V  687,  17.  pro  Cn.  Veturio  libro  I 
I  220,  1 

CrasBus  t'.  Ninnius 

Lucius  Crassus  VI  671,  7.  in  legis  Ser- 
viliae  suasione  II  428,  16 

Cratinus  I  489,  3.  III  376,  20.  VI  76,  1. 
78,  24.  86,  30.  124,  10.  542,  20.  667, 
4.  564,  12.  622,  13;  16.  egdxtaig 
III  313,  16.  iv  Nsiiiasi  III  195,  1. 
'Odvaasvai  III  377,  10.  iv  nlovxoig  III 
284,  8.  in  poetina  III  310,  9.  iv  nvzivji 
III  378,  20 

Critias  VI  589,  20 

Curio  II  384,  13 

Curio  pater  II  385,  11 

Curtius  Valerianus  VII  147,  6.  165,  23. 
212,  25 

Cyprianus  V  686,  14 

Daphnis  VI  606,  15 
DardanuB  III  408,  18.  409,  30 
Demetrius  Phalereus  VI  23,  18 
Democritus   VI    673,    14.    689,  21.    VII 

323,  14 
Demostbenes   III  299,  20.   VI  566,  31. 

668,  4;  13.  675,  23.  VII  214,  3 

adv.  Androt.        _ 

2 


de  corona  1  p.  226 

I  469, 

4.  VI  668,5 

3  p.  226 

III  340, 

6 

10  p.  228 

III  279, 

12.296,14 

11  p.  229 

111  284, 

17 

19  p.  231 

III  290, 

13 

20  p.  231 

III  370, 

17 

27  p.  234 

III  351, 

14 

30  p.  235 

III  301, 

5 

35  p.  237 

III  317, 

23 

71  p.  248 

III  373, 

22 

107  p.  262 

III  366, 

6 

179  p.  289 

I  448, 

17 

189  p.  291 

III  284, 

13 

197  p.  294 

III  329, 

19 

308  p.  309 

III  189, 

16 

314  p.  330 

III  342, 

14.359,10 

adv.  Eubulidem 

10  p.  1302 

III  348, 

1 

de  falsa  legat. 

2  p.  341 

III  361, 

13 

16  p.  346 

III  296, 

12 

23  p.  348 

m  347, 

8 

27  p.  349 

III  280, 

6.  298,  9 

70  p.  363 

III  311, 

9 

167  p.  393 

III  242, 

8 

178  p.  397 

III  341, 

25 

592 


INDEX  SCRIPTORVM 


Demosthenes  de  falsa  legat. 

181  p,  398  III  464,  3 

212  p.  407  III  327,  18 

226  p.  411  III  368,  3 
ady.  Leptin. 

10  p.  459  IIl  313,  3 

10  p.  460  III  288,  21 

30  p,  466  III  285,  19 

91  p.  484  III  370.  4 

93  p.  486  III  440,  7 
adv.  Mid. 

6  p.  516  III  321,  8 
Olynth. 

I    5  p.  10  III  186,  20 

16  p.  18  III  366,  19 

III     1  p.  28  III  279,  7.  296, 10 

7  p.  30  III  318,  21 
24  p.  36  IIT  370,  16 
36  p.  38  III  327,  6 

adv.  Pantaenet. 

1  p.  966  III  172,  2 

53  p.  982  III  359,  22 
de  pace 

4  p.  58  III  372,  8 

Philippicia  III  372,  11 
Philippicarum 

I     1  p.  iO  III  371,  8 

9  p.  42  8q.  III  342,  18 

24  p.  46  III  342,  21 

39  p.  51  III  366,  19* 

II  10  p.  68  III  292,  22 

12  p.  69  III  295,  20 

16  p.  69  III  282,11.301,12 
30  p.  73  III  328,  1 

III  12  p.  114  I  277,  1 

17  p.  115  VI  568,  7 
IIII     4  p.  132  III  342,  22 

10  p.  134  III  373,  23 
in  Polyclem 

63  p.  1225  III  173,  2 

66  p.  1226  III  176,  16 

adv.  Spndiam  de  dote 

6  p.  1029  III  308,  6 
adv.  Timocrat. 

9  p.  702  UI  371,  21 

19  p,  706  III  357,  3 
de  reditu  suo  epistula 

p.  1468  III  296,  5 

Demosthenis  quae  fcrtur  de  corona  tri- 
erarch.  2  p.  1228       III  376,  3 

Deuteronomium  VII  243,  9 

dialectici  II  64,  5 

Didius  I  387,  6 

Didymus  I  387,  6*.  II  15,  4  (v.  add.). 
445,  14.  III  408,  6.  492,  8.  de  latini- 
tate  II  548,  10.  iv  tco  nfgi  r^;  naga 
*PaifUiioig  dvaXoylag  LQ  411,  9 

Dinarchus  iv  tm  xara;  TIoXvsv-iiTOv  III 
293,  6.  %aza  'TtiuiQxov  II  346,  14 

Diomedes  VI  565,  5.  565,  4.  572,  18. 
573,26.  VI1213,1.  in  II  libroartis 568,12 


Diomedes   366,  3  II  470,  13 

378,  8  II  486,  20 

369,  26         II  499,   19 

369,  2  II  515,  16 

370,  12         U  535,   12 
DionysiuB  Olympias  IV  531,  20 
DionysiuB   Thrax   UI   492,  15.   501,  13. 

IV  629,  7 
Diphilus  I  489,  6.    VI  78,  22.    104,   5. 

667,  2.  664,  10 
DonatianuB  VI  276,  11.  in  senatu  pro 

80  U  225,  10 
Donatus  IV  406,  10.   408,   37.    419,   26. 

431,  14.  435,  27.  439,  4.  441,  25.  446, 

20.    449,  6.    476,  6.    481,  12.    486,  8. 

496,  26.  518,  13.  521,  21.   552,  32.   V 

9,  3;  8.  12,  34.  20,  19.  34,  19.  50,  18. 

55,   2.   62,   32.   96,   14.   98,  6.   99,  26. 

105,  19.  117,  29.  118,  18.  134,  7.   138, 

16.    140,  3.    149,  24.    151,    6.    156,  1. 

157,    20.    164,   18.    186,    34.    188,  29. 

196,  4.  199,  32.  200,  11.  206,  7.    217,» 

20.  224,  30.  231,  15.  232,  17.  234,  22. 

240,  3.  243,  21.  270,  35.  274,  33.  278, 

26.  279,  18;  28.  280,  15.  281,  20.  288, 

6.  289,  6.  317,  4;  16.  319, 21.  320,19;  25; 

34.    323,  21.    325,   2.    326,  7.   327,  3; 

14;  24.    VI  200,  24.   565,  6.    573,  26. 

577,  1.  644,  25.  VII  161,  14.  214,  25. 

216,  26.  216,  3.  228,  31.  231,  27.  232, 

16.  241,  20.  251,  5.  424,  9 

in  commento  Aeneidos  III  61,  20.  266, 

16.  Donati  artes  cum  commentis  suis 

VII  144,  7 

art.  ij^mmat. 

2).  367,  15  II       7,  16 

p.  367,  18  III  490,  25 

2).  370,  30  m  414,  21 

p.  372,  5  lU  505,  11 

p.  373,  1  lU  481,  1 

p.  373,  5  lU  284,  3 

p.  375,  32  II  260,   17 

p.  381,  14  m  482,  27 

p.  382,  20  UI  466,  28 

p.  386,  13  U  596,  10 

p.  389,  22  III     41,  16 

p.  390,  22  III     51,  19 

p.  390,  23  UI  354,  20 

p.  391,  11  III     27,  20 

p.  392,  2  III     91,  20 

commento  in  Ter.  Andr. 

UI  3,  4         III  281,  14.  320,  13 
Draco  V  610,  39 
duodecim  tabulae  VII  15,  12 
Dynamins  V  679,  13 

ecclesiasticae  cantilenao  VII  250,  31 
Emina  v,  Cassius 
Empedocles  I  483,  2 
Ennius  I  98,  12.  105,  18.  124,  13.    490, 
17*.  II  97,  8.  206,  23.  383,  6.  401,  3. 


INDEX  SCRIPTORVM 


593 


434,  8.  460,  6.  470,  22.   500,  20.  640, 

7.  691,  12.  III  71,  3.  192,  14.  205,  20. 

234,  20.  272,  21*.  418,  2.  492,  25.  IIII 

263,  12.   401,    16.   565,  10;  12;  21.   V 

206,  28.  684,  26.  VI  28,  7.  66,  9.  211, 

22.   216,  13.    284,  7;  20.    449,  2.   450, 

20.  454,  30.  466,  29.  ^68,  6.   669,  13. 

612,  6.  613,  15.  615,  18.  616,  9.   634, 

15*.  636,  26.    VII  65,  24.   98,  2.   207, 

2.  338,  29.  634,  4.  542,  10 

annaliam  libri  decem  et  octo  I  484, 

4.  in  annalibus  I    19,  2.    72,   13;   16. 

83,  22.  90,  26.  98,  4.  128,  31.   141,  25. 

147,  15.  201,  15.  267,  7.  271.  28.  272, 

17.  278,  24.  282,  6;  8;  13.  383,  5.  441, 

34.  446,  26.  447,  17.   450,  3.   457,  29. 

538,  27.    II  170,  7.    334,  22.    337,  26. 

482,  4.  518,  19.  IIIl  401,  17*.  221,  11. 

369,  2.    394,    1;  8.    396,  19.    398,  19; 

21;  23.  491.  26.    548;  2.    563,  15;  20. 

664,  1.    V  287,  29.   291,  17;  25.    297, 

30.    30d,  21;  33.    304,  4.    310,  3*;  4. 

400,  9.  555,  3.  626,  21.  651,  35 

annalium  libro  I  I  196,  16.  II  237,  9*. 

IIII  231,  16 

annal.  II  II  250,  15.  504,  26.  III  3,  6 

annal.  V  II  428,  14 

annal.  VI  I  385,  32 

annaL  VII  I  130,  29.  II  223,  4.  486, 13 

annal.  VIII  1382,11.  11210,10.480,5 

annal.  VIIII  II  278,  17.  486,  15 

annal.  X    I  200,   22.    240,   6.    373,  5. 

382,  24.  II  30,  4.  541,  15.  V  645,  9 

annal.  XI  II  419,  16.  445,  7.   473,  23 

annal.  XII  II  153,  11  (v.  add.).  230,  5 

annal.  XIIII   II   171,  11.    474,  2.  601, 

14.  618,  14 

annal.  XV  II  260,  9.  269,  6.  281,  7 

annal.  XVI  I  132,  6.  382,  22.  II  163, 

9.  278,  13.  618,  17 

annal.  XVII  II  199,  4.  260,  2 

in  tragoediis  I  288,   15.  345,   1.  385, 

29.  in  tragoedia  V  574,  24 

Alcnmaeone  II  250,  13 

in  Andromeda  II  293,  13 

in  Athamante  I  241,  6 

in  Iphigenia  I   282,    10.    447,    6.    IV 

398,  25 

in  Lustris  I  345,  3.  387,  30 

in  Medea  I  284,  9.  286,  7.  II  320,  16. 

III  423,  36 

in  Melanippa  II  517,  10 

in  Nemea  II  171,  4 

in  Phoenice  I  197,  25 

in  Telamone  I  382,  14 

in  comocdia  I  400,  27.    scriptor  sati- 

ramm  I  485,  34.  in  Epicharmo  II 341, 

20.  in  praeceptis  II  532,  17.  in  Pro- 

treptico  I  64,  19 

Ennius   grammaticus  (?)   I  98,   12.   VII 
634,  5 


Ephorus  IV   631,   19.   VI   570,  20.   573, 

23.  677,  13 
Epicadus,  Comeliu8  VI  209,  9.  VII  336, 

27.  de  cognominibus  I  110,  3 
Epicharmus  I  489,  8.  IV  531,  21 
epici  VI  56,  6 

Epicurus  VII  323,  5.  Epicurei  VII  544,  43 
Epidius  I  387,  6  * 
Epigramma     in     tripode     vetustissimo 

Apollinis  qui  stat  in  Xerolopho  By- 

zantii  II  17,  3.  253,  23 
EratoBthenes  IV  530,  24 
etymologiae  VII  144,  8 
Euanthius    VI  565,  5.    in    commentario 

Terentii  VI  554,  4 
Euenus  VI  607,  4 
Euphorio  I  484,  22 
Eupolis  I  489,  3.  III  429,  6.  VI  76,  1  *. 

78,  24.  124,   10*.  657,  4.  564,  12 

aCli  III  334,  16 

Banzaig  III  427,  22 

tv  Sqiioig  III  297,  18 

IlQognaMoig  III  297,  20.  820,  4 

in  fabula  quae  dicitur  xQ^^ovv  ytvog 

m  529,  3 
Euripidea  I    488,  20.    III   106,  19.    193, 

18.  196,  19.  205,  2.  282,  17.   300,  20. 

VI  60,  31.    77,   9.    129,    25.    265,    15. 

631,  7.  661,  14.  594,  23.  621,  6 

in  Alcmaeone        III  311,  19 

Bacch.         1  sq.     III  151,  20 

Hecub.  1  sqq.  III   151,  17 

ffippolyt.  III  283,  12 

Medea  II II  490,  22 

Orest.       1287         VI  353,  963 

1369         VI  121,17.384,1960 

Phoeniss.  239         VI  302,  22 

642  II     10,  11.  62,  2 

682  II     10,  13.  62,  4 

Rhes.         211         VI    64,  11 
Eusebius  VI  673,  25 
EutropiuB  II  8,  19 
Eutyches  VII  147,  12.  199,  4.  212,  27 

Fabianus  I  690,  17.  de  animalibus  I  105, 
14.  142,  14.  causarum  naturalium  II 
I  106,  14;  16;  16.  causarum  libro  II 
et  III  I  146,  28.  causamm  tertio  I 
375,  22.  Fabianus  Papirius  causamm 
naturalium  IV  209,  21.  542,  16* 

Fabius  V  328,  17.  VI  23,  19 

Fabius  Maximus  II  380,  9  (r.  add.) 

Faliscus  poeta  VI  379,  1816.  Faliscum 
carmen  VI  122,  12.  123,  18;  28.  385, 
1998 

Fannins  VI  669,  14.  O.  Fannius  II  380, 
9.  in  I  annalium  III  8,  15.  annalium 
VIII  I  124,  1 

G.  Fannins  Cos.  contra  0.  Gracchum  I 
143,  13 

fasti  I  138,  16 


594 


INDEX  SCRIPTORVM 


faBtorum  libri  VII  124,  9.  276,  16 

Fenestella  I  381,  23.  II  386,  13.  in  libro 
epitomaram  secando  I  365,  7 

FestuB  p.  322  M  1  220,  29 

Festas  v.  Aphthonias 

Firmianas  ad  Probum  VI  564,  7.  565,  2 

FlaccuB  V,  Granias,  Persias,  Verriud 

Florus,  Annius  ad  divum  Hadrianum  I 
58,  14.  123,  17.  140,  6 

Focas  V.  Phocas 

foeduB  Graeciae  VII  15,  10 

Fortunatus  V  588,  14.  589,  30.  593,  6. 
VII  231,  11;  19.  244,  25.  249,  20;  31. 
251,  16.  252,  9.  294,  11 

Fronto  V  349,  15.  ad  Marcum  invicem 
I  223,  8  {v.  add.),  ad  Antonium  in- 
vicem  libro  II  I  206,  1.  ad  Marcum 
invicem  IIII  1  197,  3.  ad  Antonium 
V  223,  27.  ad  Maroum  Antonium  de 
de  feriis  Alsiensibus  3,  12  I  127,  3. 
pro  Ptolemaeensibus  I  138,  11 

Frontonius  V  580,  27 

Fulvius  Nobilior  I  138,  .16* 

Gaius  institntorum 

I  113  II  282,  8 

119  II  282,  9 

Gallus,  Aelius  I  73,20*.  Aelius  II  382, 1 
Gallus,  Comelius  I  484,  22.  VII  543,  33 
Gellius,   A.  noctium  Atticarum  II  355, 
20.    noct.  Att.    V    14,    8.    II   259,   23. 
Vm  II  246,  6 
Gellius,  Cn.  I  54,  25.  71,  29.  VI  23,  19. 
VII  100,  1 

in  II  I     54,  3    {v.  add.) 

in  III  I     54,  14 

in  V  I     54,  15 

in  VII  I     54,  15 

libro       XXX         II  318,  4 
libro  XXXIII  I    55,  7  {v.  add.). 

139    2 
in         XCVII  (?)    I     54^  18  (t;.  add.) 
Glaucus  Samius  IV  530,  13.  581,  13 
gloBsae  antiquitatum  I  229,  31 
glossemata  VII  167,  9.   174,  10.  175,  4. 

176,  14.  177,  9 
Gnifo  I  205,  1 

Gorgias  VI  573,  23.  574,  10;  15;  17 
GracchanuB,  lunius  I  138,  15* 
GracchuB  V  577,  30.  C.  Gracchus  I  102, 
27.    107,   24.    II  886,  3.    VI  354,  988. 
adversus  Fumium  I  401,  2.  apud  cen- 
sores    I   80,    9.    cohortatione    circum 
conciliabula  I  374,  20.  contra  Aelium 
Tuberonem  II  88,  4.    in  L.  Metellum 
I   311,    23.    in    rogatione   Cn«    Marci 
Censorini  I  208,  20.  pro  se  II  513,  17. 
ut   lex   Papiria   accipiatur  I   196,  25 
{v.  add.).  202,  9.  223,  8.  240,  16 
Gracchus   tragicus  in  Atalanta  II  206, 
11.  in  Thyeste  II  269,  8 


grammatici  v.  incerti  scriptores 
GraniuB  Flaccus  I  365,  17^^ 
GratuB  artigraphus  VII  164,  19 
Gregorius  VII   267,  8.    271,    3;    6;    11. 

272,  1.  277,  12.  286,  31.  287,  17.  289, 

15.  290,  24 
Grillius  II  36,  2.  ad  Virgilium  de  acoen- 

tibuB  II  35,  27 

Hadrianus,  divus  sermonum  I  I  209,  12; 

18.  orationum  XII  I  222,  21 
Helenius  v.  Acron 
Helenus  (?)  VII  214,  8 
Helvios  t;.  Cinna 
Hemina  v.  Cassius 

Heliodoms  VI  94,  7.  HeliodoruB  mctricus 
III  426,    14;    16.    427,   2.    428,  6;   16; 
17;  25 
Hephaestion  metricus  II  426,  15.  p.  112 

ed.  Gaisf.  alt.  III  429,  1 
Hermes  h  tco  iiQV(p((o  Xoyo}  I  239,  7 
Hermocrates 'IIII  530,    13.' 531,    20.   VI 

23,  19 
Herodianus  II   1,  8.  2,  21.   61,  19.    195, 
8.  205,  7.  244.  17.  III  95,  13.   492,14. 
501,  13.  VII  166,  14 
in  I  catholicomm  II  276,  10.  de  ortho- 
graphia  II  45,  6 
Herodotus  I  2  III  357,  6 

6  III  285,  18 

12  VI  562,  19 

14  III  294,  9.  303,  4 

17  III  372,  10 

19  III  294,  2 

22  III  306,  19 

36  III  345,  2 

47;  55    VI  562,  8 

59  III  321,  13 

60  extr.  III  854,  3 
70  III  408,  8 
91  ni  360,  20 

214         III  271,  27.  325,  3 
II  106         III  411,  13 
III  16  III  325,  4 

65  III  361,  3 

VIII  108         III  358,  9 
Hesiodus  III  430,  6.  482,  28.  VI  607,  3. 
VII  332,  7 

opp.  et.  dier.  255  sq.  III  274,  5 
theogon.  3  IH     41,  20 

Hesiodu  yvvai%atv  xaraloyoff  I  483,  1 
Hieronymus  V  320,  4.  VI  573,  25.   VII 

252,  12.  281,  19 
Hipponax  I  485,  16.  507,  14;  29.  II  289, 
8.  III  426,  17.  428,  24.  VI  81,  12. 
135,  15.  136,  18;  31.  257,  3;  23.  258, 
5.  286,  3.  396,  2372.  897,  2398.  411, 
2902.  519.  22.  522,  19.  523.  6.  625, 
10.  529,  27.  558,  6.  559,  8.  560,  7. 
562,  3.  in  I  III  426,  19;  22 
bistorici  t^.  incerti  scriptorcs 


INDES  SCRIPTORVM 


Uomerua  111  176,  22.  182,  4.  43S,  31.  1 
IJII  540,  1.  V  687,  n.  VI  50,  16;  25. 
66,  26,  57,  11.  68.  11.  360,  21.  284,2. 
374,  1647.  602,  16.  587,  16.  589,  21. 
607,  3.  622.  7.  C23,  14.  G33,  3.  636, 
25.  VII  214,  3.  232,  5.  242,  24.  259, 
31.  33-2,  13.  534,  6;  8,  636,  7 
Atticae  tin^^iiap'  ciiltor  utpot«  patrii 
sermoniK  ad^prlor  I  .135,  2.  Uomeri 
carmina  io  circuUe  cum  bocnlo  dicta 
I  484,  14 

IliaB  VI  56,  21.  210, 6.  Margite»  VI  68, 
U.  79,  12.  133,  31.  286,  3.  633,  28 


II.   A 


VI     3fi,  25.   606,   17. 

617,  16 
III  120,  8 
VI  353,  962 
VI  298,  14 
II  460,  » 
III  34,  10 
III  120,  14 
Ul  214,  21 


III  2 


.  17 


ni  242,  5 

III  304.  4 

III     33,  16 

VI  184,  6 

III  100,  8 

III  280,  23 

I  335,  6 

III  239.  18 

V  eoo,  27 


VI  S 


,  n 


692  tq.       III  189,  18 


V  637,  25 
III  S3,  15 

io  Bceptro  1  448,  26 

III  20S,  11 

V  628,  13 
III  41,  21 

VII  76,  6 

III  418,  27 

III  192,  19 

I  430,  12 

VI  344,  656 

I  429,  16.  VI  38,  3 

I  499,  17.  VI 506, 1 

III  SOS,  2 

111  18,  22 

111  190,  7 

III  193,  23 

V  628,  26.   633,   37. 
653,  32 

111  239,  21 

111  300,  18 

111  16,  4 

V  €24,  23 


Ul     33,  7.  312,  23 
VII     52,  13 
111     33,  15 
VI  506,  25 


lU  287, 
III  195, 

III  2ee, 


17.  369,  16 
8.  289,  14 
7.  312,  23 


n  460, 
V(  605, 
VI  600, 


I,  16.  VI  67,  27. 

i.  1928 

I,  32.  331,  6 


737; 739 sg 
n  235 
280  iq. 


II  38. 
111  186, 
VI  298, 
111  34, 
III  34, 
III  187, 
UI  34, 
UI  34,  I 
UI  348, 
lU  19,  ■ 
111  450,  I 
111  419, 

I  300,  : 

V  600, 


10 


1  BOO,  10,  VI  452,20 
l  495,  24 
*3,       111  306,  9 

III      34,   10 
;  275   III  331,  24 
III     33,  15 
111  280,  7.  327,  25 

I  429,  18 

III  280,  21 

11  187,  13 

Sqq.      II     93,  1 

III     18,  24 


59|6 


INDEX  SCRIPTORVM 


9  384 
I    24 

347 

891 

394 

K    60 

238;  319 
A    90  8q, 

91 
M  73 
N  266 

269 

389 
S  332 

n  45 

P  172  sq- 

526 
0  12;  60 

136 

288 
-Y  423 
Sl   615 


HomenuOd.  £  237    I  430,  4 

II  450,  8 
I  430,  10 
I  496,  17 
III  419,  3 

V  628,  26.  633,  37. 
653,  32 

I  500,  13 

V  628,  16 
m  187,  8 
III     16,  23 
III  126,  10.  181,  13 
III     19,  2 

V  601,  15 
III  266,  6.  289,  12 

V  624,  12 
III     33,  7 
III  120,  11 

V  600,  10 

V  601,  13 
Vn     62,  16 

III     33,  7 
III  296,  19 
VII     65,  15 
Horatius  I  483,  6.   486,  17;   32.    501,  7. 
II  608,  15.    561,  7   (v.  add).  III   307, 
24.   430,  6.    IV  26,  17.    255,   26.    496, 
15.  VI  50,  27.   137,  32.  269,  6.  476,  5. 
479,    18.    636,  30   (?).    VII  290,  3  (.^). 
309,  24.  534,  6 

carm.  I  1,  1         I  508,  6.  510,  16.  VI 

147,  4.  150,21.161, 
4.  259,  15.  267,  30. 
268,17.295,18.302, 
9.  404,  2656.  405, 
2693.  501,  21.  536, 
9  537,  1 
2  VI  259,  16 

24  8q.    II  386,  6 
33  sq.     I  266,  3    . 
2,  1  I  508,  24 

\8qq.  VI  116,14.156,31.161, 
22.  167, 14  171,  36. 
266,19.271,13.294, 
17.  296,27.  535,16. 
591,  10 
4  1  506,21.511,27.512, 

11.516,11.1111486, 
4.  VI  73,  6.  74,  25. 
116,16.  286,3.  516, 
28.  691,  14 
V  449.  11 
VI  157,  18 
11  sq.    II  144,  17 
15         VI  157,  8 
VI  156,  33 
VI  157,  11 
I  609,  19.  512,  8.  IIII 
491,  27 
1  sq.    VI  74,19.  118,14.  119, 
11.  146,  32.  163,  4. 


HoratioB  carm. 

I  3,  1  «g.   VI 


7 
10 


42 
45 


3,  1 


4,  1 


I 


1  sq.    VI 


VI 


II 


5 

VI 

6 

VI 

7 

VI 

11 

VI 

12 

VI 

13 

VI 

5,  1  8qq. 

VI 

VI 


297,  24.  404,  2683. 
537,  24.  592,  9 

82,  25.609,27.610, 
21.  507,19.  511,32. 
Iini3,8.  V416,25. 
Vn  332,  19 
117,  21.  142,  29. 
163,22.173,  14.268, 
28.  271,  8.  294,  12. 

298,  6.  411,  2922. 
629,  6.  544,  22.  545, 

10.  592,  18 
143,27.149,17.164, 

16.  168,37.  172,12. 
268,27.270,27.271, 

11.  294,15.  302,24. 
531,19.538,22.693, 
14 

397,  10.  432,  1.    V 

468,  20 

644,  8 

529,  12 

644,  26 

529,  24 

136,  8.  541.   1 

529,  17.  639.   19 

152,16.  164.30  267, 

25.299,18.408,2799 

74,  21.  145,  1.  151, 

17.  292,10.  516,29. 
592,  6 


13 

V  469,  9 

6, 

1 

IIII  243,  5 

Isqq. 

VI  165,  9.  300,  a.  405, 
2701 

6 

I  271,18.450,29.1111 
395,  17.  VI  454, 16 

7 

II  39,  16.  277,  6 

IZsq. 

lll  251,  22 

7, 

1  sqq. 

VI  116,27.165,18.170, 
18.  172, 15.  :'.00,  12. 
388,  2100 

2 

VI  269,  16.  591,  21 

13 

II  208,  7 

27 

VI  116,  6 

28 

VI  115.  8 

32 

IIII  246,  5 

8, 

1 

I  509,  6.  II  287,  5. 
III  469.  14 

1  8q. 

VI  63,  6.  86,  29.  87, 14. 
101,29.144,18.  165, 
27.  173,  12.  270,  4. 
300,  19.  517,   18 

2 

I  608,  36.  509,  7 

*6  8q. 

III  137,  21.  249,  21 

9, 

1 

1  509,  32.  V  346,   12 

1  sq. 

II  203,  8 

1  sqq. 

VI  166,  12  268,  6.  297, 
12.301,12.  306,  15. 
541,  0.  591,  4 

INDEX  SCRIPTORVM 


597 


Horatius  carm. 
I  9,  3 
5 

bsqq. 
1 

10 
12 
10,  1 


II 


III  460,  7 
V  275,  33 
I  411,  3 
VI  641,  19 
VI  541,  7 
VI  269,  28 
11  302,  7.  VI  167,  11. 
302,  5.  5;i5,  13 
lOsqq.m  222,  10 

11,  1  VI   150,28.  167, 23. 2f>9, 

31.  296,  15.  405, 
2716.  534,  14.  536, 
3.  537,  3 

2  VI  536.  17 

6  III  247 

8  VI  535 

12,  1  VI  167 
20       III I  225 


lilsq.  III  216 
41  1  104 

13,  1  VI  168 
2         VII     98 

14,  17       IIII  246 

15,  5  VI  145 
bsq.  II  344 
ISsq.  ITI  227 

16,  3  1  510 
iSsqq.Wl  137 

17,  1  8q.     III  296 


4 

18,  1 

6 
15 

19,  1 

20,  1 


I  510 
I  510 


VI  536 
V  156 
VI  119 
VI  157 
22,  nsq.  VI  157 
24,  9  8q.      II  302 


168,1.405,2717.539,3 


25,  17 

28,  1 
2 
3 

29,  Isq. 

30,  2 

31,  18 
33,  2sq. 

3sq. 

:J4,  3 

36,  8 
14 
23 


VI  157 

VI  170 

VI     74 

VI  156 

I  104 

IIII  229 

I  323 

I  485 

III  268 

V  481 

I  266 

IIII     29 

IIII     23 


37,  22  sq.  III  268 

38,  7         VII  543 

1,  3  VI  541 
38       VII  543 

2,  3  VI  166 
17sqq.Ul  268 
I98qq.\n  227 

V  572 
18  V  484 


3,  6 


14 

22 

21 

9 

19 

24 

6 

3 

33 

I.  151,  17 
4 

9 

1 

25 

8 

6 

II.  VI  150,30. 


21 

35 

13.  260,  18 

22.  266,  24 

1 

10 

14 

22 

17.  170,  24 

21 

26 

15 

25 

3.  III  138,  3 

21 

11 

6 

6.    VI  480,  17 

23 

5 

14 

10 

8 

28.  162,  27 

25 

26 

23 

26 


Horatius  carm. 

11     5,  8  sq.  III 

6,  5  II 

7, 3  mi 


17      n 

19;  25  VII 

8,  21       VII 

9,  7         VII 

12,  1  VI 

13,  bsq.  III 
21  VII 
89  sq.    II 

14,  Isq.        I 

5      vn 

25       VII 

15,  Usq,    II 

17,  278qq.in 

18,  1  I 
1  sq.     VI 


2  III 

3  VI 
7  VI 
7  sq.  I 
19  VI 
22  VI 
27  VI 
36  VI 

III 
7  III 

29       IIII 
III     1,  1  VI 

17  IIII 
17  8q.      I 

4, 69     ni 

69  sq.    n 

5.  10     I 

V 
51   VII 

6,  10    II 
41  8qq.  II 

8,  9  8qq,  III 
14  V 

9,  1  VI 
9  sq. 

11,  51 

12,  1 


12 
6 

23.  432,  24  V 
21.  176,  33.  VII 
1 

10.  VII  542,  44 
2 
5 

I 

26 

18 

10 

3 

26 

i 

9 


9.  387,  7 

1 

22 

16. 
26. 

19. 


168, 
173, 
302, 


19,  5 


in 

V 

I 
Isqq.   VI 


2  VI 

13,  3  VI 

14,  9  8q.  I 
l^sq.  III 


50 

74 
195 
42, 
543 
321 
543 
544 
544 
535 
256 
125 
218 
445 
544 
544 
218 
267 
510 
138 
172 
270 
399 
460 
173 
530 
530 
100 
530 
530 
530 
530 

73 

73 

28 
591 
419 
269 
182 
268 

62,17.1111218,25*. 
43,9.168,21.196,15 

64,  23 
518,  5 
357,  17 

188,  19 
107,  22 
119,  15 
300,  16 
666,  18 
610,  28 

53,  3.  64,  23.  91, 
12.  129,27.  146,17. 
169,  8.  289,23.303, 
1.  387,  2067.  542, 
12.  613,  19 

616,  23 

119,  27 

66,  1 

189,  13 


18. 

15. 

16. 

2472.  530,  8 
10.  VI  168,  84. 
1;  16 
8 
8 
17 
5 
17 
21 
12 
17 
15 
27 
7 

30.  V  275,  30 
15 
12 


598 


INDEX  SCEIPTOEVM 


Horatius  cann. 

Horatias  epod. 

III  16, 

1 

VI  119,  26 

3,  2 

VI  170,  3 

16, 

13  sg. 

II  221,  7.  517,  17 

4,  4 

V     42,  23 

17, 

4 

n  266,  6 

5,  1 

V     74,  8 

nsq. 

II  315,  26 

1  8q. 

III  196,  11 

21, 

nsq. 

VI  159,  32 

11  «g. 

II  249,  23 

23, 

3 

IIII  438,  16.  V  242, 

7 

33  sg. 

II  321,  15 

24, 

26 

I  329,  26 

67 

VI  623,  7 

26, 

Isq, 

II  259,  19 

blsqq.m  128,  19* 

2 

V     40,  26 

69 

VI  624,  14 

27, 

26 

V  484,  9 

99 

VI  624,  5 

29 

V     66,  10 

6,  5 

VI  527,  17 

69  sg. 

II  374,  16  (r.  add.). 

TII 

10 

V  461,  8 

269,  14 

12 

VI  627,  20 

29, 

37 

V     40,  8 

13 

VI  628,  1 

30, 

1 

VI  406,  2694 

7,  3 

VI  525,  19 

IIII     1, 

1 

VI  160,  13.  259,  9 

5 

VI  525,  11.  628,   10 

w 

2, 

lOsqq 

.111  427,  16 

8,  18 

VI  528,  4 

3, 

8 

II  618,  3 

9,  22 

mi     20,  8 

w 

4, 

11  sq. 

II  321,  12 

10,  1 

I  485,  13.    VI   79,  32 

W 

34 

V  481,  33 

6 

VI  626,  10 

6, 

43 

V  665,  18 

8 

VI  527.  10 

9 

7, 

Isq. 

VI  104,    15.     169, 

18. 

9 

VI  627,  12 

^ 

303,  6.  379,  1809 

10 

VI  627,  6 

2 

I  615,  30.  VI  101, 

32 

11,  Isq. 

VI  170,  7.  303,  25.  413, 

8, 

1 

VI  405,  2695 

2969 

10, 

1 

VI  168,  3.  303,11.406, 

2 

III  459,  21.  VI   102,  3. 

2718 

170,34.173,17.271, 

11, 

24 

V     42,  23^ 

19.  294,21.  643,25. 

13, 

16 

II  153,  17 

639,  24 

20 

III  110,  17 

4 

I  611,  4.  VI  544,   1 

14, 

13  sg. 

III  307,  2 

8- 

VI  644,  5 

34  «aq 

f.  II     73,  5 

12,  isg. 

VI  170,  15.  303,   29 

carm.  aaecnl.  Isqq.  VI  171,  28 

11 

V  467,  21 

49 

II  357,  14 

26 

I  158,  5.  567,  18.  VI 

epod.      1, 

1 

I  516,  13 

230,  20.  242, 14.  VII 

1  sq. 

VI  57,  21.  133,  10.  169, 

402,  8 

A 

25.   173,  4.  303, 

20. 

13,  Isq. 

VI  170,  29.  304, 1.  413, 

398,   2464.    518, 

9. 

2980 

622,  7.  593,  10.  594, 

2 

I  616,13.1116,8.304, 

9.  638,  30 

6.    lU   112,  22.    VI 

3 

VI     63,  24.  618,  9 

173,  18 

4 

VI  137,   16.  640,  Vi 

f 

4 

VI  271,  16.  294,  23 

2, 

1;  3 

II  366,  10 

7«^. 

II     47,  15 

Isq. 

VI  62,  32.   79,  16. 

81, 

14,  \8q. 

VI  171,  14.  304,  4.  412, 

16.  82,  31.   102, 

33. 

2962 

134,     13.     137, 

10. 

2 

VI  620,  15 

141,    22.     143, 

11. 

10 

VI  520,  16 

168,    29.     169, 

27. 

15,  1 

I  485,  21 

286,  11.  395,  2360. 

Isq. 

VI  171,  17.    412,  2964 

621,     11.     635, 

19. 

^sq. 

III  311,  11 

640,  15 

16,  1  sq. 

I486,26.VI171,9.304,7 

2 

I  510,  34.  511,  10. 

VI 

M  sq. 

VI  412,  2957 

102,  1 

17,  1 

VI  171,21.304,10.393, 

9 

V  483,  29 

2270 

10 

VI  269,  8 

15 

VI  622,  5.  527,  13 

21 

I  382,  2 

17 

IIII       7,  25 

33 

VI  639,  1 

18 

V  166,  28.  176,  9.  VI 

35 

VI  287,  15.  639,  4 

621,  6;  10 

49  S^^ 

r.  11  473,  12.  570,  22 

\ 

48 

IIII  432,  20.  V  42,   19 

3, 

1 

VI  169,  29 

50 

V  293,  28 

INDEX  SCRIPTORVM 


599 


Horatius  satir. 

1  1,  ISsq.  III  218 
94  VII  421 
94  sq.  I  228 
119        II  144 

2,  31  VII  544 
31  sq.  III  208 
34 
37 
44 
45 
71 
81 
89 
120 

3,  13  sq. 
66 


V 
VI 


477 
67 
II  495 

V  454 
II  479 
II  238 

I  101 

III  330 

II  241 

V  480 


4,  43  s^.  II  478 
107  «g.  III  104 

5,  24  V  484 
35  II  52 
40sqq.lll  128 
46       lUI  209 

6,  38  III  211 
49  «g.  III  78 


8. 


56 
125 
1 
5 

17 


III 

V 

III 


63 
485 

81 
II  127 
V  400 


37  sq.  II  495 
39  II  155 

46  II  515 
9,  13  I     96 

47  sqq.  II  478 
54  I  386 
Q9sqq.  II  515 
76          V  484 

10,  3  V  348 

nsqq.lll  101 

71  V  467 

72  V  109 
II     1,  Usq.    II  285 

43  sq,  in     86 

44  sqq.  U  508 

110 
122  I     96 

2,  10  V  470 
23«^.  II  485 
119  III  218 
121  sq.  II  340 

3,  bOsq.  III  75 
97  III  101 
117«gf.III  311 
163  II  221 
187  II  290 
245  I  552 
310  s^.  II  207 

4,  1  III  83 
29       VII  542 


3;j 


V  578 


10 

10 

10.  394,  14 

8 

6 

19 

19 

7 

6 

4 

19 

9 

7.  II  160,  14 
14 

26 

19 

12*.  571,  3 

28 

28 

15 

19* 

13 

15 

26.  87,  6 

14.  75,  9 

2 

24 

16 

23 

8 

3 

4.  V  471,  13 

5 

8.  508,  17 
21 

2 

19 

26 

24 

29 

116 

24 

12 

22  (v.  add).  III 

12 

6 

22 

26 

13* 

12 

16 

21 

3.  416,  9 

15 

3 

12 

19 

16 

6 

11 


Horatius  satir. 

II  4,  90  II  354 

5,  26  II  46 
59  II  288 

6,  31  II  340 

7,  14         III   135 

35  V  481 

36  III  322 
109*3.  II  347 

8,  1  m  131 
2  sq.     III     71 

9  II  212 

10  sq.    II  333 

11  II  350 
15  n  72 
29  sq.  III  107 
78  II  521 
S6sq.  II  265 
Sdsq.  III  136 

epistul. 

I     1,  50        III  359 

2,  21  sq.    II  295 

53       IIII  195 

72  sq.    II  273 

6,  7  mi  432 
62  sq.    II  134 

7,  22  I  267 
87  II  470 
91          II  305 

8,  36  II  120 

11,  2sq.      II  358 

12,  9  V  461 

13,  6sqq.  III  229 
10 sqq.UI  229 


14,  41 

15,  17 
22 

16,  20 
72 
13  sq 

17,  30  sq 

18,  40 
79 
96 
5 


m  271 
mi  511 


19, 


II 


II  315 
I  268 
II  163 
II  301 
II  346 

V  476 

V  78 
III  229 

II  488 
45  s^.  II  346 
II  361 
II  359 
II  460 


20,  19 

27 

1,  10 

17  II  501 

33  V  477 

122     VII  544 

123;  127  VII  544 
126  V  481 
145     VII  544 

158;  160  VII  544 
167  VII  544 
180  VII  544 
IMsqq.U  144 
195  II  218 
19bsq.  II  156 


4 

21 

9 

23 

17 

10 

9 

20 

25 

22 

12 

1 

20 

3 

1* 

11 

19 

13 

2 

16 

30 

1 

23 

8 

5 

14 

1 

13 

7 

14 

7 

11 

23 

19 

23 

17 

17.  261,  2 

8 

5 

8 

5.  280,  30 

15 

22 

9 

23 

24 

6 

26.  559,  9 

31 

31 

32 

36 

29 

30 

31 

33 

20 

13 

7 


600 


INDEX  SCEDPTORVM 


Horatius  epistul. 


II  1,  217          II  222, 

17 

2,  159          V  480, 

7 

170       VII  126, 

6 

184          n  246, 

15 

deart.poet.  11    VII  642, 

24 

13         VII  642, 

26 

20         VII  642, 

25 

32;  36  VII  543, 

38 

42         VII  643, 

1  39 

47  sq.     III  254, 

16 

• 

60         VII  543, 

39 

66  s^.     III  271, 

19 

66            V  612, 

17 

60            V  326, 

4 

eOsqq.      I  400 

10 

63  sqq.    II  207, 

23 

65         IIII  452, 

32. 

\ai  238,  1 

73           VI     60, 

15 

75             I  202, 

26 

75  8qq.  VI  610, 

3 

90          VI  519, 

12 

100       IIII  415, 

1 

139       IIII     25, 

6 

' 

179            I  490, 

24 

192            I  490, 

28 

220        VI     82, 

5 

220  sqq.    I  487, 

16. 

491,  7 

251         VI  518, 

16. 

626,  20 

254s2gf.VI  286, 

19. 

518,  18 

257         VI  619, 

1 

21b8qq.    I  487, 

57 

288            I  489, 

21 

298       IIII  431, 

31. 

V  162,  31 

350       llll  242, 

36 

377       IIII  223, 

9 

414        III  331, 

15 

459            I  204, 

5 

praeterea  primi  versus  omnium  carmi- 
num  quae  sunt  in  quattuor  carminum 
libris  et  in  libro  epodxyn  scripti  stmt 
in  commentariis  de  metris  Horatianis 
I  518y  25  sqq.  et  IV  4GS  sqq.  iidtm 
versus  ordinc  metrorum  dispositi  lc- 
guntur  VI  174  sqq. 

Q.  Hortensius  II  381,  10.  Hortensius  pro 
G.  Rabirio  I  125,  1 

HostiuB  in  I  annali  II  270,  8 

Hjginus   dc   agri  cultura  II  I  142,  15. 
in  Cinnae  propempiico  I  134,  12 

Ilymenaeus  VI  609,  1 

hymni  VII  244,  8 

Hyperides  VI  608,  5 

adv.  Aristogitonem  III  299,  20* 
JnXiayia  III  334,  7 
xttTa  Jrjuoad^bvovg  III  324,  19 
iv  Tia  naTcc  llaamXiovq  III  299,  1 
iv  Tw  nkQl  Tov  Tag^xovg  III  195,  9 

Ibycus  f  321,   30.    323,   29.    II   276,    10. 
VI   126,  «.  256,  9 


incerti  poetae  I  13,  20;  22.  270,  6. 
271,  6;  10.  272,  13;  24.  275,  25; 
28.  276,  19.  285,  13.  287,  4.  375, 
22*.  447,  4.  449,  24.  461,  11.  457, 
8;  26.  461,  24.  462,  21.  495,  23.  499, 
14.  611,  30.  612,  34.  III  421,  25. 
IIII  369,  10*.  394,  5;  13.  401,  17.  402, 

7.  423,  9.   424,  30.   479,  15;   29.   664. 

8.  V  118,   30.    237,   14;   16.    280,  20. 
291,  27;  29.  294,  8.  296,  7.  310,  3;  4. 
387,  38.  449,  8.  578,  31.  679,  17.  680, 
13;  16.  581,  3.  591,  20.  693,  1.  VI  79. 
18.  230,  18.  242,  12.  262,  16.  369,  1464. 
376,  1701.  380,  1848.   386,  2045.   387, 
2060.  400.  2517;  2533.  403,  2632.  409, 
2867.  468,  12,  461,  28.  462,  1.  468,  6. 
613,  7;  10.  614,  3*.  615,  16*.  616,  1*. 
622,  11.   636,  30.    VII  156,  4.    232,  8. 
333,  14;   16.  340,  3.  387,  13;  15 
antiqui    VI   28*  4;  9.    66,  26.    139,  3. 
217,  4.  260.  37.  2Q5,  11 
choliamborum  scriptores  VI  136,  3U 
Colophonius  quidam  VI  117,  11 

comici  I  103,  29.  196,  21  (v.  add.);  24. 
242,  8.  284,  18.  286,  9.  286,  2.  345,  6 
11  215,  18  III  418,  16.  V  18.  21.  153, 
17.  162,  10.  269,  18.  VI  56,  4.  71, 
10.  78,  10.  80,  30.  81,  27.  83,  19.  85, 
14.  95,  21.  96,  20.  104,  5.  124,  9. 
129,  25.  135,  25.  139,  3.  173,  21.  265, 
10.  271,  1.  392,  2241.  396,  2394.  556, 
22.  657,  22.  573,  16.  630,  8.  graeci 
vetustisHimi  III  418,  19.  iu  comotKiiis 
I  330,  24.  comoediographi  llll  38,  17. 
VI  490,  20  comoediae  priscae  auctores 
VI  133,  2.  135,  26,  comoediarum  vete- 
'  rum  Bcriptores  graeci  V  601,  14.  VI 
151,  24.  265,  15 

elegiarii  poetae  VI  607,  3 
epici  VI  56,  5 

FaliscuB,  Faliscum  carmen  VI  112,  12. 
123,  18;  28.  379,  1816.  385,  1998 
iamboffraphi  VI  81,  35.  132,  17 
lyrici  V  143,  30.  213,  15.  VI  57,  3. 
58,  6.  59,  23.  88,  6.  95,  21.  96,  20. 
138,  23.  173,  21.  264,  4.  271,  1.  694, 
25.  600,   17 

novi  VI  28,  11 

recentiores  ^  quorum  fwmina  i^idicaia 
9ion  sunt  Vll  230,  23 ;  24 ;  31 ;  33.  231,  2 ; 
34.  232,  2;  22;  23;  25;  27.  233,  5. 
240,  19.  242,  23;  30.  245,  20;  22;  28; 
30;  33.  246,  6;  13;  15;  17.  247,  24; 
26;  28.  250,  15.  252,  8.  254,  10.  257, 
6;  10.  258,  10.  259,  2;  9.  271,  20 
satyricarura  fabularum  scriptores  VI 
151,  25 

tragici  I  242,  6.  270,  27.  278,  6.  280, 
14  (r.  add.).  281,  20.  283,  13.  284,  2; 
9;    13.    286,   7;    12.    287,  8.    289,    15. 


INDEX  SCRIPTORVM 


601 


iucerti  poetae 

tragici  I  441,  3.    446,  4.   448,  26.   VI 

69,  23.  78,  10.  80,  27.  81,  27.  82,  14. 

83,  19.    85,    14.    95,    21.    96,    20.    98, 

15.   132,  29.  139,  3.  173,  21.   265,  10. 

271,  1.    391,   2205.    556,  22.    557,  20. 

trap.  ap.  Ci:.  Tusc.  1  II  470,  19.  tra- 

gici  vel  comici  I  200,  4.  286,  18 

vulgares  VI  206,  9 

graeci  II  15,  10  (v.  add,);  16.  16,  20. 

28,  4.  III  406,  17.  VI  452,  64.  508,  1. 

510,  28.    511,  13.    515,   5.    521,  5;  15. 

522,  13.   523,  16.   524,  4;  13.   526,  1; 

3;  18.    526,   9;    14.    527,   9.    529,    17. 

534,  14.  537,  23.  540,  15.  542,  6.  645, 

9.  561,  15.  562,  2;  3;  9 

Satumius   versus   I   612,  20  cf.  pro- 

verbium 

ex  latinia  versibus  ii  quos  grammatici 

tx  canninibua  incertortm  poetarum  rece- 

pertmt  indicati  sunt.  praeter  ho8  sunt 

multi  de  quibrks  non  constat,  utrum  ficti 

a  grammaticis  an  poetis  tribuendi  sint. 
Incerti  scriptores  I  214,  31.  377, 13.  446, 

22.  448,  20.  449,  32.  450,  4.  462,  23. 
470,  13;  34.  IV  130,  24.  395,  8.  296, 
14.  571,  6.  580,  17.  581,  6;  7.  582, 
21;  22.   590,   13.   591,  19;  21.  593,  7; 

23.  VI  569,  4.  578,  2 

autiqui    I    146,    22.    176,  28.    187,  6. 
208,  18.  VI  7,  31;  37 
antiquiores  Douato  artium  scriptores 
ni  266,  12 

neoterici  V  146,  21.  232,  86 
antiqui  libri  foederum  etlegum  VI 1 1, 14 
in  antiquis  libris  sacris  V  172, 25. 187, 9 
artigraphi  vd  artium  scriptores  ve^artis 
latores  II 1 17, 15.  130,  3. 172, 16. 190, 13. 
194,  16.  301,  14.  362,  8.  420,  9.  495, 16. 
548,  12.  III  26, 5.  31,  3.  36,  15.  40,  9.  45, 
21.90,9.  116,6.  241,2.  492,  7.  111148, 
36.   50.  21.    56,  21.    133,  11.    187,    13. 
V  49,  28.    150,   34.    152,   35.    206.   7. 
240,  3.  258.  33.  295,  3*.  507,  41.  616, 
31.  517,  32.  622,  26.  VI  8,  6 
technici  V  638,  28.    VI   189,  4.  202, 
17.  645,  34.  technographi  VI  454,  27. 
artium  auctores  Graeci  II  49,  19. 
artium  acriptores  Graeci  II  61,  14. 
scriptores  Grai  artis  grammaticae  U 
2,  9 

latinamm  artium  auctores  V  620,  23 
veteres  artis  grammaticae  scriptores 
II  195,  7 

veterum  in  arte  tractatus  V  13,  2 
in  antiquis  artibus  V  141,  12 
in  quibusdam  artibus  V  183,  32 
in  artibua  vulgaribus  V  228,  18 
in  artibus  definitionum  V  137,  33 
in  antiquo  tractatu  V  151,  14 
qui  scripserunt  de  argumentis  V  201, 7 


O&AlflfATICI  I.ATI]ri  VII. 


incerti  scriptores 

qui  de  differentiis  scribunt  I  205,  16 

qui  de  litera  scripserunt  II  303,  7 

qui  scripsemnt  de  regnlis  V  148,  1 

dialectici  II  54,  5 

augurales  libri  I  220,  29 

in  epistula  I  103,  1 

in  etymologiis  V  221,  7.  etymologiae 

VU  144,  8 

de  figuris  V  300,  30    . 

glossae  antiquitatum  1 229, 31.  cf.  glos- 

semata 

grammatici  II  61,  16.  548.  5.   551,  9. 

III  120,  6.  124,  17.  500,  27.  V  201,  5. 

VI  3,  6.  23,  18.  71,  15.  149,  32.   259, 

3.  263,  24.  267,  2.  268,  24.  grammati- 

comm    commentarii   II   2,    6.    gram- 

matici  Graecoram  III  492,  18.  antiqui 

grammatici  Graecorum  II  1 1,  22.  vetu- 

stissimi  Graecoram  grammatici  II 187, 

10.  III  418,  22.  grammatici  alii  II  85, 

8.  172,  11.  526,  19.  539,  2.  III  57,  16. 

grammatici  plerique  II  33,  12.  87,  14. 

308,   21.    III  61,   13.   465,  25.    gram- 

matici  quidam  II  9,  3;  22.    10,  6.  19, 

17.  21,  9.  88,  18.  43,  11.  61,  3;  25. 
54.  23.  78,  13.  91,  3.  102,  21.  118,  18. 
121,  11.  142,  26.  147,  20.  151,  16. 
176,  7.  188,  15.  184,  1.  185,  23.  188, 
1;  22.  190,  2.  196.  21.  204,  18.  207, 
3.  213,  11.  214,  20.  220,  8.  225,  21. 
234,  9.  249,  19.  263,  3.  269,  2.  275, 
2.  301,  6.  313,  24.  326,  24.  328,  5. 
342,  2.  863,  24.  400,  15.  406,  7.  408, 
1;  27.  409,  14.  412,  17.  419,  3;  9.  422, 
6.  466,  26.  495,  5.  507,  18.  517,  14.  525, 
15.  559,  22.  566.  1.  575,  16*  579,  28. 
580,  4.  690,  22.  UI  2,  20.  3,  14.  11, 
12.  12,  17.  20,  10.  21,  11.  28,  13.  39, 

18.  49,  11.  52,  26.  54,  26.  57,  14.  65, 

22.  83,   26.    94,  25.    103,  5;  22.    115, 

23.  131,  6.  148,  25.  155,  5.  162,  16. 
202,  8.  266,  16.  419,  8.  431,  5.  439, 
6.  449,  37.  450,  6.  462,  3.  463,  28. 
466,  36.  467,  20.  475,  14.  479,  31. 
480,  11.  481,  13.  482,  21.  486,  19.  492, 

'6.  495,  30.  510,  6.  514,  28.  526,  5 
historici  quidam  II   148,  12.    III   236, 
20.  315,  20.  historici  VII  534,  4 
Yocum  vetenim  interpretea  I  242,  12 
iuris  periti  V  43,  13.  46,  8.  427,  8 
metrici  11  303,  14.  VI  39,  6.   63,  14. 
69,  13.  70,  3.  94,  6.   543,  16.   628,  13 
.    incertus  scriptor  iv  x^  ncpi  yiovainfiq 
III  412,  1.  musicae  luiis  auctores  VI 
36,  11.  musici  VI  7,  14.  39,  6.  41,  17. 
42,  26.  89,  17.  91,  12.    98,  2;  22.   94, 

19.  127,  26.  134,  18.  149,  32.  259,  3. 
263,  23.  267,  2.  268,  22.  278,  18.  366, 
1864.  368,  1426.  608,  4 

de  orthographia  VI  14,  2.  16,  6.  17,  25. 

39 


602 


INDEX  SCRIPTORVM 


incerti  scriptores 

orthographomm  libri  VII  145,24.  qoide 

orthographia  Bcripserant  II  51,  4 

philOBOphi  II  5,  1.  13,  23.  58,  26.  551, 

18.  VI  60,  7 

proaam  scribentes  II  306, 13.  III  29,  15 

rhythmici  VI  39,  32.  366,  1354 

scholastici  V  158,  35 

de  synzygiis  V  122,  13 

cf.  proverbia. 
lob  VII  243,  11.  252,  11 
lohannes  Constantinopolitanus  episcopiis 

Vn  268,  14.  282,  5 
IsaeuB  ni  335,  3;  4.    iv    xm   «pog   Ev- 

%lBariv  m  172,  15 
Isidorus  V  319,  16.  582,  19 
Isocrates  VI  567,   4.   570,   19;  23.   572, 

7;  26.  573,  24;  27.  574,  6;  12;  16 

ep,  nQOg  'AvzlnatQov  p.  415  Steph.  III 

308,  14 

23  p.  389 

24  p.  389 
46  p.  393 

104  ;;.  107 
109  p.  138 

48  p.  149 

14  p.  4 

20  p.  6 

34  p.  9 


—  I  — 
Aeginet. 


Archidami 

Areopagit. 
ad  Demon. 


encom.Helenae57  p.  217 
ad  Nicoclem     27  p.  20 
de  pace  19  p.  163 

34  p.  166 

81  p.  175 

92  p.  177 

101  p.  181 

143  p.  187 
panegyr.              4  p.  42 

16  p.  44 
66  p,  54 

144  p.  70 
146  jp.  71 
168  p.  76 

Philipp.  79  p.  98 

Plataic.  2  p.  297 

5  p.  297 


ill  287 
III  194 
III  325 
III  363 
ni  296 
III  310 
IIII  553 
III  354 
III  279 
295 
lll  376 
III  195 
m  361 
m  281 
III  281 
m  315 
JII  303 
m  368 
m  356 
III  372 
UI  330 
m  295 
III  194 
III  319 
III  360 
m  366 
III  339 


23 

7 

9 

19 

3 

2 

6 

9 

3. 

4 

5 

6 

9 

21 

23 

23 

11 

2 

3 

11 

9 

19 

20 

14 

9 

13 

14 


luba  m  420,  7,-  23.   V   110,  13.  114,  1. 

VI  88,  4.   94,  6.    546,  8.   562,   11;  19. 

564,  1.  565,  6.  595,  13.  598,  22.    630, 

3.    in   libro    quarto    VI    561,    11.    iu 

octavo  (?)  III  420,  24 
lulianus  VII  262,  23 
luIiuB  V.  Caesar  et  Modestus  et  Romanus 
lulius  ValeriuB  III  54        IV  557,  25* 
lunius  V.  Gracchanus 
iuris  periti  V  43,  13.  46,  8.  427,  8 
lustinus  I  8  IIII  565,  24 

luvenalis  satir.  I  1,  3    IIU  524,  6 
5  II  208,  16 

34  V  64,  14.VI237, 17* 


luvenalis  satir. 
I     1,  34  sq. 
39 
40 

49  sq. 
99  sq. 
131 
143 
168  sq. 

2,  56 

93  sq. 
130  sq. 
134 
152 
165 

3,  23  sq. 
72 

73 
78 

93  sq. 

94  sq. 
97 

203  sq. 

229 

232 

254 
272 
290 
294 
295 
317 
318  8q. 

4,  11  8q. 
94 
122 

5,  1 

8 

26  sq. 

87  sq. 
95 
127 

II     6,  7 

88  sq. 


70 

112  sq. 

121 

150 

155 

231 

259 

328  sq. 

350 

353 

386 

388 

471 

489 

494 


m     69,  8 

II  107,  20 

II  113,  4 
III  333,  24 

II  511,  5 

II  494.  17.  V  476,  24 

V  426,  24 

III  236,  26 

II  248,  12.   290,   18 
II  162,  12 

III  275,  23.   326,  21 
li  556,  22 

V  484,  30 
III  375,  12 
m     71,  19 

II  309,   18.   V  47,  10 

V  192,  36 
III  247,  6 

II  259,  12 
II  ii:j,  5* 
II  103,  17 
11  219,  2 

V  426,  22 

II  409.  15.  427,7.111 
233,   17 
IIII  514,   17  • 

V  160,  22 
III     26,  18. 

II  165,  6 
III     97,  21 
6* 
9 

19 
19 
7 

22 
25 
21 
3 
18 
22. 
2 
15. 


42,  3 


VI  231 

II  401 

II  589 

II  101 

II  133 

II  545 

V  497 
II  485 

m  329 

II  155 

II  468 

III  220 

II  482 

492 

V  321 


II  347 

II  339 

VU  543 

VII  543 

II  233 

II  112 

II  404 

II  164 

VI  231 

VII  542 

III  331 

V  497 

II  146 

II  404 


{v.   add.) 
V  479,  3 


485,   11. 
8.  559,  16 
1.  in  II  sati- 


rarum  VI  232,  11 


16 

17 

5 

5 

5 

2 

2 

13 

11 

5 

11 

22 

10 

6 


INDEX  SCRIPTORVM 


603 


luvonalis  satir. 
II  6,  498 
537 
553; 558 
565; 584 
578  sq, 
641  sq. 
n\   7,  13  sq. 
56 

75  sqq. 
82  sq. 
97 
129 

139  sq. 
142 
148 
165  sq. 

8,  10 
47 
85 
142 
187 
222 
225  sq. 

9,  2 
15 
58 

59  sq. 

140  sqq 
HIl  10,  14;  27 

25  sq. 

38 

58 

61 

81 

123 

143  sq. 

150 

152 

157 

174 

171  sq. 

174  sq. 

195 
196 

204  sq. 
277 

278  sq. 
280  sq. 
317 
11,  12 
20 
28 

39  sqq. 
44 
54  sq. 

60  sqq. 
80 

81 
136 


II  162 

VII  544 

VII  544 

VII  544 

II  472 

II  311 

III     77 

III  363 

II  346 

III  158 

II  338 

II  399 

III  329 

Vll  124 

III  495 

II  387 

II  323 

V  42 
III  222 
III  364 

II  113 

VII  542 

II  419 

II  286 

II  433 

II  529 

II  307 

.    II  274 

VII  544 

II  375 

VII  544 

II  330 

II  521 

III  358 

II  296 

II  315 

II  217 

II  328 

III     89 

II  387 

II  402 

II  376 

269 

IIII  494 

IIII  492 

II  544 

II  376 

II  344 

II  570 

V  414 
II     87 

VII  542 

II  340 

II  273 

III     50 

II  389 

III  152 

II  241 

II  404 

VII  542 


15.  259,  15 

20 

19 

18 

13 

2.  III  143,  24 
24 

21 
18 
11 
21 
8 

23 
4 

34 

19.  III  275,  7 
10 
22 
14 
21 
7 

43 
4 

22.111481,36 
13 
21 
13 
4 
35 
25 
36 
5 
9 
21 

18.  590,  12 
4 
16 
19 

5.   153,  19 
12 
6 

3.  484,  21.  III 
18 

28 

13 

9 

6 

18 

12 

20 

22 

10 

21 

16 

18 

19  111361,22 

•rf 

17 

8 

28 


luvenalis  satir. 

IIII  11,  138         VII  542,  28 
140  sq.      II  342,   13 
142  sqq.    II  108,  5 
160         VII  542,  80 
164  II  160,  12 

197  sqq.   II  404,  11 
201  sq.    III  356,  18 
30:J 
V  13,  40 

48  sq. 
177  sq. 


229 
14,  29  sq. 
30 

57 

62 

66 

83  sqq. 

119 

121  sq. 

129  sq. 


II  106,  4 

II  108,  14 

II  346,  12 

II  157,   17.   316,  22. 

342,  11 
II  342,  3.  353,  20 
II  304,  15 
II  298,  15.590,3.111 

10,  18.  361,  6 
III  222,  16 
II  485,  24 
V  473,  9 
II  243,  16 
III  316,  16 
II  304,  12 
II  338,  18 
200  sq.    III  371,  14 
248  II  430,  18 

271  II  167,  18 

278  sqq.   II  291,  11 
292  sq.     II  205,  13 
II  336,  4 
III  218,  14 
II  243,  20.  349,  19 
II  345,  12 
II  399,  1.  435,  17 
luvencus  V  571,  8;  14.  577,  2;  31.  678, 
1;  9;  20.  579,  15.  581,  4;  6.  582,  11. 
583,  23;  24;  26;  28.  584,  17.  585,  25; 
26.  688,  7;  8;  10;  24;  28    591,  17;  18. 
592,   6;    7;  15.   693,  11.    VII  233,  16; 
19 
laventius  I  221,  16 


15,  17 
23 

102  sq. 
140 

16,  2 


in  Ariete 
in  Augure 
in  Caeonlis 
in  Cancro 
in  Cretensi 


Laberius  I  81,  2.  83,  20.  372,  17.  II  384, 
10.  386,  14 

in  Aquis  caldis     I     75,  17.  209,  13 

I   101,  4 
I  204,  23 
I  206,  7 
II  200,  9 

I  108,  23  (r.  add.) 
in  Lacu  Avemo  II  258,  7 
in  Piscatore  I     97, 13.  VII 285,  17 

in  Tauro  I  345,  13 

in  Tusca  I  202,  15 

Labienus  I  77,  14.  pro  Figulo  I  376,  8* 
Lactantius  V  577.  14.  578,  26.  580,  23; 
29.  581,  12.  583,  32.  586,  23.  593,  26. 
de  metris  VI  209,  12 
Laelius  II  198,  4*.  382,  1* 
Q.  Laelius  de  vitiis  virtutibusque  poe- 
matorum  I  141,  33 

39* 


6r>4 


INDEX  StKIPlORVM 


L^Vi-i^  Artheiau-  VI l   '»34.  5* 

LdKVHii  IIII  441.  3^  VI  :*i;i.  :»6 
in  Adone  II  369.  6 

in  lone  11  ti*\.  3 

in  Protcftil^amia  II  :»43.  13 

in  Laudaniia  II  4tf6.  37 

r.  athl. 
in  .Sirenocirca  II  3i>3.  1 

io  Iil  erotopa^rgnion  II  4«9.  14 

erotopaegnion  in  IIII  II  56« >.  23 

in  V  erotopaegnion  II  536,  16 

r.  ndJ. 
*E^toxaiyvit»9  VI  I  3M4.   16 

Phoenicia  novi^imae  oJe» 

Erotopaegnion  I  S^^^.  6:13 

Cjpriae  Iliado^  libro  I         I   14.'>.  31 
in  Iliadid  seGundo  II  :t*}i.  34* 

in  polymetris  II  35}:*.  13 

Leagoiac  Syracusunu?  VII  535,  7 

Aemiliuji   Lepidiis    roicina   in    orutiouH 
uti   lex  Aemilia   abrogetur  II  474,  30 

Libiud  'V    pro  Figulo  I  376.  ^ 

Licinius  r.  Calrui»  tt  Mactrr 

Liciniuii  Porciua  l  131«.  6 

Licvmniu.-  VI  IKJ.  IM) 

Linus  VI  bt).  34.  .>«9,  21 

Liviu-i    Andronicub   I  4^9.  8.    II  21M,  7. 

231.  11.  369.  6*  i}:i>,  11.  IIII  139,39*. 
543.  ."»*.  VI  >«,  13.  in  <  »dy8«ea  I  197, 
15.  ;-.69.  19.  3x4.  S.  II  96,  5.  in  «Jdyaaia 
II    19m,   ii:    11:    13.    208,    20.    231.   9. 

232.  2  r.  iifld.).  301.  2o.  3im,  x.  335, 
2.  419,  14  469,  16.  4»2,  12.  in  OdyisMa 
veter«  I  «4,  6 

in  I  Odvsaiae    II  321,  7 
in  VI     "  II  151,  19 

in  Sireno  II  302,  1* 

in  fabula  Inone  VI  67.  31.  383,  1931 
Livius  .V;  II II  395.  8 
T.  Livius    I    77,  17.    174,    25     271,    13. 
381,  22.  449,  33.    11  383.  l*.    III  3H6. 
22.    .323,   l.   365.   10.    V   564,  25.    572, 

11.  575.  16.  591,  14.  592,  19.  VII  115, 

12.  276,  27.  292,  18 
in  XIII  III  69,  5 

ab  urbe  condita  XVII  111  44,  25 
XVIII  I     95,  21 

LVI  ab  urbe  condita   III  344,  5 
in  CXII   ab  urbe   condita  II  313,  14: 
1».  214,  1 
in  CXIII  II  214,  3 

in  centeHJmo  quarto  decimo  II  146,  1>* 
in  CXVIII  11  477,  2 

I     7,  2  I  374,  9 

8  V     98,   13 

21,  31         II  260,  S 
31,  1  11  503.  14 

III  43,   1         III     72,  3 
IIII   17,   1  11   149,   13* 

V   15,  6  II  496,  24 

VII  .39,  lo       III     66,  17 


T.  Liviui 

VIII   H,  19     ni   «c  i^ 

11.    1  II  490.  4 

13,  7  IIK     ««.  U 
29,  6          III     72.  a 

VIIII  3S,  2  III     6«,  ii 

XXI  4i>,  9  II  470,  17 

62,  5  II  503.  15  r. 

XXII     4«  6  II  503.  & 

24,  11  II  472.  n  r 

36,  7  II  503.  U 

XXIII  49.  5  II  205,  5 

XXV     3,  19  m  293.  5 

11,  3  n  533.  9 

XXVI  13,  6  II  512,  2 

14,  9  II  510.  li 

15,  13  II  253.  5 
XXXI     5,  1  III   413,  30 

XXXIV  50,  6  III  409.  7 

52,  6  III  409.  17 

XXXV  23,   11  III  414.  12 

XXXVII     3,  4  II  208.  32 

54,   19  111   191,  3»» 

XXXVIII  29,   5  «9.     U  idl.  13 

38,    13  III  409.  35 

XXXVIIII     5,   3  II  38»,  1 

35,  7  II  299,  2«> 

36,  2  II  299,  31 
XL     5,  5  II  299,  16: 

9  H  299,  18 

22,   12  fq.  II  299,  19 
XLI  18,   16       ni   126,  17  1 

21;   13         II   134.  12 
Longus  r.  Velius 

Lucanua  I  126,  Sl   (?).    lU  457.  t 
23,  13.  V  47,  1.  400.  23.  438.6.  5 

Pharsal. 

'  I  VI  108,  8.  616 

1  m-  VII  245,  8 

3  II  848,  2 

*  IIIl  225.   16 

^  III  163,  12 

I»  Illl  224,  20 

1»  mi  27,  21. YI 

30  8q.  III  265,  5 

^  II  345,  14 

50  sqq.      IH   343^  ^ 

5*  II   394,  20 

63  8qq.      Hl   244,  13 
««  III   77,  22.  85. 

19.  369,  2^ 

7-         III  96,  7.  im 

VI   475,  18 
110  i»q.        II   3iQ^  26 

131  III  267,  24 

1^1  III    132,  14.  Y 

151;  153  II   472,  24 

165  aj.  III   276,  11 

176  Iix  185    20 
IP  sq.        II   547    8 

-^«  im   7,  27.  228 


INDEX  SCRIPTORVM 


605 


lanus  Pharsal. 

LucaDUR  Piiareal. 

I  255 

sq. 

Jll  132, 

16 

II  668 

V  345 

,  22 

278 

8q. 

lil  279, 

9.  \ 

296, 

16 

683 

I  520 

>  14 

804 

IIII  223, 

36 

715 

III 

I  228, 

,  19 

347 

II  166, 

7.  348, 

4 

717 

I  336, 

,  16 

419 

I  434, 

34 

718  sq. 

1  124, 

»  22 

442 

8q. 

11  264, 

11 

853 

I  275, 

,  6 

440 

III  175, 

3.  ; 

308, 

4 

III   19 

I  124 

,  20 

473 

8q. 

II  361, 

9 

43  sq. 

I   157 

►  5 

481 

II  328, 

15 

44 

r  60 

,  6.  234,  30 

484 

IIII  244, 

29 

48  9q. 

I  435 

,  26 

501 

V  355, 

17 

58 

I  320 

,  22 

531 

II  520, 

12 

60  sq. 

I  516, 

.   17 

537 

IIII  262, 

14 

61 

7  433, 

»  18 

554 

sq. 

11  291, 

9 

73  8q. 

I     91 

,  17 

597 

I  323, 

10 

94  8q. 

I  286, 

,  8 

602 

V  524, 

33 

138  sqti 

• 

I   158, 

,  22 

r>04 

IIII  224, 

26 

164 

I  231 

,  6* 

629 

II  335, 

13 

207  sq. 

I  202 

»  1-^ 

635 

sqq 

.   III  241, 

18 

215 

III 

I     20 

,  23 

642 

sq. 

m  337, 

13 

227 

111 

I     23 

,  32 

662 

II  334, 

14 

277 

III 

I  228 

,  21 

686 

II  329, 

1 

281 

I     72 

,  25 

II  4 

V  469, 

8 

299 

I  328 

►  17 

17 

11  474, 

8 

352 

111 

I  226 

►  3 

21  sqq. 

I  464, 

10 

388 

I  218 

,  23 

35 

VI  460, 

11 

432 

I  473, 

,  4 

46 

VII  543, 

18 

458 

I  531 

,  22 

47 

11  476, 

22 

469 

r  428, 

,  23 

54 

V  341, 

16 

545 

I  330, 

r   2.    ] 

[II  53,  19 

60 

VII  543, 

18 

585 

lll 

I  497, 

,  83 

62 

VII  543, 

20 

626 

I  541, 

1.  1 

[II  325,  5 

72 

VII  543, 

25 

674  sq. 

I  615, 

,  8.  1 

>21,  26 

79 

IIII  261, 

19 

724 

I  103 

,  16 

82 

VII  543, 

26 

IIII  6  sq. 

I  353, 

,  25 

98  sq. 

II  365 

,  15. 

III  34,  3 

18 

I     56 

,  25 

116 

III  487, 

15. 

511 

,   35. 

28 

I  233, 

,  22. 

295,  2 

IIII 

16, 

1.  V 

186, 

33 

I     56 

,  27 

31. 

429. 

22 

100 

I  491, 

,14. 

Vril94,  15 

116 

sq. 

II  305 

,  19.111208,7 

102  8q. 

I   174, 

•  27. 

308,   1 

128 

sq. 

II  509, 

16 

181  8q. 

I  336, 

,  13 

137 

sq. 

II  249, 

3 

214 

III 

I  553 

,  7 

147 

IIII  247, 

5 

275 

I  501 

r    12 

166 

V     45, 

9 

277 

I  295 

»  6 

183 

sq. 

II  222, 

10 

368 

r  483, 

>  24 

192 

sq. 

II  520, 

17 

414 

I  526 

,  25 

221 

IIII  536, 

13 

446  8q. 

I  278, 

,  18. 

297,  5 

225 

sq. 

II  395, 

5 

455  8q. 

I  605, 

,  12. 

559,   13 

263 

Ilil  226, 

34 

482 

I  222 

,  25 

285 

IIII  220, 

25 

519  8q. 

I  342 

>  8 

306 

II  298, 

7.  III   61,  3 

548  8q. 

I  414 

,  18 

338 

VI  219, 

20 

677  8q. 

I  391, 

>  B 

370 

II  274, 

1 

631 

I  397, 

,  13 

407 

II  202, 

3 

714 

I  514 

,  23 

426 

Sq. 

II  201, 

23 

750  sqq 

9          XI 

I  341. 

15 

439 

V     34, 

8 

780  8q. 

I  444, 

,  9 

529 

IIII  261, 

8 

785  sq. 

I  341, 

21 

575 

III  283, 

4.  301, 

19 

Y  11 

I  156, 

22. 

316,   24. 

582 

IIII  262, 

12 

342, 

17 

586 

Sq. 

11  511, 

8 

26  8q. 

I  157, 

20 

637 

II  279, 

6 

81 

III 

I  289, 

33 

606 


mDEX  SCEIFfOEVM 


LucanuB  Pharsal. 

LucaDus  Pharsal. 

101 

II     73, 

21 

VII  639 

8q. 

III  348,   9 

130 

III  222, 

•  9 

685 

8q. 

III  301,  24 

168 

sq. 

II  206, 

,  16 

826 

sq. 

III  334,  20 

209 

II  525, 

•  23 

855 

III  287.  20 

228 

ITTI  248, 

1 

855 

sqq. 

.  TII     90,   18 

241 

III     43, 

.  17 

VIII  2 

VII  644,  87 

250 

80. 

II  132, 

10.  474, 

16 

16 

VII  544,  38 

274 

IIII  248 

•  22 

88 

IIII  479,  19.V1I232,18 

322 

III  498 

,  4 

184 

II  328,  21 

354 

8q. 

TTI  280 

>  16 

195 

II     72,  6 

893 

III     57 

,  2 

219 

II  485,  3 

394 

II  438, 

•  12 

332 

8q. 

III     27,  1 

396 

III  331, 

r  22 

346 

II  354,  19 

471 

8q. 

III     70, 

1 

358 

II  349,  7 

520 

IIII    23 

,  2 

382 

II  581,  9.   545,   16 

531 

II  348, 

10 

444 

sq. 

II     76,  26.     III    414, 

549 

8q. 

II  544, 

»  15 

4.  416,    1 

574 

III  282, 

14.  301, 

10 

479 

VII  542,  32 

671 

II  391, 
276, 

6.  III  272 
19 

.17. 

493 
514 

sq. 

III  288,  7 
VII  542,  32 

696 

sq. 

II  523, 

,  20 

793 

II  531,  6 

711 

8q. 

II  475, 

15.  558, 

25 

837 

V  414,  26 

741 

III     76, 

»  11 

IX  5  sqq. 

III  217,  2 

776 

II  394, 

,  22 

40 

II  396,  8 

784 

8q. 

II  397, 

28 

256 

II  223,  9.  339,  14.  III 

797 

sq. 

II  397, 

.  15 

100,  19 

Yll  8q 

• 

11  226 

•  5 

367 

VI     38,  29 

92 

II     74 

,  1 

515 

sq. 

II  248,  19.   338,   4 

117 

II  237 

»  22 

536 

III  220,  8 

144 

II  395, 

26 

558 

V  482,  4 

258 

11  233, 

,  20 

624 

V  423,  3 

324 

V  475, 

,  10 

626 

II  219,  15 

366 

8q. 

II  345, 

21 

720 

11  165,   16.   V  421,  6 

398 

V  426, 

,  28 

732 

11  217,  14 

407 

8q. 

II  165 

19 

756 

II  527,  3 

460 

V  426, 

30 

806 

sq. 

III  215,  26 

475 

8q. 

11  149, 

15.  327, 

18 

932 

II  497,  26 

476 

II  234 

.  3 

X  121 

II     42,  3.  VII  539,  1 

508 

III  332 

•  12 

122 

II  445,  3 

523 

sq. 

II  340, 

.  17 

142 

II  162,   10.  259,   10 

531 

III  473 

,  32 

158 

sq. 

II  349,  16 

545 

8q. 

II  526, 

27 

187 

II  256,   12 

548 

II  310 

»  11 

199 

II  19:5,5*.  111273,17 

562 

II  527 

,  1 

239 

sq. 

II  125,  2 

584 

V  469 

,  30 

240 

II  474,  14 

623 

II  443 

,  24.    479, 

22. 

350 

II  234,  4 

481, 

,  18.  521,  ' 

7.  V 

355 

III  303,  14 

464, 

,  26 

382 

III  220,  8 

VII  29 

III     98, 

,  22 

522 

8q. 

II  277,  14 

98 

III     50 

,  16 

523 

II  234,  4 

158 

V  480, 

,  27 

LuciliuB  I  485, 

17 

:  32.  54.  25.  58.  24.  71, 

159 

II  398, 

•  6 

10; 

28.  78, 

8.  83,  15.   85,  7.   91,  25*. 

162 

sq. 

II  346 

,  23 

95, 

23;  26. 

98, 

9.    109,    11      111,    17. 

197 

II  210, 

17 

126 

,  6.    129, 

1. 

211,  29.   214,   8.    365, 

217 

I  547 

,  5.  V  564 

,25 

13. 

430,  1. 

452 

,  17.   II    170,  17.   260, 

312 

8q. 

III  193 

»  21 

20. 

338,   7. 

379,  16.   381,  4.   475,   15'. 

361 

sq. 

II  477 

,  4 

567 

,  17.  III  71, 

2.  mi  10,  32*.  67,31. 

389 

sqq 

.     11  332 

►  t> 

129 

,  39.  208,  25*.  209,  10.    212,   10*. 

394 

III  498 

,  1 

241 

,  23.  401 

t  l^J 

*    446,  19.  542,  5;  12; 

505 

11  403 

,  20 

29. 

564,  15. 

V  40,  19.  289,  7.  310,  3*. 

INDEX  SCRIPTORVM 


607 


345,  19.  391,  1.  400,  8.   684,  24.  590, 

9*.  618,  16.  650,  32.  VI  28,  4.  56,  11. 

216,  14.   278,  19.    VII  18,  23.   61,  17. 

63,  2.   66,  14.   98,  2.    149.  3.   206,  26. 

251,  18.   264,  33.    266,  18*.    286,  20; 

24.  534,  4 

sataranim  libro      I  240,  8  (c;.  <idd,) 

8atararuin  I  217,  25 

libro  I  satoraram  I  118,  29 

satararum  I  I  195,  6 

io  I  I  98,  3. 125, 19. 145, 

20.  486,   14.   VII 
294,  22 

II  I  82,  6.  92,  30* 

in  II  III  484,  11 

libro  tertio  1  71,  31.  72,  8.  223, 

21.  376,  13 
saturaram  III         I  203,  20 

in  III  II  209,    8.    501,    22. 

512,  26 
in  IIII  II  217,   8.    231,    23. 

486,  20.  622,  17 
V  I  94,  19.  100,  29 

satirarum  quinto    I  369,  23 
in  V  II  115,9.470,9.502 

20.  536,  10 
in  saturarum  VI   II  203,  19 
in    VIII  I  105,  8.  II  116,  16. 

397,  25.  646,  14 
in  libro  VIIIl         I  78,  12.  79,  1.  100, 

7  (r.   add.),    126, 
19*.  94,  24;  27 
in  VIIII  II  251,  14.  607,  1 

in  nono  saturarumVII  18, 16.  47,3.  66,2 
in  XI  II  231,  14 

duodecimo  I  :;66,  6.  488,  2 

in       XII  II  399,  16 

Xim  I  79,  17.  93,  2.  106, 

28  (V.  add.) 
in    Xim  H  216,  7.  536,  2 

XV  I     96,  10 

XVI  1     72,  30 

in     XVI  ad  Fundium     I  88,  12 
in    XVII  II  475,  25 

inXVIIII  II  542,  27 

in       XX  II  486,  18 

in  XXllI  II  506,  24 

XXV  1  123,  12 

XXIX  l     97,  4 

in    XXX  II  207.  4.  488,  24 

Lucretius  I  482,  22.  483,  2.  IIII  10,  31. 
208,  25.  212,  10.  V  555.  3.  VI  448,  9. 
VII  279,  27.  428,   11.  534,  6 
de  rerum  natura  I  1     II  292,  18 

27  II  444,  24.  527,  6 

29  II  285,  7 

47  VI  221,  11 

70  sq.        II  499,  8 

82  IIII  262,  34 

84  V  389,  16 

84  sq.        II  286,  9 


Lucretius  de  rernm  natura 


I  102 

H  601,  10 

159 

VII     25,  4 

186 

I  430,  2.    IIII  263, 

13.  392, 14.  V  109, 

18.    VI    216,    11. 

448,   10 

227 

I  62,  14.  117,  18 

269 

II  591,  7 

314 

V  693,  9 

f)25 

I  207,  3 

587 

I  371,  20 

588 

II  542,  19 

720 

II     27,  2 

806 

II  349,  22 

837 

I     90,21.VI474,21 

837.  60  im       9,  21 

860 

VI  474,  21 

926 

VI  612,  1 

941 

VI  504,  28 

1063 

VI  450,  20 

II  2 

VI     31,  28 

25 

VI  220,  12 

36 

1  120,  33 

156  sq. 

II  401,  12 

166 

VII  348,  29 

266 

VI  202,  19 

476 

II  275,  3.  III  493, 14, 

IIII  432,  27.  V  42. 

29 

686 

II  19,  22.  31,  1 

586  sq. 

II  249,  10 

637 

I     93,  21 

662 

1     92,  30 

888 

II  132,  21 

927 

VI  445,  19 

1097 

IIII  431,33.  V  162,32. 

VI  460,  12 

1122 

V  650,  29 

3  reram  natura  libro  III  (?)  I  207,  3 

94 

I  210,  6 

106 

V  650,  33 

156 

II  446,  9.  474,  6 

161 

U  610,  1 

266 

IITT     19,  22.  31,  1 

643 

VI  202,19.VII348,29 

676 

I  204,  14 

765 

I  343,  8 

796  sq. 

11  528,  28 

978 

11     27,  4 

984 

II     27,  0 

1010 

V  297,  2 

1036 

VI     56,  9 

1093 

VI  503,  6 

II  1 

VI  612,  1 

16 

VI  504,  28 

1207 

VI     28,  6 

V  96       in 

sexto  libro  de  rerum 

natura  im  226, 29 

211 

II  476,  24 

698 

V  484,  7 

608  INDEX  SCRIPTORVM 

LucretiuB  de  rernm  natura  MartiaHs  epigr. 

VI  (?)                I     68,  24  IX  103,  2       VI  l  639,   1 

6              IIII  266,  10  X     63,  1       IIII  600,   11 

179             II  281,  18.  319,  12  XI     18,  10     IIII     24,  32 

290             II  152,  13  Xm     38               V  676,  1 

306            II  281,  18.  319,  12  Martyrius  VII  147,  8.  212,  12 

736              I     91,  25  Cd.  MatiuB  (Mattius)  II  274,  25  (v.  add.). 

868          VII  253,  19.  329,  2  VI  397,  2416 

876  sqq.    U  211,  20  in  Iliade  II  334,  19 

929  sq.      II  444,  14  Iliados  XV  I  117,  13 

Lycophron  IIII  640,  2  vicensimo  Iliados  I  346,  8 

LycoruB  VI  610,  12  in  XXIIII  IliadoB  II  478,  12* 

Lycurgus  iv  x^  nBQl  xrig  tsgelag  III 346, 4.  Maximus  v.  Fabius  et  Statilius  et  Valerins 

adv.  Lyaiclem  III  299,  20*  Meliesus  I  101,  4.  V  287,  11.  676,8.  VII 

lyrici  t^.  incerti  poetae  266,  6 

Lysanias  VI  183,  30  Memmins  VII  101,  17 

Lysias  iv  tco  negl  tov  Jioyivovg  III 316,  7  MemnoniuB  VII  175,  10 

iv  Tco  nBQl  xov  Jioyivovg  %KriQOv  III  Menander  I   489,  4.   III  290,  4.    327,  2. 

336,  '6  332,  2.  VI  60.  32.  57,  14.   78,  22.   104, 

iv  xm  nBQl  xov  *HyrjadvSQOv    xIiqqov  5.  557,  2.  564,  10.  594,  24 

III  291,  12.  326,  12  iv  TJf  danlSi  II  193,  2*  (r.  add.) 

h  tm  ngog  KXsoazQatov  111  340,  3  in  Dardano  II  240,  2  {v.  add.) 

iv  tm  %ata  Mmlvov  (pdvov  III  298, 18  ini%Xi^QO}  III  346,  11 

adv.Agorat.  18  p.  465  E.  III  338,  11  iv  imtQinovatv  III  283,  16 

68  p.  481        III  367,  7  heautontimorumeno  III  316,  6* 

%vPsQvi^taig  III  314,  23 

Macer,  Aemilius  I  65,   7.   72,    17.    100,  in  misogyno  III  332,  6 

33.    107,   4.    133,   11;  14.    369,  16.    V  uiaoyvvfi  III  334,  11.  375,  26 

576,  6.  692,  20.  VII  282,  18  m  phasmate  VI  265,  11 

in  XVI  annalium  II  525,  3.  omitho-  Messala  IIII  211,  28.  VI  9,  5 

gonias  secnndo  I  374,  21.  theriacon  I  M.  Messalla  I  146,  34 

81,  18.  VII  291,  9  contra  Antonii  litteras  I  129,  7 

Macer,  Licinius  in  I  annali  II  243,  2  de  Antonii  statuis           I  104,  18 

in  II     II  227,  1.  266,  23.  III  8,  8  Messii  quadriga  VII  211,  3 

in  XVI  annalium   I  369,  16*.   II  525,  Metellus  Numidicus  in  oratione  qua  apud 

3*  (v.  add.)  populum    G.    Manlio    tribuno    plebis 

or.  pro  Tuscis  II  532,  24  respondit  II  382,  6 

Macer,  Pompeitts^?)  grammaticus  11  IS^ 9  metrici  v.  incerti  scriptores 

Maecenas  I  309,  21.  514,  12.  V  575,  1.  Mimnermus  VI  610,  6.  607,  3 

688.  21.  591,  28.  VI  262,  6;  11;  27  Modestus,  luliua  I  73,  12.   75,  13.    101, 

in  X  I  79,  24  1.    103,  28.    125,  4.   204,  22.    366,   16. 

in  dialogo  II  l  146,  29  VII  277,  20 

in  Octaviam  II  636,  6  Mullus  I  488,  24 

Magnes  I  488,  24  Mummius  II  o46,  18.  in  Atellania  riunius 

Mallius  Theodorus  VII  267,  13  (?)  I  146,  23 

Marcellinus   rerum    gestarum    XIIII    II  Musaeus  VI  502,  18.  589,  21 

487,  1  musici  v.  incerti  scriptores 
Marcellus  v.  Nonius 

Marcus  (?)  I  102,  23  Naevius  I  612,  18.   145,   21*.   242,   10*. 

Marius  (?)  causarum  naturalium  IIU  642,  II    646,    16*.   III  418,  3.    V  187,  11. 

16  (v.  add.)  691,  12.    VI  8,   12.   79,  6.    139,  8;   19. 

Marsus,   Domitius  I  319,  13.  II  168,  16  265,  14;  30.  266,6.  400,  2516.  631,  7. 

Martialis  IIII  36,  24  557,  17 

epigr.  I  18,  1  sq.  II  257,  12  in  carmine  belli  Punici  11  163,  6.  230, 

2.    236,  21    (v.  add.).  249,   7.    338,  2. 
352,  1 

beUi  Punici  libro  I  1  128,  17 
in  carmine  belli  Punici  I    II  198,  16 
(v.  add.).  199,  3 

III     12,  l         II  516,  25  in  carmine  belli  Punici  primo  II  217, 

10 


21,  5 

V  284,  32 

32,  1 

VI     28,  16 

65 

I  95,  30.  128,  31. 11 

261,  9.  IIII  20,  30 

66,  3 

II  267,  16 

12,  l 

11  516,  25 

77,  6 

II  212,  9 

INDEX  SRIPTOBVM 


609 


Naevias  in  U  belli  Piinici  II  S32,  4.  243, 

23 

in  lliadie  Becando  II  liO^,  24* 

iu  conoediia  I  34:t,  13.  HT4.  3 

in  comaedia  II  494,  U.  541,20.  642,  11 

in  AcODtiEOmeno  I   199,  21.  207,  19. 

211,  7 

in  Agitatoria  l   197,  10.  208,  6.  210, 

24.  220,  19.  229,  24.  339,  12;  16 

iu  Apella  II  203,  17.  204,  1  {v.  (nW.) 

ia  Carbonaria  I[  522,  9 

in  Clamidoria  Illl  559,  28 

in  CoUce  II  491,  23 

in  Corollaria  I  196,  6.  196,  5;  12.  206, 

10.  208,  11.  216,  26,  239,  19.  240,  22; 

26.  401,  1 

in  DemeDtibua  I  344,  34 

in  Fitnilo  I  208,  13 

in  Glaucoma  II  524,  28.  617,  6 

in  Hectore  proficiicente  II  400,  1 

in  Lycnrgo  II  229,  i 

in  Proiecto  I  400,  22;  23 

iu  TabellBria  I  380,  16 

in  Tareatilla  I  127,  6.  196,  6.  196,  1. 

208,   7.   212,  22;  27.   316,  12.   217,  1. 

220,  24.  223,  29.  229,  34.  839,  23;  26 
Naacratee  VI  570,  30.   572,  SS.  673,  23 
Nelei  carmen  I  84,  8 
Nepos,  Cornelina  I  101,  3.  II  382,  4.  V 

676,  13 

ezemplorom  U  I  146,  19 

inlnatri  .  .  .  (Hannib.  8)  I  410,  9 

de  inlustribaa  Tiris  U  I  220,  13 

inlnatriom  XV   I   141,  34 

inluftrium  virorum  libro  XVI  I  141, 13 
Nicocrates  VI  608,   11 
NicoBtcatiia  VI  608,  11* 
Nigidina  Fignlua  II  366,  16.  386,  0.  VI 

8,  16.  21,  3.  Nigidias  io  commeat&riis 

g[3,muiiiticalibus   V   632,   6.    600,    19. 

637.  27 
Ntuaiu::!  Crojijus  in    Iliadii   aecundo  U 

602,  24.  in  XXUll  lliadoa  II  476,  13 
Niaua  1  28,  9.  U  603,  16.  VII  76,  7;  12. 

77,  18.  7S.  6,  79,  8;  20.  166,  17 
Nooiua  Marccllud 

de  mntotis  coniugationibna  p.  608,  20 

M.  II  490,  20 

de  doctornm  indagine  p.  623,  31    U 

269.  24 

p.  631,  2     11  35,  31 
Novins  II  646.  16.  III  71,  t 

in  Ecaleo  II  -iU4,  3 

in  Ligoaria  II   168,  18 

Virgine  praegnunte  II  499,  31 

in  TabeUariu  I  38u,  16* 

Opiliaa,  Aurelins  I  84,  2.  126, 1.  V  328,  8 
OppiuB  de  vita  CaaBii  I  147,  3 

de  vita  prioris  Africaui  I  147,' 3 
OrbiUuB  11  381,  l 


OrphpQB  VI  50,25.  503, 18.  589,  20.  608.  10 
qui    de    orthographia  scrii-Bcruut  r.  in- 

certi  Bcriptores 
orthogmphOTum  libri  V.  incerti  Bcriptorea 
Ortuges  VI  GIO,  5 

Oviding  I  660,   17.  IlU  566,  2.   V  576,6. 
692,  27.  Vil  264,   5.   294,  2 
in  epigrammatiB  II  149,   13* 
amor.  13,  39       IIU  524,  10 
2,  39  iq.       VI  688,  20 
14,  12  V  676,  8 

Brt.am.l8  VI  640.  9 

249  I  72,  26.  V  473,  6. 

VII  280,  10 
306  sq.     VI  391,  21.  634,   15 
U  .tOO  I   104,  9.  II  333,  15 

375  I   103.  24 

663  I  72.  27.  V  473,  8. 

VII  280,  12 
faat  II  356,  16 

1  339  1  361,  39 

631  II  381,  4 

II  56  tq.         II  167,  8.  343,  11 

66  II  317,  4 

III  11  »q.        II  475,  4.  569,  6 
IIII  161  V  480,  3S 

391  II     97,  3 

683  59.      II  398,  25.   530.   28. 
544,  1.   lil  463,  36 
806  II  641,  10 

888  II  365,  4 

9S3  sg.       11  203,  5 
V  309  V  480,  1 

371  II  333,  10 

bcroid.  4,67  II  544.  4 

15,  18     IIII  30,  19.   V!  462,  1 
inlbide  11  V  476,  16 

603  V  484.  2 

de  medic.  fac.  89     I    90,  16 
metamorph.  113     1    i!5,  12 

37  II  547,  6.  670,  9 

64  I  436,  29 

304  V  479,  1 

330  *j.       II   161,  3.  251,  9 
11     66,  20 


639 


I  3 


[II 


682  aq.       II     64,  4 

683  II     67,  4 
763  II     64,  9 

II  107  gqq.      I  451,  14 

415  II  316,  16 

416  aq.  II  166,  16 
494  V  693,  18* 
716          IIII  494,  26 

825  V  575,  16  cf.  nitd. 

II  311,  16 

II  360,  9 

V  484,  4 
I  279,  17.    443,  29. 

II  341,2.1111264,  U 

V  461,  12 


610 

Ovidiua  metamoqih. 
III  234  V 

341 
522 
674 
674  sq. 


INDEX  SCRIPTOBVM 


IIII  15 

66 

102 

243  sq. 

252  sq. 

494 
V  39 

120  sq. 

6SS 

400 

405 
VI  141 

290 

291 

343 

465  sq. 

506 

508 

562 
VII  107 

243 

305 

381 

409 

531 
VIII  86  sq. 

237 

310 

476  sq. 

715 
VII II  298  sq. 

548 

715 
X  95 

531 
XI  23")  .vy 

405 

473 

526 

Xli  363 

XIII  106 

130 

660  Sq. 


928 
XIIII  146 
159 

28.*)  sq. 
329  sq. 
404  sq. 
799  sqq 
825  sq. 
XV  596 

623  sq.       II 

remed.  amor.  236  V 

704     II 


II 
I 

III 
II 

.  II 
II 

IIII 

II 

II 

I 

I[ 
II 
II 
II 
I 

II 
II 
II 
II 
II 
II 
11 
III 
II 
II 
II 
II 
II 
II 
II 
V 
II 
II 

IIII 
II 
V 
VI 
11 
II 
II 
V 
II 
11 
II 
V 

II 
II 
II 
11 
u 
11 
11 
II 
.  II 
11 

V 

II 


480 
366 
185 
504 
222 
220 
269 
432 
472 
477 

81 
253 
348 
211 
231 
319 
222 
274 
477 
506 
482 
366 
340 
479 
164 
168 
132 
477 
260 
538 
152 
587 
390 
128 

30 
362 

38 
481 
151 

10 
260 
469 
472 
451 
289 
483 
277 
293 
242 
257 
277 
281 
208 
201 

63 
319 
469 

63 
576 

96 


9 

14 

21 

11 

13 

1 

14 

18.  V  41,  10 
16 

19.  491,  9 
14 

3 

14 

18 

4 

14 

17 

15 

16 

21 

20 

17 

25 

35 

16 

7 

2 

22 

11 
o 

o 

M 
1 

16 

() 

17 

13 

22 

82 

4.  233.  15 

9.  52,  6 

14 

14 

o 

8 

3 
oo 

3.  289,  1 

21 
2 

15 

12 

15 

4 

17 

14 

12 

16 

18 

17 

19 


OvidiuB  trikt. 

I  1,  2 

V  7,  49 


VI  291,    17 
V  572,   11 


PaconiuB  I  499,  31 

Pacuvius  I  66,  21.  «3,  6.    109,   24.   134. 
15.  499,  31*.  II  209,  19.   469,  6.   611, 

12.  III  418,  3.  IIII  601,  38*  537,  17* 
663,  16.  V  187,  11.  206,  28.  278,  21. 
319,  32.   VI   77,  7.   613,   7*.    614,  3*; 

13.  VII  291,  20 

in  Autiopa  I  101,  20.  345,  2 

in  Armorum  iudicio  I  195,  1 

in  Chryfie  II  254,  7  (v.  add.) 

in  Duloreste  II  182,  8 

in  Hermiona  I  400,  25.  401,  6 

in  Medo  I  91,    18.    102,    23.    133,   .^. 

269,  4.  382,  17.  453,  3.  II  87,  19.  523, 

17.  III  9,  14 

in  Niptris  I  63.  20.  II  260,  4 
in  Paulo  II  196,  7 
in  Periboea  II  512,  7 
in  Teucro  II  135,  16.  182,  11 
Pacuvii  tragoediae  Orcstob  Chryses  I 
490,   12.    praeteitatao    Brutui    Deciud 
Marcellus  1  490,  13 
satira  I  485,  33 
Paeon  VI  499,  21 

Palaemon,    Renimius   I    187,    1.    225,  5. 
226,  1.  231,  1.  232,  11.    238,  23.   403, 

18.  415,  16.  11  35,  27.  IIIl  561,  3*.  V 
375,  8.  VII  214,  24 

Pansa  V  378,  24 

Papirius  (?)  II II  542,  16  (v.  add.f 
PapirianuB  II  503,  16.    VII  147,  7.   158, 
9.  212,  25.  de  ortbopraphia  II  27,  11. 

593,  14.  ap.  Cassiod.  VII  162.  6  II 
31,  2 

Paterculus  v.  Velleius 

PaulinuB   V   571,   17.   580,   20.    581.    17; 
24.  582,  12.  584,  14.  585,  20.  589,   18. 

594,  7.  VI l  233,  10.  247,  33.  248,  3: 
23.  249,  18;  22;  29;  35.  250,  7;  16. 
251,  6;   10.  252,  4.  255,  2 

Paulus   I    126,  31.    217,  30.    241,   2.    in 

Coelii  historia  libro  I  1  143,  9 
PericIymenuB  VI  609,  2 
Perimedes  VI  609,  2 
Persinus  VI  589,  21 
PersiuB  Flaccus  I  327,  30.  485,  32 


prol.  1,  2 
sat.    1.  22 

24   Sq. 

25 

28 

29 

33 

34 

34  .sv^. 

37 


VI  560,  1 

II  107,   18 

U  238,   17 
1     86,   18 

III  226,  9.  342,  4 

1  499,  23 

VII  186,  6 

V  480.  30 

II  :;i»8,  3 

IIII  574,  8 


INDEX  SCEIPTOBVM 


611 


Perbius  Flaccns  sat. 


1,  49 

56 

56  8q. 
58 

67  sq. 
87 

101 
101;  105 
109 
112 
113  sq. 

2,  30 

44  sq, 
52  8qq. 
71  Sq. 

3,  1 
9 
11 
19 
29 
48 
75 

30 
37 
43 
5,  12 
49 
55 
62 
67 
68 
75 
77 
88 


II  552 

342 

I  386 

11  251 

I  373 

III  293 

llll  35, 

487 

VI  476 

IIII     25 

nil  195 

II  490 

II  495 

V  348 
II  433 
II  218 
II  472 

III     85 

V  471 

V  324 

V  479 
III  208 
III  415 

11  205 

III     65 

IIII  431 

II  333 

I  253 

II  433 

II  341 

II  205 

VII     62 

II  552 

III  369 

IIII  432 

VII   174 

II  583 


9(v.add.).Ul 

6.  369,  15 

5.  III  68,  14 

9 

2.   V   483,  6 

2 
24.  36,  8.  VI 

14.  489,  10 

5 

17 

29 

5.  496,  2 

2.  III  42,  11 

22 

24 

23 

1 

6 

27 

28 

12 

16.  211,  1 

28 

9 

23 

34 

7 

22.  369,  5 

11 

15 
11.111116,15 

13.  154,  14 

9  (v.  add.) 

18.  V  136,  6 

23* 

14* 


10.    IIl    166, 
17.    192,  16.   205, 
11.  365,  7 
11  433,  7 

11  450,  4.  III  463,  2 
I  70,  1.  202,  26* 
V  163,  2 

I  98,  6.  IIII  39,  22 
II  537,  11 
ITII  494,  22.  V  161,  24 
II  333,  4.  350,  22 
II  479,  8 

III  526,  8.  V  421,  30 
IIIl     36,  3 
PttioniuB  Arbiter   I   518,  21.  U  381.  2. 
567,  19.  IIII  432,  25.  V   167,  11.  578, 
23.    VI    138,   24.    153,  33.    399,  2489. 
409,  2852 
Phalaecius  VI  381,  1883  cf.  Philicu» 
Phalaecus  I  509,   11.    VI   118>   11.    128, 

10.  150,  25.  258,  14 
Pherecrate»  comicus 

KQ«naxdno:g  '  III  328,  22 
kv  XiiQaat         III  328,  13 


105  sq. 
lOG 
6,  4 
5 

10 

10  sq. 
24 
46 

50  sq. 
70 
73 


PhilemOD   I  489,  5.    VI  78,  22.    .=S57,  2. 

564,  10 
PhilicuB  VI  86,  10.    128,   10*.    263,   25. 

264,  2.  381,  1883 
Phillis  VI  608,  5 
philosophi  V.  incerti  scriptores 
Philoxenus  VI  98,  22.  302,  20 
Phocaa  VII  146,  21.  212,  28.  214,  25.  p. 

433,  24  II  515,  16 
Phroenichus  v.  Phrynichus 
Phrynichus  III  305,  2.  VI  87,  20.  95,  2 
ngoaatQiaig    III  173,  4 
tgayiodoCg        III  350,  20 
Pindarus   11*244,   10.    III  427,  1;  6;  8; 
10;    13.    428,   17.    VI  126,  8.    256,   9. 
545,  5.  608,  3 

Olymp.  1,  1  VI  515,  17;  25 

Pisander  VI  607,  3 
Piso  Frugi  in  II  annalium  II  510,  23 

historiarum  I  II  497,  9 
Plato  comictis 

ntQialyei    III  317,  17.  351,  22 
ovfiitaxla     III  285,  8 
Plato  phQosopkus  VI  573,  13.   VII  823, 
13 

imtatpiai  III  365,  17 

iv  nQOtSQa  tnnaQ%t%(h  III  346,  6 
A.lcibiad 
1  1  p.  104  ASteph.  III  264,  20 

2  p.   104  E  m  265,  4;  11 
p.  105  A  III  266,  17 

p.  105  E  III  265,  15;  19 

11  p.  115  C  III  266,  9 

17  p.  121  2)  III  336,  5 
II  3  p.  189  C  III  252,  15 

apolog.  Socrat. 

16  p.     28  C  III  364,  23 

18  p.    31  B  III  282,  2 
Charmid. 

4,  7    p.  155  E  III  253,  15 

7.  17  p.  160  C  III  336,  18;  21 

23,  51  p.  175  D  III  333,  17 

conviv. 

1  p.  173  .1  III  363,  12 

3  p.  175  B  lll  365,   14 
15  p.  191  A  III  187,  3 

Criton. 

1  p.     43  D  III  363,  1 

4  p.     44  J)  III  358,  S      . 

5  p.     45  2)  III  307,   10 
S  p.     48  i^  III  333,   1 

14  p.     52  C  III  311,   17 

Eutbydero. 

2,  5    p.  272  E  III  330,  13 

11,  29  p.  283  A  HI  319,   18 

17,  45  p.  290  C  III  337,  19 

Gorg. 
13,  32  p.  458  J)  III  266,  4.    289, 

11 

Hipp.  mai. 
23,  42  p.  299  A  III  340,  6 


612 


INDEX  SCRIPTORVM 


Plato  lon. 

1  p.  530  C         III  360,  17 

VIII  8  p,  866  A  III  291,  14 

XII  2  p.  944  E  III  291,  14 

4  p.  949  A  III  813,  16 
Lysid. 

5  p.  209  E        III  253,  1 
5  p.  210  ^         III  358,  5 

8  p.  211  ii:  III  853,  9 
Menez. 

2  p.  235  B  III  847,  18 
7  p.  237  ii:  III  362,  1 

Mcnon. 

12  p,  19  A  III  330,  8 

41  p.  99  B  III  317,  7 

Phaedon. 

1,  1  p.  57  ^  III  349,  7 
45,  104  p.  96  Ji;  III  371,  12 

Phaedr. 

10  p.  234  E  III  376,  12 

22  p.  245  ^  VI  159,  26 

35  p.  254  A  III  311,  18 

Politic. 

44  p.  306  C  III  344,  13 

Protag. 

2,  4  p.  310  C  III  283,  3.301,17 
10,  29  p.  320  C  III  374,  2 

Kei  publ. 

1     5  p.  330  n  III  303,  13 

10  p.  336  2>  III  356,  8 

24  p.  354  .B  III  299.  10 

11     3  p.  360  B  III  299,  11 

III     7  p.  394  C  III  324,  5 

JD.  394  j&  III  304,  15 

9  ;;.  397  1)  III  348,  21 
17  p.  410  ])  III  318,  16 

X     2  p.  598  A         III  350,  16 

Theag. 

9  p.  127  1>         III  253,  9 

Tim. 

p.     18  7^         111  172,   13 
2).     31  C         III  337,  5 
/).     48  III  476,  14 

PlautuB  1  66,  22.  79,  13.  104,  2.   195,  12. 

197,    18     201,  22.    211,   7*.    242,    10. 

282,    13*.    368,   25.    458,   25.    515.   8. 

II  293,    19.    357,  8.   III  71,  1.   418,  2. 

JIII  7,  9.    20,  3.    38,  17;   32.    400,  13. 

435,  32.  441,  3.  502,  5.    533,  27.   545, 

13.     548,    2.     562,    22.     565,     14.    V 

59,    22.     74,     13.     153,     16.     240,    24. 

307,  10.  326,  28.  421,  22.  436,  16.  VI 

79,   4.    1H5,    26.    234,   4*.    472,  4;  26. 

490,  20.  655,  10;  21.  556,  18;  22.  557, 

16.  558,  7.  559,  15.  560,  8.  565,  1 

in  Caeco   vel    in  Praedonibus    I   109, 

31.  202,  30.  209,  24.  211,  27;  32.  219, 

9;   16.  240,  3 

in  Praedonibus  vel  in  Caeco  I  212,20 

in  Caeco  I  220,  21 


Plautos  in  Carbonaria  II  516^  11 
in  Coromorientibus  II  280,  17 
in  Cornicula  I  383,  15 
in  Fcneratrice  I  401,  4 
in  Frivolaria  I  193,  15  (o.  add.)  196, 
9.  II  188,  25.  271.  2 
in  Lenonibua  geminis  II  231,  21 
in  Lipargo  II  622,  14 
in  Medico  II  489,  17 
in  Vidularia  I  16,    13*.    II     123,    27. 
162,  8.    192,  13*.   224,   1;   6.    226,  14. 
300,  6.    317,  22.    628,    21.    III    7,   26. 
59,  1* 

in  Amphitrione  II  168,9  (v.  add.K  321, 
2.  564,  16  (v.  add.) 

Amphitryon. 

prol.       1  sgiq.       III  421,  26 

116  8q.      II  199,   17 

117  I  53,15.144,19.1111 

6,  32.  V    197,   15. 
VI  471,   10 
I  1,  1  sqq.       III  422,  3 

7  III  422,   12 

8  III  422,   18 

9  .  I  214,  6.  III  422, 14 

10  ni  422,  16 
13  l  203,  27 
77              VI  491,  3 

157  I  221,  9 

158  III     59,9* 
3,  15  II  257,  7 

19  III     59,9* 
11  1,  4  I  221,  6.  III  59,  9* 

75  III  59,  9* 

84  III  59,  9* 

2,  138  I  201,  9 

213  I  198,  24.  III  59,  9* 

111  2,  5  III  59,   10* 

19  II  560,   16 

V  1,  66  III  59,  10* 

A&inar. 

I  1,  28  II  90,  23 

3,  69  III  58,  1* 
llll   1,  1  !iqq.  II  50,  7 

V  2,  9  II  560,  19 

Aulular. 

prol.      2  II  223,  15.  IIII  15,  7 

1  1,  19  III  58,  1* 

28  III  58,  2* 

II  1,  48  III  9,  2 

4,  8  III  58,  2* 
4,  25  sq.         li   155,  8 

8,  15  II   104.   1 
III  6,  2  1   189,  27 

19  sq.        II  210,  3 
30  II     50,  12 

llll  6,  1  I     55,  13    70,  17  (r. 

add.) 

9,  11  sq.         II  258,  17 
10,  70  II     38,  2 


INDEX  SCRIPTORVM  613 

Plautua  Bacchid.  I    123,    11.  196,   12*     Plautus  Ca^in. 

200,  7.  201,  17.  206,  13.  219,  17.  229.  III  5,  59  III  58,  4* 

24.   11  575,   11*  III  58.  2*  IIII  4,   16  II  330,   13 

r.  19   ed,  Jiitsdt.  IIII  7,    7.  V  48,   26.  V  1,  5  sq.  II  370,   18.  :;77,   17 

199,  17.  VI  471,  24  3,   13  III  58,  4* 

I  1,  1  I  201,  18  Cistellar.  II  103,  12;  20.  106,  10.  107, 

16  I  209,   15  6.   111,  6.   114,  4.  279,  18.  388,  3.  III 

16  I  32,  14.  648,  19            68,  4*;  5* 

42  I  220,  24  I  1,  1  5g.  II  529,  15  (c,   add.) 
52  I  221,   11  15  sci.  I     61,  12.   137,  18 
54  sq.  I  202,  34  65  I  190,  1 

62  I  201,  7  II  1,  35  II     62,  9 

2,  26  I  201,  23  37  II  322,  5 

II  1,  66  I  208,  7  Curculion. 

2,  8  I  -212,  20  I   1,  1  I  112,   11.  441,   18 
27  I  223,  12  10  II   107,   13 

29  I  223,  3  70  III  58,  5* 

43  I  210,  17  75  II  301,  4    ^ 

3,  13  I  240,  5  82  II  263.  4 
78  I  214,  5  2,  12  III  58,  5* 

III  1,  12  II  421,  2.  560,  28                      .     13  III  75,  12 

3,  77  I   198,  8  28  I  190,  2 

6,  16  I  206,  5  33  III  70,  20 

IIII  4,  16  I  209,  9  34  III  68,  5* 

30  I  209,  26  3,  2  tq,  II  113,  20 
40  I   196,  26  50  lll  58.  6* 
83  I  223,  6  II  1,  13  I  59,  12 

9,  139  I  209,  23  1,   13  (?)  IIII     8,  4 

V  2,  4  sq,  I   141,  8  3,   16  I  239,  19 

80  II  97,  10.  264.  18                           84  III  68,  6* 

Captiv.  88  I  90,  5 

I  1,  12  V  648,  14  III        10  sq,  I  204,  25 

II  2,  88  sq.  III  74,  12  IIII  2,  20  I  54,    19    (v,   add,), 

89  lU  68,  3*  Ul  1«,  16 

102  III  58,  8*  4,  20  III  58,  6* 

107  IIII  393,  31  21  I  80,  13 

3,  8  III  68,  3*  76,  1                    V  1,  7  III  68,  6» 
87  V  3,  20.  VI  561.  8         Epidic. 

lil  1,  24  I  197,  13  I  1,  38  sq,  III  252,  8 

36  I  365,  6  II  2,  63  III  58,  6* 

5,  60  II     96,  3  III  4,  10  II  86,  24 

106  I  188,    7.  169,    33.  49  III  58,  7^ 

333,  38  671,  17              V  1,  34  II  112,  14.  113,  15 

107  sq,  II  207,  7  Menaechm. 

UII  2,  6  V  587,  12  prol.  68  V  378,  33 

35  11     51,  19  64  III  68,  7* 

46  II  258,  23  I  1,  2  VI  486,  10 

75  II  258,  16  2,  26  II  309,  4 

4,  12  II  170,  19  46  I  145,  17 
Ciiain.  3,  34  I  201,  6 
prol.       49  III  58,  3*  II  2,  66  III  122,  19 

I        54  V  58,  22  III  1,  3  I  345,  5* 

II  4,  18  III  68,  3"  2,  11  n  482,  18 

5,  26  II  229,  16  22  I  326,  22 

6,  28  II  320,  7  3,  4  II  161,  9 
32  II     76,  2  23  I  111,  24 

8,  68  II   108,  19  IIII  3,  9  II  161,  11 

66  III  58,  3*  V  1,  7  II     79,  18 

III  2,  25  III  68,  4*  48  II  239,  11 

4,  14  II  102,  17  2,  101  II  216.  14  (v.  add.) 

6,  58  sq.  II  104,  9  10«  sq.  II  262,  6 


614 


INDEX  SCRIPTORVM 


Plautus  Menaechm. 

V  2,  106  III 

121  III 

9,  30  II 
Mercator. 

I  1,  99  III 

2,  39  III 
92  III 

II  1,  33  111 

3,  107  III 
III  1,  11  II 

V  2,  88  II 

89       •        II 

4,  4  V 
16  111 

Milit.  glor.  I 

I  1,  11  sqq,     III 

'35  VI 

II   1,  15  I 

23  VI 

70  sq.        11 

5,  36  III 
III  3,  66  III 

IIII  2,  67  8q.        II 

96  III 

V  1.  4  IIII 

1,  20  II 
MoHtellar. 

I  1,  23  III 

41  II 

44  V 

2,  35  III 

37  I 
50  III 
64  I 

3,  13  \[[ 
91  II 
150  II 

II  2,  38  III 

III  1,  127  II 

2,  19  III 
80  IIII 

llll  1,  27  I 

V  1,  1  IJ 

52  II 
Pers.  I  1,  30  aq.      I 

38  III 

3,  19  I 
28  III 
30  IJ 

II  2,  47  III 

3,  3  III 

12  IJI 

5,  4  l 

III   1,  1  111 

0  III 

18  1 

2,  2  II 

IIII 

53  U 


58,  7* 
58,  7* 
212,  6 


3,   l(i 


59,  3* 
59,  3* 
59,  3* 
67,  2 
59,  3* 
270,  11 
229,  2 
301,  2 

59,  22 
59,  3* 
72,  5 
421,  21 

199,  12 
103,  10 

147,  24 
2U0,  11 
59,  2* 
59,  2* 

148,  24 
50,  2* 
542,  19 
102,  11 

58,  7* 

444,  19.  480,  11 

592,  3 

58,  8* 

382,  19 

58,  8* 

195,  2 

58,  8* 

114,  7 

114,  9 

58,  8* 

99,   17.  III  67,  8 

58,  8* 

428,  28.  513,  l.V 
136,  24.  255,  33 
189,  29 
204,  14 
138,  27 
212,  22 

59,  5* 
215,  7 
59,  5* 
2>4,   12 
59,  6* 

59,  <»*.   70,  20 
59,  6* 
72,  2 
59,  6* 
59,  6* 

200,  15 
200,  3 

10,  19.  VI  475,  20 
99.  20 


IHautus  Pcrs. 
III  3,  65 
77 

4,  39 

5,  5 
8 

Poenul. 
prol.  46 
96 
114 
I  2,  26 
27 
74 
122 
143 
154 

3,  34  sq. 
II        24  sq, 

33 
lll  4,  16 

V  1,  1 
2,  21 

31 

33  sq. 
102 

4,  6 

5,  7 
Pdendul.  I  1,  3 

8 

2,  31 

44  sq, 
45 

48 
91 

3,  39 
58 
152 

5,  38 
84 

II   1,  1 

3,  17 

4,  48 
56 

III  1,  8 
2,  28 

2,  28  sq. 

73 

IIII  1,  45 

2,  55 

6,  0  sq. 

7,  77 

V  2,  3 

0 

Kudent. 

I  2,  19 

6(; 

87 

4.  31 


III  59,  6* 
III  59,  0* 
111  59,  6* 
III  59,  7* 
III  59,   7* 

III  59,  1  ♦ 
III  59,   1* 

I  223,   19 
III     70,  20 
II  105,  8 
I  223,  21 
III  59,   1*.   71,   1 
Jl  206,  4 

V  576,  2 
II  272,  8 
JI  109,  9 

I  32,   14.   548,   19 

I  240,  20 
VI  560,  28 
11  139,   7 
II     84,  7 
II  595,14.111  120.16 

II  309,   2 

I  123,   12 
II  109,  6 

I  368,   5 

I  381,   13.   II  471,  3 

I  379,  20 
II   170,   14 

1  74,  28.  II  260,  18. 
V  40,  9 
III  59,  4* 

I  74,  28 

V  648,  16 
I  339,  31 

III  59,  4* 

V  380,  28 
I  201,  10 
I  241,  28 

III  59,  4* 
II  139,  11 
II  505,   1;   7 

III  59    4* 

IIII  8,'l6.  26,   19.    VI 
473,  14.  VII  291,  3 
I  63,  5.   144,    10.  II 
205,  2 
III  59,  4* 
III  59,  4* 
III  59,  5* 
II  388,  7 
III  59,  5* 
III  59,  5* 
III  59,  5* 
I  380,   19 
II   167,  7 
11   109,    1 
III     75,   19 

V  652,   1 


INDEX  SCRIPTORVM 


615 


Plautus  Rudent. 
I  5,  7 

15 
II  7,  24 


Pliiutus  Truculent. 


III 

1, 

2. 

6  sq, 
19 

6, 

50 

III 

1, 

8 

3, 

«  sqq. 

a 

5 

40  sq. 

45 

56 

81 

4, 

01 
112 

114 

126 

V  2,  38 

3,  25  8q. 
Stich. 
I  2,  18 
28 
3,  4 
80 
116 
II  1,  87 

2,  13 
67 

3,  10 
47 
66 

III  2,  36  sq. 

Iin  1,  16 
27 
61 

V  2,  6 

4,  10 
14 

5,  17 
18 

Trinumm. 
11  2,  47 
80 
4,  8 
144 
III  2,  30 
100 
llll  1,  8 

2,  96 
146  sq. 

3,  53 
Truculent. 
prol.       1  sqq. 

I  1,   1  nqq. 


III     71, 

I  224, 

1   122, 

235, 

I[     79, 

II  329, 

II  150, 

11  500, 

II  332, 

111  59, 

I   141, 

333, 

II  332, 

II  332, 

I  217, 

U  332, 

VI  561, 

I  37, 

535, 

I   120, 

280, 

11   108, 

II  108, 

II  388, 


1 

17 

20.11192,15*. 
7 

20 

21.111113,37 
10 
10 
19 
2* 

11.11270,15. 
14 
1 

17 
9 
12 
4 

18.  165,  17. 
25.  VII  396, 1 
15.11  105,  19. 
20.  11159,2* 

12 
10 


I  213,  26.11159,7* 
I  213,  28.11169,7* 
I     55,  15 
II  491,  20 
llll  477,  11 
III  59,  7* 
I  124,  24 
II  533,  13 
III  59,  8* 
III  59,  8* 
III  59,  8* 
II  338,  11.587,7  (c. 

add.) 
I  211,  1 
III  59,  8* 
11  293,  16 
III  59,  8* 
III  59  8* 
m  59,  8* 
III  59,  8* 
III  59,  8* 

III  58,  9* 
III  58,  9* 
I  83,  26 
I  313,  16 

II  308,  24 
III  58,  9* 
III  58,  9* 
111  58,  9* 

II  84,  9  (v.  add.) 
Ill  58,  9* 

II   100,  17 
lll  421,  13 

II  421,  17 


I  1,  76 

2,   1  sqq. 

22 

42 

93 

II  2,  4 


6 

37  sq. 
48  sq. 
7,  49  sqq. 
51 
III  1,  13 
2,  23 
V  1,  U 
64 


VI  449,  24 

11  425,  27 

II  422,  19 

I   140,  9 

II  256,  3 

IIIl  38,  8.   VI  433,  7. 

490,  21 
VI  45H,  20.  461,  25 
II  227,  17.  266,  13 
II  189,  12 
II  204,  16 
III  58,  8* 
I  343,  12 
1111  263,  9 
III  58,  8* 
II  270,  13 
Plinius   Secundus  I   61,  7.   77,  8.  85,  9. 
88,  16.    105,  20.    118,  22;   33.    119,  4. 
122,  11;   14;    17.    123,   3;    10.    125,   3; 
10.    126,    1;  9.    127,  16;  18.    128,  80. 
129,    13;     17;    20;    27;    30.     130,    4; 
31.  131,  11.   133,  18.   134,  2.  136,  11; 

29.  137,  13;  23;  25.  138,  12;  14;  15. 
139,  11.  141,  16;  27.  142,  10;  20.  143, 
12;  24.    144,   21.    145,  4;  6.    146,  22; 

30.  147,  9.  187,  20.  225,  29;  31.  368, 
10.  416,  18;  27.   II  26,  16.   29,  9;  18. 

31.  2.  393,  9.  IIII  89,  10.  133,  7;  11. 
137,  11.  444,  3.  4^7,  5.  V  45,  13.  49, 
27.  50,  8.  144,  15.  164,  13.  172,  13. 
193,  36.  201,  5,  227,  23.  233,  35.  283, 
18.  292,  13.  VI  565,  5.  VI 1  355,  20 
in  I  artium  II  233,  13 

in  I  artis  grammaticae  II  262,  18 
in   libris   dabii   sermonis  V    185,   18. 
560,  30 

in  11  sermonis  dubii  II  694,  23  (ik  add.) 
dubii  sermonis  II  I  77,  20 
V        I  79,  2 
VI         I  53,  17  (v.add.).  114,2.  118, 

15;  25;  28.    120,  4;  9;  19; 

22;  26;  80.   121,  14.  122,  7; 

25.  124,  28.  129,6;  10.  131, 

8.   132,  18.   133,  15.  134,  5. 

136,  5;  13.  136,  22.  137,  5; 

27.  138,  18.   139,  4;  8;  16; 

19.  142,  12.  143,  3 
in  II  naturalis  historiae    II  248,  5 


m 
in 
in 
in 


lll 

im 

V 


VI 

VI  34;  39;  217 
in  VII 

in  XI 

in  Xll 

in  XV 

in  XXXVII 
poetae  recentiores  v,  incerti  poetae 
rolio  V,  Pollio 


11  248,  6 

II  248,  7 

II  248,  7 

II  248,  7 

II  98,  16 

II  248,  8 

II  248,  9 

II  248,  9 

II  248,  10 

II  248,  10 


616 


INDEX  SCRIPTOBVM 


Poliio,  AsiniQB  1  C2,  16.  84.  11.  100,  24. 

146,  33.  II  383,  14.  386.  9.  513,  7.   V 

674,  6.  592,  4.   VII  35,  2 

ad  Caesarem  I  I  134,  3 

contra  maledicta  Antonii  I  80,  2 

pro  Urbiniae  heredibus  I  77,  15 

in  Valerium  I  97,  11  (v.  addj 
PolyidoB  VI  608,  5 
Pompeius  V  317,  13.   319,   23    326,   20. 

VII  288,  25.  281,  21 
Pompeius,  Cn.  Magnus  VI  8,  15 
Pompeius,  Quintns  II  385,  10 
Pompeius  Messalinus  VI  575,  12;  16 
Pompeius  v,  TroguB 
FI.  Pomponianus  I  145,  29 
Pomponius  Bowmiensis  I  140,  11.  215, 

28.   373,  7.   II  110,  6.   531,  21.   V  40, 

11.  574,  25.  Vli  266,  19 

in  Auctorato  I  52,   9;   11.    II  146,  6. 

III  70,  14.  VI  276,  14;  16 

in  Capella  I  77,  18 

in  Lare  {amiliari  II  213,  5 

in  Lenone  I  79,  19 

in  Maccis  geminis  I  210,  8  (v.  add,) 

in  Macco  milite  I  124,  14.  126,  17 

(de)  Philosophia  III  77,  9 

in  Satura  II  200,  7.  282,  16 

in  Synephebis  I  133,  9 

in  Vacca  vel  Marsuppio  II  509,  1 
Pomponius  Secundus  1  137,  23.  VI  115, 

14.  121,  25.  384,  1965.  389,  2137 

in  Aenea  I  132,  15 

ad  Thraseam   I   125,  23.    371,  18.    II 

538,  29 
pontificum  libri  VI  12,  20 
Porcius  Licinus  I  129,  6 
Porcina  V  590,  3 
Porphiriufl  V  328,   12;    17;   20  cf.   Por- 

phyrius 
Porphyrius  VII  258,  22 
Porphyrio  I  220,  28 
Praxilla  VI  91,  80 
Primus  v.  Umbrius 
Priacianus  V  456,  31.  VII  147,  15.  207, 

13.  214,  18.  310,  34;  36.  312,  23 
Probus  I  118,  1.  198,  16.  342,  9.  352,35. 

354,  17.    364,  30.    365,    10.    II   31,   2. 

115,  18.  398,  9.  445,  23.  470,  12.  490, 

9.    499,   18.    503,   17.    513,  7.    529,  6. 

534,  26.  535,  21.  539,  2.  541,  19.  Illi 

413,  34.  430,  37.  431,  19.  434,  9.  435, 

25.  436,  29.  495,  11.  567,  19.  660,  2*. 

V  10,  6.  20,  19.  165,  17.  182,  31.  269, 

37.  325,  25.  326,  21.  366,  19;  27*.  Vl 

565,  6.   573,  26.   VII  214,  25.   534,  6; 

19.  535,  2;  15.  536,  23 

de  inaequalitate  consuetudinis  I  212,  7 

de  dubiis  generibus  II  171,  14  (r.  add.) 

cathol. 
p.  7,  5  VI  234,  4* 

9,  11  11  250,  18 


Probus  cathol. 
9,  25 

16,  8 

17,  4 

17,  18 

18,  17 

19,  32 

20,  8 
20,  28 
26,  15 
28,  24 
28,  27 
30,  8 
34,  7 
36,  2 

38,  6 

39,  6 
39,  19 
39,  26 

42,  10 

43,  7 
iiistit.  art. 

p.   51 
52 
53 
61 
73 
82 
103 
105 
112 
131 

141 
147 
180 
Propertius  I  484,  21 

II     1,  2  VI  264,  10 


VI    231,   6* 
II  236,    12 

V  45,  18.  138,5. 187,5 
II   238,   5 
II  241,    10.  242,  21 
II  249,    19 
II  321,    1 

II   162,    10.  259.  17 
II  242,    1 
II  218,   22 
II  319,   22 
II  267,    10 
II  485,    19 
II  428,    12* 
II  491,    14 

V  241,    1 
II  535,    14 
II  469,    13 

VI  577,   8 
VI  628,  34 

V  138,   18 

V  164,  33 

V  169,  12.   178,  14 

V  152,  34 

V  166,  1 

V  173,  31.    188,  38 
II  301,  14 
II  213,  12 
II  283,  9 

V  50,  14.200,12.211, 
27.  319,  22 

V  269,  10 

V  76,  11.    280,   12 

V  226,  23 


3,  24 

III  13,  35 

14,  1 

33,  37 

IIII     8,  37 

10,  44 

11,  15 


V  626,  16.  651,  28 
I  89,  22.  V  588,  5 
I  67,  13 

I  107,  27.   V  590,  24 
I  369,  22.  II  536,  14 

V  592,  5 
I  103,  16.  V  676,  22. 

VII  266,  26 
prosam  scribentes  v.  incerii  scriptores 
Prosper  VII  232,  29.    233,    12.    234,    1. 

240,    14;  16.   243,  18.   245,  2.    246,  1. 

247,  1;  3;  8;  14.  248,  5.  249,  20;  27. 

250,  1.  in  praefationc  epigrammatum 

VII  232,  12 
Prosper  Tyro  VII  257,  21.  266,  24* 
proverbium  III  366^  13.  proverbia 

cocta   numerabimus   exta   I    276,  23. 

462,  32 

contra  stimulum  calces  I  276,  24 
Prudentius  V  572,  5.   573,   24;  26.    574, 

16;  18.  575,  22.  577,  12;  16;  19.  578, 

15;    17;   21.   679,   23;  29.   680,  1;   14. 

581,  1;  8;  15;  20;  22;  26;  32.  582,  1; 


INDEX  SCRIPTORVM 


617 


Prudentius 

5;    9;    17;    25.    583,  6;  8;  10.    684,  1; 

3;  28.    585,  30.    586,  5;  12.    587,  3*. 

588,  9;  12;  16.  589,  4;  8.  590,  2.  591, 

5;    22.     593,    4;    22;    24.    594,    1;    5. 

Pradens  in  psychomachia  VII  250,  20. 

256,  20 
Psalmi  VII  243,  10 
Pablins  in  Mnrmidone  11  532,  25 
P.  Pnblilins  in  Marimircone  II  532,  25* 
Pythagoras  VI  510,  5 

Qaadrigarias  v.  Clandins 
Qaintilianas  VI  565, 4.  573, 26.  VII  209, 18 
in  controversia  V  186,  32 
instit.  or.   I  4,  15        II     18,  12 
VIIII  1,  4  I  443,  7 

1,  4  I  456,  29 

4,  63        VI  568,  4 
73       VI  568,  7 
75        VI  556,  19 
97        VI  568,  9 
G.  Qaintins  I  490,  17 

Rabirins  I  65,  9.  V  578,  7;  13.  590,  19. 

rerom  Romanaram  I  II  304^  20* 
Regilli  tabala  VI  265,  24 
Remmias  v.  Palaemon 
Renatns  v.  Vegetius 
rhetor  ad  Berennium 

II    4,  7  II     96,  17 

13,  20  II  523,  24 
III     2,  3               II  356,  17 

10,  18  II     95,  19 

14,  24  II  104,  6 
19,  82  II  307,  19 

IIII     3,  5  II  495,  19 

4,  7  II  367,  6.  IIII  435, 13 

6,  9  II  108,  9 

17,  25  II     96,  15 

19,  26  VI  577,  21 

31,  42  II  495,  21.  496,  1 

32,  44  VI  568,  19 

48,  61  II  197,  16    (V,  add.) 

rhythmici  v.  incerti  scriptorcs 
Rhythmonios  VI  608,  10 
Romanus,  C.  lalius  I  61,  5.  53,  12.  61, 
5.  117,  6.   229,  3.   232,  7;  10.   239,  1. 
254,  8 

de  analogia  I  IIQ,  29 
in  libro  de  analogia  1  66,  4.  114,  1 
in  libro  de  adverbiis  1  114,  28 
sub  titulo  aqpopfiCDv  I  190,  8.  209,  21 
libro   ccq>0Qfi€iv    sub   titulo    de   prae- 

positione  I  238,  16 
de    praepositionibus    libro    dtpoQnmv 

I  236,  16 
libro  dfpoQfimv  sub  titulo  de  coniunc- 
tione  I  280,  1 
Rnfinus  VI  658,  7.  566,  7;  9.  666,  6;  32. 
667,  21.  675,  26 

OBAiniATICI   LATIRI   YIZ. 


P.  Rutilius  Rufus 

de  vita  sua  I  374,  13.  376,  3 
libro     I  I  195,  16 

II  I  126,  11 

III  I  130,  18 

IIII  1  146,  36 

V  I  120,  17.  139.  18 

pro  L.  Cesutio  ad  popuium  I  376,  4 

Sabinofl  V  20,  19 

Sacer  in  orationem  M.  Tullii  pro  Ra- 
birio  I  211,  20 

Sacerdos  V  190,  24.  VI  566,  6.  VII  216, 
25.  216,  4.  393,  12.  413,  24.  Sacer- 
dotis  liber  de  schematibus  VII  144,  8 

Saliare  carmen  VII  28,  9.  51,  6 

Sallastius  I  42,  12.  55,  1.  62,  19.  98, 16. 
99,  22.  143,  9.  174,  25.  271,  12*.  311, 
29.  825,  4.  447,  9;  14.  II  92,  14.  III 
39,  7.  46,  27.  305,  16,  IIII  7,  27.  11, 
12.  20,  2;  10.  22,  27.  31,  15.  126,  12. 
149,  4.  150,  26.  874,  29.  431,  11.  432, 
21.  447,  17.  499,  7.  569,  28.  564,  24*. 

V  22, 12.  38, 32.  59, 11.  76,  28  (V.  add.j. 
155,  26.  163,  5.  168,  18.  180,  6.  196, 
20.  258,  26.  293,  22.  294,  14.  342,  30. 
412,29.  436,5.  496,20.  555,9.  561,2. 
598,  16.  626,  22.  652,  3.  VI  458,  1. 
462,  1*.  471,  15.  479,  9;  17.  482,  23. 
675,  17.  VII  274,  5.  426,  9 

histor.  I  216,  15.  11  867,  6.  III  46,  1. 

V  158,  23.  273,  11.  VII  363,  27.  468, 
6.  470,  19*.  494,  6.  498,  5*.  500,  28. 
509,  26.  514,  23*.   historiarum  libro* 

1  196,  3 

historiarum  I  l  34,  9  add.  68,  20.  76, 

20.  120,  30.  194,  22;  23.  206,  21.  236, 

21.  253,  11.  278,  24.   444,  1.   541,  89. 

II  168,  1  (v.  add.).  866,  10.  367,  7. 
392,  22.  436,  5.  612,  10.  629,  6.  534, 
21.  536,  16  (V.  add.h  536,  10.  539,  20. 

III  30,  20.  37,  13.  64,  18;  19.  66,  19; 
20;  21.  67,  1;  2.  73,  11.  78,  23.  188, 
15.  IIII  8,  17.  24,  28.  28,  18.  V  488, 
8.  VII  408,  18.  416,  20.  460,  16.  459, 

18.  460,  6.  462,  2 ;  6.  466,  2.  469,  29. 
470,  18.  474,  31.  476,  18.  480,  4;  15; 

19.  484,  14;  17.  486,  10;  15.  487,  1. 
488,  10.  492,  24.  493,  17.  498,  8;  13. 
499,  1.  502,  2.  503,  4;  7.  604,  11;  21. 
606,  9.  606,  31.  507,  16.  609,  9.  614, 
10 

in  oratione  L.  Philipi^i  I  86,    12.  il 

243,  10 

in  oratione  M.  Aemilii  Lepidi  I  412, 

20 

histor.   II  I  80,   16.   207,   17.   209,   6. 

205,  5.   223,   26.   II  143,  12;  17.   154, 

2  (V.  add.).  201,  18.  202,  9.  284,  11. 
243,  8.  246,  8.  255,  1,  264,  8.  489,  9. 
506,  5.    511,  11.    534,   23.    III  76,  27. 

40 


618  INDEX  SCRIPTOftVM 

Sallasiius  hiator.  II [I  3,  13.  7,  2.  21,  5.    Sallustias  in  Catilina 
V  482,  22.    VII  455,  24.   456,  6.   467, 
3.  472,  6.   480,   24.   481,   10.   483,   28. 
486,    19.    488,    1;    6;    12.    490,   4;   25. 
495,  16.  498,  24.  603,  9;  13.   507,  16. 
609,  25.  510,  7;  8.  513,  22;  27 
in  II  in  oratione  Cottae  I  549,  22 
in  epistula  Cd.  Pompei  ad  senatum  I 
366,  12 

histor.  III  I  96,  7.  107,  12.  196,  21 
(V.  add.).  II  236,   1;    J5.   246,  5.  249, 

13.  382,  4.  431„  21.  606,  9.  514;  16 
(t\  add.).  635,  6.  546,  12  III  74,  27. 
IIIl  16,  18.  VII  463,  10.  456,  5.  463, 
6*.  468,  12.  469,  29.  475,  6;  10.  476, 
7;  10.  477,  29.  478',  26.  480,  21.   481, 

14.  482,  6.  486,  30.  487,  8;  29.  488, 
23.  489,  5.  494,  18.  600,  14.  503,  11. 
507,  16 

histor.  Iin  I  88,  3.  181,  26.  375,  19. 
562,  13.  II  235,  3.  436,  13.  473,  8. 
484,  6.  487,  4.  512,  12.  635,  8.  III  52, 
10.  UIl  22,  22.  28,  26.  29,  28.  VI  480, 
8.  VII  450,  11.  453,  1.  466,  10;  11. 
461,  10.  464,  26.  470,  23.  472,  16;  18. 
48  ,  28.  487,  5;  6;  19.  488,  4;  14. 
494,  7.  496,  30.  498,  10;  19.  499,  24. 
500,  2;  17;  27.  600,  28*.  603,  16.  609, 
14.  510,  6;  12 

in  epistnla  Mithridatis  ad  Arsacen  I 
119,  11.  196,  18 

hiator.  V  III  225,  16;  20.  226,  1.  VII 
464,  29.  466,  24.  470,  26.  474,  10.  488, 
16.  489,  16 
in  Catilina 

1  I  139,  23.  149,  17.  305,29. 

313,  11.  II  358,  15.  III 
107,  9*.  226,  3.  288,  17. 
370,  18.  VII  496,  27.  508, 
4.  542,  23 

2  III  44,  21.  102,  20.  157,  28. 

236,  7.  287,  2.  433,  30. 
V  74,  17.  VII  488,  9 

3  I  215,  27.   IIII  23,   29.   VI 

278,  15.  444,  27.  445,  14 

4  VII  490,  11 

5  III  85,   4.    217,   14.    328,    6. 

IIII  142,  18.  V  72, 12.  VI 
446,  8.  VII  449,  14 

6  III  414,  13.  IIII  129,  16 

7  1  486,  9.  VII  490,  21 

8  VI  446,  9.  VII  485,  29 

9  I  3C5,  3 

10  I  71,  12.  VII  450,  32 

11  III  69,  6.  99,28.  292,8.  341, 

26.  503,  9.  VI  446,  10. 
469,  9.  VII  421,  17.  486, 
18.  501,  10 

12  II  310,  1.  III  370,  3 

13  III  320,  16.  VII  451,  2 

14  I  663,  29.  VII  607,  6 


15 

I  211,  28.   IIII  15,   14.   23, 

84.  VI  446,  11 

16 

IIII  28,  27.  VI  479,   19 

17 

I  270,80.451,1.  111806.19 

18 

I  446,  22.    III  49,    6.    YII 

307,  20 

19 

VJI  122,  8 

20 

III  49.  24.  864,  6.  VI  446,  6. 

VII  486,  28 

21 

III  304,  16.  VII  466,  20 

23 

VII  119,  16 

24 

VII  518,  1 

26 

III  286,  6.  V  477,    80.    VR 

464,  18.  478,  28 

30 

IIII  419,  13.  V  288,   1 

31 

II  340,  20.  354.  21.  VI  446, 

10.  VII  468,  G 

33 

VII  470,  14 

35 

III  321,  19 

36 

I  22,  18.  539,  12.    III   188, 

14.   343,    12.   848,  22.    354, 

21.   IIII   149,   9.    V  76,  14. 

78,  16.   278,   23.    655,    6. 

VII  354,  2.  499,  13 

37 

VI  446,  3.  VII  497,  21.  498, 

28 

39 

I  270,  30.  451,  2 

40 

lll  66,  14.    281,  12.   307,   9. 

IIII  150,  20.  611,30.  VH 

355,  8;  18.  464,  7 

43 

II  109,  9 

44 

IIII  124,  8 

45 

IIII  85,  6.  VII  464,  19 

47 

IIII  149,  4.  VII  451,  7 

49 

II  539,  19 

50 

I  215,  25 

61 

I  J39,  22.  II  193,4*.  675, 

18*.  III  92.  12.  103,  l.S. 

273,  15.  307,  5.  368,  23. 

IIII    125,   29.    V   73,    14. 

VII  456,  1.  459,  29.   460, 

2.  490,  6.  494,  3.  514,  12 

62 

I  381,  27.  III  466,  31.   VII 

117,  6.  486,  24.  488,  25. 

493,  6.  499,  8.  503,   1 

53 

I  143,   13.    II    258,    6.    VI 

446,  4.  VII  459,  6 

54 

VI  459,  19 

55 

I  76,  16.  VII  477,  32 

56 

III  184,  11.  614,22.  VII  451. 

11 

57 

III  343,  20.  VII  498,  23 

59 

VII  119,  24.  451,  12.  453,  2. 

459,  1 

61 

I  159.  31.  333,  31.  661.  15 

in  lugurtha 

1 

I  139,  24.  468,12.  IIII  249, 

1.  V  64,  4.   251.  7.    519, 

11.  VI  126,  21.   442,  29. 

470,  14.  VJI  641,  23 

INDEX  8CRTPT0RVM  G19 

t  in  lugnrtba  SalluBtiDs  in  lugnrtha 

VII  476,  13  81           III  285,  1.  IIII  642,  27.  VII 

1111  1B4,  27.  VII  bl3,  n  4&0,  Ifi 

III  46,  18  K:.          III  281.  19    360,  1.  3fiQ.  21. 

I  341,  5.  G21,  24.  645,  32.  Vil  460,  19.  bu9,  2&* 

VII  45»,  4.  r.03,  3  87           III  31B,  19 

VII  481,  21  88           III  310,  19 

III  1B5,  32  89              I  106,  12.    fl    117,   6.    IHl 

II  101,  18.  in  312,  21.  VII  209,  12.  542,  14 

462,  l:t  90         VII  614,  13 

II  201,  17  95           111  328,  6 

III  26,  28.  llll   26G,  4.    VII  97         VII  472.  12 

600,  3  100            II  96,  6.  98,  13 

in  G7.  23.  1111  248,  13,  VII  101            11  530,  13.  VII  461,  26 

173,  18;  20  104         VII  476,  16 

I  410,  0.   111    292,   9.    VII  106         llll  113,  17.  V  72,  7 

498,  17.  611,  11  108            II  393,  11 

VI  235,  13.  470,  18.  VII  176,  110            II   107,  6*.  32»,  19 

11*    498,  18  114              I  399,  24    V  208,  6 

Vll  474,  28.  490,  15  declamatio  de  Sallutitio  I  387,  6 

III  36.1.  II  Salataria   Maruiui  I  20i,  2.    vir   perfec- 

III  3.S4,  4.  VII  498,  4  tiB.imUB  I  229,  19 

VII  498,  9  Santra  I  189,  19«.  VII  80,  7 

VII  461,  3  Sappho  J  607,  22.  11  2«,  16,  277,  21 

I  486,  15  Scaevola  I   101,  7.  V  6ir>,  24 

VII  482,  3.  186,  7  Scacvafi  (?)  in  tragoedia  Illl  537,  17 

l  365,  2.  618,  8.    Illl  432,  Scaurna,  M.  AemiliuH 

21.  V  42,  26.  167,  1.  176,  contra  Qaintum  Caepionem  actiooe  II 

21,  Vil  28r(,  16.  4CC,  10.  1   147,  10;  12 

481,  20.  496,  29  contra  Briitiim  (le  pecuniis  repetundiii 

im  »6,  8,  VII  466,  3  I   129,  II.  210,  3  fe.  add.l 

VII  490,  22  de  Tita  sua  I  377,  12 

VII  498,  5*.  602,  11  de  vila  Bua  tertio  I  146,  36.  374,  14. 

1  403,  4  386,  30 

III  73,  10  ScanruB  grammaticus  I  809,  14.  300,  19; 

VII  493,  1  27.  818,  11.  820,  14.  403,  20.  421,  16. 

VII  458,  2B.  606,  2  414,  29.  449,  26.  456,  27.  534,  39.   II 

illi  36,  26*.   V  69,   13.   283,  547,  11.   IIII  486,  9.   636,  6.   562,  32. 

32.  VII  451,  14  660,   19;  21;  26.   661,  3'.   662,  1.   VI 

VII  487,  22  665,  2 

III  94.  8  iu  arte  grammatica  1  133,  1 

111  377,  5.  VII  465,  26.  177,  artia  grammaticae  libria  1   ISfi,  16 

32  QuintaB  TerentiuB  Scanius  ia  coinmen- 

111  321,  6.  Vil  492,  3.  492,  tariis  in  artem  pocticam  libro  X  1 202, 

19  88.  210,  21                            ' 

VII  464,  26  in  Pseudulo  VI  661.  2 

VII  199,  2  BchoIaBtici  v.  iacerti  BcriptoreB 

III  26G,  6  scriptoreg  artiora  v.    iocerti    BcnptcrcB 

Iltl  19,  33  qni    de    litera    Bcripeernnt    e.    iucerti 

VII  496,  !4  Bcriptore« 

VII  466,  20.  485,23.  507,24  Sedulin»  V   679,  20,    VII    881,    13j    17. 

I  376,   11.   II   687,  23    VI  243,  14;  87.  244,  11.  248,  I.  219,  25. 

208,  10.  VII  470,  19*  262,  IG.  268,  29.  291,  10.   in  carmine 

VII  355,  25  paschali  Vll  262,  21;  30;  35 

1  870,  16.  Vir  603,  6  Seleucus  metricus  tll  428,  1 

VII  502,  19  Seneca  MDtiovprgLiivaui   X   81,   81.   III 

l  36,  3,   IIII    150,   25.   VII  410,  6 

355,  18.  495,  11  L.  Seneca  H  S88,  14.  VI  889,  818S 

VII  481,  22.  495,  23  de  ofBciia  1  SW».  li 

111  66.  15  in  dialogo  i»  r 

VII  472,  10  Agam.  SW  II 


620 


INDEX  SCRIPTORVM 


L.  Seneca  in  Hecnba  Troad, 
864     IIII  224,  22 
1057     IIII  246,  19 
Herc.  fur.  877    *  VI  404,  2672 
HippolYt.  710       II  253,  7 
Med.  310         I  511,  23.  517,  30 

Serenns  I  375,  22*.  611,  18.  513,  10. 
514,  3*;  6.  517,  26;  34.  518,  5;  9. 
Septimius  Serenns  VI  63,  11*.  62,  4* 
77,  32*.  85, 1.  *  86,  21  (v.  add.).  121, 

26.  122,  15.  125,  32*.  127,  28.  128, 
6.  147,  11.  382,  1891.  384,  1975.  886, 
1991.  403,  2629.  690,  8.  623,  30 

Sergius  IHI  444,  5*.  VII  228,  25.  230, 

24 
Seryilins  I  145,  29 
Servins  II  106,  1.  242,  6.    IIII  496,  26. 

VI  573,  26 

centimetromm  libri  VII  268,  21 

in  commento  qnod  scribit  in  Donatum 

II  8,  15 

in  commento  Vergilii  II  233,  14 

ad  Verg.  Aen.  I  59     II  632,  22 

in  commentario  Aeneidos  1 174  II 616, 

22 

in  commentario  tertii  libri  Virgiliani 

Aen.  III  326  II  266,  14 

ad  Aen.      VII  568        II  269,  22 

ad  Georg.  UII  418        II  269,  22 
Sesqnicnlna  v.  Caesar 
Seyems  v.  Cassins 
Sevemsj  Comelius  I  80,  7.  81,  16.  86,7. 

100,  24.    105,   19.    107,  29.    287,    4*. 

378,  2.  V  588,  2;  26.   590,  1;  21.    VI 

230,  18*.  VII  291,  8 

in  VIII   de   statn   suo    I  375,   22.  II 

646,  21 

remm  RomaDamm  libro  I  IIII  208,  16 
Sevems,  Sulpiciug  V  677,  8;  18.  680,  21. 

682,  3.  683,  30.  686,  3;  28 
Sextins  (?)  V  306,  11 
Sidonius  Apollinaris  V  576,  16.  677,  4; 

6.  581,  28.    682,  7;   24.   683,   12.   684, 

30.  589«  14 
Simonides  III  428,  4;  17.  VI  12,  10.  23, 

16.   73,    10.    126,  8.    194,  15.   256,  10. 

607.  4.^  VII  48,  1.  326,  5.  543,  8 

in  iTi   'AQtBiiiat(o  vavfiaxlcc  11428,  6;  9 
Sinnins  Capito  VllO,  1.  Vll  534,  6* 
Sisenna  I  107,  14.  120,  10.  198,  26.  203, 

27.  221,  6;  9.   II  386,   3.    546,  9.    VI 
566,  4 

ficriptor  historiamm  IIII  211,  28 

libro  *  I  199,  29 

in  XI l  bistoriarum  II  264,  6 

Milesiarum  libro  XIII  I  194,  4;  8   196, 

1;  5;  14.   200,   20.   207,  3.    208,  4  (v. 

add.).  209,  7.  223,  14  (v.  add.) 

in  Amphitrione     VI  661,  6 

in  Aulularia  VI  661,  8 

in  Captivis  VI  561,  8 


Sisenna  in  commentario  Poennli  VI  660, 

28 

in  Pseudulo      VI  561,  2 

in  Kndenie       VI  561,  3 
Socrates  IIU  486,  12 
Solinns  in  coUectaneis  vel    polyhistore 

1,  21     II  22,  9.  539,  16.  ifl  288,  10 

in  memorabilibns  1,  21     III  313,  10 

22,  2 
33,  8 


II  270,   17 
II      80,  23. 

151,  6 
II  233,   17 


in  admirabilibns    33,  8 
sophistae  inniorea  III  405,  12 
Sophocles  III  428,  1.  VI  50,  30.  594,  22 
SophocIeB  Medea  IIII  490,  21 
AHavxt,  (?)  III  193,  18.  308,   19 
Aa%aCvaig  III  302.  13 
h  <^iXo%xrizri  tcd  Iv  TQola   III  284,  5 
Aiac.  1     II  302,  4  '  ^ 

Antigon.  707  Fqq.  Dind.  III  185,  1 
Electr.  410     111  196,  19 
Oedip.  Col.  299  sq.     III  312,  1 
Oedip.  tyr.  1066         III.  312,  4 
Sophron  II  265,  5 
Sotades  I  510,   33.    VI  370,   1610.    409, 

2838.  642,  2 
Staberins  de  proportione  II  385,  1 
Statilius    Maximus   I    196,   4.    202,   11. 
206,  9*.  209,  4.  212,  16.  213,  13.  214, 
17.    215,   22.    217,  3;  8;  14.    218,  28. 
219,  24;  25.  220,  16.  240,  1.  de  singu- 
laribuB  apud  Ciceronem  positis  I  194, 
11.  218,  6 
Statins  UII  497,  36.  499,  16.  V  228,  36. 
232,  36.  260,  15 
Achilleidos 

UII  637,  9.  565,  29 
U  473,  18 

II  444,  12.  V  465,  2 
II  327,  4 

U  340,  8  (V.  add.J 
U  278,  3 
II  342,  6 

V  476,  13 

V  483,  28 


I       1 
109  sq. 
131 
286 

332  sq. 
372  sq. 
11  120 
224 
342 


silvarum  I  2,  135        III  10,  23 
Thebaidos 


I  245 
268 
326 
338 
360 

416  sq. 
525 
596 

696  sq. 
608  sqq. 
638  sq. 
II     36 
203  sq. 
242  sq. 


V  482,  28 

V  473,  12 
II  674,  16 

V  167,  22 
II  339,  20 
II  299,  12 

IIII  606,  36 
VI  287,  17* 
III     69,  13 

U  308,  15 

II  169,  2 

II  616,  14.  622,   13 

II     72,  19 
III  247,  8 


INDEX  SCRIPTORVM 


621 


Statias  Thebaidos 
II  %^b  sq. 

297 

356  sq. 

388 

389 

496 

572  sq, 

573 

575  8q. 

584 

716  sq. 
III  100 

151 

241 

301 

407 

424 

532 

598  sqq. 

720 
IIII  146  sq. 

180 

202 

287  sq. 

290 

413  sq. 

417 

428 

475  sq. 

485 

592 

711  sq. 

716  8q. 

842  8q. 
V  35  »q. 
44 
94 

117  sq. 

212  ^. 

386 
VI  101  sq. 

379  sg. 

515  sq. 

845  «ijf. 
VII   9 

130 

585  sq. 

647 

791  8q. 
VIII  120 

256 

744  sq. 
VIIII  67 

132 

142 

230  sq. 

294  «g. 

299 

354 

901 


11 
11 


72 
41 


II  351 
lll  69 


V 
V 


483 
173 


V 
IIII 
V 
II 
V 
V 


II 
V 


III  318 

III  329 

U  300 

III  289 

II  218 

VII  544 

464 

24 

482 

145 

478 

464 

II  544 

II  401 

II  476 

195 

482 

II  202 

II  40 

II  498 

II  41 

II  481 

II  351 

II  346 

V  59 
II  72 
II  72 
II  317 
II  526 
II  287 
II  220 
II  348 
II  159 
II  161 
II  70 
II  269 
II  202 
II  347 
II  339 

V  479 
II  241 
II  267 

III  314 
II  86 
II  521 
II  301 
II  591 
II  541 

V  306 
II  541 
II  176 
II  521 
11  516 

V  478 


16 

3 

15 

16 

21 

14.   188,  14 

23 

20 

1 

1 

19 

17 

28 

9 

30 

28.  208,  13 

23 

31 

18 

15 

19 

17.  283,  13 

7 

19 

18 

2 

1 

20.  521,  21 

19 

3 

15 

12 

22 

17.  342,  19 

8 

8 

4 

6 

18 

20 

15 

18 

23 

15 

2 

27 

4 

9 

14 

10 

13 

11 

3 

3 

13 

5 

19 

15 

20 

26 


StatiuB  Thebaidos 
X  343  8qq. 
594 

811  8q. 
XI   197  fq. 
283  sqq. 
338  sq. 
361 
389 

428  8q. 
582  sq. 
XII  218 

374  sqq. 

539 

816 


II     41,  18.  72,  7 

V  178,  8 
II  331,  8 
11  516,  22 

III     34,  17 
III  103,   1 

V  483,  4 

V  483,  2 
II  85,  7 
II  339,  28 

III  324,  16 
II  339,  26 
II  501,  7 
II     67,  20 

Steaichoras  I  512,  23.  VI  256.  9.  623,  9 
Stilo,  Aelius  I  84,  10.   129,  31.   130,  1. 

VII  534,  5* 
stoici  I  190,  24.  194,  20.   420,  9.   II  54, 

8;  21.    414,  26.    415,  25.    548,  7;   11; 

13;  14.  549,  21.   III   34,  .23.    139,   22. 

211,  20.  492,  11.  im  428,  12.  489,  22. 

V  34,  23.    135,  26.    611,  36.   VII  323, 

12.  stoici  antiqaisaimi  II  500,  11 
Strabo  t;.  Caesar 

Suecios  in  Mido  I  103,  29*  (v.  add.) 
Saetonias  Tranqaillos  I  194,  15.  200, 25. 

491,  31 

de  rebos  yariis  I  236,  17 

in  libello  suo  I  365,  19 

de   institutione   officiorum    II  231,  8 

(V.  add.) 

in  IIII  pratorum  II  387,  23  (c.  add.). 

III  275,  14 

in  VIII  pratorum  II  387,  2  (v.  add.) 
Snlla  in  yicesimo  primo  rerum  suaram 

II  476,  4 
Susarion  I  488,  24 
Sjmmachus  IIII  488,  30.  V  584,  5.  588, 

25.   ad  Theodosiam  imperatorem  VII 

458,  11.  489,  28 
Symposius  V  577,  1* 

Tarrhaeus,  Lucius  III  407,  2 
Telesilla  VI  608,  2 

Terentianns  Maurus  IIII  468,  4.  V  242, 
88.  VI  83,  27.  565,  3.  573,  25 


V.  58 
116 
183 
234 
288 
459 
1103 


1160 

1192 
1300 


IIII  487, -11 

V  102,  9 
III     10,  26 
III     10,  27 

II  305,  14 

V  29,  14.  115,  15 
1111  369,   7*.    424,    18. 

475,  5.   V  29,  26. 
117,   23.    399,   22. 

VI  230,  13.  242,  8 
IIII  479,  29.  V  119,26. 

VII  233,  28 

V  118,  16 

IIII  520,  6.  VI  596,  11 


622 


INDEX  SCRIPTORVM 


Terentianus  Maiinis 


17.  1817 
1352 

1439  sqq. 
1680 
1701 
1780 
1788 
1814 
1848 
1864 
1936 
2061 
2154 
2178  sqq. 
2182 
2183 
2226 

2228  sqq. 
2401 
2403 
2614 
2637 
2671 
2688 
2694 
2831 
2860 
2863 
2888 

2889  aqq. 
2891 
2906 


V  111 
II  228 

VI  675 

IIII  623 

I  498 

I  503 

I  503 

VI  128 

VI  118 

VI  127 

VI  65 

VI  64 

VI  111 

VI  692 

VI  694 

VI  81 

V  122 
III  419 
VI  594 
VI  81 
VI  139 
VI  692 
VI  118 
VI  149 
VI  118 
VI  163 
VI  153 
VI  593 
VI  96 
VI  164 
VI  96 


21 

9 

3 

33 

6 

16 

19 

17 

24 

9 

5 

10 

6 

12 

16 

8.  658,  1 

10.  321,  28 

16.  VI  660,  9 

12 

10.  668,  3 

29 

3 

20.  149,  29 

12 

24 

7 

30 

28 

1 

27 

27 

3 


VI  166, 

Tcrentius  I  137,  21.  227,  24.  241,  28. 
393,  26.  490,  17.  II  220,  16.  III  418, 
2;  8.  421,  11.  426,  15.  IIIl  9,  9.  15, 
9.  181,  36.  228,  21*.  533,  26.  558,  23. 

559,  12.  V  68,  35.  206,  21.  229,  7. 
242,  34.  246,  3.  436,  10.  541,  38.  544, 
27.  641,  26.  VI  78,  20.  474,  12.  481, 
8.    564,    8.    566,   18;   22;   24.    668,  7. 

560,  8.  564,  8.  565,  1.  VII  420,  19 

in  Adelphis  (?)  I  60,  10 

prol.  1  sq.         III  422,  30 

I  210,  10 
II  369,  12 
III  422,  33 
IIII  146,  31.  VII  357,  3 

I  229,  21 
IIII  4.39,   11 

I     79,  13.    142,  33. 

197,  22 
I  374,  16 

VII  489,  18 
IIII  550,  21 

I  241,  25.  242,  1 
IIII  29, 22.  VII  478,  14 
III  230,  27 
VI  455.   16.  459,   11 
II  66,  7.    III   38,   21 


1  1, 


9 

11 

1  s^. 

13 

16 

20 

20  sq. 


24 
27 
29 
31 
38 
2,  4  sq. 
8 
30 


Terentius  in  Adelphis 
I  2,  87  I 


38  m 

44  IIII 

47  I 

59  sq.  III 

60  I 

64  sq.  I 

65  I 

72  II 

73  VII 
II  1,  8  sq,  I 

14  III 
18  II 
24  III 

31  V 

41  V 

42  VI 

44  V 
46  II 

2,  8  III 
12  V 

3,  9  VII 

4,  4  sq,  III 

6  III 
VII 

7  III 

21  IIII 
23  I 

III  1,  2  III 

4  II 

2,  12  VII 

15  I 
18  VII 

22  VII 

32  III 
46  VII 
52  III 

3,  21  III 

32  sqq.  III 
37  sq.  III 
40  III 
42  sq.  III 

4,  1  VI 
9  sqq.  I 
14  sq.  III 
18  VII 
28  II 

33  sqq.  II 

45  VI 

5,  2  Vlt 
7,  42  IIII 

IIII  1,  1  VII 

17  VII 

18  II 

19  III 
40  VII 

2,  3  I 


319,  18.  JI  444,  21. 

480,  9.  III  389,  1. 
V  283,  10.  479,  7 
271,  4 

146,  16.  VII  856,13 

242,  8 
148,  12 
214,  22 
388,  27 
406,  27 

478,  24 
456,  1 
214,  24 

104,  3.  285^  13 

46,  19 

243,  11 
388,  11 

47,  9 
462,   17 

64,  24 
696,  24 
322,  2 
469,  32 
602,  20 

11,  6 
294,    16.     303,    8. 
482,  21 
178,  1 

29,  33.  VI  481,  3 
200,  17 

81,  3 
286,  11 
461,  23 
217,  27 
511,   14 

481,  3 
347,   12 
601,  26 

85,   10 

60,  21.   84,   18 
308,   10 
312,  11 
135,   16 
334,  17 
447,  6 
447,  21 
228,  10 
474,  7 
510,  17 
286,   13 
450,  2 
461,  22 

31,  14 
461,  25 
489,   11 

479,  17.  IIII  241, 
25 

16,  9.  V   34,   1 
460,   18 
142,  22 


INDEX  SCRIPTORVM 


623 


TerentiQB  in 

Adelphis 

Terentiuj 

)  in 

AdelphiB 

llll  2, 

9 

III  322,  12.  355,  19 

V4, 

22 

III  334,  2.  VII  498,  7 

24 

VII  475,  24 

6, 

8  sq,  ' 

I  389,  5 

32 

11     32,  12 

7, 

8 

VII  457,  1 

36 

•    III     75,  22 

8, 

5 

VII  465,  3 

39 

II  262,  18.  III  287,  4 

6 

VII  493,  28 

43 

III  304,  13 

8 

II  500,  2 

45 

I  37,  17.  73,  1.  155, 
16.    535,  24.    VII 
395,  14 

11 
16 
17 

sq. 

1I[  241,  19 

VII  454,  22 

I  339,  30 

46 

II     70,  13 

21 

VU  464,  8 

3, 

12 

VII  474,  6 

23 

III  69,  1* 

42 

sq. 

II  500,  12 

26 

VII  490,  28 

4, 

1 

VI  656,  12.  VII  468, 
11 

• 

27 
35 

VII  474,  1 
III  172,  11.  319,   16 

6 

Vn  471,  6 

9, 

4 

III  2,  1 

20 

II  591,  25.  III  14, 15 

5 

I  119,    9.     193,    3. 

26 

III  184,  19.  304,  8 

219,  5 

5, 

1 

• 

I  389,  22 

8 

VII  468,  30 

32 

VII  460,  17 

14 

V     67,  10 

43 

sq. 

III  364,  17 

in  And 

ria 

49 

VII  120,  2 

prol. 

1 

II  286,  6.  V  302,  6. 

63 

I  346,  25 

VI  454,  24.    658,  12. 

72 

III  119,  8 

VII  450,  7 

77 

VI  659,  10 

1  sqq. 

TII  422,  23 

78 

VII  493,  20 

2 

m  367,  18 

6, 

1 

11  514,  2 

3 

VI  467,  16 

7, 

21 

I  192,  7 

5 

VII  451,  4 

32 

V  449,  23 

8 

III  357,  8.  VII  456,  29 

35 

sg. 

III  231,  8.  329,  14 

10 

V  699,  8.  681,  14 

36 

^k 

VII  600,  8 

13 

Vn  514,  2 

42 

VI  482,  22 

26 

V  302,  11 

VI, 

1 

II  115,  1.  m  16,  10. 
237,  1.   V   67,  12 

11, 

1 

III  119,  5.  VI  523, 17. 
645,  19.  658,  15 

3 

III  377,  16.  VII  509, 

1  sq. 

III  331,    8.     422,    8. 

21 

503,  7 

8 

V  153,  13 

2 

V  397,  2 

2, 

6 

III  299,  12 

16 

III     26,  21.    311,  17. 

10 

sq. 

III  267,  27 

mi  661,  12.  VII  461, 

11 

11  428,  3.  VII  472,  8 

16.  476,  6 

3, 

21 

IIII     30,  4 

18 

III  257,  9 

23 

I  126,  15 

20 

III  188,  1 

25 

I  390,  4 

22 

VI  460,  17 

29 

III  138,  9.    VII  513, 
32 

22 
28 

sq. 

III  257,  12 

III  352,  3.  VI  559,  23 

41 

sq. 

III  107,  20*  177,  25. 

31 

• 

II  215,  2 

290,    18.    329,    8. 

33 

sq. 

III     69,  25 

• 

374,  15 

34 

11     91, 18.  VII 465, 4 

41 

aqq. 

III  225,  2 

39 

II     17,  2 

53 

VII  473,  3 

41 

III  433,  12.    VI  669, 

61 

V  136,  8 

14 

61 

sq. 

II  365,  25 

42 

III  109,    20.    166,    8. 

62 

^b 

II  159,  6 

mi  155,  6.  V  69,  33. 

4, 

6 

11  375.    22.    378,    8. 
561,28.111230,24. 
269,  22 

43 

519,  33 
I  223,  11*.  m  187, 
22 

10 

III  866,  21 

47 

V  617,  9 

16 

I  IdO,  10.  U  267, 21 

47 

sq. 

III     69,  21.  70,  6 

17 

I  819.  tA.  ni  2ai. 

77 
79 

sq. 

I  199,  11 
II  391,  18.  VU  493,6 

t. 

89 

^  VI  206,  3 

624 


INDEX  SCRIPTORVM 


TereniiuB  in  Andria 


Terentius  in  Andria 


I[ 


91  sqq. 

III  214, 

17.    221,  20. 

112, 

14 

VII  490,   17 

360, 

3 

24 

11  224,  8 

92 

III     87, 

4 

28 

I  22,   19.  539,  13.11 

93 

III     33, 

5 

fe67,   19.   IIII  515, 

96 

III  194, 

9 

30.   V   566,  7 

97 

III  250, 

14 

31 

I  542,  1.   II  244,  5. 

100 

III  250, 

16 

IIII  22,  24.   24,  24.  V 

102 

VII  483, 

29 

366,   17 

107 

V     39, 

21.  565,  23 

33 

III     78,  14 

115  sq. 

III  250, 

18 

3, 

3 

III     17,  6 

119  8q. 

III  228, 

15 

13 

I  889,   10 

121  8q. 

III  128, 

9;  19*.  190, 

14 

I  388,  81 

9.  333,  10       • 

27  8q. 

III     17,  7 

125 

III  46, 

25 

5, 

12 

VII  473,  9 

137 

VI  468, 

15 

9 

15 

V  509,  35 

140 

II  450, 

21 

17 

VII  117,  20 

144 

III    29, 

17.  345,  6 

6, 

16 

III  365,  16 

2,   1 

II  448, 

30 

20 

V  233;  11 

4 

III  423, 

24.   VI   568, 

24 

III     85,  25.    166,  6 

19 

27 

II  593,   11 

4  sq. 

I  389, 

16 

III  1, 

14 

II  501,   1 

5 

III  423, 

27 

2, 

1  sqq. 

III  425,   19 

6 

III  423, 

28 

3  8q. 

III  156,   1 

7 

IIII  555, 

12 

4 

llll  502,  33.  V  212,  35 

13 

III  286, 

19 

6 

III     38,   12 

17 

I  374, 

15 

17 

III  347,   14 

28 

VU  465, 

15 

21  8q. 

III     72,   10 

33 

li  369, 

14 

22 

III  137,   15 

3,   1 

III  103, 

27.    423.  32. 

24 

III  107,   12* 

VI  446, 

9.  558,  23 

24  8q. 

III  191,    3.    243,    24. 

4 

III  281, 

9.     320,    8. 

244,  1.  336,  2 

371, 

2 

26 

II  207,  13 

5 

II  391, 

16.    III   244, 

31  8q. 

III     72,  14 

25 

48 

III  243,  21 

6 

IIII  388, 

30.  V  509,  31 

49 

I  194,  29 

9 

III  327, 

22 

3, 

1 

IIII  24,  25.  556,  24.  V 

13 

1  446, 

18.  IIII  398, 

365,  16 

16. 

V  303,  14.  VI 

4 

111  281,  11.  320,   10 

458, 

»  20 

14 

VII  486,  29 

5,  9 

IIII  560, 

»  3 

18 

II  288,  16 

14 

VI  445j 

,  24.  446,  1 

23 

I  122,  9 

18  sq. 

III     81, 

8 

30 

VII  472,  17 

51 

V  565, 

22 

36 

III  246,  8 

52 

III     51, 

13 

44 

111  6,  26 

57 

III  244, 

9.    VII    482, 

4, 

3 

III  82,  8 

23 

10 

VI  447,  3 

58 

III  346, 

7 

6, 

2 

I  111,  7*.  11227,14. 

1.  2 

Vn  451, 

23 

111  7,  12 

5  8q. 

III  255, 

19 

8 

III  16,  8.  189,  3 

9 

VI  442, 

26 

15 

III  305,  4 

10 

m  191, 

17 

IIII  1, 

1 

II  592,  23 

12 

III  276, 

18.    316,  19. 

11 

III  174,  5 

354, 

6.  366,  15 

15 

III  194,  16.   288,    11. 

15 

111  288, 

1.  353,  16 

VII  453,  14.  472,  9 

19 

III  155, 

25.  194,  18 

29 

II  392,  24 

22 

VII  504, 

1 

2, 

4 

II  584,  7 

33 

11  286, 

17.111481,34 

5 

11  428,  10 

2,  1;  3 

VI  559, 

3 

10 

VI  446,  12 

8 

I  119, 

25 

11 

VII  450,  28 

13 

III  6,  2 

9 

13 

VII  644,  33 

INDEX  SCRIPTORVM 


625 


Terentias  in  Andria 


Tcrentius  in  Eanncho 


IIII  2,  19 

III  137,  6 

prol.  1 

V  302,  14 

26 

III  336,  15 

1  sqq. 

III  184,   15.  422,  36 

27 

I  110,  13.11158,13 

3 

VII  503,   19 

29 

III  237,  24 

5 

I  316,  15 

3,  24 

II  389,  23 

13 

im     74,  8 

4,  1 

VII  496,  2 

17 

V  302,22.  VII  461,  4 

6  Sq. 

III  187,  18 

20 

I  350,  12 

12 

III     74,  4 

32 

III  186,  1.  V  39,  20. 

18 

VII  479,  22 

162,  10 

22 

V  468,  24 

41 

I  400,  6 

24 

V  231,  37.  240,  18 

I  1,  1 

V  67,  28.  VI  434, 12 

24;  26 

III  174,  2 

1,  1  sq. 

III  96,     10.     248.     6. 

29 

III  64,  21.  72,  5 

423,  3 

33 

in  84,  21 

1  sqq. 

I  283,  21 

44 

VII  504,  3 

4 

VI  434,  12.    565,  27. 

48 

III  206,  28 

559,  22 

5»  1 

VII  477,  8 

5 

I  210,  13 

2 

IIII  36,  18.  VI  488, 14 

6 

I  207,  1 

2  sq. 

III  98,  26 

8  sqq. 

I  202,  3 

3     . 

II  152,    11.    im   16, 

14 

VII  488,  18 

12 

20 

III  111,  6.  328,  20 

9  sq. 

111  337,  22 

20  sq. 

I  241,  30 

12 

III     68,  29 

23 

I  206,  5 

13 

I  452,  11.  IIII  262, 

30 

III  196,  21 

28.  VI  451,  31 

2,  4 

I  242,  5 

19 

V  68,  24 

5 

I  449,  14.11177,20. 

V  1,  3 

VII  480,  1 

VII  499,  28 

6 

III    50,  r 

18 

m  50,  5.  VII  307,  27 

12 

III  273,  9.  VII  492,  6 

22 

VII  456,  16 

2,  2 

III  169,  23 

23 

III  335,  21 

5 

n  582,  19.    III   166, 

23  sqq. 

m  244,  4 

8.  207,  19.  V  565, 

24 

ITI     52,  14 

25 

25 

I  312,  23.  IIII  553, 

8  sq. 

III  100,  21 

' 

30.  VII  497,  17 

9 

TTI  337,  7 

33 

III  191,  6 

25  sqq. 

m  157,  17 

41 

III  137,  13 

27  sq. 

II  288,  19 

44 

im  149,  19 

3,  11;  14 

III  102,  3 

46 

I  201, 3.  VII  482,  16 

18 

III  166,  7 

51 

VII  450,  12 

18  sq. 

III  1,  20 

52 

VII  510,  3 

19 

Vtl  483,  2 

53 

III  331,  13 

28 

V  475,  8 

64  sq. 

lU  388,  2 

4,  4 

III     65,  4 

96  sq. 

I  81,  8.  218,  11 

9 

V  483,  27 

98 

I  343,  7.  II  428,  7. 

13 

I  408,  19 

V  650,  23 

16 

III     61,  5 

104 

III  348,  3 

19 

III  107,  14* 

106 

m  69,  1* 

20 

II  344,  8 

110 

VII  482,  20 

29 

III  179,  15 

II  1,  1 

I  389, 24.  VII 498, 29 

30 

I  451,  5.  IIII  395, 1. 

8 

I  216,  7.  III  336,  8 

V  293,  16 

13 

I  205,  1 

37 

IIII  212,  27.  V  45,28. 

20  sq. 

II  94,  2.  III  339,  4 

173,  11.    188,  11. 

23;  25 

III  91,  1 

VII  289,  3.  309,  32 

2,  1  sq. 

m  352,  8 

40 

III     62,  12 

8 

III     49,  27.    85,     18. 

43 

II  358,  16 

VII  307,  25 

5,  6 

III  107,  16*.  VII 488, 

10 

VII  497,  8 

7 

12 

II  401,  17 

8 

VII  475,  18 

15 

V     76,  21.  665,  22 

6,  6 

V     39,  21 

18 

IIT  322,  17 

626 


INDEX  SCRIPTORVM 


II  2, 


3, 


III  1, 


in  Eunucho 

Terentius 

in  Eunucho 

18  sq. 

III  355,  16 

III  2, 

48 

III  220,   1.  322,  19 

19 

III  361,  11 

53 

III  455,  30 

22 

I  455,  10 

3, 

14 

VII  453,   6 

28 

II  575,  9* 

21 

II  101,   12 

26 

I  76,  20.  IIII 26,  24. 

28 

II  449,  25 

126,  83. 

182,  26. 

4, 

1 

VI  556,   17 

V  451,  ] 

L 

2 

I  362,   7 

81 

VII  467,  14 

10 

II  430,   11 

98  ^. 

II  593,  6 

6, 

1 

I     97,  2 

89 

VII  481,  4 

6 

V  807,  7 

39  8q, 

n  i«0,  7.  III  328, 17 

30 

III  194,   14 

40 

III  181,  2!!. 

14S,  12. 

87 

llll     12,  6 

V  646,  20 

38 

VII  489,  23 

43 

VII  475,  14 

44 

II  459,  7 

48 

VI  485,  27 

45 

V     59,  10 

53 

VII  487,  11 

51 

VII  503,  ^ 

2 

Vn  481,  14 

51  sq. 

11  394,  3.   559,  2 

6 

VII  518,  20 

52 

II  475,  12 

8 

III  550,  1 

6, 

25 

IIII  543,  2 

9 

VJI  503,  21 

7, 

1 

III     98,  4 

10 

IIII  149, 17.  VII 354,  7 

IIII  2, 

7 

III  514,  25 

U 

III  241,  14. 

289,  23. 

12  8q. 

III  226,  14 

496,  16. 

512,  20 

3, 

3 

II  401,24.111285,15 

13 

I  114,  5.  II  153.  4. 

7 

III  804,  11.  VII  454,  5 

IIII  491,  28 

r 

22 

II  582,  17.  m  1,  22. 

19 

II  163,  14. 

III  80,  ^6 

2,  14.  166,  8.  174, 

20 

V     59,  24 

7.  207,   19 

22 

I  108,  14 

24 

III  507,  7 

23 

Illl     23,  26 

4, 

2 

III     74,  1 

24 

V  497,  41 

10 

III  8,  22.  mi  501,  38. 

27 

IIII  213,  21 

V  50,  28 

28 

III     68,  27 

13 

III     73,  19 

30 

III  179,  13. 

V   51,  5 

26 

m  316,    8.    368,    15. 

32 

V  470,  27 

376,  16 

40 

V  241,  8 

29 

VI  445,  12 

40  8q. 

III  349,  12 

29  8q. 

III  81,  12 

45 

I  103,  8 

81 

III  9,  11 

60 

III  11,  9.  VII  122,  12 

84 

III  318,  12 

66 

VII  119,  2 

w 

40 

m  318,  14 

1 

ni  376,  6 

46 

III  81,  16.  284,  1 

3 

VII  512,  20 

48 

m  73,  22 

7 

m  357,  10 

55 

VII  472,  21 

7  8q. 

III  114,  25 

5, 

6 

I  273,  16.    458,  22. 

10 

II  147,  2. 

IIII    542, 

IIII  400,  11.    VI   467, 

13.  V  348,  27 

12 

18 

I  218,  20 

12 

VII  456,  27 

25 

VII  481,  23 

6, 

6  sq. 

III  298,  21.  852,  22 

32 

IIII  558,  29 

12 

III  376,  9 

34 

VII  456,  25 

16 

11  678,  24 

34  sq. 

III  322,    14. 

351,    6. 

18 

m     90,  26 

355,  23 

20 

III  101,  3 

36 

VI  453,  16 

25 

VII  291,  22 

42 

II  501,  17 

7, 

4 

II  345,  6 

45 

III  337,  16 

8  8q. 

II  486,  8 

2 

V  565,  24 

10 

VII  504,  10 

2  sq. 

III  1,  24 

19 

VII  468,  9 

15 

III  34,  1.   115,  23 

21 

m  104,  12 

33 

III  225,  12. 

324,  2 

45 

II  269,    10.    310,    2. 

33  sq. 

lll  190,  4 

IIII  25,  9.  VII  491,  12 

36 

11     44,  7 

V  1, 

7 

II  286,   19 

INDEX  SCRIPTORVM 


627 


Terentins  in  Eunacho 


TerentiuB  in  Heautoutimommeno 


1.  12 
21 


2, 


3, 
4, 


23 

1 

5 

16 

44 

45 

2 

10  sq. 

1 

20 

26 


5, 


6, 


8, 


1 
3 
5 

16  sq. 

1  sqq. 

3 

19 

2 

6 

20 


VI  445 

III  189 

1  196 

I  118 

VII  482 

VII  461 

VII  488 

m  228 

VII  119 

III  244 

III  325 

VII  480 

m  294 

VII  482 

I  142 

V  450 

II  378 

10. 

III  73, 

II  197 

III  7,  16 

VII  487 

m  340 

VII  510 

VII  499 


in  Heautontimorumeno 
prol. 


1  sq. 
13 
19 

26  8q. 
41 
I  1,1 
10 

15  sqq. 
31 
41 

47  sq. 
50 
60 
72 
81 
89 
2,  8  sq. 
20 
35 
13 

14  sq. 
16 
10 

1  sq. 
9 
16 
30 

30  sq. 
44  sqq. 
46 

50 
60 
64 


III  423 

VII  501 

V  637 

II  308 

VII  479 

VI  445 

Vn  495 

II  400 

VI  447 

VI  468 

I  406 

VI  205 

VII  458 

I  378 

I  316 

mi  19 


II  344,  10 


III, 


n  360 
VI  459 


VII  510,  13 


o 
3, 


I  218 

VI  461 

V  250 

III  323 

VII  468 


16 
5 

30 
3 

15 
21 
26 
30 
18 
21 
13 
2 

12.  303,  6. 
18 
18 
29 

25.  III  274, 
VU  499,  16 
I 
21 


II  3,  77 
101 
103 
107 
119 

4,  2 
19 
m  1,  28 
51 


2, 


llll  1, 


24 

8 

15* 

19 


4, 
6, 


6 

21 

32 

12 

6 

5 

18 

1 

8 

23 

29 

2 

24 

27 

13.  VII  514,  5 

17 


12 
2 


2 

21 

32 

8 
13 


VII  482,  16 

m  7,  14.  Vn  497,  4 

II  197,  18 

n  268,  11.  363,  1 

I  54,  31.111125,32. 

V  555,  7.  VI  476,  21 

III  29,  28 

VII  455,  9 

Vn  464,  2 


102 
3 
14 
3,  40 
1 
6 

2,  6 

3,  21 
39 
5 
18 
3 
1-7 
21 

6,  9 

18 

20 

24 
8,  2  sq. 

32 
V  1,  57 

2,  8 

41 
43 

3,  7 

4,  4 

5,  21 

in  Hecyra  (?) 
prol.  1 
21 
I  1,  1 
8 

2,  1 

4 

46 

63  8q. 
64 
66 
94 
100 
102 
104 
114 
119 

120  sq. 
II  1,  2 
6 
30 

2,  1 


VII  504 

VII  464 

m  81 

VI  443 

m  69, 

VII  508 

VII  489 

Vn  460 

I  370 

IIII  34 

VII  462 

VI  445 

VII  468 

VII  494 

VI  445 

II  400 

VII  468 

VII  77 

m  29 

VII  500 

V  471 
II  593 

I  389 
II  428 
II  402 

V  618 
II  401 

I  339 

II  500 

VII  510 

VII  509 

III  49, 

13. 

II  590 

VI  199 

I  195 

II  355 

II  247 

I  223 

Vll  494 

VII  507 

m  423 

V  52, 
VII  420 

I  207 

VII  487 

II  484 

VII  457 

I  389 

VII  472 

VII  541 

II  104 

V  58 

V  624 
VII  502 

I  390 

VII  508 

VII  464 

VII  453 

VI  445 


18 
4 
6 
2 

7 

1 

3 

6.  U  529,  23. 

21 

3 

4 

14 

10 

23 

20 

15 

17 

28 

23 

17 

15 

12 

5 

3 

17 

22 

29, 

3 

4 

17 
9.  298,  7.  309, 
351,  20 

18 

10 

30  add. 

6 

10 

11 

18 

1 

13 
11.  207,  28 

1 

8 

30 

18 

2 

8 

23 

25 

14 

16 

37.  646,  4 

22 

1 

9 

20 

2 

9 


628 


INDEX  SCRIPTORVM 


Terentias  in  Uecyra 


Terentius  in  Phormiono 


II  2, 


III 


5 

5  sq, 
20 

1,  « 

2,  12 

14 

24 
33 

3,  11 


4, 
5, 


7 

18 

15 

36 

45 


IIII  1,  3 

7 

10 

19 

55 

57 

3,  4 

4,  10  8q, 
21 

23 
63 
64 
92 
97 
V  1,  7 
39 

2,  3 
9 

3,  31 

38 

40 
in  Pbormione 
prol.  1  sqq. 
2 
11 
28 
29 
31 
I  1.  1 


sq. 


1 
2 

7 
9  sq. 


2,  8 
12 


15 

17  sq. 
19  sq. 


VII 

I 

VII 

I 

VII 

I 

VI 

VII 

VII 

II 

II 

II 

II 

VII 

ini 


VI 
VII 

II 

VII 
VII 

II 
1 

VI 

II 

VII 
VII 
VII 
VII 
VII 
VII 
VI 
VII 

II 

VII 
V 

I 

VII 

IIL 

VII 

III 

V 
VII 

III 

V 

III 
I 

III 
1 

VI 

VI 

V 

I 
III 


455,  9 

229,  4 

508,  11 

368,  S.  VI  433,  4 

471,  10 

515,    6.    518,    20. 

555,  9;  20.  559,  11 

453,  24 
497,  22 

533,  11   (v,  add.) 

344,  13 

247,  20   (V.  add.) 

428,  20 

461,  24 

506,  32.    552,  20. 

V  18,  33.    57,    7. 

226,  27.  VI  199,11 

202,  17.  VII  348, 

28.  468,  17 

468,  19 

450,  17 

495,  22 
419,  19 

531,  3.  544,  6 

380,  2.  IIII  37,  12. 

489,   14 

288,  22 

505,  3 

460,   14 

482,  25 

496,  6 
452,  17 
122,  15 
446,  10 
419,  28 
238,  2 
419,  30 

59,  12.  VI  429,  33. 
450,  9.  452,  10 
22,  19.  539, 13.  II 
257,  23 
471,  1 

423,  16 

513,  3 

76,  25 

373,  1.  380,  27 

454,  18 

94,  10.  500,  11* 
187,  29.    VI   555, 
15.  VII  450,  19 
423,  20 
200,  11.11108,16 

99,  4 
223,  16 
199,  9 
446,  11 
371,  21 

497,  6.  III  328, 10 
255,  23 


I  2,  27 

27  8q. 

28 

82 
86 
38 

38  sq. 
89 

39  8q. 
43  sq. 
45 

48 
49 
51 

71  sq. 
73 

97  sq. 
101 
2 


3, 


4, 


II  1, 


2, 


5 
13 
14 
1 

2 

9 
13 

17 
20 
26 
32 
42 
45 
51 
17 

18 

19 

40 

40;  42 

41 

71 

73 

1 

13  sq. 

15 

26 

29 

4  sq. 

16  sq. 

17 


27 
56 
58 
71 
82 
4,  14 
III  1,  10 


V  591 
111  356 

I  276 
VI  462 

I  218 

II     47 

III  109 

III     26 

III  463 

I  889 
m     94 

I  223 

m     42 

II  392 

V  388 
III  257 
III  289 
III  139 

I  227 

II  258 

III     60 

Vn  474 

I  389 

I  214 

335 

VII  480 

IIII     17 

I  211 

Vn  482 

I  212 

III  283 

III  306 

III  455 

II  399 

III  280 

III  415 

I  313 

10 

II  385 

II  158 

VII  456 

III     95 

VII  512 

III     69 

III  337 

VI  555 

III  137 

III  332 

VII  497 

II     84 

III  375 

III     65 

VII  477 

II  487 

III  354 

VI  445 

III     97 

III  327 

III  170 

m     62 


10 

IH 

24.    462,  31. 

28 

17 

13 

18 

24 

16.  514,  23 

19 

6 

11 

14 

18    (v.  add.) 

19 

6 

23 

3 

24*.  393,26* 

3     III    188,  3 

18 

2 

2 

13.  II  162,  5. 
6 

27 
4 

15.  V  482,  24. 
14 
8 
18 
1 

30 

19.  537,  4 
14 
2 

14.  VII  454, 

13.  667,  15 

8 

22 

6 

13 

3 

10 

2 

9 

9 

7 

17 

4 

l 

24 

11 

1 

17 

6 

20 

18 

14 


INDEX  SCRIPTORVM 

rercDtius  io  PhoriDione 
III  1,  13  T  483,  19 

14  VU  128,  13  Theocrittu  I  48T,  9.  497,  10.  VI  66,  t. 
8,  10  III  349,  4  114,  S4.  !93,  Sl.  6S3,  4 

16               11  89S,  la  1,  1  VI  389,  S1S9 

3B               11  361,  SO  28  VI  114,  26 

40  fq.  111  312,  8  39              VI  114,  28 

42  UI  235,    le.   813,   6.  Theoctbtiu    II  238,  6.    VI   140,  3.   VII 

244,  19  213,  1 

40  III  ISb,  20*  in  iDetitatiooe  aitii  gTAQiiiUiticae  II[ 

3,  8  UI  409,  81  831,  24 

IG  tq.  III  466,  2«  Theodectes  VI  670,  24.  573,  84.  577,  13 

20  I  549,  22  Theodonu  IIIl  630,  25.  Theodonu  By- 

21  VII  501,  2  zantias  VI  573,  24 

aS                 I  807,  18  Theognidis  lilicr  I  482,  32 

39  111  32»,  17  TheophraBtua    1   487,    11.    IKI   630,   14. 

lUI  1,  21               II  583,  13.  111198,4  VI   169,  6.   160,  18.   6G7,  21.   670,  86. 

23  eq.  lU  251,  10  572,  t.  573,  94.  577.  12 

2,  13               U  340,  16  Theopompua  coniicus  1(289,  li  (t.add.). 

3,  6                     1  60,10.73,16.125,  aE^aria^nni    111  31.1,   13 

3.11315,16.350,12  Theoponipus  hiatoricun  VI  667,  3.   Phl- 

15  sq.  111  191,  8  lippicoD  VIIII  111  346,  8 
18               1  311,  Sa    111  817,  Theapia  I  487,  26 

20.  298, 19. 488,  S.  Tbntyraacbna  VI  57S,  23.  574,  7 

IIII  142,  18.  V  72,  Thncydjdes  1  Ul  187,  1 

12.VIU26,9.47&,6  11  111  870,  4 

29  VII  467,  3  VIK  111  806,  9 

30  1  379,  9.    V  61,  34  1     1  lU  287,  1 
39  UI  812,  14  8            in  339,  3 

48  VII  466,  5  23            III  310,  14.  386,  3 

62  VU  610,  15*  24            UI  894,7.303, 1.320, 

60               II  104.  16  80.  866,  6 

3,  61  lUl     31,  33  61            lU  366,  17 

4,  1  VU  472,  28  107  lU  296.  3 
6  II  329,  17  IIS  111  349.  2 
6                   1  222,  28  137  111  162.  1 

6  Sq.  UI  841,  16.  889,  8S  U     91            111  186,  18 
V  1,  16  VII     46,  19  lU     59           lU  890.  10 

3t  tq.        U  674,  12  92  lU  184,  13 

2,3  UI  260.  n.V311,35  lUl     62           111187,2 

3,  20  VII  482,  19  64            lU  361,  13 

-1,  2  VU  492,  12  70           UI  Sib,  14 

2  sq.  UI  873,  11  102            lU  310,  21 

3  II  S89,  6  121  III  363,  16 

7  111     61,  7  124  III  331,  5 

5,  9                 U  476,  9  VII     29  III  3.12,  14 

6,  1                  II  188,  4  Thyrsis  VI  506,  16 

31  U     92,  2  Tibulloa  I  87,  3.   130,  36.  484,  22;  26 
33  VU  460,  21  I  1,  1  gg.            I  484.  19 

7,  8                 II  262,  21  4  VI  187,  7.  284,  14 

8,  4                 V  471,  e  6  VI  612,  18.  616,  15 
25               V  480,  81  6,  3  I  145,  8 

25  gq.        U  496,  4  8,  12  I     90,  13 

54  VII  461,  6  77                 I  814,  36  adrt. 

86                 I  214,  1  11  1,  7  V  587,  17* 

96  in     98,  8  38               V  S80,  3 

9,  82                1  198,  10  4,  31  I   126.  4 
29  VII  G03,  24  TicidM  io  hymenaeo  II  189,  S 
37  VJl  473,  1  TimotbenB  VI  608.  4.  610,  15 

04  VII  464.  9  Tiro  in  Paudecte  1  807,  SO 

6&  VU  476,  20  TitiaDna  de  agri  colton  primo  1 368, 26* 


G30 


INDKX  SCRIPTORVM 


Titinms  I  55,  4.  138,  19.  241,  28.  II  207, 

10.  III  70,  20 

in  Barbato  (?)  1  198,  22.  202,  16.  207, 

18.  238,  4 

in  Barbato  II  227,  6.  266,  5 

in  Caeco  I  218,  24 

in  Ferentinati  II  213,  3 

in  Gemina  II  629,  12 

in  Hortensio  I  142,  24 

in  Inriaperita  I  196,  10 

in  Prilia  (?)  I  124,  2.  III  70,  17 

in  Psaltria  II  129,  15.  338,  9 

in  Quinto  II  377,  3.  398,  21 

io  Setina  I  122,  18.  198,  18.  204,  29. 

212,  9.  214,  1.  216,  3 

in  Tibicina  I  212,  18 

in  Varo  I  103,  29 
Trabea  I  241,  28 

Traianns  in  1  Daciconim  II  205,  6 
TranqnilluB  v.  Suetonius 
tripodes  Apollinis  v.  epi^^amma 
triumphatorum  tabnlae  VI  265,  22.  293, 

27 
tragici  r.  iaccrti  poetae 
Trogus  Pompeius   IIII  505,  24.  VI  593, 

21 

Trogus  de  animalibus  I  102,  10 

de  animalibus  libro  X  I  137,  9 

Trogus  Pompeius  in  libro  VI   H  248, 

2  (V.  add.) 

in  XXII  II  149,  5  (v.  add.) 
Trypho  II  548,  6.  III  202,  11 
Tubero  historiarum  IIH  202,  13 
Turpilius  III  418,  3.  VI  135,  26 

comoedia  nobili  cuins  titulns 

Demetrius  I  402,  12 

in  Epiclero  III  425,  5;  11 

in  Lindia  Ili  425,  1.  426,  1 

in  Paraterusa  II  478,  15 
Turranius  de  agri  cultura  primo  I  368, 

26* 
Tyrannion  IIII  529,  10.  530,  10 


Valentinus  V  677,  1 

Valerius  V  325,  25 

Valerius  in  Phormione  II  200,  1.    258, 

10 
Valerius  Antias 

libro  II  I  208,  1  (v.  add.) 

in  VI  annalium  II  347,  4 

libro  XXII  I  208,  2 

in  LXXIIII  II  489,  6 
Valerius  Maximus  in  memorabilium 

II  1,  10  II  195,  24 
Valerius  r.  Catullus  et  Probus 
Valgius  I  73,  20*.   102,  10.   143,  25.   V 

686,  4 

in  epigrammate  I  108,  7 

de   rebus   per    epistulam    quaesitis   I 


108,  28.   135.  23 


Valg^us  dft  transIatioQe  1  387,  6 

Vargunteius  VII  634,  5"^ 

Vacius  VI  60,  14 

Varro,  P.  Terentius  Atacinus  I  61,  9. 
90,  18.  137,  15.  272,  13*;  24*  457, 
8*;  2«>*.  499,  31*.  II  3»1,  20.  IIII 
228,  21*     396,  21*.    899,   20.     V  306, 

18.  349,  II*.  VI  60,  20.    147,  29.  VII 
264,  6 

belli  Seqnanicl  libro  II  II  497,   10 
in  Chorographia  II  100,   15 
in  Argonautis  VII  332,  7 

Varro,  M.  Terentins  I  &7,  16.  63,  17  (v. 
add.).  55,  4;  16.  73,  17,  77,  13.  78,  6. 
79,  3*.  82,  7.  84,  10.   99,   IC.    104,  3; 

13.  106,  2.  108,  11.  110,  16.  111,  23. 
122,  26.  129,  21.  131,  11.  138,  21. 
802,  6.  303,  7.  382,  4.  426,  21.  428, 
22.  439,  16  483,  2*.  487,  15.  488,  7. 
489,  18.  513,  1.  615,  3;  9;  14;  19.  ilS, 

14.  II  13,  9.  15,  4.  380,  3.  381,  11. 
384,  1;  6    387,  2.  419,  1.  450,  17.  499, 

19.  III  71,  2.  IIII  31,  2.  48,  37.  127, 
31.  152,  30;  38.  214,  33.  432,  25.  492, 
37.  519,  12.  520,  18.  529,  16.  530,  10; 

26.  564,  17.  V  10,  6.  41,  27.  48,  23. 
159,  23.  104,  13.  169,  13.  202,  3.  324, 
31.  326,  25.  351,  9.  357,  23.  547,  9. 
572,  18;  21.  574,  9.  575,  10.  576,  13. 
586,  17;  24.  687,  1;  10;  14;  17.  688,  1; 
4.  590,  9;  16.  691,  26.  692,  6.  693, 
18.  629,  18.  654,  21.  VI  4,  4.  63,  27*. 
55,  11.  409,  2846.  410,  2882.  556,  5; 
16.  665,  3.  573,  26.    VII  19,  6.    20,  2. 

27,  11.  29,  8.  69,  8.  73,  2.  77,  14.  100, 
1.  109,  6.  148,  10.  150,  11.  151,  4. 
152,  9.  154,  1.  159,  8;  23.  213,  13. 
266,  22.  276,  26 

de  actione  scenica  II  I  80,  10 

de  actionibns  scenicis  III  I  147,  6.  II 

204,  6 

V     I  95,  18 

in  actionibus  scenicis  V  590,  4 

in  Aetiis  I  144,  21.  IIII  31,  23 

in  annali  I  105,  6 

autiquitatium  divinarum  IIII  I  100,  23. 

XIII  I  105,  10 

XV  I  147,  1 

divinarum  III  II  620,  22 

humanarum  I  77,  10 

rerum  humanarum  I  102,  15 

in  I  humanarum  II  624,  2;  6 

antiquitatium    hnmanarum    XII   I  61, 

7.  137,  13.  II  331,  17 

XIII  I  146,  3 

XV  I  375,  21 

antiquitatium  Romanarum  libro 
XV  I  130,  34 

in  II  de  antiquitate  literarum  II  8,  2 
ad  Attinm  V98,  23.  108,  10 


INDEX  SCRIPTOEVM 


631 


Varro,  M.  TerentiuB  de  bibliothecis  I  87, 
24.  131,  23.  146,  32 
in  epheraeride  II  256,  20 
ephemeride  rostica  II  530,  1 
de  forma  philosophiae  II  I  103,  12 
de  gente  popnli  Romani  libro  I  I  125, 
13.   128,  27.  130,  6 

III       I  61,  6.  99,  17,  137,  12 
hebdomadon  VIIII  I  147,  4 
iu  libris  numerornm  V  517,  31 
(in   logistoricis)   in    Admirandis  I  72, 
23.  83,  28.  90,  3.  131,  16.  VII  280,  9 
in  Fundanio  I  61,  8.  137,  14.   II  331, 
19 

in  Latcrensi  I  368,  10.  II  511,  25 
in  Nepote  I  59,  15 
.   in  Scaevola  V  625,  1.  646,  6 
in  Scauro  I  77,  9.  88,  2.  106,  30.  131, 
24 

in  mensuris  II  420,  15  fv.  cuUl.) 
ntQl  ;|;a9axri2pcov  I  189,  25 
in  primo  de  origine  linguae  Latinae 
II  30,  15 

in  secundo  libro  Plautinarum  quaestio- 
num  I  486,  8 
de  poematis  I  53,  13.  99,  16.  140,  5 

II         I  106,  18.  126,  6.  141,  29 

III         I  141,  29 
de  poetis  libro  I  II  469,  9 
quaestionum  epistolicarum  V  588,  19 
in  epistolicarum  quaestionum  1 1 401, 1 

libro     I  I  138,  4 

III  I  104,  20 

VI  I  109,  1  (v.  add.).  128, 

28.  374,  16 
VII  I  73,  3 

Vlll  I  108,  10 

ad  Neronem  I  130,  17.  V  690,  26 
libro  III  rhetoricorum  II  489,  2 
de  rebuB  urbanis  III  I  133,  23 
de   scaenicis   originibus   I   80,  11  (v, 
add.).  107,  23.  120,  18 

hbro  I    I  95,  27.  128,  29 
in  Scauro  VII  285,  25 
de  sermone  latino  I  103,  26.  VII  266, 
28 

libro    I     I  124,  13 

V     I  126,  22.  136, 18.  205, 16. 
241,  27;  33 
de  vita  sua  I  89,  28.  132.  80 
ad  Atticum    de    vita   populi   Romani 

libro  I         I  126,  25 
de  vita  populi  Romani  libro  I  II  262, 
24 

de  utilitate  sermonis  IIII  I  123,  3 
in  satira  V  572,  15.  in  satura  II  487,  7 
Varro  Menippeus  I  371,  26 
in  poetico  libro  (?)  I  400,  29 
in  Age  modo  I  66,  17.  120,  32 
Varro  Menippeus  in  Age  modo  1 1 18, 8 
nBq/i  atQSCftav  II  98,  9  (v.  add.) 


Varro,  M.  Terentius  aXXog  ovtog  *HQa%Xrjg 
II  232,  6 

in  andabata  II  209,  3.  528,  26 
Menippeus  in  Catamito  V  468,  2 
in  cucino  II  376,  25  (v,  add.) 
in  cynico  II  376,  25  (v.  add.) 
in  cynodidascalo  VI  261,  18 
in  cynorhetore  I  367,  27 
de  nomismatis  II  209,  11  (v.  add.) 
in  Plutotoryne  I  105,  5.  375,  27* 
in  praetorina  (?)  I  375,  27 
in  Prometheo  libero  I  400,  29* 
in  Pseudaenea  II  81,  7 
in  magno  talento  II  482,  6 
in  Triphallo  I  80,  12 
in  libro    qui  est  de  grammatica  VII 
163,  1 

de   lingua  latina    ad   Marcellum    VI 
655,  11 

in  geptimo  de  lingua  latina  ad  Mar- 
cellum  VI  556,  7;  14 
de  lingua  latina  ad  Ciceronem  I  381, 
22.  II  333,  12.  Illl  30,  27.  V  318,  32. 
584,  27 

III  I  377,  12 

V  104  II H  7,  5 

108  I  73,  9 

110  I  375,  20 

118  I     58,  17 

169  sqq.    III  410,  9.  416,   19 
VII  93  II     90,  3 

VIII  54  I  104,  28 

XI  I  80,  3.  131,  7.  141, 

31.  142,  20 
XIII  I  105,  14.   139,  15 

XXII  I  142,  20 

XXIIII  II  640,  4 

rerura  rusticamm  I  65,  16.    II  530,  1 
I  I  134,  10 

2,  11.  I  387,  7 

2,  24  I  130,  33 

2,  25  I  376,  8 

I  25  II  520,  21 

45,  3  I  142,  14 

67,  1  II  163,  1 

II  11,  7  II  168,  16.  321,  20 

III  L  142,  14 

6,  7  I  118,  25 

6,  18         I     79,  21 
9,  3  I  126.  16 

9,  8  II  162,  18 

12,  1  I  134,  8 

VectiuB  I  490,  8*.    Vectius  Titinnius  I 

490,  17* 
Vegetius  Renatus  rei  militaris  libro  primo 

(20  extr.)  II  97,  19 
Velins  Celer  respondens  Hadriano  impe- 

ratori  per  epistulam  II  547,  1 
Velius  LongUB  I  94,  1.  210,  7.  VII  147, 
6.  154,  12.  161,  7.  212,  25 
in  II  Aeneidos  I  175,  14 


INDEX  SCUIPTOBVM 


Telios  LoDgnB  in  Terg.  Am.  T  I  113, 
8».  666,  22 

H.  TelleiDs  Fntercnliis  libro  I  II  24S,  4 

TeT^ag  I  84,  7.  34,  28;  29.  6S,  18.  80, 
SO.  84,  1.  123,  6.  128,  1.  216,  31.  II 
G7,  19.  470,  6.  III  432,  32.  IIII  89,  20. 
130,  29.  182,  28;  32.  196,  23.  SS3,  26. 
236,  11.  T  4fl.  18.  48,  !6.  189,  18. 
291,  B.  3S6,  S9.  346,  12.  370,  16.  60G, 
25.  544,  ST.  G73,  31.  677,  10.  680,  S. 
582,  4.  687,  S.  690,  23.  691,  18.  VI 
6S,  85.  114,  29.  210,  5.  231,  6*.  260, 
80.  292,  21.  587.  16.  636,  26.  TII  214, 
1.  232,  5.  259,  26.  !64,  S3.  291,  22. 
S34,  6.  543,  86 

ia  proluuonibuB  Bnii  I  612,  27 
libnim  inwtn  Cupam  inecripsit  1  63,  It 
Aeneis  TI  66,  21 

cotalect.   4,   9   iambico   epigramroEite 
VI  137,  23.  640,  27 
Cfttalect  8.  1  TI  306,  2376 

Tergiline  bocolicon 

1,  1  VI  240,  10.  376,  167G. 

613,  23 
3  TI     73,  12 

6  IIII  236, 23.  TIl  605, 13 

7  llll  234,  18 

9  II  866,  14.  V  67S,  27 

10  1  346,  22.  TII  489,  S2 

11  VI     22,  J2 

15  T  372,  36 
14  V  624,  18 

16  I  427,  19.  III  SO,  21. 

91,  10.  1111209,20. 
V  420,  31 
80  Sq.     III  332,  16 


I  417, 10.  V1U22, 15 
Vi   116,  24 
1  456,24.1111420,11. 
443,  6.    V  24,   32. 
76,  19.270,S6.S79, 
•27.  VII  364,  4 
VI  446,  23 
II  S96.  12.  T  369,  32. 

566,  1 
T  676,  10 
I     79,  16 

V  369,  8- 
VI  SS4,  S* 

I     71,  14 

V  690,  11 
,     I!I  300,  12 

I  106,27.  140,14.  VII 
191,  10 
IIU  226,  1 
III  26,  11.  IIII  149,  2. 

V  656,  19 
ni  SG,  3 


Tergilina  bccolicon 

I,  63 

I  89,  30.    II    160,  3. 

T[  816,  e.  TTI  340,31 

69 

11  296,14,314,11.1111 

16,  14.     V  869,  Sl 

70 

llll  361,   18.  400.  6.  V 

306,   89.  8S4,  84 

71 

Iin  230,   21 

74 

11  632.   11.  1111183,8 

76- 

VII  600,   84 

77 

TU  600,   20 

80 

TH  S66,   27.  fi06,  24 

81 

III  66,  7.  873,  17.  lUI 

397,  28.  TII  608, 19 

81  sq 

I  36,  10.  881,  6.  44S, 

1.  Tl  l6l,  11.407, 

377! 

83 

TI  108,  9 

2.  » 

II  378,16.111267.21. 

377,16.800,8.1111 

487,  21.  VI  72,  11. 

Vil  119,4.  449,12 

6 

IIU  229,    !8.    S60,    11. 

620.  3.   VI   116,  1. 

142,  6 

7 

IIIl  232,  31 

10 

VI  450,  24.  46«,  13 

11 

I  71,  1.  Illl  260.  13. 

TIl  863,  32.  296,   19 

14 

IIII  260,  13 

18 

499,  19 

19 

Tl    483,  8 

20 

n  113,  2.  IIl  216,23. 

Tl    449,  6.  463,   11 

22 

IHI  7,  6.  T  348,  20.  VI 

472,  S 

S3 

T  232.  33.  TI  28, 12. 

TII  481,  28 

84 

mi  623,  32.  628,  12.  VI 

638,  8 

29 

TII  477,  4 

34 

I  103,  6.    Tll  74,  8. 

601,  19 

40 

TI  128,  16 

46 

im  164,  37 

11  142,  16 

54 

I  22,  3.    136,  2.    III 

487,  12.  T  429,  26 

63 

mi  82,  27.  43!,  11 

63  «9 

I  449,  2 

66 

I  14,  16.  489, 12.  IIII 

268,  7.  T  119,  10. 

399,  11.  VI  27,  14. 

30,  16.  218,  7.  687, 

18.    Tll    232,    W. 

388,  3 

68 

TI  446,  24 

71 

VH  483,  1 

13 

VI  467,  20 

3,  1 

I  111,  10.11676,7«. 

m  179,  10.  T  51,  6. 

INDEX  SCEIPTOEVM 


633 


Vergilius  bucolicon 


3, 


1 
1 
5 
6 


sq. 


8 

10  8q. 

12 

13 
20 
22 

23 
25 

26  8q. 
32 

33 


35 
44 
50 
52 
57 
59 
60 

62 

62  sq. 
63 
64 
69 


69  sq. 
11 

79 


80  sq. 
82  sq. 
83 

88 
89 

90 

90  sq. 
92 
94 
95 

96 
97 
100 
101 


V 

VI 

VI 

I 

V 

IIII 

I 

I 

VII 

V 

I 

m 

UII 

n 
iiii 

III 


III 

VI 

III 

VI 

I 
III 

VI 
VII 

VI 

ni 
I 

iiii 
I 


II 
III 

I 


III 
III 

V 

III 
II 

iiii 

I 

vn 

V 

iiii 
II 

VII 

ini 
I 


53,  4.  210,  24 
389,  2133 

22,  19.  505,  19 
36,  4.  mi  264,  9. 
448, 17.  VII 329,  6 
'250,  24 

285,  19 

268,  13.  IIII  228, 

23 

463,  13 

673,  2 

229,  15.    VI   362, 

1242 

213,  25.  VI  507,  3 

412,  24.  V  218,  23 

413,  2 

186,  26.    VI  504, 

11 

213,  27.  IIII  232, 

21.    VI    216,    12. 

Vn  340,  23 

203,  18 
513,  13 
295,  11 

506,  26.  513,  5 
61,  27 

65,  8.  229,  5 
292,  20.    303,  35. 
497,  17 

507,  8.  513,  15 
172,  8 

136,  6.  VI  446,  24 

260,  4 

106,  25.    140,  14. 

V  586,  20.  VII  286, 

23.  461,  16 
424,  15 

95.  21.  207,  4.  241, 
6.  V  648,  35 

204,  8.  V  119,  7. 

VI  507,6.613,11. 

516. 16.  VII  254,  3 
185,  9 

185,  5 

506,  15.^  VI  607,  l. 

513,  9 

307,  6 

175. 17.  V  177,  32. 
558,  7.  579,  10 
402,  19.  V  312,  8 
463,  2 

477,  31 
66,  24 

129,  10.    225,  24. 
VI  233,  10* 
14,  16.  VII  250,  4 
328,  15 
256,  2 
36,  5 


Vergilius  bucolicon 

3,  103  III 


104 

105 

106 

109 

5 

8 

30 

39 

46 

49 

54 

55 

56 

57 

5,  1 
1  sq. 


6 

6 

7 

8 

11 

18 

25 

34 

36 

27 

38 

39 

45 

45  sqq. 

46 

47 

48 

50 

54 

56 

61 

67 

70 

72 

73 

78 
80 
82 
85 

87 
88 


l 

VI 

IIU 

VU 
lUI 

vn 

UII 

II 

VI 

VI 

VI 

UI 

VI 

U 

II 

VI 

m 

lUI 

uu 

lUI 
VI 

vn 
I 

VI 

VI 

VII 

u 

V 

I 

UII 

uu 
II 

lUI 

II 
vu 
im 
vu 

VI 
VI 
VI 
VI 
VI 

VI 

V 

vu 
I 

lUl 

u 

VI 


284,  15.  VI  37,  5. 

626,  9 

417,  18.  VII  422, 

21 

462,  24.  VII  500, 
15 

213,  19.  VII  481, 
19 

463,  21 
487,  20 
454,  31 
250,  19 
175,  17 

506,  23.  513,  3 

513,  25 

505,   12 

82,  13 

66,  29.  504,  13 

297,  18 

3.  V  389,  23. 

12 

1 

22.    235,  12. 

16 

36.    VI  503, 


OBAMMATICI   LATIXI   VII. 


291 

423 

443 

181 

346 

241 

23 

252 

248 

503 

459 

118 

507 

450 

463 

175 

581 

463 

227 

233 

336 

233 

329 

454 

250 

463 

513 

506 

503 

203 

116 

388 

164 

514 

580 

120 

81, 

238 

16 

575 

355 

41 


6.  V  528,  10 
17 
18 
2 
7 

10.  513,  7 
21 
19 
17 
30 
36 
3 

32 
23 
32 

15  540,  16 
23 
7 

23 
27 

21.  513.  1 
25 
23 

22.  142,  1. 
2096 

6.  506,  23. 
1 
9 
14 
11.  VII  291,7 
15.  VII  463, 

7* 
1026 


634  INDEX  SCRIPTORVM 

Vergilius  bacolicon  Vergilius  bucolicon 

6,  89            VII  463,  24                                   8,  27  VII  643,   17 

6,  3  sq.          II  526,  21  28  I  269,  2.  II  144,  15 

5  Vn  542,  42  30  VII  611,  6 
9               VI  467,  30  32  III  321,   16 

9  sq.         III  246,  3  34  I  414, 24.  VII 417, 6 

13            UII  226,  15  41  III  86,  11.  V  261,  22. 

16                 I  107,  26  619,   17 

18  I  119,  29  43  I  16,   11.  435,  28.  V 

19  VI  463,  1  232,  36.     403,  22. 

20  VII  510,  26  638,  14,  VI 28, 17. 

21  mi     18,  26                                                    ,  626,  9 
29            VII  475,  17  44  IIII  226,  16 
44               V  119,  8  47  V  107,  7 
47           IIII  219,  23.  V  100, 20.  66  V  389,  23 

VI  31,  26  56  I  29,  19.  642,  26 

63  VU  52,  19  68  TI  465,  28 

64  V  461,  13  61  VI  108, 31. 377,  1730. 
58  sq,       III     79,  13  VII   463,   30 

61  Iin  259,  8  63  III  228,  27 

62  I  463,  35.  IIU  209,  65  VII  543,  28 

20.  393,    31.  446,  66  VII  469,  6 

36.  V  291,  15  66  sq.  I  238,   10 

62  8q.        II  65,  7.   165,  2  69  IIII  231,   13.    VI    113, 

66             VI  216,  10.  VII  340,  31 

22.  454,  27  71  I  342,  14.  II  413,5. 

76            IIII  396,  16  IIII  412,  26.  604, 

86            VII  459,  14  41.  V  218,  21 

7,  1                III  66,  6.   79,  9.   IIII  75  II  223,    7.    339,    13. 

247,  33.  V  67,  17.  III  523.  24* 

VI  114,  32  77  VII  648,  27 

4                   I  457,  19  80  II  398,  8 

6  V  624, 39. 046, 7.  VII  83  1111230,29 

500,  5  87  im  254,  14.   V  69,  10 

6              VII  468,  9  88  VII  466,  24 

8              II II  149,  7  93  VII  493,  9 

11                II  475,  11.  558,  21  108  VI  218,  11.  VII  254,5 

16  VII  459,  11                                   9,  1  I  216,  2.  lU  350,  7. 

17  VI  203,  28.  VU  502,  VI 221, 4.  VU  269, 

18  22.  360,  10 

19            VU  490,  31  2  IIII  223,  6.  229,  22 

21            IIU  231,  10.  VII  423,  5  lUI  252,  18 

16  6  III  317,  5 

21  sqq.        1418,13  11  IIII  238,  25.  V  548, 27 

33               II  263.   2.    IIII   260,  14  IIII  252,  9 

1.  VII  333,  17  15  lUI  254,  1 

37               V  36.  10.  147,  3.  VU  \6  lU  180,  4.  191,  28 

544,  16  21  VU  510,  26 

38;  42      VI  465.  28  23  VII  271,  15 

47            lUI  262,  4  24  VU  482,  3 

66  VI  233,  10*  24  sq.        II  426,  13.  467,  7 

69            VII  490,  32  30  11185,29.89,26.479, 

8,  4              VII  506,  2  24.    484,  26.    VII 
13                 I  135,  26  543,  21 

16            VII  478,  24  34  VU  461,  28 

19  sq.       III  275,  19.  326,  23  36  VII  543,  21 

21  III  302,   18.    319,  21.  38  VII  543,  2.S 

VI    73,    32.     110,  39  UII  236,  24.    568,  16. 

30.  123,    12.  142,  V  67,  27.  618,  18 

22.  378,  1770  40  UII  213,  20.    VI    448, 

22  sq.        II  177,  2  19 


INDEX  SCEIPTOEVM 


635 


VergiJius  bncolicon 

9,  42 

VI  448,  17 

43 

VII  543,  23 

46 

III  280, 1.  296, 1.  298, 

■  16.  328,  4.  VI  41, 

27 

46 

Illl  229,  28 

47 

im  247,  22 

51 

VI  213,    3.    507,    13. 

VII   290,   5.    309, 

25.  339,  29 

52 

VII   117,  23 

53 

IIII  261,11. VII496,31 

53  sq. 

II  387,  4 

56 

IIII  237,  15 

58 

UII  228,  15 

60 

VII  543,  32 

10,   1 

V  403,  12 

10 

IIII  231,   11 

12 

I  13,  33.  14,  23.  IIII 

258,  10.  V  29,  29. 

VI  27,  17.  30,  19. 

VII  264,  7 

13 

I  136,  4 

16 

IIII  666,  22.  VII  501, 

18 

19 

VI  360,  1191 

20 

VI  32,  3.  VII  543,  31 

23 

IIII  260,  16 

28 

III  296,  22 

32 

VII  498,  14 

35 

IIII  247,  27 

36 

VII  644,  3 

37 

IIII  250,  16.  261,  21 

46 

VII  471,  31 

49 

III  90,  23.  91,  10.  IIII 

520,  1 

50 

IIII  552,21.  VII  544, 1 

57 

VII  544,  3 

66 

VII  644,  1 

67 

1111  12,  3 

68 

VII  544,  2 

69 

I  13,  5.  15,  31.  429, 

26.    IIII  257,    10. 

479,  9.    VI  30,  6. 

213,    4.    219,    13. 

587,  14.  VII  231, 

6.  340,  1 

77 

VI  383,  1924 

georgicon 

I  1 

IIII  79,  33.  VII  155,  1 

4 

VII  254,  1 

6 

IIII  236,  33.  237,  22 

7 

im  12,  3 

7  sqq. 

VI  359,  1140 

13 

VI  360,  1194 

14 

VII  461,  11 

16 

I  14,  19 

17 

VII  461,  19 

24  8q. 

I  204,  32 

31 

mi  227,  6 

Vergiliua  georgicon 


I  36 

IIII  226,  16 

38 

I  393,  29 

42 

V  400,  24 

4:^ 

V  478    23 

43  8q. 

II  398,  11 

44 

VII  644,  11 

45 

I  499,  1 

46 

VII  544,  12 

54 

VII  485,  27. 

544,  13 

66 

II 11  250,  8 

67 

III  170,  16. 
14 

VII  644,, 

67  sq. 

lil  63,  31 

73 

II  175,  17 

78 

V  686,  26 

83 

m  362,  19 

89  8q. 

II  315,  20. 

361,  16 

92 

VII  121,  11 

96 

VII  126,  9.  t 

272,  23 

99 

m  273,  26. 
302,  22 

280,  10. 

100 

im  124,  3 

101 

n  176,  17 

106 

im  247,  14. 
70,  6 

V  66,  20. 

108 

V  691,  26. 
14 

VII  471, 

116 

IIII  252,  12 

120 

I  100,  26 

126 

III  46,    12. 
1185 

VI    360, 

127 

VII  482,  26 

131 

II  176,  17. 

V  668,  6 

132 

V  679,  10 

134 

IIII  260,  18 

136 

VI  604,  21 

137 

im  263,  3 

138 

V  404,  2 

160 

II  176,    17. 

V    676, 

14.     VI 

608,    10. 

513,  33 

164 

V  681,  30 

160 

III  461,  28. 
1032 

VI   356, 

166 

V  692,  22 

167 

IIT  65,  1 

170 

Vn  544,  23 

171 

III  10,  7 

173 

VII  267,  22 

178 

I  268,  30. 
24 

VII  644, 

180 

VII  121,  12 

183 

I  269,  6.  II  144,  12. 

V  592,  1.   V1I4H9.3 

185 

V  69,  16.  ! 

233,  8 

187 

IIII  243,  22. 

539,  19. 

VI    504, 

17.   VII 

479,  16. 

544,  22 

189 

I  214,18. 

II  175, 17 

192 

VII  644,  21 

41 


636  'iNDEX  SCRIPTORVM 

Vergilius  georgicon  Vergiliud  georgicon 

I  193             II  388,18.393,2.  III                   I  409  IIH  249,  4 

272,  24.  273,  7  410  VII  428,   26 

196  II  345,  10  410  8q.        I  418,   24 

196  8q.      II  329,  7  415  IIII  247,    16 

198  IIII  226,  11  418  sq,      II  444,   5 

203               I  120,32.11345,19  419  V  482,   17 

208             II  366,11.367,4.11!  429  IIII  249,   34 

189,  11.  IIII  3,  15.  432;  459  III  289,   7 

V  555,  8  434  V  61,   1.   204,  4 

210  I  328,  20.    550,  28.  437  1   14,  13.  IIII268,6. 

II  176,  17.  V  177,  VI  27,  16.  30,  14. 

33.  606,  26.  579.  8  VII   388,  4 

211  IIII  254,  23.  VII  514,  438  VII  485,   10 

15  442  IIII  618,     19.    V    276. 

216               I  34,  25.  93,  13  28.    498,   26.    VII 

219             li   175,  17.  IIII  14,7  486,    10,  505,  20 

221            VI  29,  15.  3G0,  1188  '445  III  54,  3*.    196,  2.  V 

227          IIII  250,  5  268,  29.  292,  5 

232  V  401,   16  446  VI  221,   16 

233  V  573,  17  447  V  308,  21 

243          VII   489,  13  449  VI  362,  1240.  611,19 

245  III  37,  27.  VI  514,  11  456  sq,     III  62,  8 

246  IIII  231,  8.  VII 493, 3  457  IIII  240,  3.    V    36,  17 
261             V  471,  23  460  V  521,  11 

261  sq.      II  519.   12  463  VI  343,  611 

264              V  592,  25  478  IIII  562, 24.  VI  204,25 

269          VII  544,  26  480  V  177,  33 

271  VII  493,  11  482  I  500,  8.     IIII    425, 

272  II  334,11. V1I644,27  16.  V  30,  13.  121, 

276  VII  473,  15  35.  VI  67,  18.  VII 

277  VI  467,  10  249,  14 
280  VII  402,  4  604  III  278,  13 
287     VI  237,  17*  509  IIII  260,  32 

289  VI  463,  24  512  VI  27,  20 

290  VII  466,  17  516  VI  15,  26 

296            VI  637,  9                                      II   1  III  32,    17.    IIIl    260, 

306             II  142,  15  26.  VI  429,  6.  VII 

312  IIII  249,  32  512,   10 

313  VI  201,  9  2  VI  538,  16 

316  II  175,   17.  V  579,  7  3  I  99,  14 

317  II  175,  17  4  VII  497,  16 
320  sq,  III  64,  1*  4;  7  V  618,  17 
337  VII  484,  8  6  IIII  257,  10 
:{44  VI  345,  682  7  II  424,  6* 
352  VII  253,  22  9  I  216,  18 
355               I  410,  12.    III   292,  12  V  500,  2 

10.  VII  501,  12  18  VII  509,  11 

300            III  273,  21.  VII  512,  19  II   154,  13 

15  24  VII  466,  17 

362            VI  514,  5  20  V  347,  3 

367            VI  513,  29  28  VII  469,   14 

371          VII  253,  28  31  V  589,  22 

373  sq.     lll  35,  20  32  IIII  249,  18 

379  sq.        I  217,  22  32  sq.       III  68,  9 

391  sq.        I  35,32.65,31.145,  33  8q.        II  632,   13.    634,  11. 

26  545,  6.   569,  30 

397             V  120,  4. 321.31.  VI  40  IIIl  222,  36 

347, 755.  V 11 249, 8  41  I  462,  3 

399  Vll  467,  3o  44  IIII  554,  8 

400  V  590,  7  40  IIII  264,  12 


INDEX  SCRIPTORVM 


637 


Vergilins  georgicon 

Vergilius  georgicon 

II  49 

IIII  252,  16 

II  289 

II 

49  sqq. 

III  256,  1 

293 

IIII 

53 

IIII  254,  26 

297 

IIII 

59 

VII  496,  29 

299 

IIII 

63 

I  99,12.1111260,30 

67 

IIII  227,  28 

68 

IIII  261,  26 

301 

llll 

69 

llll  228,  9 

314 

V 

69  sq. 

VI  222,   18 

336 

sqq.  III 

70  sqq. 

II  438,  5 

338 

im 

76 

VII  478,  1 

365 

Illl 

79 

V  519,  35 

373 

VI 

83 

IIII  220,  2.  250,  9 

381 

VII 

85 

I  99,  10 

382 

sq.       II 

86 

IIII  22,  21 

384 

I 

87 

II  295,  17 

93 

IIII  19,  1 

96 

VII  459,  7 

97 

III  185,  15 

386 

VII 

106 

I   103,  22 

389 

m 

124 

IIII  260,  23 

394 

I 

125 

I  417,  16    VII  422, 

395 

mi 

19 

396 

I 

131 

I  136,  8.  VII  507,  7 

403 

aqq.  III 

132 

IIII  249,   10 

410 

IIII 

134 

VII  455,  3 

420 

m 

135 

11  388,  20.    III   272, 
22.     273,    4.    VII 
492,  5 

425 

I 

148 

IIII  238,  21 

437 

III 

159 

mi  229,  31 

438 

im 

166 

VII  474,  12 

438 

sq.    III 

167 

mi  228,  34 

443 

11 

168 

IIII  260,  10 

447 

V 

169 

IIII  407,  6    490,   18 

448 

VII 

170 

II  62.  22.111498,21. 

449 

V 

IIII  640,  3 

451 

im 

175 

II  360,  9 

177 

mi  2M3,  20 

456 

V 

180 

IIII  257,  31 

463 

VII 

181 

VI  361,  1222 

467 

VII 

189 

il   165,  12 

468 

m 

192 

VI  454,  9 

472 

in 

193 

V  578,  4 

475 

VI 

194 

I  486,  4 

479 

VI 

196 

II  192,  36* 

483 

III 

204 

IIII  233,  18 

214 

V  591,  26 

486 

iiii 

222 

VII  473,   18 

487 

*    II 

223 

III  217,  8.  VII  501,  7 

490 

I 

241 

IIll  211,  22 

242 

V  477,   14 

490; 

493  VII 

243 

Illl  224,35.  VII  478,  3 

493 

1 

250 

I  343,  23.  II  397,  22. 

506 

VII 

V  649,  12.  650,  26 

519 

V 

261 

VI  358,  1117 

520 

11 

272 

VII  81,  2 

622 

VII 

278 

IIII  260,  24.    VI   362, 

623 

VII 

1256 

636 

I 

280 

1  372,  19 

482,   17 

252,  28 

246,  18 

478,  29.  V  29,  20. 

VII  230,  25.  538, 

24 

235,  24 

685,  22 

256,  6 

233,  6 

?52,  10 

346,  681 

104,  11 

64,  11 

374,  7.  II  540,  18. 

V  61,  20.  383,  33. 

593,    2.     VI    362, 

1256.    VII   511,  1 

489,  25 

474,  7* 

486.  6 

245,  24 

266,  9 

81,  26 

239,  31 

46,  21.  IIII  254,  5 

454,  27.  II  390,  25. 

393,16.432,  6.  III 

364,  11 

158,  25 

261,  23 

230,  1 

309,  23 

674,   14 

486,   13 

41,   1 

617,  10.  Vll  478, 

21.  493,  15 

60,  16 

478,   11 

494,  24 

218,  6 

293,  ^l 

445,  8 
360,  1194 

289,   5     IIII   252, 
3    VI  445,  21 

240,  33.  V  399,  12 
72,   1 

417,  27.    VI    213, 

20 

423,  1 

417,  28 

458,  15.  464,  3 

572,  12 

142,  15 

164,  21 

79,  11* 

446,  6.    IIII    398, 
11.  V  303,  6 


638  INDEX  SCKJPTOllVM 

VergiliuB  georgicon  Vergilius  georgicon 

II  642  I  276,  6.  462, 1.  IIII  III  168  8q,        I   238,  6 

401,  27.  V  310,  26.  184  I  98,    18.    IIII   211. 

„„  VI  461,  9  26.    241,  33.   640, 

III  1              IIII  228,  2.  233,  1  24* 

6               VI  689,  29  186  IIII  241,   19 

6  1  496,  14.  VI  71,  32.  189  I  266,    18.    VI   284. 

73,9.161,8.260,  17 

23.    292,    7.    407,  201  llll  248,   6 

2780.610,20.616,  204  VI  866,   1029 

8.  VII  329,  6  206  sq.      II  426,   16 

7  I  78,  22.  VII  468,9  212  IIII  262,  29.  V  475,  5 

8  I  82,  34  218  III  38,  17.  46,  8.  IIH 
18            VII  602,  7  662,  29 

17  V  686,  9  216  I  842,   17.  V  649,  11 

18  VI  27,  21  216  sq.      II  418,   12 
81            VII  478,  22  219  VII  497,  27 

86               V  63,  8  -328  IIII  438,  3.   V  239,  7. 

42             III  62,  24.  IIU  236,  L  449,  22 

247,  24  2-26  VII  469,  23 

62  VII  329,  9  230  V  500,  26 

63  I  409,  16.  II!  32,  12.  231  11164,21.     III    282, 

63,    10.    29-2,    20.  9.  VII   497,  24 

348,    16.    366,    1.  288  VII  496,  8 

IIII  266,  26.  391,  239  I  201,  26 

16.  t  78,  14.    VI  243  V  399,  14 

429,  4     VII    364,  246  Illl  82,   27.     VII    49.5, 

17.  612,  8  28 

64  VI  282,  24  H^  ^  600.  10 

58             1.1  292,  U.  VI.  50,  ^^  ^j  ^  |«  ^  ^^^    ^^ 

69  8q.          I  2r,8,  32  299  V  672    19 

?5            "V  522;  39  ^"  '  ««f- f  '**■  '   '' 

It        Sl     ?:Iv.  v..a5.  -  "a'8."3Ti^- 

VII  497    29 

89  8q.          1  463,  20  321  III  300,  10 '   ^ 

93  V  278,  8  326  III  .n,  14  84, 28.  148 

94  II 11  229,  14  20    369,   20.    Illi 
102            VI  356,  1046  045^    7.    413     ^^ 
104               1  648,  22  428,22.  V  136,8. 
113            VI   108,  3  266,  36 

115  IIIl  211,  26  344  8q.        I  448,  3 

116  VII  483,  26.  487,  10  348  VII  468,  2 

127  11-176,  17  865  III  317.  8 

128  I   14,  9  366  I  0.5,  13    548,  6.  V 
185          IIII  401,  2.  V  308,  25  590,   15 

135  sq.        1  460,  20  367  1  219^   U.  II  504   8 

143          llll  254,  20  368  VI  508,  3 

160          IIII  246,  25  374  V  472,  7 

156            III  64?,    15.    148,    19.  376  V   lOo!  11 

193.  12.  V517.  IH  381  I  275,  11.    460    S^ 

164          VII  48,  22  III113.7.  lllUor 

166  V  500,  27  15.  565, 20.  V  309' 

167  V  619,  35    VII  510.  32   390,36.^139! 

30  1.    56,   5     449,  s' 


INDEX  SCRIPTORVM  639 

Vergilius  georgicon  Vergilius  georgicon 

III  381            VI  466,  26                                 IIII  125  mi  236,  5.  252, 7.  VII 

384          VII  253.  24  118,    3.    279,    27. 

386          IIII  239,  21  491,  9 

389          llll  455,  1.    VII    241,  135  II  270,  6 

7.  329,  10  138  IIII  220,  3 

400  sq.      II  486,  10  139  V  472,  28 

402  III  54,  3.    196,   4.    V  145  I  144,  23 

585,   1  154  VII  453,  11 

403  III  353,  20  156  VII  469,  8 
406          IIII  250,  6  157  VII  482,  27 

428            VI  358,  1104  158  II  363,  12.  VII  484, 

434  II  336,  27  11 

435  ini  251,  11.  VII  105,  160  I  181, 20.  VU  110, 4 

19  161  sq.      II  361,  12 

442          IIII  221,  2  165  III  64.  23.  72,  8 

449  V  589,  23.  VI  212,  167  I  418,  27.  V  685, 

21.  637,  15.  VII  13.  VII  423,  27 

289,  2.  309,  82.  168  VI  210, 21.  VII 338, 8 

339,  22  169  I  319,  17 

450  I  91,  27.  II  358, 19.  175  VII  71,  16 

V  587,  14.  VII  59,  181  I  312,    22.    V    233, 
17.    166,    3.    294,  16.  VII  497,  18 
25.  312,  19  182  I  548,  13.  VII 268, 2 

481              V  352,  17  184  Vn  504,  22 

484          IIII  247,  15  185  IIIl  246,  6.   V   65,  30 

492          IIII  542,  21  189  VII  484,  13 

495             V  f)87,   18  191  II  433,  18 

498  V  400,  18  193  V  481,  6 

499  IIII  249,  12.  V  519, 12  198  II  363,   14.  VII  478, 
514          IIII  253,  19  13 

548          II II  454,33.  VII 241, 6  207  VII  499,  26 

550               I  323,  25.  V  146, 22  223  VI  514,  9 

653              I  412,9.  VII 415, 15  228  VI  237,  17* 

556  IIII  251,  9  239  8q.     III  229,  2 

IIII  2              IIII  225,  13  241  II  639,  23 

34  I  106,  31.  VII  252,  3  241  sq.      II  127,  2.  436,  11 

35  II   176,  17  256  VI  613,  31 

36  IIII  262,  10  260  I  221,    10.     III    63, 
40                 I  87,    22.    131,    22.  16.  IIII  249,  5 

VI  l  110,  4  261  sq.       II  519,  7 
47              III  292,  12.  VII  501,  267  VII  510,  10 

13  268  I  328,  23 

58  VII  473,  11  271  VII  494,  14 

59  V  232,  24.  306,  4  279  IIII  235,  7 
62            Vll  478,  2  285  I  81,  6 
64                 I  460,  3  291  V  472,  33 
69  sq.        II  427,  24  292  VII  481,  25 

80  VII  504,  7  293  IIII  510,  27.  517,  29 

81  11  282,  3.  IIII  6,  17.  300  V  584,  22 

21,  25  309  VII  513,  29 

86            IIIl  261,  7  310  IIII  26,  18.  VI 477, 17 

88                 I  65,    23.    119,    27.  312  IIII  247,  3 

VII  264,  33  313  V  439,  7 
90            VII  465,  15  316  VII  429,  21 

98  VII  459,  23  315  sqq.      1  437,  31 

99  I  370,  8.  II  481,  2.  318  IIII  230,  18.  496,  8 

490,  10.    630,  11.  331  VII  493,  12 

531,  11.  545,  9  841  III  507,  33 

109          VII  477,  12  347  VII  489,  6 

120             II  475,  13    558,  23  368  IIII  236,  14 


640  '  INDEX  SCRIPTORVM 

Vergilias  georgicon  VergiliuB  AeneidoB 

ini  362         VU  466,  14  I  1  V  118.  6.  121,34.  138,26. 

867  Vn  97,  6  282,  3.  648,   13.  VI 2«, 

868  VII  472,  14  24.  29,  28.    37,  22.  62, 

869  II  76,  20  28.  64,  4.  61,  17.  63, 
377  V  683,  19  30.  66,  32.  102, 23.  108, 
879          VII  467,  26  16.  116, 6.  128, 26.  J62, 

386  I  412,  24.  VII  416,  19.  240, 4.  282, 29.  284, 

23  27.  366, 1032.  384,  1949. 

387  IIII  266,  28  386,  2006.  493,  23.  608, 
391           VI  361.  1217  8.  617,  17.  690,  1.  617, 
398          IIII  266,  18  3.  631,  27.  638,  11.  VII 
403          VII  606,  4  49,  2.  146,  6.  361,  3 
408          IIII  82,  27  1  sq.      II  416,  8.  III    143,  20 

420  IIII  262,  11  1;  6      III  388,  6 

421  III  81,  21  2  I  266,  12.  443,  31.  460. 
425  II  403,  18  23.  462,  8.  497,  26.  III 
428  VII  456,  6  166,  10.  306,  18.  376, 
437  IIII  233,  17  14.  IIII 269,  18.  392, 13. 
445  III  104,  6  396,  14  444,  19.  511, 
447  I  122.23. V1I471, 30  34,  V  34,  8.  66,  6.  286, 
463  I  16,  1  22.  297,  17.  301, 3.  324, 
456  III  37,  21  7.  889,  1.  400,  17.  682, 
463  IIII  225,  13  16.  VI  38,  24.  121,  21. 
467          IIII  263,  34                                                       286,  7.  612,  4.   616,  27 

472  VII  488,  28  3  1  270,    19.   279,    14.    442. 

473  VII  486,  5  27.  460,  21.  III  63,  26. 
477  V  586,  16  IIII  264,  12.  896,  29. 
480  ira  247,  9  V  390,  9  660,  18.  VI 
482  VII  484,  22  22,  11.  66,  16.  190,  9. 
486  VII  97,  1  213,  2.  230,  8*.  232, 
486  UII  262,  7  4*.  466,  17.  VU  339, 
490          VII  609,  7                                                       28.  342,  8 

494  V  389,  22  3  8q.      II  336,  1.  III   194,  1 

607  VII  474,  16  4  VI  214,  7 

608  IIII  230,  25  5  UI  103,  19.  196,  10.  289, 
614  VII  474,  14  21.  492,  34.  V  390,  7. 
618  VII  644,  26  VI  121,  19.  129,  3.  213, 
642  VII  97,  7  1.  386,  2007.  VII  839, 
664               I  342,  26                                                       27.  420,  6 

566  V  464,  25  5  8q.        I  227,  13    393,    11.    463, 

551)  VII  416.  6.  508,   14  16.  496,  34.    III  96,   19 

659  aq.        I  413,  16  6  I  498,  3.   III  62,   26.   88, 

562  VU  456,  8  18.    193,    14.    IIII   263, 

663  sq.     III  192,  1  23.    VI    131,    11.    390, 

564  II  296,  16  (v.  add.l  2173.  623,  22.   VI  360, 

V  556,  3  16 

566  IIII  237,  36  7  I  429,  1 

prooem.  Aeu.  V  202,  29.  298,  14  8  I  438,  3.   617,  1.    II  424, 

Aeneidos  6.  449,  24.  III  228,  26. 

I  init.  II  583,  16.  III  117,  2.S.  180,  2.  237,  10.  lUI  460,  1.  VI 

191,' 22.  201,  16.  206,  22    211,  12  108,   16.    118,  29.    877, 

1  I   12,  15.  13,  27.  91,  1744    514,  3.   VII  429, 

5.  210,  20.  459,  6.  24 

497,    1.    606,    23.  9  I  260,  8.  III  346,  28.  VI 

611,    8.    515,    23.  616,    18.    633,    8.    VII 

516,    1.    517,    33.  361,  4 

II  6,   11.   III  459,  10  I  434,  21.    IIII    268,    23. 

3.  lUI  41,  10.426,  VI  514,  7.  516,  20 

16.  480,  2.  485,  6.  12  III   110,  21.  VI  108,  16.  214 

535,  4.  V   74,  11.  12.  639,  27 


INDEX  SCRIPTOBVM  641 

Verg^us  Aeneidos  Vergilius  Aeneidos 

I  13            I  203,  18.  V  309, 20.  390,            1  49  VII  122,  10 

8.  686,  11.  VI  221,  21.  60  1  429,  8.  VI  362,   1238 

463,  1  61  I  608,   14 

16^.    III  160,  8.  337,  2.  344,  16  bl  sq.  III  186,  12 

Ibsqq.Yl  66,  4.   67,  23.   604,  23.  67  III  327,  16 

633,  21  68  III  61,  11.  1111  266,  16 

16  mi  233,  6.  269,  9.  397,  24.  60  I  273,    7.    468,    10.     IIII 

669,  19.  V  208,  8.  299,  400,  4.  V  306,  33.  324, 

23.  301,  30.   Vi  467,  4  22.  VI  467,  6 

IBsq.       I  281,  8.  444,  33  62  VII  422,  9 

17  III  143,  3.  VI  214,  1.  216,  62  sq.      1  417,  4 

4.  VII  340,  16  64  I  266,  32.  V  26,  12 

18  I  218,  30  66.  I  496,    24.    III    104,    11. 

19  I  270,  8.  IIII  244, 28.  VII  IIII    229,  26.    232,  24. 

70.  11  636,  7.  V  399,  10 

19  sq.  III  103,  27  66  8q.  III  96,  26 

21             I  268,  7,  434,  28  67  V  679,  24.  VI  214,  9 

24         III  30,  18.   309,   26*.    368,  69  VII  423,  11 

16.  im  419,  8.  617,  21.  69  5$.  I  418,  8 

V  273,  19.  VII  461.  18  70  VI  339,  470.  444,  28 

26  V  388,  16  71  IIII  232,  26 

27  VI  478,  20  72  VI  213,  24.  490,  13.  606, 4 

28  I  422,  13.    VI  362,    1264  73  IIII  38,  8.  V  389,  6.  468, 17 

29  III  66,  17  78  «g.  III  187,  13.  202,  4 

30  1  68,  21.  266,  13.  462,  7.  79  VII  468,  27 

II  247,  6.    III   188,  17.  80  VII  498,  1 

mi  28,  20. 392,  11.  444,  81  III  86,  16 

18.    V   43,   28.    284,  7.  82  III  63,  17 

324,  4.   388,  2.   400,  6.  83  III  66,  29 

VI  38,  28.  462,  19.  479,  84  8q.  II  393,  23.  III 110,  26.  193, 
12.  VII  308,  31  3.  361,  16 

31  VI  213,  22  86  III  31,   11.    64,   3.   66,  27. 

32  m  27,  10    33,  24.  V  683,  87,  12 

18.  VU  298,  24  87  II  306,  14.  V  472,  11 

33  VI  616,  1.  VII  146,  12  88  V  673,  9 
34*3.     II  471,  17  92  V  683,  21 

36  I  463,  14.  496,  29.  V  26,  93  V  146,  16 

2.    VI   213,  16.   280,  3.  94  UII  610,  9.    520,  2.   V  100, 

429    2  21 

37  III  lio!  23.    IIII    146,    17.  96  I  236,  2.    m   26,  9.    IIII 

396,  12.  VI  22,  9.  448,  233,  28.  V  76,  22.  608, 

6.  VII  361,  4  2.  623,  8.  666,  36 

38  III  277,  8.  VII  449,  16  96  1  167,  17.  637,  10.  II  94, 

39  1464,20.    IIII    261,    20.  13.  m  216, 20.  im  407, 

VI  213,  18  32.  431,  26.  492,  28.  V 

39  «g.    III  247,  27  168,  13.  VII  401,  3 

40  V  324,  11  97  mi  229,  24 

41  I  428,  12.  mi  392,  16  V  99  «g.  III  83,  13 

389,  10.  VI  626,  3  102  I  238,  2    • 

43           II  30,  3.  im  263,  19  104  V  689,  19 

46           V  689,  27  106  I  467,  23 

46  im  418,  26.  426,  36.  VI  28,  106  II  429,  6 

26  108  IIII  401,  20.  V  310,  10.  366, 

46«(/3.  III  349,  16.  V  269, 13.  648,  22    VI  466,  21 

17  108  sg.     I  276,  18.  461,  12 

47  VI  362,  1240  110  V  677,  21 

47  sq.    III  301,  6.  316,  2.  330,  19.  111  I  342,  21 

349,  21  113  I  20,  6.  638,  7.  VII  97, 9 

48  I  417,  12.  V  621,  9.  VII  114  IIII  234,  18.  269,  9.  400,27. 

422,  16  V  308,  3.  VI  468,  4 


642  INDEX  SCRIPTORVM 

Vergilius  Aeneidos  Vergilius  Aeneidos 

I  lUsq.     I  88,  18.  274,  18.  459,25.            I  190  IIII  208,   10 

11  329,  12  191  V  584,  18 

117  I  88,  20  192  VI  460,  6 

118  V  888,  18.  VI 39,  1.  448,2  193  1450,   37.    466,    33.    Illl 

119  V  106,  1.  56fr,  30.  568,28.  396,  1.   V  293,  18 

VII  230,  1  194  II  400,  5.    IIII    36,    27.  V 

120  I  131,  22.  IIII  81,  11  59,  14.  233,  33.  VI 488, 

121  Illl  417,  27  22 

122  VI  475,  21.  Vll  641,  27  195  I  461,  9.  VI  469,  34 

123  II  429,  4.  V  681,  10  198  III  333,  3.  II II   231,  23 
126         V  580,  18  199  II  471,  23 

126      IUI  261,  6  200  VII  454,  17 

126  «2.  III  272,  12*.   298,  4.   309,  200  «^.  II  514,  19 

10.  361,  16.  372,  5  202  I  458,  29 

130          I  434,  32                                •  203  I  185,  18.  III  79,  11.  83, 

132  IUI   145,  22  6.  87,  2.   V  647,   31 

133  II  126,  7  207  II  397,  20 
136        VI  468,  14  210  VII  449,  21 

136  III  46,  10.  VII  641,  29  211  IIII  125,  1.   127,  25 

137  VII  492,  22  212  I  267,  3.  454,  14.  III  184, 

142  II  542,  8.  Vll  463,  5  6.  201.  20.    IIII  393, 32. 

143  V  584,  20  446,37.  V  291,  20.296, 

144  1  375,  8  17.     501,     17.     VI    450, 
144 /Jj.  III  186,  17  3.  457,  2 

146  V  346,  17  213  I  269,  24 

147  1  434,  26  215  I  267,    30.    VI     450,    23. 

148  im  248,  12.   669,  8.    V  66,  VIl  478,  18 

22.  VI  464,  1  220  I  131,  22.  IIII  64,   17 

148  «g.  III  512,  22  220  sg.    II  247,  2 

149  1  74,  24.  IIII  21,  9.  208,  221  «g.    II  590,  7 

13.  431,  28.   V   40,  22.  223  VI  429,  3 

593,  l.S  224  V  466,   1 

150  VII  492,  26  228  il  92,  11.    ill    192,    17.   V 
167         11  66,  2.  III  482,  8  342,  31 

169           1   12,  17.   428,   3.    VI  29,  229  I  32,  18 

29  229  sq.  VI  460,  31 

160        VI  363,  1276  231  I  411,  22.  VII  414,  25 

162         V  689,  28.   VI  466,  29  234  «g.   II  424,21.111153,21.  257, 

164         V  573,  16  22.  306,  9.  336,   10 

166         V  679,  2  241  I  556,  28.  IIII  539,  3 

168*2.    ^l  368,  24  242  IIII  402,    30.    VI     465,    21. 

171  «gj.  VI  466,  9  469,  18 

172  111  281,   19.   297,    16.   334,  24.2  sqq.   I  277,  18    464,  19 

5.  IIII  571,  3  247  I  71,  6.    141,    6.    II    296, 

174         V  471,  19.  Vli  471,  25  10.  590,  11.  V  556,  5 

174 «2.   II  616,  17  251  III  91,  24.  VI  626,  2 

176           I  465,    3.    1111    419,    29.  263  III  143,  2.  IIII  16,  4.    VII 

618,  17.  V  275,  23  606,  27 

msq.ill  461,  33  267  VI  447,  26 

178  V  578,  19.  Vll  473,  25  2b7  sq.   U  363,  9.  III   189,  8 
nSsq.     I  283,  6  258  V  359,  21 

179  I  461,  20.  IIll  401,  8.  V  261  ill  83,  6.  97,    1.    IIII    559, 

309,  11  6.  VI  203,  12* 

180  VI  214,  3  262  IIII  260,  34 

181  sq.     I  218,  32  264  VI  614,  16 

182  V  672,  26  267  V  35,  10 

183  I  411,  21.  Illl  227,  7.  VI  273  VII  476,  21 

214,  5.  VII  414,  23  278  IIII  83,  35 

184  V  204,  25  279  VI  214,  18 
186    V  51,  1  ^S \  sqq.  \U  IbS,   17 


INDEX  SCUIPTOKVM  643 

Vergilius  Aeneidos  Verj^riliiis  AeDeidos 

I  282  1  466,  23  I  393  «gg.    VI  457,  9 

283  1  398,  11  396  8q.     VI  407,  2774 

285  VI  214,   16  399  170,7.140,20.274, 

286  I  456,  14  22.  459,  30.  II H 
288  V  35,  11  400,26.  V  307,36 
295             V  24, 33.  VI  428. 30.  400  V  441,  4 

VII  355,  21.  508,  407  III I   250,  16 

21  414  I   418,  22.   VII  423, 

300               I  260,  10  24 

303  VI  447,  17  417  IIII  29,  27.  VI  480,26 

304  VII  542,  8  423  VI  498,  5 

305  sqq,  III  256,  10  430  I  32,  13.464,2.  IIII 

306  VII  542,  9  535,  14 
808               I  433,  29.  VII   121,  432  V   584,  11 

10  434  I  418,27.  V  585, 13. 

310             V  589,   1  VII  423,  27 

312             11  248,  11.    290.   14.  436  II  444,  1.  476,   11 

349,   5.    IIII    125,  437  V  584,  12.    VI    109, 

38  12.      377,      1750. 

315            VI  464,  20  447,  9 

315  sq.     III  438,  23  440  VII  461,  1 

317              II  402,   18  441  V  583,  1 

320  1440,18.11362.17.  447  VII  496,  23 

III  220,    21.    303,  453  I  413,  8.    VII    288, 

23    351,  3  22.  416,  1 

321  IIII  440,  5.  V  251,  27  455  II  354,  23.  361,  6^ 
321  sq.     III   197,  10  456  sq      III  290,  15 

323            III   162,  13  458  III  306,  2.  V  29,  17. 

326  VI  214,  14  VI  217,   21.    230, 

327  sq.     III  248,  3  8*.  VII  455,  10 

328  II  206,  20  459  II  288,  2 

329  III   101,  12  461  I  427,  23.  V  206,  4 

334  I  269,  8  463  VI  298,  14 

335  VII  463,  25  465  II  270,  6 

336  III  375,  18  466  sqq.  III  64,  7 
338             V  588,  23  475  IIII  400,  19 

341  VI  475,  21  478  I  16,3.278,28.377, 

342  VI  466,  31  28.  V  438,  27 

343  I  483,  18.  V  158,  18  479  sq.     III  508,  10 

343  sq.     III  218,  3.  221,   14  480  I  377,    23.    II    619, 

344  VII  542,  21  26.  III  504,  32.  V 
347             II  86,  8   III  156,  27.  438,  26.  607,  3 

325,  11  483  ini  238,  27 

350            III  51,    16.    IIII   566,  486  V  15,  2.  507,  38.  VI 

12,  VII  642,  20  472,  13 

352               I  450,  29.  IIII  671,  ^^  ^  2^^  3,^  VI  29,  14 


353 
356 


1  225,  II     416,  22  ,q-  |    .,.     -« 


357  VII  542,   19                                                                    ^^ 

369  III  204,  19  -t^a          VII  459,  21 

372  IIII  219,  23.  229,  22  ^^^             ^  369,  8 
312  sq.  m  158,  14  *98               I  463,  25 

373  III  229    23  -»»»  I  278,26  442,3.1111 

377  II  188.  7.  Vn460,5  259,  22.    263,  17. 

378  III  151,  12  V  389,  6.  VI  220, 

379  III  373,    18.    V    355,  ^^-    <^26,   35    VII 

18.  VI  67,  24  362,  9 

385  VII  504,  10  501            III  371,  19 

393  III  366,  10  502               I  36,  12 


644  INDEX  SCBIPTOBVM 

Vergilius  Aeneidos  Vergilius  AeDeidos 

1  504  III  301,  3.  313,  18  I  643  8q.        I  461,  6.   IIIl  74,  7. 

606           VI  464,  10  401,   12 

606          VII  506,  10  644  IIII  81,  23 

609           VI  204,  6  649  IIII  30,  22.   VI  482, 3 

511          IUI  210,  34  660  IIII  213,  16 

520           III  52,  8  663  IIII  223,  14 

622  III  89,  3.    197.  7    VI  663  sq,     III  376,  20 

503,    21.    612,    3.  658  I  408,  24.  V  619, 24 

515,  19.  617,  1  659  I  414,28.^11283,7 

530          IIII  535,  13  662  III  64,  5.   VII  509,  3 

532          IIII  220,  1  663  I  469, 3;  17.  Vl  460, 

536          IIII  269,  16.  VI  29,  8.  29 

VII  70,  17  664  nil  398,  7.  V  302,35. 

538          VII  452,  20  VI  458,  9 

541  II  476,  14  664  sq,        I  281,  16.   445,  25 

548               I  268,  4  665  II  73,  17 

553             II  471,  25  666  III  30,   16.  VII  69,  24 

559               I  498,  22  669  III  281,    5.     Illl    260, 

569  IIII  252,  4  18    VII   464,   6 

570  VI  445,  22  670  8q.     III  361,   18 

572  VII  461,  32  673  sq.     III  41,  12 

573  I  440,  20.    454,  11.  681  IIII  254,  15.   V  77,  19 

III    187,    16.    IIIl  682  III  66,  2 

894,  3.  V  291,  21  683  VII  427,  6 

575  sq,       II  407,  17.  III  86,  1  683  sq,     III  327,  12.     330,  22. 

578          llll  251,  23  348,  6.   363,  6 

584             V  106,  22;  34  684  VI  645,  32 

589               1  277,  10.    463,  16.  687  I  226,  22.     392,   13. 

II II  226,  26.  402,  VI    429,     5.    VII 

24.  V  580,  25.  VI  419,  6 

464,  8;  20  689  IIII  36,  22.  VI 488,  17 

593            III  346,  26.  IIII  145,  695  I  434,  16 

12.    VII   350,   27.  697  VI  204,  5.  VII 419,  1 

356,  18.  460,  8  697  8q.        I  226,  17.  392,9.  III 

595            III  52,  5.  IIII 254, 35.  335,   16 

VII  97,  10  700  I  230,  29.    237,    16. 

595  S(j.     III  197,  21  253,    21.    399,    4 

599          VII  469,  19  410,  24.  VII  407, 

601               I  33,  18  17.  508;  20 

603  sq.     III  97,  10  701  III  407,  3 

604  VI  517,  9  702  V  309,  14.  583,   19 
609             V  580,  9  704  I  74,  30.  II  163,  12. 
611             II  299,  7  VII  467,  25 

613  I  216,  27  711  1111  30,  22.  VI   482,  3 

614  I  271,  2.  449,20.  111  714  I  214,  21 

109,  24.  Illl  395,  716  1  377,  1 

4.    564,    24*.    VI  718  8q.        I  267,  27 

454,  2  724  V  307,  3 

615  1  90,  31  726  V  583,  16 
617            III  153,    4.    206,    26.  728  I  270,  17 

211,   17  734  II  471,  21 

617  sq.     III  180,  6.  203,  8  742  1  270,  4 

619            111  105,  10  749  Vll  458,  13 

626  1   190,  26  750  I  233,  13.    413,  14. 

627  VII  507,  13  III  46,  26.  65,  14. 
632  V  469,  5  195,  21.  371,  10. 
637  V  577, 28.  VII 481, 7  IIII  391,  9.  420, 
639             II  561,  23.    III   269,  16.  V  26,  4.  277, 

16  25.VII288,  9.  355, 

643             V  309,  21  24.  416, 4.  508,  13 


INDEX  SCRIPTORVM  645 

Vergilias  Aeneidos  Vergilias  Aeneidos 

1  753  V  496,  1  II  36  sqq.        1  418,  1 

766            VI  37,  14  37  llll  394,  20.  V  74,  24 

II  1                   I  175,    16.    266,    8.  38  III  345,   10 

III  113,    14.    469,  39  IIII  208,  12 

14.  V  632,  4.    VI  45  VII  429,  7 

285,  13.    453,  20.  45  sqq.        I  438,  31 

505,4.517,2.623,  46  III  97,  25 

12.  624,  9  48  I  434,  30.  III 97, 23. 

2  I  268,    11.    377,    7.  IIII   145,  19 

498,  8.  III  85,  14.  49  I  417,  25.  V  521,  7. 

139,    17.    V    592,  VII  422,  28 

13.  VI    128,    26.  51  11163,2.269,2.1111 
375,     1683      385,  207,  26 

2008. 448, 23. 505,  52  V  574,  21 

10     517,    8.     VII  54  I  438,  12.   VI    445, 

333,  10  15.  VII  428,  19 

3  VII  340,  11.  421,  5  55  IIII  484,  4 

3  8qq.          I  228, 4. 394, 7. 395,  56  I  428,    14.    V    548, 

25.   497,  22.   498,  28.  VI  35,  24.  197, 

20.  VI 65,  19.  153,  17     VII    55,    22. 

5.  213,  27.  214,  328,  11 
28.  284,  28.  375,  67  VI  448,  19 
1687.  408,  2832.  60  VI  472,  13 
504,  20  61  III  216,  6 

4  I  408,  15.  V  619, 19  64  .    III  351,  9 

5  II  679,  11.    III   207,  68  IIII  623, 10.  VI 637, 28 

2.  290,  8.  500,  36.  69  IIII  227,  1.  256,  2 

VI  544,  13  71  IIII  149,  21.  V  77,29. 

5  sq,         III  191,  26  VII  288,  12.  364, 

6  I  342,  20  8.  416,  10 

6  8q.          II  247,  7.  413,  7  71  s^.  I  413,  23 

7  VI  467,  29  74  VII  477,  28 

8  I  270,   14.  VII  512,  81  I  342,19.11413,10. 

14                                              •  VII   154,  16 

8  sq.           II  390,  17  82  I  68,    16.    124,    10. 

10  V  624,  36.  646,  3  323,  28 

11  VI  22,  13  84  VI  470,  2 

12  I  227,  29.    263,  16.  85  II  485,    8.    492,    11. 

390,    9.    393,    32.  559,  20.    III   222, 

III  99, 10.  VI  457,  6.  VII  489,  8 

27.  VII  420,  28  87  IIII  83,  6 

15  VI  464, 31.  VII  483,  3                .      89'  I  269,  10 

16  im  425,  19.  V 120, 3.  90  I  68,  23.  VII 65, 18 

V      VII  249,  3  93  III  281,  3 

19            IIII  395, 14.  V  294,  30.  98  mi  208,  9.  V  345, 18. 

VII  486,  1  VII  293,  28 

19  8q.         II  360,  17  98  sq.  I  74,  21 

20  IIII  230,  23  99  I  21,    17.    538,    36. 

21  I  274,  11  648,  17.  IIII  431, 

22  I  459,  21  28.  V  40.  23 
25                 I  265,  13.  II U  242,  100  VI  468,   16 

6.  392,  12.  V  324,  103  III  82,    15.    307,    16. 
6.  388,  6  479,  28 

27  V  371,  18           •  104  VI  22,  21 

28  V  66,  8  105  II  430,  9 

31  111  268,  3  106  VII  480,  6 

32  III  319,  10  108  I  217,  20.  IIII  249, 

35  II II  227,  6  17.  VI  470,  5 

36  V  268,  12.  VII 423, 6  109  VII  473,  26 

36  sq.       III  115,  17.  196,  16  110  V  20,  21.  VI  432, 28 


646 


FNDEX  SCRIPTORVM 


Vergilius 

Aeneidos 

Vergilius  Aeneidos                                            | 

II 

113 

I 

270,  11 

II  299 

m 

.  III  99,    17 

118 

VII 

489,  38 

304 

VI   464,  36 

130 

I 

381,  24 

304 

sq. 

I  464,   4 

136 

IIII 

149,  K» 

318 

I   460,   4 

143 

ini 

235,  30 

319 

II  278,   6 

145 

I 

343,  6.  V  650,  22 

322 

II  273,   8.   1111230,2 

148 

iii 

314,  25.  VII  496, 
25 

324 

I   110,   18.    VI    121, 
16 

164 

iiii 

223,  1 

324 

sq. 

II   158,    19.  365,  21 

164 

i 

274,  1.  469,  11 

326 

V  401,   20 

184 

V 

352,  25 

325 

m 

.  III  236,   16 

187 

sq. 

III 

96,  2 

331 

III   128,    19* 

190 

VII 

474,  22 

332 

IIII  263,   32 

197 

I 

274,    3.    459,    13. 
IIII    222,    9.     VI 

333 
342 

IIII  688,    18.   564,  24* 
VII  641,   34 

463,  9 

342 

sq. 

III  350,   4 

198 

VI 

362,  1239 

847 

VII  458,    7 

204 

1 

13.  7.  IIII  257, 15. 
V572,  1.  VI  30,  6 

348 
361 

V   118,   3 
I  35,  32.  VII  471,7 

207 

IIII 

561,  17 

358 

III   114,   6 

212 

I 

155,  8 

364 

III  433,    7 

215 

II 

391,  22.    III    282, 
5.  300,  6.  377,  14 

365 

I  460.    30.    VI    339, 
474 

219 

VII 

96,  20 

.368 

II  394,    7 

222 

sq. 

I 

277,  12.  463,  32 

367 

m  82,  17.  VII  117,5 

223 

IIII 

402,  26 

370 

8q. 

II  91,   lO 

224 

II 

329,  10 

377 

I  269,    13.     III    314, 

227 

I 

236,  4 

12.   323,   16.    324, 

229 

V 

324,  29 

14.    346,   11.    360, 

230 

VI 

362,  1255 

13 

234 

VII 

146,  10 

380 

I  487,21.  VII  495,  8 

236 

VII 

415,  28 

385 

VII  467,  21 

236 

sq. 

I 

412,    32.    11390, 
14 

392 
393 

I  92,  11 
VII  462,  28 

241 

IIU 

231,  15 

394 

VI  469,  8 

241 

sq. 

II 

292,  20 

401 

IIII  518,    19.     V    275, 

242 

IIII 

247,  7 

26.   VII   485,   7 

246 

IIII 

528,  21 

402 

III  433,  3 

248 

lill 

210,   16 

403 

V  607,  3 

261 

I 

273,  25 

403 

sq. 

II  485,  14 

262 

IIIl 

399,  5.  V  304,  25. 
VI   455,    33.    459, 
10 

410 
413 

sq. 

II  610,   19 
I  435,   13.   Illl   372, 
6.484,16.VI194,4 

262 

sq. 

I 

283,  2.  III  113,  15 

414 

IIU  64,  11.   221,   10 

263 

IIII 

418,  27.  V  73,  20. 
74,  12.  128,  27 

416 
418 

I  211,  12 
VI  486,  2 

264 

I 

156,    2.    323.    14. 
536,   3.    II II   224, 
35.  VII  397,  7 

424 
426 
427 

I  202,   1.   V  561,  16 
I  92,   14 
VII  607,  22 

268 

IIII 

535,  11 

428 

III  364,  4 

270 

I 

-14,  1 

430 

IIII  225,  13 

274 

IIII 

146,  13.    23.S,  32. 

431 

V  576,  21 

VII  356,   11 

434 

sq. 

11  557,9.  III  191,14 

274 

sq. 

II 

304,  2.    III  74,  6. 
90,   15 

435 

V  521,  13.   Vn  422, 
24 

275 

VII 

479,   13 

435 

sq. 

•  I  417,  20 

282 

V 

519,  21 

442 

IIII  96,    16.    365,    32. 

283 

I 

408,  21 

390,  28.   VII  608, 

289 

111 

74,  9.  2«0,  19 

30 

291 

I 

211,  9 

442 

sq. 

TIT  53,  28.  372,   16 

INDEX  8CRIPT0BVM 


647 


Vergiliu8  Aeneidos 

Vergilius  Aeneidos 

n  445 

V 

47,  9 

II  634 

IIII  224,  12.  246,  24 

446 

8q. 

n 

309,  20 

642  sq. 

III  46,  4.  414.   15 

448 

II 

855,  1 

643 

VII  97,  1 

456 

I 

268,  28.  IIII  127, 

648 

III  47,   19 

36 

657 

VI  448,  6 

457 

V 

403,  8;  24 

668 

VII  473,  8 

460 

I 

39,  18.  544,  14.  11 
329,  5 

66] 

IIIl  510,  17.  V  247, 
34 

460 

sq. 

II 

336,  20 

664 

I  12,  2.  13,  26.   15, 

403 

V 

400,  18 

19.   III  6,  1.    IIII 

470 

VII 

459,  22 

221,  1.   369,  11*. 

471 

VII 

497,  26 

424,  36.    479,  21. 

476 

IIII 

225,  6 

V  30,  1.  119,   14. 

477 

IIII 

224,  29 

399,    23.    VI    22, 

490 

IIII 

96,  14 

20.    27,  7.    31,  8. 

492 

II 

106,  7.  V  467,  27. 
653,  20.  VI 1  249,  5 

.36,8.  37,18.  230, 
22.   242,  16.   375, 

492 

sq. 

II 

402.  28 

1667.  687,  22.  VII 

496 

I 

464,  14 

388,  1.  639,  4 

497 

IIII 

264,  2 

664  sq. 

II  692,  20 

500 

VI 

217,  24 

666 

IIII  254,  11 

503 

V 

592,  9 

670 

III  366,  3 

504 

VI 

107,  29 

671 

V  661,  24 

506 

I 

185,  19.  IIII  247, 

675 

II  544,  12 

32.  V  66,  28 

683 

IIII  215,  16 

510 

VI 

66,  17 

684 

V  76,  26.  468,  7 

521 

VII 

469,  16 

698 

I   176,    16.    243,    8. 

526 

VII 

472,  26 

348,  8.    IIII    238, 

534 

VI 

433,  4.    VII    601, 

12 

16 

699 

mi  260,  30 

535 

VII 

361,  19 

700 

III  364,  13.  486,  16 

536 

III 

97,  8.  243,  14 

705 

I   390,  7 

540 

sq. 

I 

267,  34 

707 

IIII  252,  26.  VII  483, 

549 

I 

268,  2.    IIIl    554, 

% 

26 

12 

713 

VII  469,  27 

553 

III 

32,  19.   VII  612, 1 

716 

VI  452,  18 

554 

I 

266,  34.    655,  28. 
IIII  124,   16.  210, 
4.  639,  4 

726 

III  29,  6.  84,  3.  197, 
19.  IIII  242,  20. 
254,  18 

558 

I 

508, 17.  VII  453,  4 

733  sq. 

II  395,  13 

559 

VII 

351,  20 

788 

IIII   145,  10 

559 

sq. 

I 

408,  12 

750 

V  371,  19.  380,  19 

560 

IIII 

238,  4 

758 

I  323,  16 

561 

V 

500,  27.  619,  16 

774 

IIII  259,  10.    444,  25. 

563 

VII 

328,  17 

V  285,  30.  297,  26. 

564 

IIII 

196,  1 

VI  452,  16 

569 

m 

.  III 

264,  9 

776 

VII  478,  15 

591 

I 

434,  18 

781 

IIII  262,  4 

595 

I 

269,  30 

785 

IIII  247,  16.    537,  20. 

697 

IIII 

248,  3.  261,  12 

VI  28.  25 

601 

V 

66,  16 

III  1 

I  228,  23     394.  27. 

601 

m 

.  III 

62,  1.  236,  8 

III  474,  17.  VI  22, 

604 

VII 

54,  8 

1.  66,  11.  104,20. 

610 

sq. 

II 

343,  17 

108,  31     120,  20; 

618 

I 

411,  25,    III    192, 
25.  VII  414,  27 

28.  145,  30.  148, 
7    355,  1024   377, 

624 

I 

378,  24.  IIII  223, 

1738.    380,    1844. 

16 

1 

384,1949  501,15. 

032 

I 

164,    14.    VI   447, 
11 

504,  16;  30.  VII 
421,  23 

648 


INDEX  SCRIPTORVM 


Vergilius  Aeneidos 

III  1  8qq, 

III  190,  12 

2 

I  267,  12.  IIII  394, 

10.  497,35.564,4 

3 

IUI  224, 10.  VI  450,  4 

4 

VI  120,  20 

5 

IIII  528,  16.  VII  288, 

23 

5  8q. 

I  418,  5 

9 

II  471,  29 

11 

VI  116,  10.  390,2167 

12 

V  387,  34 

13 

V  645,  31.  VII  506, 

19 

14 

I  82,  27.  VI  201,  8 

17 

VI  28,  13 

18 

VII  494,  22 

20 

V  656,  24 

22 

IIII  248,  19.  479,  22. 

V  52,  29 

22  8q, 

III  67,  24 

27 

I  228,  28 

29 

II  310,  13.  V  45,  9. 

186,  9 

31 

III  78,  3 

32 

III  602,  30 

35 

VII  498,  21 

36 

V  473,  1.    VII    510, 

31 

37 

I  222,  1 

38 

V  59,  12 

39 

III  101,  10.  249,  19 

42 

IIII  568,  27.  VIl  501, 

17 

42  8q. 

III  341,  9 

43 

VI  510,  18.  516.  7 

44 

IIII   185,  25.    VI    487, 

32 

45 

III  163,  7 

47 

II  341,  12 

48 

IIII  269,    10.    V    285, 

30.  297,  26 

51 

VII  468,  5 

55 

I  819,  26 

55  8q, 

II  602,  17 

56 

I  34,  1 

56  8q, 

III  433,  9 

57 

I  310,  18.  437,  6.  V 

585,  18.  VII  119, 

14.  292,  4 

63 

V  481,  17 

71 

IIII  255,  2 

73 

V  600,  26 

74 

VI  503,  8 

77 

I  495,  13.    VI    292, 

6.    297,    32.    299, 

27 

80 

VI  463,  12 

81 

I  136,  10 

83 

IIII  238,  16 

85 

VI  456,  32 

Veigilias  Aeneidos 

III  87  I 

88  V 


91 


I 


104 

V 

106 

im 

108 

I 

109 

VII 

110 

vu 

116 

V 

122 

V 

123 

VII 

125 

IIII 

127 

IIII 

134 

V 

135 

VI 

142 

IIU 

144 

V 

146 

UII 

147 

I 

162 

V 

179 

II 

182 

V 

183 

VI 

186 

UIl 

190 

VI 

194 

I 

202 

UII 

203 

V 

203  sq. 

II 

211 

I 

212  lUI 

212  8q.        I 


219  8q. 

221 

225 

229 

232 

236 


68,  Sl.  V  43,  28 
683,  36.  VU  860, 
11 

13,  9.  136,  88. 433, 
23.     IIU    267,  13. 

VI  30,  7 
255,  8 
546,  8 

84,  24.  n  884,  17 
496,   10 
477,   6 

617,   14.  638,  15 
389,  85 
514,    14 
31,  9 
231,  9 

624,  32.  645,  38 
237,   12* 
225,  87 
500,   26 
246,  26.    V    40,  3 

12,  20.     IIII    535, 

13.  VI  89,  81.  587, 
11 

65,   1.   854,   15 

285,  21.  VI  67,20 

303,  30 

459,   1 

233,  14 

445,  6 

323,   15 

25,  12 

558,  18.   VU  456. 

12 

359,  8.  lU  331,  1 

13,  31.  14,  25.  429, 

14.  U  192,  19*. 
IIII  258,  11.  369, 
10*.  400,  21.  424, 
30.  479,  16.  V  29, 
30.  116,  16.  118, 
32  307,  26.  399, 
9.  VI  27,  15.  30, 
21.  36,16;  25.  63, 
4  72,  26.  230,  18. 
242, 13  374,  1654. 
454,  20.    587,   19. 

VII  232,  9.  254,  8 

257,  15.  VI  30,  9 
13,12.324,2.536, 

18 

II  366,  4 

II  196,  11.  292,  9 
IIII  255,  3 
V  589,  1.  VI  448,  13 
UI  78,  5 

III  94,2.  115,16.333, 
7.  338,  24.  600, 
12.  IIU  21,  4 


INDEX  SCBIPTORVM  649 

Verflrilius  Aeneidos  Vergilias  Aeneidos 

III  237           VI  466,    11.  VU  120,               III  386  VI  448,  18 

21.  277,  29  389  IIII  149,  13 

238          IIII  252,  26  391  I  376,  11 

243             II  335,  9  393  V  66,  7 

243  80,      II  359,  26  398  VII  477,  7 

266  VI  463,  19  399  IIII  165,  1.  858,  16.  V 

267  I  387,  8.  II  622,22  618,  9 

263             II  485,  12.    619,  23.  409  I  278,  10.  IIU  262, 

UI  604,  30  33 

268  UII  260,  19  416  VII  100,  6,  308,  1 

270  I  430,  7.    IIU    369,  427  I  70,  6.  140,  22.  UI 

12*.  423,  6.   426,  292,  18.    343.  14. 

3.  479,  24.  V  28,  354, 26.  VII 612, 1 

14.  30,  3.  111,  5.  428  V  668,  27 

119,  22.    399,  26.  431  I  412,  3.  413,  10.  V 

VI  230,   24.    242,  66,  12.  VII  416,  7 

19.  VU  230,  10  434  VU  478,  17 

271  IIII  226,  20  436  I  414,  30.  VII  283, 

272  UI  301,  21  8.  417,  8 
277           VI  468,  3  436  VII  263,  31 
279          VII  490,  20  437  I  649,  26 

281  VU  471,  19  443  VU  643,  24 

282  V  647,  28  444  lUI  635,  23 
292          UU  227,  36  447  IIII  233,  11 

296  IIU  229,  13  464  VI  446,  6 

297  IIII  229,  13  460  II  887,  14 

300          VII  602,  23  464  UU  424,  27.    479,  13. 

310  sqq.    UI  235,  25  V  118,  24 

312          UU  224,  34  466  lUI  627,  2 

315            III  236,  6  476  U  288,  14.  V  401, 6. 

317          VII  464,  10  VU  463,  26 

319           lU  101,  16.    236,  28.  476  II  306,  16 

488,  20.  VI  616,2  477  UI  163,  9 

326  U  73, 16.  lUI  211, 18  489  I  414,  4.  lU  31,  13. 

327  171,18  33,2.110,28.312, 

328  I  323,  26  26.  lUI  146,  24. 
330           VI  446,  23  VII  366,20. 416,20 

340  VI  464,  13  492  UII  128,  1.  657,  19 

341  I  103,  2  496  UU  264,  4 
343          IIU  536,  23  607  VI  603,  14 

*  364               I  19, 1.  440,  16. 442,  608  Ull  106,  36 

14.  538,  27.  U  37,  616  V  691,  16 

17.    284,    22.    III  617  IIU  269,    17.    V    389, 

112,  20.  IIU  263,  10.  VI  29,  6.  220, 

23.  648,  4  V  297,  21.  603,  3 

33.  655, 4.  VI  449,  627  II  836,  7.    UII    366, 

2.  VII  16,   9.   67,  31.  390,  38 

26  634  VII  76,  8 

366             II  646,  24  636  VII  605,  18 

369          Ull  397,16.  V  300, 21.  537  I  412,  17 

VI  466,  24  538  I  467,  10 

369  sq.        I  280,   11.    444,    11  539  I  100,  21.  U  157,3. 

360  I  22,  7.  640,  9  317, 1.  343,6.  IIII 

361  V  399,  12  83,  8.  V  502,  10 
363  I  34,  2  649  I  489,  14.  VI  72,  6; 
374              I  428,  16  9.  632,  6 

382          lUI  236,  21  660  II  292,  7 

384              I  343,  21.  lU  46, 14.  661  UU  269,  33 

IIII    149,  32.  VII  666  I  420,  23.   VI   189, 

353,  26  16.  VU  323,  10 

GIULlIlfATICI  LATIKI  YH.  42 


650  INDEX  SCRIPTORVM 

Vergilins  Aeneidos  Vei^^us  Aeneidos 

III  661  V  472,  1  lU  691  IIII  24,  27 

669  sq.     III  197,  24  694         VII  508,  23 

573  mi  613,  18.  V  692, 11  699  I  414,   11.  VII  416, 

683  sq.     III  863,  9  25 

586  sq.     in  106,  12  702  V  254,  21.  399,  17 

688  V  29,  32.  VI  29,  13  704  II  308,   19 

690  ini  230,  13  716  IIII  155,  3.  V  67,  29. 

591  VI  36,  19  518,  11 

696  V  67,  9.  403,  36  717  V  271,  27 

699  8q.       I  283,  21  718         IIII  539,  3 

602  I  16,  2.  435,  30.  V  IIII  1  UI  478,  8.  VI  10,  13. 

401,  14.  617,  14  71,    29.     120,    27. 

604  m  236,  21  121,  14.    155,  15. 

607  I  262,  20.    402,  18.  279, 15. 380,  1843. 

VII  614,  22  384,  1960.  VII  69, 

607  sq.     m  367,  22  22.  351,   18 

610  VII  492,  16  1  8q.         III  190,  20 

613  IIU  24,  27  2  II  245,  8.   V  593, 28 

614  IIII  83,  6  3  VII  606,  24 

616  V  66,  16  3  sq.  I  447,  1 

617  I  16,  1.  im258,20.  6  I  461,  18.    VI    466, 

369,  6*.   424,  12.  16.  467,  22 

478,  25.  V  117,4.  9  I  101,  22 

VI  30,  24.  230,  9.  10  III  136,  28.  VII  607, 

242,  2.  587,  26  12* 

619  I  459, 4;  8.  mi400,  12  V  679,  22 

17.  V  307,  26  13  I  310,  19.    mi    15, 

619  8q.      II  679,  1  36.  VII   119,   10 

621  III  278,  5.  V  19,  36.  16  I  377,  14 

649,  16.    VI  442,  16  8q.       Ul  248,  10 

29  18  I  311,  21.   [398,  15. 

628  III  217,  11  VII  500,  9 

629  III  315,  1  19  V  609,  12 
636          VII  120,  22  20               V  579,  4 

641  VI  463,  11  22  im  424,  36.  V  31,  1. 

643  VII  477,  10  119,    16.    208,    9. 

644  VI  27,  20  399.  24.   VI    230, 

647  I  16, 3.  428, 34.  IIII  22.   242,   17.   374, 

220,    33.    236,    6.  1667.  587,  28 

237,  12.    258,  22.  24;  27      III  248,  19 

369,  5*.   424,  13.  27  I  395,  3.  V  403,  32. 

478,  26.  V  117, 1.  VII  421,  27 

VI  27,  19.  30,  26.  34  II  369,  6 

230,  9.  242,  3  37  VII  463,  12 

648  VII  613,  8  41  II  343,  9 

649  IIII  125,    11.    V    574,  50  III  69,   11.   V   64,   6. 

15  VII  489,  34 

658  I  34,  2.  550,  8.  IIII  62  I  442,  10.  IIII  263, 

143,  18  19.  V  299,  7.  389, 

661  IIII  393,  28  8. 400, 17.  VI 220 

663  I  328,  11.    381,  15.  22 

II  471,  8  56  III I  184,  16 

671  II  251,  22  57  II  360,  20.  VII  493, 

675  IIII  254,  31  26 

675  sq.      II  544,  23  61  IIII  430,  35 

678  VI  464,  26  61  sq.        II  368,  21 

684  IIII  250,  26  62  I  418,    29.    V    521, 

685  sq.     III  241,  8  24.  VII  424,  2 

686  III  61,  9;  19  63  VII  478,  6 

690  sq.      II  561,  25  66  I  .386, 29. 1111186,24 


INDEX  SCEIPTOBVM 


651 


Vergilius  Aeneidos 

Vergilius  Aeneidos 

IIII  68 

II  403,  1 

IIII  316 

VI  210,  19. 

214,  22. 

79 

VII  600,  22 

VII  338, 

6 

90 

I  436,  8 

317 

VI  446,  14 

92 

VII  462,  22 

317 

8q. 

II  396,  6 

93 

I  462,  9.    Ilil    401, 

320 

VII  602,  3 

31.  V  310,  34.  VI 

320 

sq. 

III  31,  24.  : 

J45,  3 

461,  16 

326 

sq. 

II  389,26.111361,26 

93  sq. 

III  310,  6 

327 

V  24,    19. 

266,    16. 

94 

III  2,  12 

VI    446, 

4.     VII 

101 

nil  246, 14.  VI  121,14 

363,  29 

^           106 

III  296,  8 

327 

8q. 

III  99,  14 

109 

III  81,  18 

329 

VII  606,  16 

112 

VI  444,  29 

333 

8q. 

IIT  148,  27. 

291,  3 

113 

I  61,  26 

335 

III  280,    3. 

295,    21. 

116 

V  66,  31 

298.   14. 

328,  2 

116 

V  271,  27 

337 

VI  446,  1 

117 

V  648,  33 

341 

V  46,  10 

.       117 

sq. 

II  411,  21 

344 

I  99,  20 

129 

I  496,  7.  VI  73,  17 

347 

VI  27,  22 

130 

ni  523,  24.    IIII    11, 
36.  V  416,  12 

360 
361 

II  86,  10 
I  67,  16 

132 

mi  227,  29 

367 

mi  237,  1 

136 

II  241,  21 

359 

V  294,  6 

Hl 

VI  465,  13 

360 

VII  463,  28 

149 

III  339,  1 

366 

VI  444,  29. 

503,  27 

153 

sq. 

II  533,  4 

367 

n  478,  6 

169 

I  110,  20 

368 

II  396,  18 

169 

«ff. 

II  366,  18 

370 

V  238.  13. 

VII  491, 

170 

IIII  230,  14 

16 

174 

III  433,  14 

373 

III  377,  6 

177 

V  622,  38 

373 

8q. 

m  309,  21. 

316,  12 

181 

V  72,  8.  VI  448,  8 

376 

II  47,  19 

186 

Iin  226,  26 

879 

im  262,  30. 

VI    446, 

188 

VII  496,  11.  513,  12 

12 

w 

206 

V  619,  13 

381 

im  620,  2.  ' 

V  100,  22 

213 

V  389,  1 

383 

V  35,   19 

213 

8q, 

m  10,  4 

383 

8q. 

I  63,  27. 

117,  27 

222 

VI  219,  22 

386 

mi  263,  16 

224 

1111  416,  14.    611.  12. 

387 

IIII  239,  4. 

V  18,  32. 

V  66,  2.    263,  29 

67,  8.  226.  26 

226 

II  360,  6 

391 

VII  98,  6 

# 

228 

VI  446,  11 

394 

VI  630,  1 

230 

VII  417,  3 

398 

V  483,  16 

230 

«ff. 

I  414,  21 

401 

I  270,  1. 

V  470,  24 

233 

I  413,  19.  VII  416, 

408 

8q. 

m  163,  14 

8.  508,  17 

409 

^k 

I  441,7.1111241.21 

237 

VII  495,  11 

415 

mi  262,  32 

244 

III  497,  16 

416 

III  41,  6.  66.  3 

248 

IIII  399,  24.  V  306,  27 

419 

I  449,  16. 

III   307, 

281 

VI  498,  6 

2.1111394,30.664, 

282 

II  671,  1 

24*.    V 

293,    10. 

291 

«ff. 

III  248,  23 

VI  453, 

14 

296 

VI  466,  8 

421 

IIII  144,  30 

300 

m  216,  9.  VII  480,  3 

426 

V  617,  16. 

638,  16 

302 

V  389,  28.    Vn    65, 

427 

I  372,  13 

20 

433 

I  69,  3.  128, 14.  142, 

304 

V  673,  14 

6.  547,  35.  11  242. 

310 

I  516,  19 

17 

314 

V  403,  26 

436 

VII  491,  16 

314 

aq. 

I  233,  25 

463 

VI  36,  34 
42* 

652  INDEr  SCBIPTORVM 

Veii^aB  AeneidoB  Vergilias  Aeneidos 

nil  469         mi  129,  1                                 UU  594  UI  196,   14 

460         UII  244,  24.  558,  19  596  UU  154,  26 

462  V  572,  28  596  8q,      II  449,  3 

464             II  353,  3  597  V  67,  8 

467  8q.     III  283,  7.  302,  7  599  VII  607,  8 

471  I  324,  6.  VI  37,  15  604  sqq.  III  252,  6 

478              I  13,  3.  1111220,34.  605  V  39,  29 

VI  30,  3  606  U  604,   12.    VI    446, 
482          IIII  221,  29.  256,  33  26 

492  sq.     III  163,  9.  268,  29  607  I  427,  80 

498              I  341,  13.    441,  15.  616  VII  472,  6 

lUI   237,   1.    263,  628  III  322,   7.    IIII    398, 

6.  V  645,  31.  VII  28.  V  804,  13.  VI 

450,  1  465,  23 

494  I  221,3.  VII 608, 30  628  sq.        I  282,  16.  447,  27 

496          VII  429,  12  633  IIII  226,  7 

496  sq.        I  439,  3  634  VII  510,  20 

503            VI  28,  27  640  IIU  227,  22 

511          UU  259,  24  654  I  235,  29 

617             V  477,  24  656  III  307,  11.    31«,   11. 

520             V  503,  38  365,   1 

520  sq.      U  314,  3  660  I  235,  37 

522            VI  29,  31.  687,  11  661  I  266,  23.   IIII  446. 

527              I  269,  28  33. 5Q3,  10.  V  291, 

529          VII  484,  16  4.  VI  460,  G 

634  mi  219,  24.  220,  33  661  sq.     III  192,  21 

537          IIII  261,  22.  V  74,  17  668  VII  505,  15 

539          IIII  249,  16  676  IIII  221,  34.    258,  28. 

546          IIII  236,  35  VI  375,   1667 

647           VI  211,  1  679  U  689,  16 

649          lUI  236,  28  682  I  278,  19.    441,  29. 

660          VII  467,  31  IIII  263,   10 

566          IIII  249,  14  687  I  648,  3.  VII  268, 7 

568  I  108,  16.    463,  18.  693  IIII  221,  2 

VI 164,  1.  501, 26.  696  IIU  262,  14 

508,  12  703  VI  444,  26 

663             V  352,  26                                  V  1  III  480,  13.  IIII  250, 

569  I  191,  23.  IIII  247,  9.  V  401,  5;  20 

26    266,  9.  569,2.  2  V  401,  17 

V  66,  19.  VI  442,  3  VI  637,  3 

26.  447,  11  8  I  272,  21.    457,  21. 

569  8q.     III  238,  2.  286,  16  IIII  399,  22.  V305, 

675          VII  474,  31  23.  587,  15 

576              I  267,  16.  268,  19  10  III  46,  16.  309,  28 

684          UII  401,  1  11  VII  484,  6 

684  8q.        I  274,  30.  460,  13  13  I  192,  3.  III  95,  11. 

586             V  308,  21  104, 9.  138, 7. 285, 

686             V  401,  14  11.    IIII   247,   80. 

590  I  16,  20.    IIII    222,  569,  6 

1.    258,    28.    443,  15  UI  461,  30 

22.    636,    10.    VI  17  V  147,  27 

31,  9  29  II  369,  1 

591  I  13,  36.  VI   86,  8.  35  I  272,  15.    457,  12. 

VII  388,    8.    479,  VI  467,  1 
20  37  V  693,  17 

593  IIII  399,    10.    V    264,  38  8q.        II  287,  9 

26.    304,    29.    VI  39  II  353,  17 

466,  6  46  II  306,  18 

593  8q.        I  283,    10.    448,    8.  46  VI  362,  1243 

III  113,  18  52  II  176,  17 


INDEX  SCRIPTORVM 


653 


Vergilius  Aeneidos 


61  8q. 

III  323,  2 

62 

VII  450,  21 

64 

VI  446,  6 

68 

V  581,  14 

73 

VII  492,  20 

77 

VII  475,  15 

79 

Illl  213,  19 

84 

V  572,  1 

104 

I  110,  22 

106 

I  67,  17 

106 

sq. 

II  477,  7 

117 

I  205,  4 

118 

VI  464,  29.  VII  496, 
25 

122 

IIII  528,  15 

123 

lUI  536,  2 

125 

sq. 

III  82,  3 

132 

Sq. 

II  480,  1 

136 

sq. 

11  375,  3.  III  221,  3 

139 

IIII  246,  25 

140 

II  540,  24 

142 

sq. 

II  38,  13 

144 

I  464,  16.  III  416, 
32.  V  67,  18 

145 

I  548,  22 

147 

VIT  482,  10 

152 

IIII  80,  32 

153 

I  468,  26.  VI  467, 
14.  VII  491,  28 

159 

II  395,  15.  VII  500, 
26 

163 

I  516,  19.  IIII  239, 
18 

166 

lUI  81,  6 

169 

IIII  80,  26 

173 

IIU  81,  5 

180 

III  321,  3.  VII  506, 
11 

184 

IIII  80,  38.  528,  15 

186 

VI  218,  19.  Vll  248, 
13 

187 

VII  499,  22 

188 

8q. 

II  344,  15 

189 

VII  231,  24 

190 

IIII  537,  25 

195 

III  99,  7.  VIl  97,  2 

202 

VII  473,  29 

204 

VII  477,  20 

211 

II  335,  11.  360,  3 

214 

IIII  209,  18.  V  686,  3 

215 

VU  117,  3 

230 

-Vll  498,  11 

232 

I  185,  21 

233 

VI  37,  1 

247 

11  359,  3 

250 

sqq 

I  483,  13 

251 

1  268,  21 

254 

I  117,  12 

260 

VU  477,  25 

Vergilius  Aeoeidos 

V  261    IIU 


262 
265 
268 
270 
275 
277 
278 
279 

282 
285 

298 
301 
308 

310 
311 

314 

320 

321  sq. 

323 

323  sq. 

328 

329 

331  sq. 

333 

337 

343 

344 

362 

356 

368 

370 

374 

279 

380 

381 

384 
390 
396 
405 
406 
407 


410 
414 
419 
425 


VII 
V 
VII 
VII 
Vll 
VII 
VII 
II 

Ul 
III 

lUI 

II 

I 

I 
I 

I 

I 

lU 

VII 

I 

V 
I 

II 

VU 

1 

III 

VII 

VI 

VI 

UI 

I 

u 

VII 

I 

UII 

I 

lUI 
VI 

I 

IIII 

I 


uu 

lU 

vu 
I 


369,  11*  424.34. 
479,  20.  V  1 19,  5. 
VI  230,  30,  242, 
15 

463.  13 
478,  8 

463,  14 
542,  39 
542,  40 
542,  41 
489,  9 

469,  13.  538,  6.  V 

485,  16 

268,  15 

285.  20.  VII  476, 

24 

224,  19.  526,  24 

92    7 

15,  11.  V  399,  18. 

VI  31,   1 

339,  25 

312,  23.  VII  497, 

16 

339,  27.  IIII  414. 

34.  V  641,  26 

410,  10.  VII  498, 

15 

195,  3 

415,  29 

413,  2 

653,  20 

408,   17 

485,  5 

485,  11 

429,  21.  V  399,  5 

314,  6 

485,  25.  544,   13 

66,  23 

445,  25 

271,  2 

270,  21 

527,  14 

458,  5 

113,  31.    556,  23. 

II  153,  2 

149,  30.  VII  353, 

23 

556,  29.  IIII  539,  5 

244,  31 

219.  19 

71,  22.  146,  5 

249,  8 

459,  1;  15.  IIII 
400,  16.  VI  460, 
27 

80,  13.  VI  481, 17 
195,  19 

464,  26 

869,  17.  II  470,  7. 
536,  8.  538,  9 


654  INDEX  SCREPTORVM 

Vergilins  Aeneidos  Vergilins  Aeneidos 

V  426             V  608,  21                                   V  646  Iin  223,  22 

428           VI  38,  1  646  IIII  223,    14 

,           429          VII  489,  31  660  I  269,  22.    III  203, 

430          VII  491,  28  16 

432             II  106,  8*.  IIU  267,  663  I  275,    9.    460,    29. 

29.  VI  222,  6.  347,  IIII   257,  27.  420, 

759  9.    443,    5.    V  74, 

437  IIII  262,  1  15.   270,   13.    279, 

438  III  313, 10.  VII 470, 2  31 

441             n  643,  26  674  VI  497,    18 

449           III  78,  7  678  VII  501.   1 

461          IIII  433,  25.  V  12.  6.  679  V  402,  30 

183,  34    VII  481,  687  mi  268,  32.  VII 455, 7 

26  689  VII  468,  23 

456              I  642,  2.  II  246,  7.  691  VI  444,   29.  VII  423, 

VI  463,  6  21 

458            VI  465,  5  699  VII  507,   21 

469           VI  611,  19  713  VII  500,    11 

460          nil  527,  1  716  VII  492,   27 

463             II  245,  9  720  IIII  263,   17 

467            III  67,  4  735  IIII  528,   23 

475               I  133,  6  739  VI  446,  24 

480  VII  177,  9  744  II  223,   13.  IIII  16,7 

481  V  25,  13.  VI  72,  7  750  Vll  513,  13 
486  VII  100.  8.  308,  2  757  VI  463,  12 
492  I  131.  34  768  IIII  225,  35 
496  VII  474,  9  783  IIU  210,  19 
498  VII  511,  23  787  VI  455,  14 
600  VII  307,  21  798  III  97,  13 
600  sq.  Ul  49,  18.  321,  21  799  I  469,  7 
501            UI  91,  15  801  sq.      II  396,  2 

504          UU  260,  6;  23  806  V  45,   16.    185,  21 

521               I  429,  23.   VI    219,  807  V  623,  3 

16  808  sq,      II  66,  17 

529  *(?.     III  354,  4  814  V  106,  22;   84 

531  I  67,  19  820  8q.      II  516,  11 

535  VI  626,  2  822  lUI  493,   17 

536  VII  415,   18  823  1  323,  25 

541  VI  463,   10  827  8q.     III  139,  14 

542  I  268,  26.  VII  464,  830  V  632,  5 

12  839  VII  163,  9.  300,  5 

540      1  70,  24.  141,  4.  II  841  IRI  497,  34 

249,  21.  IIU  20,  846  II  579,  6.  III  20H,  13 

4.  VII  285,  11  291,  9 

547    llll  526,  29  850  II  285,  16 

564  sq.      II  288,  6  863  VII  608,  29 

579    VII  480,  17  855  V  608,  27 

686     VI  497,  18  862  I  219,  12 

588  V  519,  15  866  V  303,  31 

589  I  13,  15.  IIU  257,       VI  1  lU  484,  10 

20.  VI  30,  11  1;  2    VI  120,  18.  155,  17 

594    VII  507,  3  384,  1951 

603    VU  512,  8  3  VII  496,  13  . 

608    VII  509,  22  12  VI  461,  1 

618    VII  480,  8  13  UI  303,  21 

623     VI  447,  10  17  VI  614,  13 

629     VI  511,  1.  VU  251,  20  I  92,  9.  UII 227, 33 

30  V  561,  17 

638      V  373,  15  20  sq.        II  64,  15 

643    VU  48,  17  26  U  297,  5 


INDEX  SCRIPTOEVM 


655 


Vergilias  AeneidoB 

VI  27 

II 

30  sq. 

III 

33 

VI 

34 

VII 

37 

III 

42 

Vll 

45 

V 

52 

mi 

53 

mi 

56 

I 

58  sq. 

ITI 

62 

UI 

71 

I 

72 

IIII 

76 

I 

82 

ni 

83 

VII 

86 

I 

90 

III 

95 

III 

103 

V 

104 

VII 

110 

VII 

112 

IIII 

114 

V 

116 

IIII 

119 

I 

119;  121  s^ 

f.  III 

120 

I 

121 

TTTI 

122 

V 

181 

VU 

134 

VII 

142 

IIU 

143 

VU 

147 

I 

153 

I 

154 

un 

159 

im 

161  sq. 

m 

165 

u 

166 

uu 

179 

I 

187  sq,     III 


201 
202 
203 


I 

lUI 

I 


269,  12.  310,  4 

247,  11 

212,  23.  VII  339, 

24 

26,  9 

143,  6 

486,  11 

642,  22 

226,  18 
228    27 

8,  10.  mi  221,  20. 

258,  24.   VI  217, 

11 

32,  4 

266,  13 

314,  27 

232,  16.  246,  16 
342,  23 

34,  14.  369,  22 
467,  26 
447,  9 
464,  30 
60,  16 
390,  31 
328,  14 
506,  5 

233,  5 
76,  27 

262,  25.   VI  451, 
31 

227,  6.493,4.VU 
419,  22 

245,  17 

70,  1.  IIII  21,  24 

227,  12 

365,  22.  VU  481, 
26 

476,  9 
478,  20 

234,  30 
466,  21 
393,  2 

454,  18 
222,  9 
232,  3 
249,  13 
476,  16 

228,  81 

14, 1.  253,  23.  399, 
6.  III  231, 14.  UU 
365,  31.  390,  27. 
V  106,  20.  115, 
16.  646,  21.  VI 
339,  461.  VII  234, 
25.  888,  10 
86,  6.  240, 11.  243, 
8.  289,  17 

455,  20 
526,  29 

411,    1.    413,    34. 


Vergilius  Aeneidos 

VI  203       m 


204 
206 
219 


225 
236 
244 
248 
252 
255 
265 

266 

268 

270 

270  8q. 

274 

275 

280  sq. 

289 

290 

296 

297 

298 

300 

302 

303 

304 


307 
324 
331 
333 
384 
339 
343 
347 
350 
351 


357 
372 
373 
375 
379 
383 
388 
393 
400 
401 


55,  5.  373, 14.  mi 
391,    2.    518,    20. 

V  24,  33.  523,  13. 

VI  428,    31.  VII 
508.  20 


lU 

VI 

I 


VI 

I 

II 

UU 

III 

I 

lUI 

lUI 

lU 

Ull 

m 
m 

VI 

II 
II 

VII 

vu 
vu 

VII 

vu 
u 

VII 

I 


u 

m 

I 

im 
u 

vu 

lUI 
VI 

u 
I 


m 
m 
vu 
mi 
vu 
vu 

VI 
V 

u 
vu 


509 
591 
417 


4.  V  521,  16.  VII 


422 
220 
213 
394 
542 
320 
236 
226 


405  sqq.  Tli 

406  I 


31 
17 

23.  UII  184,* 


26 

11 

22 

18 

23.  V  575,  20 

2 

9 

23.  VI  515, 


8.  533,  3 

225,  15 

54,  10 

564,  20 

54,  12 

480,  1 

458,  27.  463,  19 

364,  19 

236,  8.  VI 220, 10 

512,  25 

544,  39 

544,  40 

544,  41 

544,  42 

580,  5 

544,  43 

325,  7.  II  92,  13. 

mi  374,  32.  V 

155,  15.  342,  34 

308,  21 

331,  18 

67,  15 

246,  23.  V  642,  1 

327,  21 

485,  14 

232,  21.  236,  14 

445,  7 

471,  27 

262,  23.  402,  21. 

III  331,  20.  VU 

480,  11 

351,  18 

319,  23 

542,  3 

253,  80 

542,  3 

542,  2 

626,  13.  VII  49,  2 

583,  3 

329,  19 

542,  12 

99  22 

451,  7.  VU  542, 13 


656 


INDEX  SCRIPTORVM 


Yergilins  Aeneidos 

VI  408  sq,    m 


409 
410 
413 
416 
418 
419 


VII 

ni 

IIII 
VII 
VII 

mi 


420  sq,      n 

421  V 
424  VII 

426  im 

427  V 

428  VII 

432  ira 

435  VII 

438  VII 

439  IIII 
441  III 
460  VII 
466  III 
486  V 

487  im 

492  V 

496  IIII 

496  sqq,  UI 

497  IIII 


501 
502 
509 
614 


VI 

I 

VII 

mi 


615  sq.      II 

517  II 

520  VI 

524  IIII 

529  VI 

531  I 

532  IIII 

539  mi 

540  n 
542  im 


560  im 

566  III 

660  VII 

561  VII 

563  VII 

565  VII 
577  sq,      n 


581 
586 
587 
596 
697 

602 
605 


V 

II 
IUI 
VII 

I 

I 
I 


38, 

349 

497 

367 

213 

542 

642 

261 

15 

243 

579 

542 

228 

582 

471 

226 

501 

542 

247 

270 

505 

364 

66, 

261 

66, 

249 

220 

15, 

453 

443 

513 

259 

546 

220 

442 

254 

449 

225 

262 

236 

360 

154 

658 

518 

253 

163 

59, 

312 

165 

481 

501 

177 

523 

571 

228 

471 

98, 

123 

453 

433 


23.     64,    27. 

9 

20 

12 

23 

13 

14 

23.  VII  542, 

13.  349,  13 

27 

16 

11 

16 

24.  642,  16 
17 

30.  542,  18 
18;  19 

9 

28 

22 

11 
17 

24 
23 

6.  260,  33 

23 
33 

10 

3.  V  268,30 

16 

12 

3 

6 

::0 

33 

5.  453,  3 

8.  415,  20 

3 

31.  237,    21 
15 

35.    246,  28. 
17.  V  62,  27. 
7 
6 
6 

10.    294,    23. 
17 

1.  311,  30 
12 
32 
6 
5 
6 

32 
29 
3. 147,  14.  nil 
38 
35 
25 


Vergilias  Aeneidos 
VI  608        nii 

614  IIII 


616 
620 


IIII 
I 


625  sqq.  III 

629  VII 

663  V 

663  sq.  n 

668  mi 

669  IIII 

670  I 


672 
676 
677 


680 

684 

684  sq. 
685 


727 
728 
729 
783 
736 
743 
746 
747 
Ib^sq.]  759 
760 
771 
773 

776 

785 
787 
788 
789 
790  sq. 


IIII 
1 
I 


V 

II 
I 


687  mi 

691  sq.  I 

692  mi 

707  VI 

708  VI 


720 
723 
724 


233,  29 

244,  24.  VII  121, 

10 

232,  6 
278,    16.     441,  25. 

462,  20.   lUI  263, 
8.  V   388,  13 

62,  4 

98,  6 

562,  4 

364,  12 

254,  9 

289,  27 

67,    16.    433,    12. 

mi  262,   21.   484, 

10.  VII   361,   1 

235,  10 

550,  5.  Vir  276,  7 

436,  6.     Illl    372, 

3.  V  132,  8.  272, 

21 

115,  19.   Vll  234, 

26 

559,  23 

230,  24.   285,   18 

82,  32.  II  162.  20. 

229,21.  llll  13,9. 

491,  28 

262,  8 

418,  19 

233,  27 

463,  28 

463,  20.   VII  480, 
12 

IIII  247,  12 

III  374,  4 
I  282,  19.  IIII  399, 
1.   V  34,    4.    304, 
19.    VI    455,    27. 
463,  4 

VI  447,  23 

I  268,  9 

I  447,  30 
m  270,  25 
im  249,  6 

V  519,  34.  VII  505,  7 
im  210,  22 

mi  263,  23.  V  566,  4 
III  238,  6 

I  91,  3.  VII  360,  14 
III  137,  2 
I  279,2.442,7.  IIU 
269,  13.  V  397,  20 

V  35,  -24 
VII  473,  U 
VII  490,  1 
IIII  564,  24* 
IIII  538,  17 

III  150,  27.   152,  27 


INDEX  SCBIPTOEVM 


657 


Vergilios  Aeneidos 

VI  792  I 


793 

IIIl 

794 

II 

795 

V 

795 
798 

sq. 

I 
IIII 

802 

V 

803 

I 

803 

8q. 

'III 

807 

I 

809 

I 

810 

I 

812 

u 

813 

VII 

815 

VII 

816 

1 

818 

IIII 

825 

827 

sq. 

II 
im 

831 

VI 

833 

VII 

836 

IT 

838 

I 

841 

VI 

842 

im 

843 

II 

844 

m 

847 

V 

861 
862 

$qq 

.  III 

VII 

864 

II 

871 

mi 

871 

^q. 

III 

874 

iiii 

882 

n 

883 
887 

sq. 

I 
im 

896 

im 

898 

im 

901 

V 

VII  1 

i 

14,  4.  15,  13.  430, 
17. 111*142,  21.  im 
224,  35.  258,  30. 
369,  11*.  V  203, 
26.  VI28,  1.31,2. 
VII  233,  8.  388, 13 
515,  29.  V  16,  11 
561,  20.  VII  506, 
18 

523,  11.  VII  288, 
17.  416,  21 

414,  6 
256,  33 
400,  25 

279,  7,  442,  22. 
Illl  263,  29.  396, 

21.  V  298,  6.  VI 
449,  5.  453,  2 
113,  2 

417,  14.  VII  422, 

17 

91,  1 

388,  5.  412,  1.  VII 

415,  4 

314,  13.  IIII  16, 1 

493,  14.  507,  11 

468,  3 

100,  3 

236,  26 

337,  2 

241,  29 

29,  12 

452,  6 

531,  18.  V  665,  23 

324,  5.  im  374, 1. 

V  341,  3 

67,  24.  231,  6* 

220,  21 

62,  22 

498,  21.  mr  249, 

22.  VI  362,  1266 
471,  21 

123,  6 

470,  16 

686,  30 

248,  24.  260,  29 

63,  22 
226,  28 

222,  9.  IIII  185,  3 

219,  2 

527,  8 

261,  29 

246,  24.  248,  6 

301,  7 

274,  9.  469,  20.  III 

103,  16.    490,  29. 

IIII  146,  28.  232, 

34.  261, 18.  V  398, 

28.    666,    16.  VII 

360,  30 


VergiliuB  Aeneidos 


VII  11 

VII  606,  16 

15 

V  472,  4 

30 

sqq. 

I  483,  22 

41 

IIII  236,  3.  239,  18 

43 

VII  509,  8 

50 

VI  468,  19 

53 

VII  492,  22 

69 

VII  493,  17 

63 

VII  494,  20 

66 

VII  602,  26 

71 

VII  457,  24 

84 

II  328,  7  (0.  add.h  V 
477,  8.  VII  477, 
14 

90 

sq. 

III  333,  20 

96 

I  427,  27.  IIII  219, 
24.  248,  2.  V  67, 
16.  641,  37 

97 

V  641,  38 

98 

IIII  233,  26 

109 

sq. 

II  236,  22 

110 

II  678,   36.   III   143. 

116 


128 


UU 


131 

V 

133 

lUI 

134 

VU 

142 

rai 

147 

I 

148 

UII 

161 

VII 

160  8q. 

VI 

161 

V 

162 

V 

166 

VII 

170 

I 

171 

I 

178 

UII 

179 

vu 

186 

V 

188 

V 

192 

m 

199 

ni 

200 

lUI 

204 

lU 

206 

vu 

206 

vu 

216 

vn 

226  sqq 

.  11 

226 

lUI 

243 

VI 

244 

mi 

246  sq. 

ra 

14.  600,  31 

247,    34.    440,    3. 

V  261,  25 

225,  32.    230,  17. 

VU  491,  20 

66,  8 

400.  9.   V   307,  5 

506,  30 

227,  15 

458,  16.  IIII  400, 

9.    V  307,   3.   VI 

467,  9 

230,  31 

477,  6 

163,  32.  222,  12 

183,  34.  VII  607, 

10 

621,  19 

489,  30 

499,  6 

499,  8 

269,  21.  V  389,  3. 

VI  222,  1 
608,  27 
674,  25 

196,  19.  500,  16 

320,  23 

97,  19 

234,  3 

84,  26 

117,  24 

497,  10 

466,  13 

620,  8 

260,  21 

466,  27 

269,  26 

376,  14 


658  INDEX  SCRIPTOBVM 

Vergilius  Aeneidos  Vergilius  Aeneidos 

Vn  247          Vn  542,  4                                  VII  -410  I  12,  19.   428,  5.  II 

260  IIII  234,  37  68,  9.  1111256,31. 

261  III  215,  4  VI   27,    4.    29,  30 
261  8q.      n  150,  16  (v,  add,)-  415  IIII.223,  21 

191,  3  (v.  add.)  416  VII  613,   18 

263           III  500,  33.  V  203, 22  417  V  370,  4 

268  m  213,   18.   VI  467,  417  «g.      II  369,  4 

18  422  VII  613,  14 

277              I  62,  4.  1111209,29.  426  VI  31,  30 

VII  293,  12  426  IIII  538,    16.    VI    361, 

283             V  31,  26  1218 

288  sq.     III  298,  2  429  IIII  262,  31 

289  lUI  155,    8.    617,    26.  432  II  361,  22 

564,  13.  V  70,  2.  440  VII  471,  28 

VII  291,  13.  348,  451  VII  480,  18 

30  452  I  427,  26.   IIII  222, 

290  III  319,   7.    VII   473,  36.  232,   16 

24.  493,  10  453  I  234,  19 

293               I  109,  18.  IIII  210,  464  I  588,  25.  IIII  263, 

27.  V  40,  4.  345,  24.  V  389,   14 

29.  347,     1.    VI  466  V  594,  3 
447,  5  481  IIII  260,  9 

298  I  106,'  21.  VII  509,  484  V  384,  8 

23  486  I  178,  27.   350,  35 

299  VI  445,  17.  VII  471,  490'  V  562,  3.  VII  452,7 

26  493  V  575,  18 

304          IIII  232, 19.  VII 511, 2  501  UU  30.  10.  VI 481,  14. 

304  sqq.  III  163,  12  VU  607,   14 

307            III  162,  16  510  I  201,  26 

319  VII  501,  8  513  UII  262,  30 

320  VU  471,  23  514  VII  513,  9 

324               I  63,    30.    117,    25.  517  II  149,    11.    223,    2. 

IIII  229,  2  IIII    16,     30.    VI 

331          im  220,  30  231,  9* 

341            UI  35,  28.  67,  13  524  U  38,  9 

345             V  401,  5;  19  635  lUI  254,  4 

355             V  537,  35  647  IIU  251,  26.    VI   237, 

357          IIII  249,  28.  261,  1  17* 

359  V  548,  23  552  I  213, 22.  VII 449, 8 

360  IIU  233,  1.    VII    491,  553  j  253!  20. 399,  1.  III 

T        ^^                                  TrX,  l^»       10-          231,        12. 

363               I  464,  21.  mi  402,  VII  407,   16 

378               I  64,    29.    145,    10.  ^f  j J  ^^^  ^4 

328,  11.    550,  16.  lll  *«•   j{|}  lll^  11 

294    1  \ll    20  589  nU  226,  2.  230,  26 

380          Uuf^t:  24'''''"  ITr  ""'IWII'.    VTI.01 

382  U  142;  16  ^^^  ^  li^^  ^^'  ^ "  ^^1' 

383  lUI  260,  20  ^^ 

389  I  241,  3  598  VI  445,  22 

390  IIII  252,  13  601  IIU  226,  24 

399  I  406,  9.    Ull    385,  6^5  I  100,  12.  123,  9.  II 

26.  393,  20.    428,  217,  4 

21.    439,    1.    446,  608  im  259,  26.  V  589, 21 

23.  563,  23.  V  65,  616  V  469,  6 

13.    135,  38.   245,  618  VII  506,  19 

30.  290,  19  618  8q.     III  299,  17 

400  III  138, 17. VI 341, 532  623  VU  449,  16 


INDEX  SCRIPTORVM 


659 


Vergilius  Aeneidos 


VII  626 

IIII  38,  22.  ^ 
490,  26 

VI  486,  9. 

634 

I  496,    16. 

VI   210, 

10.   213, 

13.   500, 

19.   503, 

10.   637, 

12.    VII 

253,    9. 

337,  21 

635 

IIII  226,  24 

637 

III  497,  20 

640 

V  370,    4. 

645,    31. 

VII  450, 

3.  479,  17 

641 

III  237,  12 

651 

I  155,  33. 

323,  12. 

536,  3.  VII  397,  6 

653 

sq. 

III  299,  3.  : 

343,  23 

654 

VI  230,  23* 

660 

sqq 

.    II  392,  2 

665 

II  342,  9 

666 

sqq 

.   III  318,  5 

668 

VII  479,  14 

674 

I  463,   27. 
476 

VI   339, 

682 

11  333,  21. 

V  346,  8 

683 

VI  474,  30 

684 

VII  309,  9 

688 

I  80,  5 

693 

IIII  250,  14 

694 

VII  201,  24 

710 

II  134,  3* 

714 

11  202,  6 

715 

11  328,  3 

717 

11  202,  7 

718;  720 

VI  465,  7 

723 

VII  477,  15 

731 

II  157,  15. 

316,  19. 

342,  7. 

VI  217,  9 

734 

VI  516,  14 

742 

II  164,  24. 

mi  12, 9. 

V  576,  \ 

» 

744 

VI  444,  26 

756 

VII  492,  7 

756 

sq. 

II  389,  2 

759 

sq. 

I  446,  1 

763 

^/ 

1  377,  4 

768 

Ull  242,  l 

770 

VU  483,  17 

775 

lUI  532, 27.  MI 505, 9* 

787 

lUI  248,    16. 
12 

V    157, 

799 

VII  498,  21 

807 

II  402,  20 

808 

IIU  233,  5 

808 

sqq 

I  461,  26 

VIII  1 

III  496,    2. 
12 

m\  246, 

1  sqq. 

I  438,  21 

7 

I  274,    5. 

459,    15. 

mi  222, 

14.  409, 

19 

11 

II  348,  26. 

V  355, 19 

Vergilios  Aeneidos 

VUI  18 

1  323,27.1111234,3 

26 

I  12,  20.  VI  29,  31. 

587,  11 

27 

I  452,  12.  11355,25 

42 

VI  505,  6 

44 

I  375,  11 

64 

I  458,  19.   VI    467, 

10 

69 

UII  250,  27 

77 

U  305,  17.111202,2. 

208,    5.    487,    17. 

511,32.  IIII  4,16. 

498,  20.  V  12,  1. 

429,  18 

78 

III  86,  4.  89,  8.  240,  9 

82 

III  148,  20 

83 

I  435,  15.  IIII  372, 

8.418,16.  V  33, 32. 

130,  34.    132,  12. 

VII  194,  5 

86 

V  403,  19 

91 

V  467,  24.  VII  422, 

12 

91  sq. 

I  417,  17 

97 

IIU  224,  3 

111 

VI  598,  3 

114 

HI  286,  3.    VU    360, 

10.  476,  25 

115 

V  355,  17 

119 

IIU  527,  8 

127 

I  325,    17.    II    196, 

14.    292,  11.    IIU 

250,  1 

130 

VII  462,  19 

132 

VU  65,  1;  9 

139 

VII  542,  7 

154 

lUI  440,  1.  V  69,  8 

155 

V  401,  33.    VU    97, 

12 

156 

VII  505,  11 

157 

VU  491,  2 

157  sq. 

U  431,  11 

159 

V  449,  10 

168 

lUI  540,  24* 

172 

VI  445,  27 

174 

VII  452,  5 

177 

VU  174,  2* 

185 

II  224,19.1111214,3 

188 

VU  507,  18 

190 

m  63,  28 

196 

VII  454,  13 

198 

m  362,  5 

205 

VU  351,  19 

207 

UU  128,  3 

214 

II  543,  24 

215 

II  356,  16 

217 

II  47,  11.  357, 

220 

Ull  231,  13 

223 

IIU  539,  22 

228 

VU  473,  30 

660  INDEX  SCRIPTOBVM 

VergiliQs  AeneidoB  Vergilius  Aeneidos 

VIII  233  II  164,  18.  IIII  209,  VIII  433  8q.     III  300,  23.  314,  2 

20.  V  48,  15.  160,  436  IIII  36,  7.   VI  488,  3 

20.  691,  4  440  II  545,  4 

285          VII  496,  14  445  VII  474,  11 

246          VII  416,  17  446  I  92,  26 

246  sq.        I  413,  31  447  V  40,  21 

248          VII  486,  17  453  I  95,  1 

251               I  414,  2.    VII    288,  457  II  391,  26.   Vli  479, 

16.  416,   18  19 

259  IIII  254,  29  458  VI  361,  1213 

260  I  365,  11  459  VII  510,  28 

261  VII  511,  3  460  II  217,  18 
263             II  356,  18  466  IIII  225,  6;   22 
268             V  548,  22  468  II  561,  5 
268  sq.     III  48,  16  470  lUI  250,  2 

273  III  86,  18.  286,  14  470  8q.      II  342,  26 

274  IIII  239,  27  472  IIII  256,  6 
284          IIII  128,  27  475  VI  445,  26 
299          IIII  220,    23.    227,    3.  478  IIII  246,  31 

VII  469,  18  480  Vli  458,  22.  480,   13 

313             II  300,  23  483  lUI  448,  6.    V    300,  7 

316             V  565,  36  484  VI  626,  2 

331  sq.      II  327,  23  515  I  236,  6.  III 372,  19 

334          IIII  251,  8.  VI  121,  15  521  IIII  225,   18 

.338          im  519,  5  630  VI  598,  3 

34(»  f^q.      II  416,  4  537  III  313,  20 

343  V  500,  36  540  IIII  229,  28 

344  II  216,  5.  IIII  9,  19.  546  III  195,  10 

228,  18.  V  425,9.  556  8q.     III  291,  17 

VI 361,  1223.  474,  558  II  224,  21 

20  560  II  530,  23.    543,   21. 

347          llll  659,  21  III    463,    32.   IIII 

351          1111  226,   28.   VI   4(il),  443,  26.    610,  13. 

32                         '  V  399,  8.    VI  31, 

351  sq.     III  315,  6  32.  514,  25 

358          VII  494,  16  561  II  165,  22.    333,  18. 

360          IIII  16,  11*  III    185,    22.    201, 

362          VII  507,  9  24.  V  346,  9 

366             V  523,  14  576  lUI  245,  18.  261,  25 

368  V  593,   17  577  VII  501,  3 

369  IIII  479,  27  596  I  499,   29.   VI    501, 

370  U  15, 13.  VII 470, 21  10.  511,  3. 615, 20 
373  IHI  396,  21  597  U  134,  5.  III  46,  23. 
396            III  246,  19  291,  15 

396  sq.     III  256,  21  699  VI  546,  6 

402          lUl  528,  14  608  VI  204,  24 

404  IIII  525,  16  610  VI  230,  11.  242,  6 

405  ,  VI  467,  25  616  II  267.  6.   III  54,  8. 

405  sq.        1  275,  3.  460,  17  lUI  390,  30 

406  IIU  447,  18  625  11  538,  18^ 

409             II  269,  16.  IIII  24,  7.  630  I  441,  9.  452,  9.  IIII 

VII  512,  20  263,  3.    V    388,  4 

420  sq.       II  443,  26.    479,  24.  631  I  278,  11 

481,   14.  521,  4  637  sq.      II  65,  4 

423             U  26,  21.  lU  64,  5  641  VI  459,  5 

425  VI  37,  3.  362,  1252  643  VII  351,  21.  VII  491, 

426  IIU  36,  6.  VI  488,  2  26 

427  IIII  224,  25  646  V  284,  31 

429          IIIl  12,  8  648  II  64,  18.  III  482,  6 

433          VII  483,  11  649  VI  459, 27.  VII  507, 4 


INDEX  SCRIPTORVM  661 


Vergilias  Aeneidos 

Vergilias  Aeneidos 

VIII  663 

VII  501,  27 

VIIII  61  sq. 

UI  369,  8 

654 

I  155,    6.    323,    32. 

65 

VI  16,  24 

535, 18.  VII  396,  9 

83 

VII  466,  3 

664  sq. 

n  518,  8 

89 

lill  236,  5 

668 

IIII  229,  21.   VII  500, 

98 

I  208,  28 

19 

99 

VII  469,  21 

674 

V  571,  10 

108  sq. 

I  437,  1 

675 

VII  460,  23 

109  sq. 

III  315,  9 

677 

I  265,  14.    452,  16. 

110 

IIII  227,  11 

II  443,  29.  445,  5. 

114 

V  74,  26 

479,    13.    480,    2. 

137 

V  399,  28 

IIII   241,   21;   30. 

138 

V  29.  18.  VI  230,  8* 

392,  17.    506,  34. 

141 

I  211,  4.    VU    501, 

• 

V  297, 19.  324,  14. 

31 

399,  15.    464,  24. 

144 

Vi  469,  5.    VU    461, 

VI  38,  35 

28 

680 

11  336,  9.    IIII    365, 

144  8q. 

I  277,  22.  464,  23 

31.  390,  28 

153 

IIII  255,  21 

688 

IIII  256,  13.  562,  23 

169 

U  353,  22 

691 

VI  464,  32.  VII  478, 

168 

I  413,  29.  VII  288, 

22 

14.  416,  16 

692 

VII  459,  20 

184 

IIII  262,  2 

698 

II  292,   13.   III  472, 

194  sqq 

.  Ili  243,  2;   16 

29.  V  566,  27 

203 

VII  360,  18 

699 

III  46,  19 

208  8q. 

III  90,  2 

705 

IIII  226,  22 

210 

lUI  261,  17 

706 

I  123,  15.  II  217,  6 

210  8qq 

.  lU  245,  24 

712 

VII  123,  26 

211 

III  247,  3 

714  8q. 

II  340,  6 

214 

VU  493,  8 

728 

VII  483,  16 

214  8q. 

UI  246,  24 

VIIII  1 

I  279,  10.    442,  17. 

231 

I  278,  14.    441,  13. 

III    499,    33.    im 

V388,  7.  VI452,4 

263,  29.    396,  25. 

232 

VII  493,  19 

V  390,  5.  401, 17. 

235 

VII  511,  16 

VI  444,  27 

240  8q. 

U  411,  24 

2 

I  89,    30.    132,    27. 

244 

I  210,  11 

IIII  223,  7 

246 

VII  476,  22.  492,  21 

5 

VI  10,  12 

254  sq. 

I  194,  26 

6 

I  97,  6.  II  207,  15. 

254  8qq 

.  III  76,  5 

IIII  229,  26 

255 

VII  480,  23 

7 

I  12,  22.   VI  30,   1 

271 

VII  472,  1 

11 

IIII  237,  5 

279 

VI  445,  22 

14 

II  223,  11 

281  8q. 

II  503,  7 

18 

IIII  229,  29 

300 

VII  480,  9 

26 

I  279,  4.  442,  12.  II 

302 

I  314,  34.  VII  491, 

37,  19.  285,  1.  III 

23 

221,  17.  IIU  263, 

312 

VII  96,  21 

22;  24.  548,  3.  V 

316 

VII  474,  25 

297,  82.    389,  15. 

321 

lUI  659,  24 

555,  5.    VI  14,  5. 

325 

I  61,  32.    IIII    129, 

VII  16,  9.  57,  27 

25.    542,    3.     VII 

36 

illl  535,  16 

293,  9 

38 

IIII  247,  26.    256,  10. 

326 

illl  478,  28 

569,  4.  V  580,  16 

335 

VII  489,  23 

47 

I  435,  4.  Uil  372,  4. 

387  8q. 

I  412,  13 

VI  194,  2.  275,  6. 

847 

IIII  246,  30 

VII  331,  8.  380,  l 

368 

I  62,  7.  IIII  130,  6. 

55 

I  440,  11 

209,  27.    541,  27. 

60 

I  359,  18 

VU  293,  13 

61 

VII  508,  12 

371 

UI  303,  19 

662 


INDEX  SCBIPTOBYH 


VeTgilins  Aeneidos 

Verffilios  Aeneidos 

Villl  876 

I  222,  12 

Vim  698 

TTTT 

378 

III  330,  4 

600 

VI 

383 

V  576,  12 

602 

III 

886 

VII  469,  22 

605 

VII 

393 

VII  542,  1 

609 

ni 

398 

III  314,  9 

401 

VII  502,  10 

403 

III  104,  26 

405 

VII  463,  20 

609 

sq. 

I 

413 

III  504,  36 

610 

iin 

418 

I  34,  8.  III  188,  12. 
315,  16.  317,  20 

427 

III  109,  7.    Ilil    232, 
27.  398, 14.  V  803, 

10.  VI  458,  16 

610 

sq. 

I 

427 

sq. 

I  281,  23.  446,  11 

430 

IIII  461,  22.    VI  242, 

619 

V 

26.  Vil  236,  28 

624 

V 

435 

IIII  213,  18 

627 

V 

447 

II  315,  1 

631 

I 

460 

V  308,  21 

634 

VII 

408 

sq. 

II  346,  16 

641 

V 

474 

I  434,  23 

647 

sq. 

III 

477 

m 

.  III  196,  13 

663 

IIll 

478 

VI  368,  1103 

653 

sq. 

II 

481 

I  268,  24 

495 

I  418,  17.  VII  423, 

656 

sq. 

I 

20 

661 

VII 

497 

IIII  669,  18 

661 

aq. 

III 

503 

I  499,  26.  VI  76,  6. 

668 

lUI 

116,    1.    117,    15. 

674 

V 

122,  32.    126,  23. 

676 

VII 

213,    8.    258,    22. 

677 

I 

283,  25.    284,  19. 

679 

sq. 

I 

380,  1855.  444,  26. 

680 

III 

501,  12.    502,  26. 

686 

III 

604,2.511,6.533, 

699 

V 

29.    696,  20.   638, 

709 

V 

3.  VII  253,7.340,5 

716 

II 

508 

VI  358,  1103 

723 

I 

511 

VII  462,  8 

725 

I 

513 

V  523,  16 

730 

II 

514 

III  65,    9.    IIII    391, 

742 

mi 

4.    V  277,  7.   Vll 

744 

I 

508,  25 

762 

II 

625 

II  290,  7.  424,  6.  lill 

763 

sq. 

I 

663,   26.   VI   123, 

767 

I 

11.  460,  2 

769 

I 

537 

II  520,    6.    522,    20. 

770 

VII 

VII  477,  19 

773 

IIII 

539 

VII  606,  8 

774 

VII 

550 

IIII  564,  24* 

774 

8q. 

II 

567 

Sq. 

il  308,  6 

775 

VI 

569 

I  131,  4 

777 

IIII 

580 

V  600,  28 

785 

II 

581 

VII  510,  16 

796 

VII 

588 

sq. 

II  617,  14 

809 

V 

593 

V  35,  6.  140,35.  VII 

814 

IIII 

494,   15 

815 

VII 

595 

IIII  253,  9 

815 

sq. 

III 

246,  5 
443,    1 
341,   12 
484,   12 

301,  8.  343,  6.  IIII 
369,  6  *  V  29,  22. 
295,  4.  VI  464, 
18.  VII  311,  17 
271,  24.  377,  26 
395,  18.  424,  15. 
479,  2.  V  110,24. 
117,  16.  399,  20. 
VI  28,  2.  VII  231, 
3.  388.  15.  539,8 
14,  6.  430,  20.  451, 
19 

40,  27 

29,  10 
673,  21 
348,  8 
479,  21 

173,  14.    188,   13 

302,  3 
248,  25 

66,  3.  288,  11.  m 

482,  9 

377,  9 

460,   10 

216,   13 

235,  24 

30,  14 
474,  28 
234,  32 
464,  7 
81,  28 
216,   11 

623.  7.   571,  4 

40,  21 

297,  13 

91,  9 

375    6 

328,  9 

247,  19.   251,  24 
375,  4 

328,   1 

71,  23.   146,  5 

448,  1.  III  93,  23 

375,  1 

59,  12.   165,  3 

184,10.  VII311, 31 
450,  18 

299,  9 

504,  19 

250,  32 

91,   1 

501,  24 

308,  11 

224,  26 

466,  4 

369,  18 


INDEX  SCRIPTORVM 


663 


Vergilius  Aeneidoa 


X  1 


2 

5 

6 

8 

17 

18 

31 

42 

47 
59 
65 

67 

68 

76 

79 

81 

88 

92  • 

92  sq, 

94 

96 

101 

108 

116 

129 

137  8q. 
144 
148 
149 


I  495,  19.    496,  20. 
498, 18.  III  504,  2. 

VI  72,  3.    119,  4. 

VII  333,  8 
VI  73,  30 

IIII  253,  24 
IIII  559,  7 
VII  450,  13 
V  119,  20 
IIIl  222,  21 
III  52,  22 
I  413,  21.  VII  288, 
10.  416,  9 

VI  455,  5 
VII  480,  13 

I  430,  22.  IIII  229, 
12 


Vergilias  Aeneidos 

X  199  I 


II 

I 

VII 

VII 

VI 

VII 

nii 
I 

V 

IIU 

V 

I 
I 

II 
III 

I 

vn 

in 


149  sqq.      I 
154  VII 

156      vn 

156  sq.        I 


163 

164 

166 

168 

170 

172  sq. 

173 

179 

180 

180  sq. 

183 

184 

195 


ni 

I 
II 

VII 
V 

III 

VII 
II 

IIII 

I 

II 
I 

VII 


314,  9 

441,  25 

493,  28 

453,  22 

626,  13 

536,  2 

232,  28 

438,  8.  462,  12 

67,  8.  Vn  493,  2 

231,  21 

59,  27 

380,  4.    mi    557, 

17.  V  365,  22 

556,  27.  IIII  210, 

5.  539,  2.  V  40,  3 

297,  15 

214,  2 

440,  13 

483,  23 

353,  18.  IIII  397, 

21.  V  301,  23.  VI 

456.  15 


20.  444,  23 

8 

8 

3.    323,    31. 

17 

12 

24 

24 

19 

12 

21 

13 

3.  V  302,  30. 
458,  5 
13.  445,  9 
3 
5.    VII    415, 


280 
490 
395 
155 
335 
237 
454 
335 
514 
244 
345 
469 

71, 

398 

VI 

281 

134 

412 

11 

483,  10 


207 

207  sq. 

209 

210 

210  sq. 

213 

218 

222 

223 

225 


239 

248 

254  8q. 

261 

263 

265 

267 

273 

276 

291 

303 

306 

308 

310 

317 

324 

333 

355 

359 

361 

362 

366  aq, 

368 

375 

383 

391 

394 


397 
407 
411 
415 
417 
421 
422 
432 


II 

III 

IIII 

I 

III 

III 

VII 

IIII 

VII 

mi 


64,    18.    137,    30. 
543,    22.    II    209, 
15.  im  9,  35.  526, 
24.  VI  475,  7 
77,  1 
414.  5 

30 

18.  VII  512,  5 

3 

23 

26 

14 


226  II 

228  sq.      II 


IIII 

VII 

II 

IIII 

im 

II 

I 

IIII 

IIII 

I 

V 

vn 
im 
III 
im 
iiii 
im 
I 
iiii 

VI 
VII 

m 

im 

I 

V 

II 
I 


224 

409 

355 

415 

492 

185 

70, 

233 

16 

336 

287 

19. 

225 

454 

167 

365 

264 

265 

454 

439 

251 

276 

573 

486 

237 

497 

526 

260 

183 

399 

249 

447 

351 

83, 

195 

437 

626 

300 

279 

442 


26.  VII  464, 


mi 

IIII 

II 

IIII 

VII 

mi 

VII 

II 


11 

21.  III  147, 
210,  22 

7 

25 

13.  395,  10 

31.  390,  28 

3 

17 

30 

12.  V  246,  27 

19 

11 

5 

4 

7 

22 

28 

8 

8 

3 

1.  VII  496,  9 

26 

22 
2.  136,  21 

31 

22 

25.  651,  25 

11 

20.  323,  30. 

33.  II  300,  14. 
im  232,  25.  264, 
16.  369,  9*.  374, 
1.  397,  3.  424,  23. 
537,  24.  V  118, 20. 
299,14.  341,3.  VI 

230,  16.  242,  10 

231,  2 

232,  5 
330,  21 
541,  21 
460,  13 
236,  2 
541,  26 
480,  7 


664  INDEX  SCRIPTOBVM 

Vergilins  AeneidoB  Vergilios  Aeneidos 

X  486         VII  459,  17  X  677  U  868,  9 

438  VII  491,  22*  681  8q,  III  347,  3.  359,  7 

445  II  308,  9  686  VII  491,  17 

453  I  374, 11.  V  383, 38.  704  VII  601,  9 

VII  464,  22  706  I  89,   80.    IIII  637. 

467  V  573,  7.  VII 462, 7  „„  1«.  ^^  *78,  20 

470  VI  465,  22.  469,  18  707  IIII  246,  13 

470  sq.     III  100,  22  711  VII  484,  7 

481  I  278,  28.    441.  33.  716  VII  486,  1 

1111263,15  719  im762,  9 

AQ1  TTir  9«ii    9  727  V  484,  25 

m       !iil  Z\  6'  m.  .6.  2."  •«•  „11  ^l'  1-  *"•  ' 

479,  2.  V  29.  23.  J»»  V{  *|°'  *, 

^Vo%2"^i2:'6  ]tl  VI  m:  23 

501  VII  495,  2  752  gq.  III  293,  14 

507  III  90,  21.  VI  447, 10  7^1     ^  VI  468,  13 

515  IIII  214,  1  7G2  V  548,  25 

515  sq.      II  225,  2.  300,  19  7^4  IIlI  396,  21 

518  V  469,  23.  486,  6  756  IIII  262,  30 

523  VII  514,  22*  777  VII  120,  8.  285,  1 

524  IIII  535,  19  778  V  402,  7 
534  III  279,  1  779  llli  12,  24 
540          •  V  477,  21  782  VII  506,  12 

544  II  574,  11  786  sqq.    II  238,  11 

545  IIII  17,  30  788  -    I  87,  6 
548           III  79,  16  798  ^.  III  303,   10 
583          IIII  479,  14  827  VII  490,  7 

586  VII  482,  11  832  I  104,  21.   V  574,  3 

586  sq,      II  328,  7  841  VII  355,  22 

587  sq.        I  414,  13  843  VII  502,   12 
597            III  38,  8.  85,  23  846  sq.  III  102,  C 
600          VII  539,  2  862  IIII  246,  4 
611            VI  28,  13  875  I  192,  5 

627  IIII  244,  24  885  VII  484,  10 

628  sq.     111  284,  10  892  sq.      II  241,  23 
630          IIII  251,  14  905  VII  468,  8 

638  8q.      II  395,  20  XI  1  I  496,    7.    III    607, 

641  II  399,    3.    530,    26.  oq    VI   73     17 

543,  28.    III  463,  7  j  li\  7.  nil  257,  l. 

,,„  3*  369,  12*.   423,  5. 

644  VII  486,  9  435,  3.  479,  24.  V 

649  I  66,  16.    IIII    229,  28,  14.  30,  3.  111, 

23.   246,  27.   261,  3.  vi  230,  23.  242, 

11.  VII  360,  10  18 

652  VII  459,  24  12  V  309,  24 

662  III  64,  1.  148,  19  12  sq,  I  461,  1 

662  8q.     III  68,  3  16  VI  22,  20 

064  III  193,  10  27  IIII  5G3,  28 

666  VII  484,  24  41  sq.  III  110,  1 

668  I  435,  19.    III   101,  42  VI  22,  9 

19.    466,    6.    IIII  47  sq.        II  359,   14 

372,  11.  V  132,  24.  50  III  64,  13.  78,  17.  79, 

400,  6.  VI  194,  7.  6.  86,  27 

275,    9.    VII  331,  53  IIII  228,  34 

10.  380,  4  55  IIII  392,  20.  397,  1 

670  IIII  237,    36.    238,    3.  73  VII  490,  3 

242,  12  76  sq.  Ili  318,  9.  346,  27 

671  IIII  261,  21  79  V  481,  19 


INDBX  SCBIPTOBVM 


665 


Vergilius  Aeneidos 

XI  83 

VII  479,  10 

86 

ini  237,  2.  242,  16 

87 

VII  500,  25 

9^ 

IIII  231,  1 

97 

11  239,  17 

101 

IIIl  239,  7 

104 

II  222,  8* 

112 

I  267,  9.  454,  21. 
Illl  257,  7 

118 

IIII  263,  10   VI  452,  8 

121 

III  43,  3.  173,  4 

124 

VII  480,  22 

126 

III  101,  14.  162,  24. 
316,  14.  319,  12. 
326,  2 

132 

I  429.  6 

133 

II  223,  22 

135 

sq. 

II  160,  6.  267,  11. 
339,  8 

140 

IIII  221,  22 

148 

I  386,  2.    U  252,  1 

169 

II  239,  20.  331,  2. 
lill  252,  1 

173 

8q. 

III  100,  10 

174 

III  246,  21 

178 

i  278,  4.  441,  1 

183 

V  308,  22 

187 

VII  485,  8 

192 

I  460.  4 

197 

VII  493,  26 

216 

VII  496,  18 

226 

VII  416,  18 

226 

sq. 

1  413,  26.  III  55, 19 

230 

V  649,  21 

233 

IIII  237,  6 

V34 

V  577,  7 

238 

VII  502,  13 

252 

Vn  455,  21 

262 

IIIl  419,  18.  442,  17. 
510,  26.  617,  26. 
V  76,  19  273.  .Hl. 
389,  24  648,  20. 
Vli  469,  24 

264 

V  389,  26 

268 

VII  611,  22 

272 

IIII  238,  18 

277 

Ull  238,  2 

279 

8q. 

II  393,  26    505,  15 

280 

VII  490,  5;  30 

283 

sq. 

II  400,  16 

286 

V  617,  15.  638,  16 

285 

sq. 

II  310,  23 

288 

VII  451,  20 

292 

sq. 

II  394,  26 

293 

VII  488,  21 

296 

sq. 

II  292,  23 

302 

VI  203,  25 

305 

VII  458,  19 

309 

1  429,  34.  II  32,  1 
192,  36*. 

Vergilins  Aeneidos 

XI  309  im  369,  7*.  422,  23. 

424,  20.  479,  6.  V 
29,  26.  108,  26. 
109,  15.  117,  26. 
399,  20.  VI  72,  30. 
230,  14  242,  8. 
VII  231,  22.  638, 
33 


OBAJIMATICI  LATIXI   VII. 


338 

VII  490,  19 

343 

VII  459,  26 

343  sqq 

.  III  225,  6 

347 

III  32,  1.  37,  18 

348 

III  96,  16 

350  sq. 

III  319,  3.  330,  1 

361 

VII  473,  21 

354 

VI  67,  19 

358 

VII  496,  5 

368 

Ilil  399,    27.    V    306, 

31.  VI  467,  2 

368  sq. 

I  272,  18.  457,  16 

371 

V  647,  10 

374 

V  63.  8 

381 

I  222,  4 

381  sq. 

II  394,  10;  13 

383 

IIII  251,  29 

384 

I  112,  1 

396 

Vil  469,  11 

415 

IIII  228,  7 

416 

VII  478,  27 

417 

Vil  470,  18 

428 

V  582,  15 

438 

I  313,  12.    III   366, 

6.  371,  17.  V  57, 

29 

453 

III  300,  1 

469 

V  495    39 

463 

I  200,  27.  349,  31 

464 

V  44,  15 

471 

VII  492,  18 

477 

IIII  228,  13.  V  76,  20 

483 

I  446,  29.    VI   461, 

3.  VII  602,  15 

489 

Vll  450,  2 

492 

IIII  261,  12 

499 

VII  464,  23 

499  sq. 

II  540,  21 

507 

VII  121,   1.  274,  14 

508 

Illl  232,  27 

509  sq. 

111  143,  9 

510 

VI  460,  10 

522 

VII  452,  26 

529 

VII  483,  8 

532 

II  328,  11 

537 

VI  211,    3.    626,    26 

VII  338,  10 

538 

IIII  26i,  4 

539 

I  483,  10 

540 

V  349,  19 

544 

nil  259,  34 

517 

Vll  493,  17 

43 

666  lyDKX  SCRIPTORTM 

Yeigiliiu  Aeneidos  Vergiiios  Aeneida» 

XI  57S         Tl[  iSl.  16  XI  »41  TI  SS,    14.    2S0,  i*. 

579            II  Mt.  11  2^>.  6 

593               I  214,  17  S45  n  235,   16 

597          IIII  336,  31  «52  VII   510,  SS 

61)6          lUI  351,  7.    VII  503.                      655  DU  347.  ».  V  66, » 

34  656  «9.  IU  87.   18 

611          VII  516,  14  S57  V  S»,  7.  VI  220.Su 

637          IIII  353.  13  665  VII  476,  20 

639          Vn  4^.  3  »75  II  545,   19 


64^             U  546,  6.    nU    333.  A90  lUI  357.  36.    435.  li 

16.  V  399,  36  V  30,  14.  130.  l 

656  n  33*>,  4  VI  546,  4 

657  I  459,  10.  II  41.  6.  909  III  »d,  2 

71.  17.  466. 3.  liU  931  VH  3S4.  35 

400.    23.    V    307,              XH  1  I  411.    15.    m  SIL 

3>  S.   Tn  414,  IS 

65?          VU  4S4.  10  3  1   495.   11.    497.  U 

66«>               1  3»3.  4   n  390. 33.  VI   3*2,  2* 

393.  19.    UI   Z^,  3  I  497.   15 

13.  l\H  331,  4.  VI  4  VI  361.   1213 

40*.^  10  6  1  497.  37 


■  • 


4'*»- 


673  I  314.  17  7  I  497.  33 

694  VI  393,  1377  13  VI  637.  6 


6^  UII  394.  19.    54U.  3»>.  l^  II U  563 

V  393,  7  19  VII  4*?.  37 

*>>  II  5*>3.  13  33  V  3TKfc.   3.  4i>3.  3S 

694  i  333.  il  35  II  335.    IS 

706  IIII  361.  14  39  VII  514,   17 

710  VII  513.  5  35  I  369,  36 
7 


14               I  93.  33.    [LU    13S.  36  I  353,  33.  344.111 

33.   V  574.  ^  3^7.  7.   V  464. 1» 

715          nil  347.  IS  41  V  4S3,  13.  VI  10. 11 

731               I  9S.  9.   ni  74.  35.  46  II  430.  35 

77.3.  VI 363.  1367  57  »fi.  I  445.   l^* 

731           ;IU  333,   17  5>  sq.  III  33.    13 

739          im  479.    10.   VI   319.  59  V  77,    1 

11  6*>  VII  4»57.   4 

747       r:r:  356. 34  61  1 314.  39 

75*^            i:r  3S?.  5.  VII  470,4  67  V[  4«.  33 


764  Ilir  346,  37  67  jq.  I 

766  ir  543,  36  •«.f  VI  455.  3 

7«57  VII  79.  11*  76  VI  15.  36 

77.»  V[[  4U.  39  >*  VII  46*.\  5.   477    26 

>  *|.        I  411,  37  93  VII  455.    19 

74  :  l-.>3,  IS.  V:i  366,  94  I  33;*.  10,  II  336.1? 


12.   31 

774  *|.       11  31*.  16    351.  4  ^7  VII  4**.  3:? 

77.!i  11  :i  3^.  34.  VI  479,  15  113  *£!-      I  44».  3:* 

7>3  V[l  44^.  l'>  115  111:  334.  5 


7*o  U  3«.-3.  11.  V346.  11  119  I  45:^.  3S.   IIII  400. 

**:^3  Z:i  3o5,  37  3:*.   V  30S,  5 

*i3       i::r  ^o'?.  15  v:i  4k\  i3*>  v:i  467.  10 

i-?    461.  7  144  V:  ;J76.   17*:*9 

^13  ai.        l  4:3.  iv  U7  V::  5r>3,  i 


Vi:  o04.  34  lo.-  I  543.    37.     im   13. 

*3»>:  *23       Ii:  9.  S  3*>.  135.  17.  V  504. 

*33  V  o-.<,   lA,  :v4:.  si  3.   VQ  454    «1 

*33      n::  3:0.  i4  m       ::ii  397, 13.  vi  456.9 

*34  V  .fo.-.  37  I-l  i^i       l  3ci«:-,  3.  443.  23 

*33  m.       11  :v40.  34  17  >  I  546,  34 


INDEX  SCRIPTOBVM 


667 


V 

ergilios  Aeneidos 

Vergilios  Aeoeidos 

XII  171 

Vil  453. 

28 

XII  519 

II II  82,  38 

176 

V  641, 

27 

625 

V  69,  17 

192 

IIII  102, 

18.  V  360,  *2 

627 

VII  495,  1 

200 

III  279, 
IIII 

6.    295,    14. 
240,  6 

633 
634 

8q. 

II  645,  19 
II  354,  15 

208 

I  109, 

20 

668 

IIII  246,  19 

210 

IIII  246, 

9 

659 

VII  485,  31 

216 

I  266, 

27.  VI  460,14 

566 

VII  610,  18 

224 

I  365, 
26. 

23.    II    396, 
VII  455,  16 

666 

IIII  264,    12, 

28 

V    641, 

228 

IIII  542, 

25 

568 

I  93,  6.  98,  19 

244 

n  392, 

9f 

o 

572 

IIII  227,    9. 

424,    24. 

256 

VI  35, 

27 

VI  230, 

17.    242, 

264 

V  482, 

20 

11 

268 

III  87, 

10 

574 

mi  248,  8 

273 

IIII  231, 

25 

687 

V  586,  3 

280 

IIII  255, 
27 

14.    V    472, 

689 
594 

VII  612,  28 
IIII  260,  35 

287 

VII  288, 

19.  415,  24 

696 

III  298,  2 

287 

sq. 

I  412, 

26 

696 

V  482, 26.  VII  488,  2 

290 

VII  450, 

9 

610 

VII  455,  18 

298 

IIII  253. 

6 

616 

IIII  248,  26 

303 

III  357, 

14.  IIII  26;, 

623 

I  411,30.  VII  415,  2 

31. 

VII  453,  6 

644 

II  246,  14 

314 

III  363, 

13 

649 

III  222,  17. 

VII  480, 

314 

sq. 

II  496, 

18 

20 

316 

IIII  567, 

22 

663 

IIII  535,  6. 

VH    491, 

329 

V  521, 

26.  VII  424,  4 

14 

329 

sq. 

I  418, 

31 

669 

VII  473,  23 

331 

IIII  253, 

33 

669 

8q. 

III  216,  16. 

219,  6 

333 

IIII  245, 

16.  261,  3 

661 

VII  283,  4.  416,  28 

342 

IIII  246, 

30 

661 

m 

.      I  414,  16 

345 

II  402, 

20 

673 

V  472,  26 

348 

V  140, 
16.  J 

32.  VII  506, 
540,  17 

678 
679 

Vn  462,  10 
im  248,  27 

359 

IIII  247, 

21.    402,  14. 

680 

VII  474,  20 

V  312, 3.  VI  462, 5 

687 

I  467,  14 

359 

sq. 

I  462, 

34 

694 

VI  67,  8 

373 

A 

I  499, 

11 

694 

sq. 

m  309,  2 

386 

VII  496, 

9 

708 

VII  476,  8 

396 

VII  609, 

26 

709 

U  32,  4 

398 

VII  496, 

7 

711 

mi  265,  18 

403 

im  247, 

17 

722 

IIII  253,  11 

412 

sqq 

.  m  186, 

4 

627 

II  394,  16. 

VII  120, 

418 

sq. 

11  859, 

20 

11.  270, 

4 

421 

IIII  261, 

13 

733 

mi  262,  8 

429 

VI  197, 
10 

17.  VII  328, 

738 
748 

llll  127,  19 
VU  483,  14 

• 

435 

VII  467, 

12 

758 

lUI  261,  14 

438 

I  373, 

17.  II  488, 26 

764 

sq. 

II  360,  7 

446 

IIII  261, 

19 

766 

VII  611,  4 

449 

IIII  238, 

4* 

768 

VII  507,  19 

454 

I  441, 

24 

770 

I  109,  22. 

II II  210, 

456 

mi  233, 

31 

26.  V  40,  6.  345, 

473 

VI  465, 

10 

30.  346, 

83 

483 

IIII  250, 

16 

772 

VI  66,  10 

503 

III  488, 

21 

781 

IIII  261,  3 

607 

II  835, 

4 

787 

I  372,  16 

517 

VII  472, 

6 

792 

VU  126,  11. 

272,  25 

618 

IIII  231, 

19 

801 

I  362,  23 
48* 

668 


INDEX  SCR1PT0R7M 


Vergilias  AeDeidos 

XII  802  V  600,  28 

808         UII  254,  16 

813  VII  607,  25 

816  VII  450,  26 

820  III  91,  13 

827  V  347,  5 

832  IIII  247,  29 

863  VI  603,  16 

865  *       VII  496,  21 

882  sq,     III  45,  11 

887  V  573,  18 

905  II  106,  8.    IIU    425, 

17.  480,  16.  V  30, 
14. 120,  8. 121,  36. 
VI 452,  26.  546,  5 

919  V  573,  18 

920  III  323,  23 
927  VI  292,  25 

931  III  97,  4.  102,  23.  IIII 

251,  17.  VI  445, 
3.  VII 115,  4.  306, 
28 

932  I  316,12. VII513,31 
985          IIII  235,  21 

941  I  77,  6 

944  VII  476,  2 

947  Vn  479,  12 

948  sq.     III  307,  13 
VerrioB  Placcus  I  58,  23.   85,  6.    90,  8. 

96,  8;  13.  97,  15.  101,  7.  102,  10.  103, 

7.  106,  19;  20.  109,  7.  119,  13.   126,  9. 

141,  20.  184,  12.  220.  28.   376,  19.   II 

212,  16.  380,  10.   383,  12.   V  297,  34. 

VII  49,  6.    51,  1.    80,  18.   266,  6;  12. 

VerriuB  et  Flaccus  (?)  I  365,  17 
Victor  VI  573,  26.  in  arte  grammatica 

de  syllabis  II  14,  13 
Victorinus  VI  556,  23.   567,   19.   565,  3. 

573,    18;    25.    639,    15.    VU    248,   17. 


Victorinns  arte  grammatiqa  de  syllabis 

U  14,  13* 
Vindez  v.  CaeselUus 
Virgiliua  v.  Vergilius 
ViBelliufl  II  386,  7 
Vipianus   ad   Sabinum  II  606,  3.   libro 

XLVI  ad  edictnm  U  97,  18 
Vmbrius  Primus  I  190,  20.  192,  16 
Vplomniua  V  574,  1 
VopiscuB  V,  Caesar 


Xenopbon. 

Agesil. 

7, 

5 

III  291,  21 
375,  3 

Anab. 

3, 

219 

UI  352,  5 

Cyropaed. 

lUI  2. 

1 

UI  371,  4 

V  4, 

11 

III  367,  6 

VI  3, 

1 

lU  314,  22 

VII  3, 

7 

III  358,  18 

5, 

42 

lU  327,  1 

Hellen. 

UII  4, 

16 

III  329,  11 

8, 

22 

lU  293,  12 

Hieron. 

7, 

1 

III  304,  20 

•  Hipparch. 

1, 

19 

III  292,  3 

Memorab. 

I  1, 

11 

lU  278,  16. 
296,  21 

2, 

4 

III  278,  17 
297,  3 

7 

III  242,  10 

40 

III  189,  23 

49 

III   171,  23 

51 

III  171,  25 

112, 

14 

III  344,  3 

3. 

1 

III  172,  3 

lUI  6, 

6 

III  329,  7 

Oeconom. 

18, 

1 

III  294,  8. 
303,  3 

Zenodotus  EphesiuB  VII  535,  16 


ADDENDA  ET  COREIGBNDA 


p.  3  Codice  Bemensi  330,  qui  olim  Petri  Danielis  fait,  usus  est  L.  Carrio  emend. 
1.  I  c.  14  de  Terentii  Scauri  verbis  p.  20,  7  Rqq.  disputans,  'Santram  de  anti- 
quitate  yerborum  scripBisse  Festi  et  Nonii  testimonio  cognoBcimus;  uti  etiam 
alia,  ipsiusGellii  etNonii.  idem  hic  quoque  nomioabatur,  et  pulchrum  prope 
Graecum  esse  ezistimabat.  eic  enim  in  membrania  amici  nostri  Petri  Da- 
nielis  est,  quamuis  Santra  a  Graecis  putet  esse  translatum,  quasi  noXvxQovv. 
neqne  illud  noXvxQOvv  in  noXXov  XQ^l^^  mutari  debet'. 

p.  4  Excerpta  Scauri  ante  orthographiam  Albini  sic  ut  in  Leidensi  codice  etiam 
in  Parisino  codice  7521  saec.  X  scripta  sunt,  Ortografia  grece  latine  recta 
scriptura  interpretatur  sqq. 

ib.  Editionem  Scauri  Basileensi  antiquiorem  indicatam  inveni  ab  Hermanno  Loe- 
Bchero,  bibliopola  Taurinensi,  in  catalogo  librornm  venalium  n.  XI  a.  1877 
p.  46,  'TerentiuB  Scaurus,  Orthographia:  Nonius  Marcellas,  de  indiscretis 
generibuB  liber,  CapruB  nominum  et  verborum  differentia  eiusdem  orthogra- 


ADDENDA  ET  CORRIGENDA  669 

phia,  de  urbis,  etc.  PisaQri,  1511  in  4^  Accedit:  Plinii  secnndi,  de  viris 
illustribns,  cum  tabnla  nov.  impreBsns.  S.  1.  n.  d.,  in  4^'  ipsam  editionem, 
cuius  notitia  tum,  cnm  nova  editio  typis  exscripta  erat,  ad  me  pervenit, 
non  vidi.  bac  uti  poterat  Pierius  yalerianns,  qui  in  castigationibns  in  Vir- 
gilium  a.  1521  primum  editis  saepe  Terentii  Scauri  mentionem  fecit. 

p.  16,  3  usu]  yan  in  Putschii  editione  corrigendum  adnotaverat  Niebuhrius,  quo 
recepto  haec  sententia  tribui  poterit  grammatico,  unde  et  Graeci  coppa,  quam 
pro  hac  ponebant,  omisemnt,  postquam  vau  quoque,  qiioniam  auzilio  eius 
litterae  indigebat,  supervacnum  visnm  est. 

p.  27,  15  utmmquej  ntcumque  Niehuhrim 

ib.  not.  l,  177  pro  117 

p.  28,  9  quom  fecissem,  quod  falsum  est,  quoniam  Niebuhrius 

p.  33,  13  quam  per  se  poterit  Niebt/^iriw 

p.  40  ad  veterem  codicem  Velii  Longi  pertinere  videntnr  quae  ez  obronico  Cen- 
tnlensi  relata  Bunt  gramm.  lat.  I  p.  XXIII  not.,  ubi  ioter  libros  grammati- 
corum  a.  831  in  Centulensi  monasterio  inventos  nominantur  Verus  Longinus 
Taduivus,  b.  e.   Velius  Longus^  Tatuinus. 

p.  120,  16  damnas  esto  legatum  Lachmannus  in  Lucret.  VI  815, 

p.  164,  4  sequentibus  i  et  n,  cum  pro  consonantibns  snnt,  numqnam  litteram 
perdit  aut  mutat,  ut  providens,  aut  assumit  aut  corripitur,  nt  prdiectns  de- 
fendit  Schmitzius  Beitr.  z.  lat.  Sprach-  u.  Litteraturkunde  p.  175  sqq.  coUatis 
excerptis  Albini  de  orthogr.  p.  307,^9  sqq. 

p.  449,  18  l.  Cic.  Philip.  V  11,  28. 

p.  462,  14  l.  in  Verr.  II  36,  89. 


LECTIONES  CODICIS  NEAPOLITANI  IV  A  11  IN  LIBRIS 
CAESU  BASSI  ET  ATILH  FORTVNATIANI  ET  FRAG- 

MENTIS  VOL.  VI  255—312. 


In  Caesii  Bassi  et  Atilii  Fortunatiani  libris  iisque  quae  cum  bis  in  libris 
manu  Bcrijptis  coniuncta  sunt  GuBtavus  luergens  codicem  Parrhasii  nunc  Neapo- 
litanum  IV  A  11  cum  edito  ezemplari  contulit  et  lectionibus  qnas  ez  Vaticanis 
codicibuB  adscripseram  diligenter  cnm  illo  comparatis  Vaticanoa  codices  ez  Nea- 
politano  descriptos  esse  certis  argumentis  comprobavit.  quare  cnm  omnis  scri- 
pturae  auctoritas  ut  in  Velii  Loiigi  et  Amsiani  Messii  libris  ita  in  hia  a  solo 
Neapolitano  codice  petenda  sit,  integram  sciiptnrae  discrepantiam,  quam  luer- 
gensius  liberaliter  mecum  communicaverat,  hoc  loco  ezhibm.  de  scriptura  codi- 
cis  haec  adnotavit  luergensius,  'inde  a  p.  275,  11  ars  grammatica  incipit  altera 
manuB ,  quae  obtinet  usqne  ad  p.  283, 4  qucte  a  Graecis.  deinde  ezcipitur  a  priore, 
qnae  scripsit  nsque  ad  p.  309,  12  turbines,  reliqua  secnnda  manus  ad  finem 
perdnzit.  scriptna  vero  est  liber  accuratissime  neque  occurmnt  correcturae 
ezceptis  paucissimis  iisque  ab  ipso  librario  factis.  in  ea  sola  parte  quae  est 
p.  283,4  —  304,11  leguntur  in  margine  et  in  conteztn  multae  correcturae  eaeque 
insertae  et  adiectae  a  manu  diversa  ab  iis  quae  codicem  ezaraverunt,  quamvis 
non  multo  recentior  videatur  esse.'  erat  autem  codez  in  hac  parte  mnlto  negle- 
gentins  quam  in  reliquis,  ut  videtnr,  scriptus  eamque  neglegentiam  corrector 
vel  ez  ipso  Bobiensi  archetypo  vel  ez  meliore  apographo  correzit.  ez  hoc 
igitnr  codice,  antequam  corrigeretur,  princeps  editio  Parrhasii  facta  est;  ez 
eodem  post  correctoris  operam  Vaticanus  A ,  ez  hoc  Vaticanus  B  descriptns  est. 
lectiones  codicis,  sicut  fieri  oportebat  in  eo  libro,  a  quo  omnis  scripturae  fides 

rnderet,  accurate  indicavi;  leviorem  tamen  scribendi  discrepantiam,  ut  e  pro  ae, 
omisBum  in  talibus  exameter  endecasyllabus  plerumque  praeterii.  correctoris 
mannm  a  librario  ita  distinzi,  ut  iis  quae  correctori  debentur  minorem  iitteram 
n,  primae  scriptnrae  maiorem  litteram  N  adscriberem. 


670  LECTIONES  CODICIS  NEAPOLITANI 

256,  1  Sine  inscriptione       3  tribracbys  utroque  loco       4  potest  et  conBtare 

ut  videlwr        6  babet  ytbipbalioa        6  Baccbe  ter  aeriptum        10  ithiphaliciim 
tribracbyn        12  cam  sic        13  tribracbyn        17  Menale 
256, 1  apte       4  arma  et  placidus       12  beroicns       16  cum  om,        21  coe- 

litnm        22  dactyli  cum  mele        claaditnr  corr.  clnditar        25  admonere 

257,  2  bippoDacta       e  quis]  cuiua       3  nos]  non       5  syllabae        9  facj  ac 
11  permutatione        iambicum  metrum  rectum,  sed  deJeto  metrum  16  lam- 

bicum  —  truci  om,        22  iambicum 

258,  2  fecerit  4  cboriambum  5  quodl  quam  12  De  endecasyllabo 
Falecio        13  endecasyllabum  falecium        ut  plerique]  aut  plaerique         18  ab 

beroo        23  sic  om,        25  U  Altera 

259,  5  ab  Alceo  tractum  6  nanque  est  11  missa  Venus  om.  15  Me- 
coenas  constanter        29  Pierides  bis  acriptum        30  Alceo 

260,  15  yersus  bic  16  erit  sequeuB]  et  insequens  21  alio  28  com- 
mate        32  Fallecium  corr.  Falecium 

261f  9  0  om.         10  epigrammatiB  corr.  epigrammatibus         Bacchilidee 

11  par  est        12  Yeneramas        18  scenodidascalico  corr.  cynodidascalico  eeidem 
manu  ut  videtur        falecion  metrom         22  par  est  enim  priori  cui   dono   que 
accedit         24  anacreonteun         26  Laevium]  Lepidum         28  De  galiambo 
galiambus 

262,  7  Cybele  8  tympano  9  quo  magis]  quoniam  quod  matris  acei 
est  deao        10  pede  brachisyllabon        11  iis]  bia        14  cito  cupide  tetigit 

16  cbelym         17  leviano         19  Cybele  corr.  Cybebe         20  bracbisyllabon 
23  tribracbyn        25  brachisyllabum        26  galiambicus        27  intelliget  eum 

263,  2  fit  galiambicus        5  galiambum        6  galiambus        galiambo         sic] 
Hinc  rtd>ro  colore  scriptum  et  cum  versu  contMictum        8  pede  om.         14  acce- 
dere        22  De  pbalecio  metro  Phalecus  versus        25  Philicius        26  libero 
acris  (corr.  acri)  salis  et  arcaue        27  repperio 

264,  1  mistica  2  Philicius  4  Alceum  5  cuius]  quasi  8  ex  inse- 
quenti  versu  Italiam  adsumam  9  dactylicos  primos  duos  adiectis  duabus  syU 
labis  longis  facies  choriambicum  velut  hunc  unde  meus  yeniat  mollis  in  ora  liber 
yelut  hunc  ez  heroo  pentametro  sic:  unde  meus  yeniat  mollis  in  haec  ora  liber 
et  dum  16  Deum  {corr.  Dum)  meus  hic  20  quot]  quod  21  est  ne  si] 
sit  nisi  rytmos  rbytbmos,  sed  ddeto  rytmos  22  fiet  23  musici  24  in 
ore]  more 

265,  1  sed  tibi  sedetibi  Bromia  devata  pede,  sed  deletis  sed  tibi  5  tri- 
brachyn  9  moltis  modis  12  rustodita  inter  se  consonantiant  corr.  con- 
sentiant        praeterquam]  praeter        14  Neyium        15  Calimachum       comediae 

26  ei  quem  quem  paulo        28  in  Achilii  tabula  Glabrionis  tabula,  sed  deleto 
priore  loco  tabula        30  Nevium 

266,  1  pateras  ereas        5  Nevio        6  yersibus        7  Neyio        9  phalleco 

12  phallecon       16  Neyio       23  pballecius       25  quartam       26  Alceo       27  nollo 

267,  1  qui  a  prima  strofe        2  tria  denominant       3  archilocheo       7  nunc] 
nam      8  componitur  cum  iambico  sic,  aed  detetis  cum  iambico       16  pro  qua 
19  sic  terruit  urbem  primus  ab  oris  inclyte  parya  predite  patria  terruit  urbem 
primus  ab  oris  nomine  celebri  claroque  potens   (alterum  carmen  in  marg.)  quis 
multa 

268,  1  duo  commata  quae  subsequuntur  priapei  4  consecro  commendo- 
que  6  alcaico]  Calcaeico  10  et]  est  14  ex]  et  15  stet]  set  21  et 
iambo]  ex  iambo        24  persperunt        30  phalecum 

269,  2  factum  est  detractis        3  longam        5  ultima        20  precipitaque 
et  om.        25  archibuleo        28  uec  yeteres  agitantur  omi  semd  seriptum 

270,  2  Alceo  8  nam]  unam  corr.  nam  quo  si  coriambicon  9  in 
om.        12  Alceus        15  Sibarim        Alceum        21  Alceo        25  archiloceum 

28  sic  om. 

271,  1  quia]  quae       lyricos  tragicos        4  aliqui       enumeri        6  et  om. 
22  galiambo  corr.  galliambo        24  intelligamus        26  illae        qui  om. 

272,  6  hac  parte        8  laborayimus 

273,  1  DE  POSITVRA  om.  2  finio  corr.  cd.  m.  finitio  8  memoriatio 
corr.  memoratio        9  cinicus      cpm  ad  animadyertisset,  sed  deleto  ad       10  ad- 


LECTIONES  CODICIS  NEAPOLITANI  671 

petentefl  11  Titns]  tiens  18  Portias  qaadragessimnm  14  sed  ne  in- 
doctas  16  Antistenes  19  regne  corr.  rege  20  dicitur  om.  22  infiftctis 
Oflte  corr.  infacti  spetiem      28  hanrientem]  baarientem  aqaam,  sed  deUto  aqaam 

274,  2  et  om.       conneza       7  drasticon]  apanasticon       8  tragaedia       prae- 

teztata]  predicata  9  Atellania  corr.  Ateliana  Bbintonica]  rythmica  15 
antipasticon  17  miovog  sotadicis]  sodaliciis  18  et]  ex  qnod  tonos 
dicitur  19  poeonicum  corr.  -com  22  circanflexas  28  dictionis]  lectionis 
24  qnae  8ibi  aliqaid  e  triam  saperioram  mbi  vindicat,  aed  sibi  priore  loeo  de- 
leto        26  leuitatem  corr.  lenitatem 

275,  1  C  om.        spectantem         2  sonos  in  his  om.         3  h  scripta  prestabit 
yphen  4  quas  in  unam  pronnntiationem         5  facimus  utrisqne  verbi 

6  ant^olans  item  apostrophe  7  notant  ad  9  adponunt  10  DONATIANI 
FRA6MENTVM  om.  11  Donatianis  corr.  -ni  13  dingitur  14  etimolo- 
giam  15  etimologia  16  analogiam  greoi  dc  definierunt  Analogia  est  in 
symploce  Xoycav  axolovtcav  id  est  connexus  20  Analpgia  est  in  symploce  Xoyav 
aKolovd^cav  bv  Ifft 

276,  1  huius  vero  avaXoyiai  2  avaXoyia  3  avaXoyta  est  in  symploxi] 
Xoyav  anoXov&oiv  id  est  connexus  5  in  avaXoyiaQiaxotpavfig  qninque  8  com- 
pararemns        10  foeminina        12  Catillina        foeminina        13  conviya  om. 

14  Aucturato       17  sum  Memmi]  snmenni      22  syllabamm  corr.  al.  m.  syllabam 

277,  2  per  av  od  et  v  in  u  et  m  mutant  ut  Hectorum  Nestorum  4  em- 
blematoiv  toreumatiDv  poematoiv'  5  genitivo  6  embleroatos  emblematis  ce- 
romatos  ceromatis  poematos  poematis  pegmatos  pegmatis  10  exeunt  et  ac- 
cipiunt 

278,  1  ATILII  FORTVNATIANI  ABS  om.  7  deverticula  8  pedetem- 
ptim  10  anteire  11  flagisttasti  corr.  flagitasti  13  poenitus  ab  ovo]  a 
viyo  14  ante  per  precurram,  sed  dekto  per  e<idem  manu  16  ut  qnaeque] 
utique  que      excepta        18  lege  musicos]  legemus        19  Lucillins  archeotyra 

279,  2  ut  om.        4  memineris  corr.  -im        6  dichronos        7  hoc  est  om. 
13  et  ante  snnt  videtur  esse  in  codice^  quamquam  non  scUia  certo  apparuit 
ygra        ne]  nec        15  iandudum        16  gra  g]  gravi  corr.  gra  g        17  ygra 

18  verum]  ceterum  haruml  eorum  corr.  haurum  25  taa  toi%ia  28  nt  arUe 
ars  om.        aut  in  duas  syllabas  his  scripta 

280,  1  nix]  nux        5  luisti]  uti       6  supplicium  corr.  supL        10  fiunt]  sunt 
12  autem  hi  nniversi        qnattuor]  illi         14  vocant]  appellant         16  amphi- 

brachys       17  et  ante  longa  om.      ex  dnabus]  a  duabus      antibacchus       18  tri- 

i»mbo 

brachys  19  ex  se]  sexs  23  iambo  et  pyrrichio^  pyrrichio  et  trocheo  et 
trochaeo  om.  24  ditrochaeus]  ditrochins  25  dispondeus]  dispondins  26 
pyrrichis  corr.  pyrrichiis  ex  iambo  et  spondeo  epitritos  dsvtSQog  ex  spondeo 
et  iambo  epitritos  tertius  ex  spondeo  et  trocheo  epitritos  quartus 

281,  1   duos  similes  pedes  iungit        2  diversos  pedes,  sed  deJeto  pedes 

4  altemati      perversus  moventur       6  nt  om.        7  positio]  depositio        8  aQtioi 

et  taoi]  aptiSlaetici        quo  ineqnalia  pepisos  (corr.  pepissos)  et  paricoi  appel* 
lantur        10  quo  corr.  qua  priore  loco        11  anataXritov        12  %ataXirn%ov 
13  brachycatalecton         ypercatalecticon  corr.  ypercatalecton         14  etj  est: 
16  %ataXfi%tt%ovv        17  qui        18  ypercatalecton  vallis        20  et]  est 

282,  4  ingredimur  5  alii  autem  per  sysgias  [l.  syzygias]  diversae  11 
versum  unum       15  et  comma  vel  colon  om.       16  De  rytmno       17  rythmum 

18  rythmus  metrom  19.  20  rythmus  21  cum  om.  23  tdris  con- 
fussa        24  Vergilius 

283,  1  acorporea  absciBsnm  4  a^gredior  vel  aggrediar  5  archegona  N 
archigona  n        6  colo       similibus]  sibi        7  et  ante  anapaestica  om.  N,  add.  n 

8  phaleca  N  phalecia  n        his]  iii        11  aut  numero  syzygiamm  (ut  add.  n) 
trimetros         13  eodem  n  eo  ^        17  antispasticnm  cnm  N:  cum  delevit  n 
18  adidunt  N  adiiciunt  n        28  hexametmm]  et  exametmm 

284, 1  heroum]  heomm  ppsteriore  loco        3  heroici        4  canantur  nt  heroes 

5  epicns]  epicums  N  epicus  n  in  marg.        6  Bnsatai        7  Deliacnm  N  Deli- 
ciacum  n  in  marg.      mem  om,      Phemonoae        9  in  enm  ApoUo  intenderet 
10  qnod  ex  metns  ^     11  etiam]  iam  et       ,12  pmnibus  i|i  locas.      ^8  XVI.  eun- 


672  LBCTIONES  CODICIS  NEAPOLITANI 

dem  numerum  in  marg,  adscripsit  n        28  spondiazantas       26  penteniimerin 
26  finita 

285,  2  dimetnim  (ac  add,  n,)  catalectum         6  tetrametrum  acataleciieom 
(Italiam  fato  profngos  tetrametnim  catalecticnm  add,  n  in  marg.)  coelicolae 

9  aemina  n  foemina  N       12  exametrum  acatalecticam        17  ille  am.  K,  add.  n 

27  fietl  si         31  operas  vobis  n  operariobis  N         debita  similes  n  debitas 
similiter  N 

286,  2  nt  ^a  Ixbrario  ipso  insertum  esV        Archilocom        8  EUppoDacten 

in  Margiie  ficr^cTixet;  nalotpaiva      6  f^Btbg  n  ^sog  N      6  f^sqantnv  n  Tf^cesfloy  N 

7  svtp^oyyov^  dtpsovtov  9  lacerare  n  lacere  N  iambicas  qni  tiimeter 
est  16  hoc  om.  N,  add,  n  17  oottov  20  tribrachjn  25  non  niu  qoi 
breyibus  n  nisi  quia  breviboB  N       26  ut  om.  N,  add.  n 

287,  8  caduB  om  N,  add.  n  5  aquae  n  in  marg.,  imaque  N  6  dimetrom 
acatalectum  (avete  fontes  ceruli  trimetrum  acatalectum  add.  n  in  marg.)  amare 

9  dolere  n  dolore  N       10  iambicum  hoc  metro  n  iambicum  metrom  Nf 
11  oQtiov        18  ita  et  hic  N  ut  est  hic  n        18  longas  corr.  longa        BolataJ 
solit  n  in  marg,        tribrachyn        20  imparibus  jIV  in  imparibu6  n        28  brachy- 
catalectum 

288,  3  primos  corr.  primo  6  choreo  n  chorio  N  7  trochaeo]  choro 
superscr,  n  12  heu  miserande  volucres  Martie  14  vocarit  te  volucer  te 
16  urorj  vi  quatit  artus  n  in  marg.  quati  ortus  N  17  De  antipastico 
Antispasticon  corr.  —  um  18  tamen  om,  N,  add,  n  24  habeant  hic  et 
opacae  N  habitant  hic  et  opacas  n  25  tetrameter  brachycatalectus  om.  N, 
add.  n  in  marg,  26  pegeae  item  postea  27  syllabam  bis  scriptum,  pasteriare 
loco  delevit  n        29  acatalectus  om.  N,  add,  n  in  marg,        30  reatinae 

289,  1  De  ionico  quod  a  maiore  dicitur.  constat        4  tribrachy         8  dime- 

fon 

trum  catalectum        9  quae  Pacosius  fontibus  N  quae  pegasius  fontibus  n 

10  Idalios  sic  14  etj  est  corr.  et  Cleomacum  n  Clenacum  N  16  frontibus 
heuan  n  in  marg.,  floribus  Euadne  N       inligat       21  sicj  sicut       26  catalectum 

ecits  albo  vehit        29  colocis  N  e  locis  n 

290,  1  De  anadiplumeno  N  De  anadiplumene  n  2  tetrametros  4  ez 
hoc  metro  N  ezametro  n  5  anaXaaaovog  6  possessore  media  A"  possit  re- 
media  n        8  amittit  n  amittis  N       10  n  ^adiecit  alterum  amor  ad  marg*, 

14  eteromeres  15  diffido  17  viridi  vel  vrudi  loquella  19  est  om,  N, 
add.  n  22  minuij  detrahi  24  aves  29  paeonam  ultimo  vel  paeona  duos 
autem  paeonas 

291,  1  noXt  (piXrj  %i%Qonog  dvto  fpvtg  (dvtotpvijg  n)  amxt^  N:  o  «o^t;  fp^fj 
ne^Qovog  avto  €pvvoatti%ri  in  marg.  adscripsit  n        2  o  rege  te  ne  n  Rote  ne  N 

5  iam  suis  6  possunt  7  initiare  corr.  initia  8  cuius  divisio  daplez 
traditur  om,  N,  add.  n  in  marg.  primae  eius  partes  duae  (duo  n)  pedes  ez 
dactylo  et  spondeo  9  commutatis  n  communicatis  N  10  hemistichium  n 
hemibthychium  N  11  partem  orationis  finiat  sequens  hemistichius  sequentis 
partem  orationis  incipiat  deinde  n  partem  orationis  incipiat  inde  N  14  pen- 
temimeris  15  pentemimeres  16  par  prima  pars,  sed  deleto  par  17  hei 
mihi  cum  domino  non  licet  ire  tuo  secunda  (hei  mihi  quo  domino  add,  n)  non 
licet  ire  tuo        25  in  om. 

292,  1  dividit  2  probaverunt  qni  hoc  usi  snnt  Homerus  xovgijtsg  n 
xovQteg  N        ftevsxaQfioi        4  Yergilius        5  immotamque  n  immontamque  N 

8  gUconius  feregratius  corr,  ferecratius  9  nam  ez  Horatio  nos  duoa  N 
naro  Horationos  duos        11  ergo  est  (corr,  et  n)  gliconinm  metrum  et  ferecratiam 

hisj  iis         16  naQCDQiafisvov  in  lacuna  om,  N,  add.  n         21   Vergilius 
22  pentametro        25  incidit  n  decidit  N       pondere  n  poplite  N        28  palim- 
bacchio  n  antibacchio  N        19  aycro)  ^sog  ovyaQ  s%fo  ai%aytova  aei  de  in  n,  in 
Jacuna  om,  N       31  agotodeus  huc  ego  (mi  Ubrarius  ipse  inseruit)  dabo  festa 
(fessa  n)  boves 

293,  3  coliambon  et  hipponacthipponaction        5  De  phalecio  endecasyllabon 
corr.  —  bo        6  antipasto        9  nam  —  puellae  om,  N,  add.  n  in  marg, 
sysigia  antipastica         11  sicj  sicut         19  si  ter  Bacche  dicas  Bacche  baccne 
bacche        et  sic  n  ut  sit  N       22  ciebantj  tenebat        28  falloforoe  et  fallodoe 

aesoronium  N  .aseronium  n       26  et  om.  N,  add,  n       28  id  est  ^  et  eet  n 


LECTIONES  CODICIS  NEAPOLITANI  673 

294,  2  in  ante  prtma  am.  N,  add.  n        primam  partem  corr.  prima  parte 

3  ithypallicom  N  ithypballicom  n        4  Nevio        7  metriis        19  arcSlocos 
21    armore  22   fortasse  iambicam   et  seqnentemf   q^iamquam  et   non   certo 

apparuit        23  occassionem        25  vel  qnattnor  om.         26  habeat        27  dicola 
sive  om. 

295,  2  ex  bis  tribns  om.        a  ante  deztra  om.  N,  add.  n        4  xorl  r^]  xaxa 
5  in^Sov]  Bnri         7  in  epodis  legitimnm  corr.  lcgitimnm  in  epotlis         9  ex 

rebns  his  constet        10  periodon]  proodon        12  aliqnod        13  bisdem        20  nsi 
Alcens        21  nsa  est  in  libro        vel  temos  vel  quatemos  om. 

296,  7  regibns  o]  regilio        9  constet        11  adfectavit         16  pedibns  om. 
17  sit  om.        19  evivyiag        24  natnm]  tantnm        adicias 

297,  2  iambica  babet  dimetron  3  ingTedimmr  10  o  apag  anolXav 
xt^ttia  afiiXovg  (corr.  —  Xoig)  15  des]  vides  vi  om.  17  facis  21 
Vergilianae        28  ferecratinm        30  ts  fucxovto        fitvexaQfii 

298,  2  yovvovfiaC  a'  BXa€prjB6Xs  n  yowova  fuita  safpifiois  N  3  Alceus 
Alcmon  8  facta  ovnstofi^g  aXXoig  anoXXatv  differant  lacuna  unius  et  dimidii 
versus  post  anoXX<ov  relicta  11  Flaccns  in  omnibns  14  toa  i<pat\  ivxofutvog 
tov  d'  i%Xvs  vergiliana  solve  metus  fere  haec  aliquem  tibi  quorum  alteri  deest 
(foipog  dnoXXatv  alteri  fama  salntem  n  oaaeiptttQsvaxofisvog  tov  drjnXve  vergiliana: 
Solve  metns  feret  haec  aliquem  tibi  fama  salntem  N:  lacuna  post  graeca  verba 
relicta  est  addita  nota  defectus        16  adicere  n  adieceris  N       archilocheo 

17  heroi  sic]  heroici         19  ovxi^ofiog   aXXotg   dnoXXtov   ^^oa    (poi§og   dnoXXanf: 
aecentus  addidit  n 

299,  1  post  talis  lacuna  unius  versus  relida  est  escronium  10  expletnr 
sic        14  Archilochus  oXfiov  7ia%ov  in  Archilocho  laeiMa  post  naxov  relicta 

18  V  hoc  loco  om.       21  comam  V       22  teitinm  anacreontium  quartus  glyconius 
23  pherecratius  om, 

300,  1  yovvovfiatas  lacuna  post  as  relicta,  item  10  12  Mitylenem  15 
sicut  Epheson  21  metmm  est  22  qnominns  integmm  choriambicnm  esse 
videatur       23  adfectavit       24  Alceo       26  Alceum        28  Horatium  hoc  apparet 

30  ex  oc  hendecasyllabam  sapphicum  sic  facies 

301,  2  secnndo  n  secunda  N  6  aantpdo  naq^svoiv  dSvtptovav  9  aani- 
daQtrpsanotafiov  %XXiqoov  tQoxoag  N  danida  ^Cip'  ianotuftov  %XXiqq6ov  nQoxodg  n 

11  dsatsvavaPQat  x^Q^''^^  naXXtnofioi  te  fiovaai        16  incunda        17  iambicom 
27  trimetron  ypercatalecton  silvae 

302,  2  pentimimeri  3  qnibnsqne  6  hic  endecasyllabus  N  hexadecasyl- 
labns  n,  sed  id  quoque  idem  corrector  delevit  et  adscripsit  'cautius  emendandnm' 

8  dimetrom         11  Alcens         12  vvfL(patg  atoas  ^atttox(o  <paa£  tstvyfisvag 
13  aecuntnr        15  aumm        17  Alcens        18  integram        19  aumm        20  cho- 
riambicon        catalecton        32  vsv  di  ftot  n^Qog  ixofivog  reliquam        23  segnens 

25  trimetrom        27  lacnnar 

303,  2  exanimari  n  ex  Aminari  N        4  omnes  hi  ionici         catalectici 

8  pentemimerem         12  heroici         16  XVIJ  sesdecim         19  et  in  intellectu  N: 
in  delevit  n        23  secuntnr        26  percnssum  corr.  perculsnm         32  bucolicnm 

304,  1  contraxit  in  unnm  et  imbres,  sed  ddetis  in  unum         3  pentemimere 

7  territur  corr.  teritur        11  erant  ARS  ATILII  FORTVNATIANI  EXP 

305,  1  ARS  CAESII  BASSI  DE  METRIS         5  spondeo         cboriambo 
pyrrhichio  vel  iambo         7  antipastica  podia         sedl  et         8  antipastus  est  ex 
brevis   (corr.   -vi)        10   erit   disiambns         14   divioatur  corr.  dividitur         15 
anapesticis        19  satis  est]  satis  ter 

306,  2  amphibrachio  4  gliconion  5  choriambicon  6  diva  potens 
semel  scriptum  est  10  snta  %ai  ^sxcrsyllibon  11  vices  corr.  vice  14 
ithyphallici 

307,  7  chordacem        8  nnmero]  N        10  pignoma        brachisyllabon 
eundem  in]  enm  de        12  ippiona        18  ut  ut  sanitas,  sed  ddeto  altero  ut 
20  Buut  om.        sesdecim        22  dispondius 

308,  8  antipastus        6  syllabis  om.       ClytemDestra       7  fit  ex  ex  trocheo 
8  disiambus        12  longa  et  brevi  syllabis        13  id  eet  brevi        syllabis  om. 


674  LECTIONES  CODICIS  NEAPOLITANI 

15  ez  loDga  brevi  22.  24  syllabis  oni.  27  docmiom  yocai,  aed  cat  *ex  eorr. 
librarii^  30  Breyiatio  Pedum  ezp.  Inc.  de  compositioiiibas  31  pro  longa 
brevi  longis  etc,  constanter  soUu  litterae  l  et  h  scriptae  sunt 

809,  4  coe*  le  atia         5  1  ona  b  tribos  1  ona  et  breyibufl  doabiui  6  pQit 

miserabili  spatiwn  duorum  versuuni  relictum  est  12  dooboB  priore  loco 
tribribrachy  13  ez  b  quinque  1  ona  b  doabos  16  ez  1  duabas  1  ona  1 
doabos  li7  ex  1  doabos  b  triboB  1  ona  18  ez  1  duabos  b  ona  1  uiia  et  b 
doabos  20  ez  b  doabos  1  ona  b  ima  et  1  duabos  22  ez  brevibns  dnabiti 
1  ona  b  ona  1  ona  b  doabos  24  ez  b  doabos  1  ona  b  tribos  1  nna  26  ez 
1  ona  b  ona  et  1  tribos  27  ez  1  ona  b  ona  1  ona  b  doabos  et  1  nna  29  ez 
1  ona  b  una  1  duaboB  et  b  doaboa       31  ez  longa  ona  b  ona 

310,  2  ez  om,  4  ez  b  duabus  1  ona  6  anapaesto]  apondeo  eorr.  ana- 
pesto  6  ez  b  duabus  1  una  b  una  tribus  et  1  duabus  re  pe  te  bat  actns 
superatos  corr.  ez  b  dnabul  1  una  b  tribus  et  1  una  superatus  8  doabiu  Innga 
nna  b  una  1  una  10  ez  b  una  1  una  12  id  est  ez  b  ona  1  una  13  ez 
b  ona  i  ona  16  ez  1  duabus  b  ona  18  ez  b  doabos  1  ona  b  nna  20. 
21    23  et  post  doabos  om.        25  ez  1  doabus  b  ona  1  doabos  et  b  doabns 

27  ez  b  ona  1  una  b  una  et  1  tribus  29  ez  b  una  1  una  b  una  31  sit]  est 
corr.  sit         ez  creticO  et  iambo  et  spondeo         34  et  ante  brevi  om.  37  id 

est  ez  lo  una  b  una  1  una  1  una  b  una  lo  una  et  b  duabus 

311,  1  cretico  et  trocheo  et  spondeo        3  anget]  ur  get  corr.  an  get 

8  hoc  est  1  una  b  una  10  et  anie  brevi  om.  19  pre  fe  re  bant  id  est  ez 
tres,  sed  deleto  ez  21  ez  trisyllabo  cuius  media  b  eit  id  est  cretico  et  penta- 
syllabo  cuius  secunda  b  sit  moe  ni  um  fa  ci  en  do  rum  id  est  ez  prima  1  se- 
conda  brevi  tertia  et  quarta  longis  quinta  b  et  tribus  ultimis  l  cuius  ezemplum 
surBum  ez  trisyllabo  cnius  media  b  sit.  i.  cretico  et  pentasyllabo  cuius  Beconda 
brevifl  sit  in  stan  ti  a  com  pro  ba  ba  tur  id  est  ez  prima  longa  Becnnda  broTi 
tertia  1  quarta  b  et  tribus  ultimis  loDgis  cuius  ezemplum  sursum  est  26 
qoarta  b  et  tres  ultimae  ez  iambo  28  id  est  b  prima  et  secunda  et  tertia 
longis  et  quarta  breyi 

312,  5  cboriambicum  ionicum  Tonos  quod         8  eatyra  predicata  comaedia 
tabemaria  Atellana  Rythmica  Mimi. 


INDEX    LIBRORVM    QVI    IN    SEPTEM    VOLVMINIBVS 
GRAMMATICORVM  LATINORVM  EDITI  SVNT 


Adamantii  Bive  Martyrii  de  b  muta  et  y  vocali  liber   .   .   .  vol.  Vn  p.  165 — 199 

Agroecii  ars  de  orthognrapbia VII  113 — 126 

Albini   orthographia  [Beda  de  orthographia  p.  2327 — 2350 

ed.  Putsch.] ^ VII  295—312 

AruBiani  Messii  ezempla  elocutionum VII  437 — 514 

Aspri  grammatiei  ars  [Asperi  iunioris  grammatici  ars  p.  1725 

—1736  ed.  Putsch.J V  547—554 

Audacis  de  Scauri  et  ralladii  libris  ezcerpta VII  313 — 362 

Augustini  ars V  490—496 

Augustini  regulae  [Augustini  de  grammatica  liber  p.  1975— 

2018  ed.  Putech.J V  496—524 

Bedae  liber  de  arte  metrica VII  217—260 

Bedae  liber  de  orthographia  [p.  2775—2804  ed.  Putsch.]    .  VII  261—294 
Caesii  Bassi  fragmentum  de  metris  [Atilii  Fortunatiani  ars 

p.  2671—2685  ed.  Putsch.J .     VI  243—272.  VII  670 

[Caesii  Bassil  de  metris  Horatii,  breviatio  pedum,  de  com- 

positionibus,   genera   yersuum,    poeticae    apecies    [Ars 

Caesii  Bassi  de  metria  p.  2663—2672  ed.  Putsch.]  .     VI  305—312.  VII  674 

Capri  orthographia VII  85—107 

Capri  de  yerbis  dubiis  liber Vn  107—112 

Cassiodorii  de  ortbographia  liber VII  127—210 


INDEX  LIBROBVM  676 

Ex  Cassiodorii  institationum  libris  daobiis  excerpta  ....  voL  VI[  p.  210—216 

tCeDsorini]  fragmentnm  de  mnsica  et  de  metris VI        606—617 

^harisii  artis  grammaticae  libri  Y I              1—296 

[Ex  Charisii  ute  grammatica]  excerpta  Bobiensia I          531 — 566 

Cledonii  ara  grammatica V             1 —  79 

Consentii  ars  de  nomine  et  verbo V         829—386 

Consentii  ars  de  barbarismis  et  metaplasmis V         386—404 

Diomedis  artis  grammaticae  libri  III I           297—629 

Donati  de  partibus  orationis  ars  minor IV        355 — 366 

Donati  ars  grammatica  [Aelii  Donati  editio  prima,  Aelii  Donati 
editio  Becnnda,   Donatns  de  barbarismo  p.  1735 — 1780 

ed.  Putsch.] IV        367-402 

Donatiani  fragmentum VI  276-277.  VU  671 

Dosithei  ars  grammatica VTI      363—436 

Eutychis  ars  de  verbo V         442—489 

Atilii  Fortunatiani  ars  [  2685—2706  ed.  Putsch.]   ...       VI  278—304.  VII  672 
cf,  Caesins  Bassus 

iComelii  Frontonis]  de  differentiis Vn      615—582 

It  luliani  commentario  in  Donatum  excerpta V         313—324 

Velii  Longi  de  orthographia  liber VII        37 —  81 

Macrobii  de  differentiis  et  societatibaB  graeci  latinique  verbi 

excerpta  Parisina  et  Bobiensia V         695—655 

Mallii  Theodori  Uber  de  metris VI        597—601 

Magno  V.  notarum  laterculi 
Martyrius  t7.  Adamantius 

Notarum  laterculi IV    265—352.  611 

M.  Valerii  Probi  de  litteris  singularibus  fragmentum  267 — 276 

Notae  Lugdunensea 277—281.  611 

Notae  ex  codice  Reginae 282—284 

Magnonis  notae,  notae  Lindenbrogianae 285 — 300 

Notae  Vaticanae 301—814 

Notae  Papianae  et  Einsidlenses 315-330 

Petri  Diaconi  notae'  litterarum  more  Yetusto  .    .    .  331—346 

De  Probi  qui  dicitur  notarum  laterculo  alphabetico  347—402 

Notae  quae  Yersibus  apponi  consuenmt VII      533—586 

Palaemonis  ars V         625—647 

Q.  Papirii  de  ortho^aphia  fragmentum VII      216 

Phocae  ars  de  nomme  et  yerbo V         405—439 

[Phocael  de  aspiratione V         439—441 

Marii  Plotii  Sacerdotis  artium  grammaticarum  libri  III  [M. 
Claudii  Sacerdotis  artium  fframmaticarum  libri  11  p.  1 — 
74  ed.  Vind.  Marii  Plotii  ae  metris  liber  p.  2620—2664 

ed.  Putsch.] VI        414—546 

Pompeii  commentum  artis  Donati V           81—312 

Prisciani  institutionum  grammaticarum  libri  XVIII  .    .  v.  II  1  —  III        384 

Prisciani  libri  minores III        385 — 528 

de  figuris  numerorum 405 — 417 

de  metris  fabularum  Terentii 418—429 

praeexercitamina 430—440 

institutio  de  nomine  et  pronomine  et  verbo  .    .    .  441 — 456 

fiartitiones  duodecim  versuum  Aeneidos  principalium  457  —515 

Prisciani]  de  accentibus 517 — 528 

Probi  catholica  [M.  Valerii  Probi  grammaticarum  institutio- 

num  liber  11  p.  1439—1493  ed.  Putsch] IV            1—43 

Probi  instituta  artium  [Probi  ara  minor  p.  229—436  ed.  Vind.]  IV          45— 192 

Probi  appendix IV        193—204 

Probi  de  nomine  excerpta IV        205—216 

[Probi]  de  ultimis  syllabis  liber  ad  Caelestinum  [M.  Valerii 

Probi  gprammaticarum  institutionum  liber  I  p.  1385—1440 

ed.  Putsch] IV        217—264 

Probi  notae  v,  notarum  laterculi 


676  INDEX  LIBRORYM 

Bafini  commentarii  de  metris  comioonim  et  de  nnmeris  orft- 

torum vol.  VI    p.  647—678 

Sacerdos  v,  Plotios 

Q.  Terentii  Scaori  de  ortbographia  liber '  .   .  VII           i —  S5 

[Scaori]  ae  ordinatione  partinm  orationis YII         33 

Sergii  ezplaziationes  in  artem  Donati IV        486 — 565 

Sergii  commentarii  de  littera,  de  syllaba,  de  pedibns,  de 

accentibus,   de  distinctione   [Sergii  in  primam  Donati 

editionem  commentarinm  p    1825—1838  ed.  PutschJ  .    .  IV        476 — 485 

Sergii  de  arte  grammatica  praefatio VII       637 — 638 

Servii  commentarius  in  artem  Donati  [Servii  in  secnndam 

Donati  editionem  interpretatio.   Sergii  in  secundam  Do- 

nati  editionem  commentaria  p.  1779  —  1800.    p.  1837 — 

—1866  ed.  Putsch) IV        406—448 

Servii  Honorati  de  finalibus  ad  Aquilinum  commentariuB.   .  IV        449—465 

Marii  Servii  Honorati  de  centum  metris  liber  ad  Albinum  .  IV        466 — 467 

Servii  de  metris  Horatii  commentarius IV        468  —  472 

lulii  Severi  de  pedibuiB  expositio VI        641 — 645 

Terentiani  Mauri  de  litteris,  de  syllHbis,  de  metris  libri .    .  VI        313—413 

Marii  Victorini  artis  grammaticae  libri  IV VI             1 — 184 

Victorini  ars  grammatica  [Maximi  Victorini  de  re  gramma- 

tica  liber  p.  1937-1954  ed.  Putsch] VI        187 — 205 

Victorini  de  metris  et  de  hexametro  liber.    ars  Palaemonis 

de  metrica  institutione  [MHximus  Victorious  de  carmine 

heroico  p.  1955—1962  ed.  Putbch] VI        206—215 

Maximi  Victorini  de  ratioae  metrorum  commentarius    ...  VI        216 — 228 
[Maximi  Victorini]  de  finalibus  metrorum  [Servii  Marii  Ho. 

norati  de  ratione  ultimarum  byllabarum  ad  Aquilinum 

liber  p   1799-1810  ed.  PutschJ   .    .    .  ^ VI        229—242 

IMaximi  Victorini]  d^  caeHuris VI        240 
ncertorum  scnptorum  libri  et  fragmenta 

De  dubiis  nominibus  [de  generibus  nominum] V         566 — 594 

De  idiomatibuB IV       666 — 584 

De  poaitura,  de  chria,  de  poemate,  de  versu,  de  accentihus  VI  273—275.  VII  671 
E)xcerpta  ex  commt^ntariis  in  Donatum  ex  codice  Leidensi, 

Lavautino,  Parisino,  Monaceusi,  Vossiano,  SangermaQensi  IV        325 — 328 

De  pedibus VI        646 

Fragmenta  BerolineuBia  de  heroo  hexametro  et  de  apeciebus 

hexametri  heroici VI        633 — 637 

Fragmenta  Bobienoia 

de  accentibue VH      539.    540 

de  finalibus  syllabis VI        626.    626 

de  littera VH      538.    539 

de  metris VI        629 

de  nomine ,  VII      540.    541 

de  nomine  et  pronomine V         555 — 566 

de  propriis  uomiQibuB VII      540 

de  structuria *  VI        627—629 

de  verbo  v.  Macrobii  excerpta 

de  veraibus VI        617-625 

*    in  varioB  Vergilii  Horatii  Lucani  luvenalis  Sallustii 

locoB VU      541—544 

cf.  Charisii  excerpta 
Fragmenta  Parisina 

de  iambico  metro  .    .    .    .   ^ VI        630.    631 

de  notis  v.  notae 

de  praepositionibuB  et  verbis VII        34.      35 

de  rhythmo VI        631.    632 

Fragmenta  Sangallensia  de  scansione  heroici  versus ,  de  iam- 

bico  trimetro,  de  pentametro,  de  epodo  octosyllabo  .    .  VI        637  —  641 

Fragmentum  Wolfenbuttelanum  de  caesuris VI        645 


tAWlFA*^-' 


^^M 

1 

iiliiiiiijl 

3  blOS  010  37li  iH7 

1 

■ 

1 

STANFORD  UNIVERS1TY  LIBRARIES 

STANFORD  AUXILIARY   LIBRARY 

STANFORD,   CALIFORNIA  94305-6004 

(4151  723-9201 

All  books  moy  be  recolled  otler  7  days 

DATE   DUE 

1 
MAYlOM» 

JUL  3  V'^! 

1 

I^^^^^^^^K-- 

^^^bJI 

hUl  ^^^^^^^^^